Αναίρεση μιας οικουμενιστικής παρουσίασης της προσωπικότητας του Οσίου Μάρκου του Ευγενικού.(Σχόλια σε άρθρο του καθηγητή Γ.Λαρεντζάκη)(Β)
ΜΕΡΟΣ-Β
Ενότητα 4: Οι λόγοι του Αγίου για τη συμμετοχή του
ΚΕΙΜΕΝΟ Γ.Λ.
|
Ἄς
τόν ἀφήσομε, ὅμως τόν ἴδιο νά μᾶς πεῖ γιατί πῆγε:
«Καταφρονήσαντες καί κόπων καί κινδύνων πρός τό διαπραγματεύσασθαι τό θεῖον ἔργον τῆς
ἑνώσεως ἐάν ὁ θεός εὐδοκήσῃ, πρόδηλόν ἐστι, καί πρόθυμοί ἐσμεν καί ἡμεῖς τήν δυνατήν ἐπιμέλειαν
καί σπουδήν Θεοῦ χάριτι
πρός τοῦτο συνεινεγκεῖν, ἐπεί καί τούτου χάριν ἀφίγμεθα.» (Μτφ: «Αφού
καταφρονήσαμε και τους κόπους και τους κινδύνους για να διαπραγματευθούμε το
θείο έργο της ενώσεως, αν ο Θεός ευδοκήσει, είναι φανερό ότι και εμείς
είμαστε πρόθυμοι, με τη χάρη του Θεού, να συνεισφέρουμε τη μέγιστη δυνατή
επιμέλεια και σπουδή προς αυτόν τον σκοπό, γιατί γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο
ήρθαμε». |
ΣΧΟΛΙΑ: Η Ενότητα 4 παρουσιάζει τους λόγους του Αγίου Μάρκου
για τη συμμετοχή του στη Σύνοδο με έναν τρόπο που υποβαθμίζει τη θεολογική τους
σημασία και δημιουργεί λανθασμένη εντύπωση. Η φράση «Καταφρονήσαντες καί κόπων
καί κινδύνων… πρός το διαπραγματεύσασθαι τό θεῖον
ἔργον τῆς ἑνώσεως»
παρουσιάζει τη συμμετοχή ως ηρωική, σχεδόν προσωπική αυταπάρνηση, ενώ αποσιωπά
εντελώς τον κεντρικό θεολογικό στόχο του Αγίου: την υπεράσπιση της αλήθειας
της πίστεως και την διατήρηση της ακεραιότητας του Συμβόλου της Πίστεως.
Η θεολογική αλήθεια είναι ότι ο Άγιος δεν πήγε απλώς για να
«συμβάλει με καλές προθέσεις», ούτε για να συμμετάσχει σε μία ειρηνική
συνάντηση. Η συμμετοχή του ήταν ενεργητική πράξη αντίστασης στο filioque και
στην αντικανονική αλλοίωση της Τριαδικής πίστεως, η οποία συνιστούσε
δογματική και κανονική παραβίαση που δεν μπορούσε να αγνοηθεί. Ο χαρακτηρισμός
της συμμετοχής του ως «προθυμία και επιμέλεια χάριτι Θεού» απομακρύνει την
έμφαση από την ακλόνητη υπεράσπιση της ορθόδοξης αλήθειας, μειώνοντας τη
δυναμική της θεολογικής του δράσης σε ευσεβολογική και προσωπική διάθεση.
Το κείμενο αποφεύγει να επισημάνει ότι η πράξη του Μάρκου
ήταν διαλεκτική και θεολογικά κρίσιμη: ο διάλογος δεν ήταν ουδέτερος,
ούτε συμβιβαστικός, αλλά μια διαρκής πάλη για την καθαρότητα της πίστεως, όπου
η αλήθεια είχε απόλυτη προτεραιότητα. Κάθε λέξη, κάθε συμμετοχή στις
συζητήσεις, κάθε στάση απέναντι στη Δύση είχε ως στόχο να επισημανθεί η
αντικανονικότητα του filioque και να αποδειχθεί ότι καμία ένωση δεν μπορεί
να υπάρξει με παραβίαση της Τριαδικής διδασκαλίας.
Επιπλέον, η Ενότητα 4 υποβαθμίζει το γεγονός ότι η συμμετοχή
του Αγίου ήταν συνειδητή και πλήρως θεολογικά αιτιολογημένη, όχι τυχαία
ή ηρωική μόνο λόγω προσωπικής αντοχής. Ο Μάρκος γνώριζε ότι θα βρισκόταν σε
σύγκρουση με εξωτερικές πιέσεις και με πρόσωπα της Ανατολής που υπέγραφαν την
ένωση, και συμμετείχε όχι για καλή διάθεση, αλλά για να υπερασπιστεί την
καθαρή διδασκαλία της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Το κείμενο, αντί να αναδείξει
αυτή τη διαλεκτική και θεολογική στάση, περιορίζεται σε μια απλουστευτική αφήγηση
θυσίας και κινδύνου, θολώνοντας τη διαχωριστική γραμμή μεταξύ αλήθειας και
«ευγενικής παρουσίας».
Η Ενότητα 4, παρουσιάζοντάς την ως γενική «προθυμία» και
«ευσεβή συμμετοχή» του Αγίου , εκχυδαΐζει την ορθόδοξη και Πατερική διάσταση
του έργου του Αγίου.
Μετατρέπει μια θεολογικά αποφασιστική, Πατερική και
διαλεκτική πράξη υπεράσπισης της πίστεως σε μια απλή ηρωική «προθυμία για
διάλογο». Αυτή η προσέγγιση είναι βαριά θεολογικά λανθασμένη, διότι
παραμορφώνει τον χαρακτήρα του Αγίου Μάρκου, αποσιωπά την αντικανονικότητα του
filioque, και υποβιβάζει τη συμμετοχή του σε μια προσωπική, ευσεβολογική στάση
αντί για ενεργή υπεράσπιση της Ορθοδοξίας και της αλήθειας της Τριάδος.
Ενότητα 5: Η σημασία του διαλόγου κατά τον Άγιο Μάρκο
ΚΕΙΜΕΝΟ Γ.Λ.
|
Διότι ἐπίστευε στήν χρησιμότητα τοῦ Θεολογικοῦ Διαλόγου, ὅπως ὁμολογεῖ
ὁ ἵδιος: «Ὅτε
διίστανταί τινες ἀλλήλων
καί οὐ χωροῦσι πρός λόγους δοκεῖ μεῖζον εἶναι καί ἡ μεταξύ τούτων διαφορά. ὅτε δ’ εἰς λόγους συνέλθωσι καί ἑκάτερον μέρος νουνεχῶς ἀκροάσηται τά παρ’ ἑκατέρου λεγόμενα, εὑρίσκεται πολλάκις ὀλίγη ἡ τούτων διαφορά.» (Μτφ: «Όταν
κάποιοι διαφωνούν μεταξύ τους και δεν προχωρούν σε διάλογο, φαίνεται πως η
μεταξύ τους διαφορά είναι μεγαλύτερη. Όταν όμως έρθουν σε συζήτηση και κάθε
πλευρά ακούσει με σύνεση όσα λέγονται από την άλλη, τότε συχνά διαπιστώνεται
ότι η διαφορά τους είναι μικρή.» ---------------------------------------------------------------- Καί
συμβουλεύει, πῶς πρέπει,
μέ ποιό πνεῦμα πρέπει νά
γίνεται ὁ Διάλογος: «Χρή μετά ἀγάπης τούς λόγους ποιεῖσθαι, ἐπεί καί περί εἰρήνης ἐστίν ὁ λόγος καί ταύτην κατέλιπεν ὁ Κύριος ἡμῖν ὥσπερ τινά κλῆρον… Χρή οὖν ἡμᾶς ταύτην ἀεί πραγματεύεσθαι καί μάλιστα ἐν τῇ παρούσῃ τῶν λόγων ὕλῃ, καί ἀπ’ ἀρχῆς ἄχρι τέλους τῶν λόγων τήν ἀγάπην τηρεῖν.»(Μτφ: «Πρέπει να
διατυπώνουμε τους λόγους μας με αγάπη, αφού και το θέμα για το οποίο γίνεται
λόγος είναι η ειρήνη, την οποία ο Κύριος μάς άφησε σαν κάποιο κληροδότημα.
Πρέπει λοιπόν να επιδιώκουμε πάντοτε αυτή την ειρήνη, και μάλιστα στο παρόν
αντικείμενο των συζητήσεων, και από την αρχή έως το τέλος των λόγων μας να
τηρούμε την αγάπη.» ------------------------------------------------- Εἶπε
καί στόν Πάπα: «Χρή οὖν
καί ὑμᾶς εἰδέναι ἅ λέγομεν ἡμεῖς, καί ἡμᾶς μαθεῖν, ἅπερ ὑμεῖς βούλεσθαι.» (Μτφ: «Χρή οὖν καί ὑμᾶς εἰδέναι ἅ λέγομεν ἡμεῖς, καί ἡμᾶς μαθεῖν, ἅπερ ὑμεῖς βούλεσθαι.» Καί ἐγνώριζεν βέβαια ὁ Ἅγιος Μᾶρκος
ὅτι γιά νά ἀποκατασταθεῖ ἡ ἑνότης
πρέπει πρῶτα νά λυθοῦν τά ὑπάρχοντα προβλήματα: «ἀδύνατόν
ἐστιν ἀνακαλέσασθαι τήν εἰρήνην, ἐάν μή λυθῆ τό τοῦ σχίσματος αἴτιον.» «Εἰ κατά τάς διανοίας διαφερόμεθα
περί τήν πίστιν, οὐδέ
ἑνωθῆναι δυνησόμεθα.» (Μτφ: «Είναι αδύνατο να επανέλθει η ειρήνη, αν
δεν λυθεί η αιτία του σχίσματος.» .. «Αν
διαφέρουμε στις αντιλήψεις μας ως προς την πίστη, δεν θα μπορέσουμε ούτε να
ενωθούμε.» |
ΣΧΟΛΙΑ.Η Ενότητα 5 παρουσιάζει τον Θεολογικό Διάλογο ως
γενικό εργαλείο ειρηνικής συνεννόησης, αποδίδοντας στον Άγιο Μάρκο μια
φιλελεύθερη αντίληψη «διαλόγου αγάπης». Η προσέγγιση αυτή παραμορφώνει τη
θεολογική του στάση, καθώς αγνοεί ότι ο διάλογος δεν ήταν ουδέτερος, αλλά μέσο
υπεράσπισης της πίστεως και ελέγχου των δογματικών αποκλίσεων.
Ο Άγιος Μάρκος δεν αντιλαμβανόταν τον διάλογο ως αυτοσκοπό ή
ευγενική ανταλλαγή απόψεων. Οι πατερικές φράσεις που επικαλείται η Ενότητα 5
απογυμνώνονται από το συγκρουσιακό και δογματικό τους πλαίσιο, ενώ η ιστορική
πραγματικότητα της Συνόδου χαρακτηριζόταν από πίεση, εξαναγκασμό και την
αντικανονική επιμονή της Δύσης στο filioque. Η ιδέα ότι οι διαφορές ήταν
«ολίγες» και επιλύσιμες με διάλογο αγάπης είναι θεολογικά εσφαλμένη.
Επιπλέον, υποβαθμίζεται το θεμελιώδες σημείο ότι η ένωση
ήταν αδύνατη χωρίς άρση της αιτίας του σχίσματος. Η φράση «ἀδύνατόν ἐστιν ἀνακαλέσασθαι
τήν εἰρήνην…» δεν αποτελεί
πρακτική παρατήρηση, αλλά δογματικό κανόνα: ενότητα χωρίς αλήθεια δεν υπάρχει.
Συμπέρασμα: Η Ενότητα 5 μετατρέπει μια πατερική πράξη
αυστηρής υπεράσπισης της πίστεως σε γενικό μήνυμα διαλλακτικότητας,
αποδυναμώνοντας τη θεολογική ακρίβεια, την αντίσταση στο filioque και
την ιστορική αλήθεια της στάσης του Αγίου Μάρκου.
Ενότητα 6: Η στάση απέναντι στη Δυτική Εκκλησία
|
Γιά τόν λόγο
αὐτό πῆγε καί ἔλαβε μέρος στήν Σύνοδο ἐκείνην, γιά νά συζητήσουν, μεταξύ ἄλλων καί γιά τό σοβαρόν
πρόβλημα τοῦ filioque, μέ
ποιόν; Ὁ Ἅγιος Μᾶρκος εἶναι
σαφής καί εἰλικρινής: μέ
τήν ἀδελφήν Ἐκκλησίαν. Ἔτσι χαρακτηρίζει ὁ Ἅγιος Μᾶρκος
τήν Δυτικήν Ἐκκλησίαν
χωρίς δισταγμό, χωρίς πολεμική, ἀλλά
μέ ἀγάπη: ὄχι μόνον Ἐκκλησίαν, ἀλλά «ἀδελφήν ἐκκλησίαν»:
«Ἐπειδή τοίνυν διά τῆς ἐκφωνήσεως ταύτης (ἤτοι
τοῦ filioque) ἡ ἀγάπη λυθεῖσα
συνδιέλυσε τήν εἰρήνην
καί ἀπό τούτου τό σχίσμα
παρηκολούθησε, νῦν δέ εὐδοκίᾳ Θεοῦ
βουληθεῖσα ἡ ρωμαϊκή ἐκκλησία τήν εἰρήνην ἀνακαλέσασθαι διά τῆς
ἀγάπης ἤρξατο τοῦτο ποιεῖν, καί αὖθις
ἡ ἡμετέρα ἐκκλησία
μετά τῆς αὐτῆς ἀγάπης
προσέδραμε πρός τήν ἀδελφήν
αὐτῆς, μᾶλλον δέ πρός τάς ἀδελφάς.
ἐλπίς ἐστίν ἄχρι τέλους, τοῦ
Θεοῦ συνεργοῦντος, ἐπακολουθήσειν καί τήν εἰρήνην καί τά σκάνδαλα ἐκ μέσου γενήσεσθαι, καί καθάπερ ἐπί τῶν νοσημάτων, ἐπενεχθήσεσθαι
τήν διόρθωσιν.» |
Η Ενότητα 6 παρουσιάζει τη στάση του Αγίου Μάρκου απέναντι
στη Δυτική Εκκλησία ως φιλική και διαλλακτική, με έμφαση στην «αδελφική αγάπη».
Η προσέγγιση αυτή, όμως, παραμορφώνει τη θεολογική ουσία της στάσης του,
αποσιωπώντας ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν μπορεί να αποδεχθεί δογματικές
αλλοιώσεις.
Η αναφορά στη Δύση ως «ἀδελφή
Ἐκκλησία» δημιουργεί την
εντύπωση ισότητας και ενότητας, ενώ παραβλέπει ότι το filioque
συνιστούσε αντικανονική και δογματική παρέκκλιση. Η αγάπη, στην Ορθόδοξη
Παράδοση, δεν ταυτίζεται με αποδοχή της αίρεσης ούτε με υποχώρηση στην αλήθεια
της πίστεως.
Η υποβάθμιση του filioque ως απλού «προβλήματος»
θολώνει τον πυρήνα του σχίσματος, που ήταν η αλλοίωση της τριαδικής διδασκαλίας
και καθιστούσε αδύνατη κάθε ένωση χωρίς διόρθωση. Έτσι καλλιεργείται η
εσφαλμένη εντύπωση ότι η ένωση θα μπορούσε να επιτευχθεί με καλή διάθεση και αμοιβαία
κατανόηση.
Συμπέρασμα: Η Ενότητα 6 μετατρέπει την ακλόνητη
πατερική υπεράσπιση της αλήθειας του Αγίου Μάρκου σε ρητορική «αγάπης» και
«αδελφοσύνης», υποβαθμίζοντας τη δογματική κρίση της Συνόδου και συγκαλύπτοντας
τη θεολογική σημασία της αντίστασής του στο filioque.
Ενότητα 7: Η αμετακίνητη ομολογία πίστεως και ο σκοπός
του διαλόγου
|
Ἐκπτωση βεβαίως στά τῆς πίστεως δέν ἐπιτρέπεται, διότι τονίζει ὀρθῶς ὁ
Ἅγιος Μᾶρκος: «ὅ ἄν
μετά ἀληθείας λέγηται
δεχόμεθά τε καί ἀσμένως
περιπτυσσόμεθα ὅ δ’ ἄν μή οὕτως ἔχον
ἡμῖν δοκῆ,
κατά πόδας καί προφανῶς ἐλέγχομεν καί ἀποβαλλόμεθα.» Καί τόν σκοπόν
τοῦ Διαλόγου περιγράφει
μέ καλήν διάθεση καί σαφήνεια: «Ἡμεῖς, ὦ φίλοι πατέρες, οὐκ
ἀντιλέγειν ἀλλήλοις ἁπλῶς οὐδέ
τά παρ’ ἀλλήλων λεγόμενα ἀνατρέπειν συνεληλύθαμεν. Τοῦτο γάρ φιλοτιμίας ἔχεται μᾶλλον ἤ
τῆς πρός ἀλήθειαν φερούσης ὁδοῦ. ἀλλ’
ἵνα, κοινῇ συζητοῦντες ἕκαστον
τῶν ἀνακυπτόντων εἰς μέσον καί μετά πάσης ἀκριβείας εἰρηνικῶς τε καί ἁπλῶς καί φιλικῶς αὐτό ἐξετάσαντες,
οὕτω τά «ξῆς περαίνομεν, ἄχρις ἄν ἐπί
τό κοινῇ ζητούμενον ἀμφότεροι τέλος καταντήσωμεν, ὅπερ ἐστίν ἡ
τῆς ἀληθείας εὕρεσις.» |
Η Ενότητα 7 παρουσιάζει τη στάση του Αγίου Μάρκου ως
συνδυασμό αμετακίνητης πίστεως και θετικής διάθεσης στον διάλογο, αλλά έτσι
αλλοιώνει τη θεολογική βαρύτητα της στάσης του. Αν και ορθά αναγνωρίζεται ότι «ἔκπτωση στὰ τῆς
πίστεως δὲν ἐπιτρέπεται», ο διάλογος
αποδίδεται με όρους ήπιας και σχεδόν διπλωματικής προσέγγισης, υποβαθμίζοντας
τον χαρακτήρα του ως ενεργού και συγκρουσιακής υπεράσπισης της αλήθειας.
Η έμφαση σε ειρηνική και φιλική εξέταση των διαφορών
αποσιωπά τη δραματική και συγκρουσιακή πραγματικότητα της Συνόδου και
μετατρέπει μια κρίσιμη ομολογιακή στάση σε ιδεαλιστικό διάλογο.
Συμπέρασμα: Η Ενότητα 7 υποβαθμίζει τον ομολογιακό χαρακτήρα
της στάσης του Αγίου Μάρκου, παρουσιάζοντας τον διάλογο ως ουδέτερη διαδικασία,
ενώ στην πραγματικότητα ήταν πράξη ακλόνητης υπεράσπισης της ορθόδοξης Πίστεως
και της αλήθειας της Εκκλησίας.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου