Τετάρτη 18 Νοεμβρίου 2026

Το Κύρος της Χειροτονίαςτων κληρικών μετά τη Σύνοδο του 2016.

Το θέμα που εξετάζουμε είναι τι ισχύει σε περίπτωση χειροτονίας κληρικών, μετά το 2016, οι οποίοι στη συνέχεια αποτειχίστηκαν.

 Το ενυπόστατο και έγκυρο της χειροτονίας (Η «Ακρίβεια» του Μυστηρίου)

Αντικειμενικά και κατά κυριολεξία, η χειροτονία του κληρικού είναι έγκυρη και ενυπόστατη. Σύμφωνα με τη δογματική διδασκαλία όλων των Οικουμενικών Συνόδων, ένας επίσκοπος, όσο παραμένει ακαθαίρετος (δηλαδή προτού μεσολαβήσει επίσημη δικαστική και συνοδική απόφαση καθαιρέσεώς του), δεν χάνει αυτόματα την ιερωσύνη του και τα μυστήρια που τελεί είναι υπαρκτά.

Ιστορικά, η Εκκλησία έχει αναγνωρίσει ως έγκυρες τις χειροτονίες από ακατάκριτους αιρετίζοντες επισκόπους, όπως στην περίπτωση του Αγίου Κυρίλλου Ιεροσολύμων (που χειροτονήθηκε από τον Αρειανό Ακάκιο Καισαρείας) και του Αγίου Ανατολίου (που χειροτονήθηκε από τον Μονοφυσίτη Διόσκορο Αλεξανδρείας). Συνεπώς, η χειροτονία του κληρικού είναι ΕΓΚΥΡΗ και είναι αντικειμενικά «εκ του Θεού».

Το παράπτωμα της «εν γνώσει» χειροτονίας

Παρόλο που η χειροτονία είναι ενυπόστατη, ο χειροτονηθείς κληρικός υποπίπτει σε σοβαρότατο κανονικό παράπτωμα και έρχεται σε πλήρη αντίφαση με την ίδια την αποτείχισή του. Η Ζ' Οικουμενική Σύνοδος (διά του Αγίου Ταρασίου) και ο Μέγας Βασίλειος ορίζουν ρητά ότι κάθε Ορθόδοξος που τολμά εν γνώσει του να λάβει χειροτονία από αιρετικούς ή κοινωνούντες με την αίρεση επισκόπους, υποπίπτει στην ποινή της καθαιρέσεως. 

 Ο πνευματικός συμμολυσμός και η «Αρχή των Συγκοινωνούντων Δοχείων»

Με τη χειροτονία αυτή, ο νέος κληρικός εισέρχεται σε πλήρη εκκλησιαστική και μυστηριακή κοινωνία με τον επίσκοπό του. Ο  νέος ιερέας μολύνεται πνευματικά λόγω της εκκλησιαστικής κοινωνίας. Κατά τον Όσιο Θεόδωρο τον Στουδίτη, «μολυσμόν ἔχει ἡ κοινωνία ἐκ μόνου τοῦ ἀναφέρειν αὐτῷ, κἂν ὀρθόδοξος εἴη ὁ ἀναφέρων».

Λόγω της αρχής των συγκοινωνούντων δοχείων, ο κληρικός αυτός, πλέον συμμολύνεται και συμμετέχει στην ίδια κακοδοξία, κατάκριση και σχίσμα από τα οποία προσπάθησε να ξεφύγει.

 Η θέση του Οσίου Θεοδώρου του Στουδίτου για τις χειροτονίες από αιρετικούς

Ο Όσιος Θεόδωρος ο Στουδίτης (στην επιστολή του προς Στέφανο Αναγνώστη) θέτει ως απαράβατο όρο για να γίνει δεκτός ένας κληρικός που χειροτονήθηκε από αιρετικό ή ύποπτο επίσκοπο, το να μην έχει λάβει τη χειροτονία «εν γνώσει» της κακοδοξίας. Στις μέρες μας, εφόσον ο Χριστιανός γνώριζε ότι ο επίσκοπος που τον χειροτόνησε  μνημονεύει τη Σύνοδο, που αποδέχεται τη Σύνοδο της Κρήτης και παρόλα αυτά τον επέλεξε για να χειροτονηθεί, η πράξη του αυτή στερείται κάθε πατερικής δικαιώσεως και τον καθιστά συνυπεύθυνο. 

Σύνοπτικά. Η χειροτονία του είναι έγκυρη (ενυπόστατη), επειδή ο επίσκοπος είναι ακόμη ακαθαίρετος. Όμως, ο ίδιος ο ιερέας έχει ακυρώσει στην πράξη την ομολογία της αποτείχισής του, είναι κανονικά υπόδικος προς καθαίρεση και πνευματικά συμμολυσμένος μέσω της κοινωνίας με τον επίσκοπό του.

Η Ουσιαστική Διάκριση μεταξύ «Εν Αγνοία» και «Εν Γνώσει»Χειροτονία.

   «Εν Αγνοία» (ὁ μή γνούς): Ο κληρικός που χειροτονήθηκε ή παρέμεινε σε κοινωνία εν αγνοία της κηρυσσομένης αιρέσεως προ της συνοδικής διαγνώσεως δεν κατακρίνεται. Κατά τον Όσιο Θεόδωρο τον Στουδίτη, αν ο ίδιος δεν είναι αιρετικός, ούτε χειροτονήθηκε «εν γνώσει» και ομολογεί την Ορθόδοξο Πίστη, θεωρείται «ακατάγνωστος».

Χειροτονία «Εν Γνώσει» (ὁ ἐν γνώσει): Ο κληρικός που προσήλθε στη χειροτονία ή παρέμεινε «εν γνώσει» σε κοινωνία με τον αιρετίζοντα επίσκοπο είναι κατακριτέος και υπέχει αντικειμενικό πνευματικό συμμολυσμό (οργανική συμμετοχή στην κακοδοξία και την κατάκριση του αιρεσιάρχου) λόγω της αρχής των συγκοινωνούντων δοχείων («τοῖς κοινωνοῦσιν ἐν γνώσει... ἀνάθεμα»). Ωστόσο, ο συμμολυσμός αυτός δεν συνεπάγεται την αυτόματη ακυρότητα της χειροτονίας του.


 Πώς αποκαθίσταται στην πράξη ο Κληρικός ο ¨Εν αγνοία χειροτονηθείς" μετά το 2016.

Α. ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΝ ΑΓΝΟΙΑ ΧΕΙΡΟΤΟΝΗΘΕΝΤΕΣ.

Με την έμπρακτη διακοπή του μνημοσύνου του αιρετίζοντος επισκόπου (2ο μέρος του 15ου Κανόνα), ο ιερέας διακόπτει αμέσως τον πνευματικό συμμολυσμό.

Σύμφωνα με τον Όσιο  Θεόδωρο  Στουδίτη, (Επιστολή 40) μόλις ο ιερέας διαχωρίσει τη θέση του από την κακοδοξία («διαστέλλων ἑαυτόν τῆς αἱρέσεως»), «καί εἰσίν αὐτοῦ δεκταί αἱ χειροτονίαι αὐτίκα» — δηλαδή οι ιεροπραξίες του καθίστανται αμέσως δεκτές. Δεν απαιτείται αναχειροτονία, ούτε ειδική θεσμική ευχή ή χειροθεσία από Επίσκοπο. Προσέρχεται στο Μυστήριο της Εξομολογήσεως ενώπιον Πνευματικού Πατρός για τη συνειδησιακή του κάθαρση. Λαμβάνει τη συγχωρητική ευχή  από Ορθόδοξο  Επίσκοπο για τη συνειδησιακή του κάθαρση από την προηγούμενη εκκλησιαστική κοινωνία με την πλάνη.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΝ ΓΝΩΣΕΙ ΧΕΙΡΟΤΟΝΗΘΕΝΤΕΣ ΑΠΟΤΕΙΧΙΣΜΕΝΟΥΣ.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΠΟΤΕΙΧΙΣΜΕΝΟΥΣ ΚΛΗΡΙΚΟΥΣ ΠΟΥ ΕΝ ΓΝΩΣΕΙ ΤΟΥΣ ΧΕΙΡΟΤΟΝΗΘΗΚΑΝ ΜΕΤΑ ΤΟ 2016 ΙΣΧΥΟΥΝ ΤΑ ΕΞΉΣ:

Μπορεί να ιερουργεί για την πνευματική στήριξη και την αγιαστική κάλυψη των πιστών. Ο Όσιος Θεόδωρος ο Στουδίτης (Επιστολή 40) ορίζει, ρητά, ότι μόλις ο ιερέας διαχωρίσει τη θέση του από την αίρεση («διαστέλλων ἑαυτόν τῆς αἱρέσεως... καί εἰσίν αὐτοῦ δεκταί αἱ χειροτονίαι αὐτίκα»), οι ιεροπραξίες του καθίστανται αμέσως δεκτές. Τελεί τη Θεία Λειτουργία σε ευκτήριους οίκους ή ιδιωτικά παρεκκλήσια («τεθέντος θυσιαστηρίου» / Αγίου Αντιμινσίου), μνημονεύοντας «πάσης επισκοπής Ορθοδόξων».

Η πλήρης θεσμική κανονικότητα αποκαθίσταται αποκλειστικά από την αρμόδια Ορθόδοξη Σύνοδο.

Όπως απέδειξαν η Ζ΄ (787 μ.Χ.) και η Θ΄ Οικουμενική Σύνοδος (1351 μ.Χ.), η Σύνοδος είναι το μόνο εκκλησιαστικό όργανο που δέχεται τους λιβέλλους μετανοίας των κληρικών και εκδίδει την απόφαση:

«Εἰς ἱερωσύνην προσδεχόμεθα»: Δηλαδή παρέχει τη συνοδική άδεια και νομιμοποίηση να συνεχίσουν την ιερατική διακονία στον βαθμό που κατέχουν.

«Καθίσαι εἰς τοὺς βαθμοὺς καὶ τὰς καθέδρας αὐτῶν»: Δηλαδή τους αποδίδει και πάλι τους επισκοπικούς θρόνους ή τις ενοριακές καθέδρες.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΑ.

Ο αποτειχισμένος ιερέας έχει την αγιαστική εξουσία να ιερουργεί αμέσως για τους πιστούς, καθότι η χειροτονία του είναι υποστατή και ο ίδιος καθάρθηκε από τον συμμολυσμό, αλλά η θεσμική του κανονικότητα και διοικητική αποκατάσταση επικυρώνονται τελεσίδικα από την Ορθόδοξη Σύνοδο.


Ιστορικά Αγιοπατερικά Παραδείγματα

  • Άγιος Ανατόλιος Κωνσταντινουπόλεως: Χειροτονήθηκε από τον αιρετικό Διόσκορο Αλεξανδρείας προ της Δ΄ Οικουμενικής Συνόδου. Η Εκκλησία δέχθηκε τη χειροτονία του ως υποστατή («εκ του Θεού») χωρίς αναχειροτονία.
  • Άγιος Μελέτιος Αντιοχείας: Χειροτονήθηκε από Αρειανίζοντες επισκόπους, αλλά η χειροτονία του αναγνωρίστηκε κατ' ακρίβειαν.
  • Εικονομάχοι Επίσκοποι (Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδος): Οι επίσκοποι που είχαν χειροτονηθεί επί 50 έτη από Εικονομάχους αποκαταστάθηκαν ομόφωνα στους θρόνους τους, μόλις υπέγραψαν λιβέλλους μετανοίας, χωρίς καμία αναχειροτονία.

 π.Δ.Α


Η «Ακέφαλη» ή «Ανεπίσκοπη» Αποτείχιση

Η «Ακέφαλη» ή «Ανεπίσκοπη» Αποτείχιση αναφέρεται στην εκκλησιολογική κατάσταση κατά την οποία οι αποτειχισμένοι κληρικοί και πιστοί διακόπτουν την κοινωνία και το μνημόσυνο του αιρετίζοντος επιχώριου επισκόπου, χωρίς να υπάγονται άμεσα σε άλλη ορατή επισκοπική Αρχή, εν αναμονή της συγκλήσεως Ορθοδόξου Συνόδου.

Σύμφωνα με τα πηγαία κείμενα και την πατερική παράδοση, το ζήτημα αυτό αναλύεται στους εξής άξονες:

 

Ποιος είναι Πραγματικά «Ακέφαλος»;

 Κατά τον Άγιο Γρηγόριο Νύσσης και τον Κοσμά Φλαμιάτο, πραγματικά «ακέφαλος» καθίσταται εκείνος που αποκόπτεται από τη σώζουσα Πίστη και κηρύσσει αίρεση, όπως ο Γολιάθ που αποκεφαλίστηκε με το ίδιο του το ξίφος.

Ο επίσκοπος που διδάσκει κακοδοξίες «γυμνῇ τῇ κεφαλῇ» αποκόπτεται από τη μυστική Κεφαλή της Εκκλησίας, τον Χριστό, και απογυμνώνεται από κάθε κανονική ποιμαντική αυθεντία, χαρακτηριζόμενος από τον 15ο Κανόνα της ΑΒ΄ Συνόδου ως «ψευδεπίσκοπος».

Η Οργανική Ένωση με την Αόρατη Κεφαλή

 Η διακοπή μνημοσύνου δεν αφήνει τους πιστούς εκτός Εκκλησίας, αλλά ελευθερώνει το ποίμνιο από τον εκκλησιολογικό καταναγκασμό και το συνδέει αμεσότατα με τη μία και μοναδική Αόρατη Κεφαλή της Εκκλησίας, τον Ιησού Χριστό.

Ο αποτειχισμένος ιερέας δεν απομονώνεται ατομοκρατικά, αλλά διαδηλώνει την οργανική του ενότητα με το υγιαίνον σώμα της Καθολικής Εκκλησίας, μνημονεύοντας στις συνάξεις **«πάσης επισκοπής Ορθοδόξων»**. 

Τα Απαράβατα Κανονικά Όρια της «Ανεπίσκοπης» Περιόδου

  • Απαγόρευση Σχισματικών Ενεργειών: Η προσωρινή απουσία ορατού ορθοδόξου επισκόπου δεν παρέχει το δικαίωμα στους αποτειχισμένους να προβούν σε αυθαίρετες χειροτονίες νέων επισκόπων, να καθαγιάσουν Άγιο Μύρο ή να αυτοανακηρυχθούν σε παράλληλη διοικούσα «Σύνοδο». Τέτοιες πράξεις μετατρέπουν την αποτείχιση σε αντικανονική παρασυναγωγή και σχίσμα (31ος Αποστολικός Κανόνας, 11ος Καρθαγένης).
  • Έκτακτη Αγιαστική Διαποίμανση: Οι αποτειχισμένοι κληρικοί τελούν τις ακολουθίες σε ευκτήριους οίκους («τεθέντος θυσιαστηρίου» / Αγίου Αντιμινσίου), παρέχοντας έκτακτη αγιαστική κάλυψη στους πιστούς εν αναμονή της συγκλήσεως Ορθοδόξου Συνόδου, που θα αποκαταστήσει την εκκλησιαστική τάξη.

Αποφυγή του Ζηλωτικού Ακυρωτισμού

Η αποτείχιση αποτελεί αμυντικό μέτρο οχύρωσης για την αποφυγή του πνευματικού συμμολυσμού και δεν στηρίζεται στην υποτιθέμενη «αυτόματη ακυρότητα» (ipso facto) των μυστηρίων. Ο ακατάκριτος αιρετικός επίσκοπος διατηρεί το ενυπόστατο της ιερωσύνης του μέχρι τη ζώσα δικαστική απόφαση αρμόδιας Συνόδου.

π.Δ.Α


Τρίτη 17 Νοεμβρίου 2026

Οι Ιστορικές Αιρέσεις (Κατεγνωσμένες από Συνόδους & Πατέρες) και οι σύγχρονες παραλλαγές.


Έρευνα πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου

Με βάση τις πηγές και τη διδασκαλία των Αγίων Πατέρων και των Οικουμενικών Συνόδων, οι καταδικασμένες αιρέσεις της Εκκλησίας και οι σύγχρονες ανανεωμένες μορφές τους διαρθρώνονται ως εξής:


1. Οι Ιστορικές Αιρέσεις (Κατεγνωσμένες από Συνόδους & Πατέρες)

Οι Οικουμενικές Σύνοδοι και οι Άγιοι Πατέρες διατύπωσαν δογματικούς όρους και αναθεματισμούς καταδικάζοντας συγκεκριμένες κακοδοξίες:

  • Αρειανισμός & Πνευματομαχία: Καταδικάστηκαν από την Α΄ (325 μ.Χ.) και τη Β΄ (381 μ.Χ.) Οικουμενική Σύνοδο. Αμφισβήτησαν τη θεότητα του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, υποβιβάζοντάς τα σε κτίσματα.
  • Νεστοριανισμός: Καταδικάστηκε από τη  Γ΄ Οικουμενική Σύνοδο (431 μ.Χ.). Διέσπασε το θεανθρώπινο πρόσωπο του Χριστού σε δύο υποστάσεις.
  • Μονοφυσιτισμός: Καταδικάστηκε από τη Δ΄ Οικουμενική Σύνοδο (451 μ.Χ.). Αρνήθηκε τη διατήρηση της ανθρωπίνης φύσεως στον Χριστό μετά την ενανθρώπηση.
  • Μονοενεργητισμός & Μονοθελητισμός: Καταδικάστηκαν από τη ΣΤ΄ Οικουμενική Σύνοδο (681 μ.Χ.) και τη Σύνοδο του Λατερανού (649 μ.Χ.). Αρνήθηκαν τις δύο φυσικές θελήσεις και ενέργειες του Χριστού.
  • Εικονομαχία: Καταδικάστηκε από τη Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδο (787 μ.Χ.), καθώς αμφισβητούσε την εικονογράφηση του Χριστού και την προσκύνηση των ιερών εικόνων.
  • Παπισμός (Filioque, Πρωτείο & Αλάθητο): Καταδικάστηκε από τις Συνόδους του 867 και 879 επί Μεγάλου Φωτίου, ενώ οδήγησε στη διαγραφή του Πάπα Σεργίου Δ΄ από τα Ιερά Δίπτυχα το 1009 μ.Χ.. Καταδικάζει την προσθήκη του Filioque (εκπόρευση του Αγίου Πνεύματος και εκ του Υιού) και τις δυτικές κακοδοξίες.
  • Βαρλααμισμός & Σχολαστικισμός: Καταδικάστηκαν από τις Ησυχαστικές Συνόδους (1341, 1347, 1351) επί Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, καταδικάζοντας τη φραγκική διδασκαλία περί κτιστής Χάριτος.

 

2. Οι Σύγχρονες Παραλλαγές και η «Παναίρεση» του Οικουμενισμού

Οι νέες αιρέσεις δεν αποτελούν πρωτότυπες διδασκαλίες, αλλά ανανέωση, ανακεφαλαίωση και συνένωση παλαιών προκατεγνωσμένων αιρέσεων. Η κύρια σύγχρονη παραλλαγή είναι η Παναίρεση του Οικουμενισμού:

  • Η «Θεωρία των Κλάδων» (Branch Theory) & Βαπτισματική Θεολογία: Αποτελεί παραλλαγή της αμφισβήτησης του δόγματος της Μιάς, Αγίας, Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας. Διδάσκει ότι η αληθινή Εκκλησία είναι διαιρεμένη και ότι οι ετερόδοξοι (Παπικοί, Προτεστάντες, Μονοφυσίτες) διατηρούν έγκυρο βάπτισμα και αποστολική διαδοχή.
  • Ανανέωση του Παπισμού & του Προτεσταντισμού: Μέσω των οικουμενιστικών υποχωρήσεων και κειμένων (όπως στο Μπαλαμάντ), αποδέχεται ως «εκκλησίες» τις κοινότητες που διδάσκουν το Filioque, την κτιστή Χάρη, το παπικό πρωτείο και το αλάθητο.
  • Ανανέωση του Μονοφυσιτισμού: Εκφράζεται μέσω των θεολογικών διαλόγων που εξισώνουν τους Μονοφυσίτες με την Ορθόδοξο Πίστη χωρίς την πλήρη αποδοχή της Δ΄ Οικουμενικής Συνόδου.
  • Σύγχρονος  Αρειανισμός & Πνευματομαχία (Διαθρησκειακές Εξισώσεις): Εμφανίζεται στη διακήρυξη ότι οι τρεις μονοθεϊστικές θρησκείες (Χριστιανισμός, Ιουδαϊσμός, Ισλάμ) πιστεύουν δήθεν στον ίδιο Θεό. Όπως σημειώνουν οι πηγές, η εξίσωση αυτή προσβάλλει το Τριαδικό Δόγμα, καθώς Ιουδαϊσμός και Ισλάμ αρνούνται τη θεότητα του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, εμπίπτοντας στον αρειανισμό και την πνευματομαχία.
  • Διαθρησκειακός Συγκρητισμός & Πανθρησκεία: Εκδηλώνεται με τις συμπροσευχές, τη συμμετοχή στο «Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών» (ΠΣΕ) και τις κοινές εκδηλώσεις με αλλοθρήσκους, διολισθαίνοντας προς την Πανθρησκεία.
  • ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΜΟΣ.

Ο Οικουμενισμός, όπως αναλύεται και κρίνεται στη θεολογική και κανονική γραμματεία των πηγών, αποτελεί τη δεσπόζουσα εκκλησιολογική εκτροπή των νεότερων χρόνων.

1. Ορισμός & Χαρακτηρισμός ως «Παναίρεση»

  • Ανακεφαλαίωση Παλαιών Αιρέσεων: Ο Οικουμενισμός δεν συνιστά μία απλή μεμονωμένη κακοδοξία, αλλά χαρακτηρίζεται από σύγχρονους Αγίους Πατέρες (όπως τον Άγιο Ιουστίνο Πόποβιτς ) ως  «παναίρεση». Περιλαμβάνει, ανανεώνει και συμπυκνώνει σειρά ήδη καταδικασμένων αιρέσεων του παρελθόντος, όπως τον Παπισμό, τον Προτεσταντισμό, τον Μονοφυσιτισμό, τον Νεστοριανισμό και την Εικονομαχία.
  • Προσβολή του Εκκλησιολογικού Δόγματος: Η κύρια εκτροπή του Οικουμενισμού είναι η προσβολή του θεμελιώδους δόγματος περί της «Μιᾶς, Ἁγίας, Καθολικῆς καί Ἀποστολικῆς Ἐκκλησίας». Μέσω της υιοθέτησης της «Θεωρίας των Κλάδων» (Branch Theory), της «Βαπτισματικής Θεολογίας» και της θεωρίας των «δύο πνευμόνων», σχετικοποιείται η μοναδικότητα της Ορθοδόξου Εκκλησίας ως της μόνης Αληθινής Εκκλησίας του Χριστού.

 

2. Οι Βασικές Κακοδοξίες και Παρεκκλίσεις

  • Αναγνώριση «Εκκλησιαστικότητας» & Μυστηρίων στους Ετεροδόξους: Αναγνωρίζει εκκλησιαστική ιδιότητα, έγκυρο βάπτισμα, ιερωσύνη και αποστολική διαδοχή σε αιρετικές κοινότητες που διδάσκουν κακοδοξίες (όπως το Filioque, το παπικό πρωτείο, την κτιστή χάρη).
  • Συμπροσευχές & Συγκρητισμός: Προωθεί τις συμπροσευχές, τις συνιερατουργίες και τη θεσμική συμμετοχή στο «Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών» (ΠΣΕ), διολισθαίνοντας προς τον διαχριστιανικό και διαθρησκειακό συγκρητισμό.
  • Προσβολή του Τριαδικού Δόγματος: Υποστηρίζει ότι οι τρεις μονοθεϊστικές θρησκεῖες (Χριστιανισμός, Ιουδαϊσμός, Ισλάμ) πιστεύουν δήθεν στον ίδιο Θεό. Η εξίσωση αυτή προσβάλλει το Τριαδικό Δόγμα, καθώς Ιουδαϊσμός και Ισλάμ αρνούνται τη θεότητα του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, εμπίπτοντας στον αρειανισμό και την πνευματομαχία.

 

ΒΑΠΤΙΣΜΑΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ

Η «Βαπτισματική Θεολογία»  αποτελεί μία από τις κεντρικές εκκλησιολογικές παρεκκλίσεις του σύγχρονου Οικουμενισμού, όπως αναλύεται και κρίνεται στις πηγές της Ορθοδόξου Παραδόσεως και της Πατερικής Γραμματείας.

1. Ορισμός και Σκοπός της Οικουμενιστικής «Βαπτισματικής Θεολογίας»

Στο πλαίσιο του διαχριστιανικού οικουμενισμού, η «βαπτισματική θεολογία» επιστρατεύεται ως το δογματικό υπόβαθρο για τη «Θεωρία των Κλάδων» (Branch Theory) και τη διδασκαλία περί «διαιρεμένης Εκκλησίας».

Σύμφωνα με τη θεώρηση αυτή:

  • Υποστηρίζεται ότι όλοι όσοι έχουν βαπτισθεί στο όνομα της Αγίας Τριάδος (Ορθόδοξοι, Ρωμαιοκαθολικοί, Προτεστάντες, Μονοφυσίτες) κατέχουν δήθεν ένα κοινό, έγκυρο και σωτήριο Βάπτισμα.
  • Προβάλλεται το Βάπτισμα αυτό ως η αόρατη «κοινή βάση ενότητας» όλων των Χριστιανικών Ομολογιών, εξισώνοντας τα μυστήρια και την εκκλησιαστικότητα των ετεροδόξων κοινοτήτων με εκείνα της Ορθοδόξου Εκκλησίας.

 

2. Η Δογματική Αναίρεση από την Αγία Γραφή και το Σύμβολο της Πίστεως

Η Ορθόδοξη Εκκλησιολογία απορρίπτει κατηγορηματικά την αυτόνομη «βαπτισματική θεολογία», στηριζόμενη στις εξής αμετακίνητες αρχές:

  •  Ο Απόστολος Παύλος διακηρύσσει ρητά: «εἷς Κύριος, μία πίστις, ἓν Βάπτισμα» (Εφεσ. 4, 5). Το Βάπτισμα δεν υφίσταται ως ατομική ή αυτόνομη τελετή, αλλά είναι αδιάσπαστα δεμένο με τη Μία Εκκλησία και την Ακρίβεια της Ορθοδόξου Πίστεως.
  • Διακηρύσσουμε «Ὁμολογῶ ἓν Βάπτισμα εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν». Όποιος αποδέχεται «πολλά βαπτίσματα» και «πολλές εκκλησίες» εκτός των ορίων της Μιάς Εκκλησίας, αποκλίνει από την ορθόδοξη πίστη

 

Η «Ευχαριστιακή Θεολογία» και ο «Επισκοποκεντρισμός»

 

1. Οι Βασικές Θέσεις της Ευχαριστιακής Θεολογίας του Ι. Ζηζιούλα.

Η  θεολογία του Ιωάννη Ζηζιούλα τοποθετεί τον Επίσκοπο ως το απόλυτο και αποκλειστικό κέντρο της εκκλησιαστικής ζωής και της Ευχαριστίας:

  • Ο Επίσκοπος ως Απαραίτητος Όρος Σωτηρίας: Ο Ζηζιούλας υποστηρίζει ότι:

«Όποιος δεν μνημονεύει τον επίσκοπόν του την ώρα αυτή της Ευχαριστίας αποκόπτει τον εαυτό του από τον κατάλογο των ζώντων. Γι’ αυτό και Ευχαριστία που δεν τελείται στο όνομα του οικείου επισκόπου... είναι χωρίς σωστική σημασία γι’ αυτούς που την τελούν».

  • Ο Επίσκοπος ως Υποχρεωτικός Μεσίτης: Παρατίθεται η θέση του ότι:

«Δεν μπορούμε να προσευχόμαστε απευθείας στον Χριστό, αλλά πρέπει να παρεμβάλλεται η εικόνα του, ο Επίσκοπος».

  • Η Αναγωγή της Λειτουργικής Σύναξης σε Μοναδικό Σκοπό: Υποστηρίζεται ότι η θεωρία αυτή περιορίζει τον Χριστιανό αποκλειστικά στη λειτουργική σύναξη και στη λήψη των μυστηρίων υπό τον επίσκοπο, θεωρώντας ότι όλα αρχίζουν και τελειώνουν εκεί.

 

 Η Θεολογική και Εκκλησιολογική Κριτική.

Οι πηγές αναλύουν τις σοβαρές εκκλησιολογικές συνέπειες που προκύπτουν από την αποδοχή της ευχαριστιακής αυτής θεώρησης:

  1. Εξίσωση με τον Παπισμό: Οι πηγές επισημαίνουν ότι ο απόλυτος αυτός επισκοποκεντρισμός ταυτίζεται ουσιαστικά με τη δυτική/παπική διδασκαλία περί του Πάπα ως αλάθητου εγγυητή της Χάριτος. Ο επίσκοπος μετατρέπεται στον μοναδικό εγγυητή της εγκυρότητας των μυστηρίων, ανεξάρτητα από το αν ο ίδιος διδάσκει την Ορθόδοξη Πίστη ή κηρύσσει αιρέσεις.Η διδασκαλία αυτή χρησιμοποιείται από οικουμενιστικούς κύκλους προκειμένου να καταστεί υποχρεωτική η μνημόνευση και η κοινωνία με αιρετίζοντες επισκόπους. Μέσω αυτής της θεωρίας, όποιος εφαρμόζει τον 15ο Ιερό Κανόνα της ΑΒ΄ Συνόδου και διακόπτει το μνημόσυνο αιρετικού προεστού κατηγορείται ψευδώς ότι δήθεν «αποκόπτεται από την Εκκλησία».
  2. Υποβιβασμός της Δογματικής Αληθείας: Με την ευχαριστιακή θεολογία του Ζηζιούλα, η εκκλησιαστικότητα αποσυνδέεται από την Ακρίβεια της Ορθοδόξου Πίστεως. Καλλιεργείται η εσφαλμένη εντύπωση ότι οι πιστοί οφείλουν να παραμένουν αδρανείς και υποταγμένοι στον επίσκοπο ακόμη κι αν ο ίδιος κηρύσσει κακοδοξίες «γυμνῇ τῇ κεφαλῇ» (όπως το Filioque ή τον Οικουμενισμό).

 

3. Η Αγιοπατερική Απάντηση

Αντίθετα με τον ακραίο επισκοποκεντρισμό, η ορθόδοξη αγιοπατερική παράδοση (consensus Patrum) διδάσκει ότι:

  • Η Εκκλησία δεν ορίζεται απλώς από την εξωτερική παρουσία του επισκόπου, αλλά από τη συντήρηση της Αληθείας του Χριστού.
  • Όταν ένας επίσκοπος κηρύσσει αίρεση, απογυμνώνεται από την ποιμαντική του αυθεντία και ονομάζεται «ψευδεπίσκοπος».
  • Η διακοπή μνημοσύνου (αποτείχιση) από αιρετίζοντα επίσκοπο προ συνοδικής κρίσεως δεν αποκόπτει τον πιστό από το Σώμα του Χριστού, αλλά τουναντίον τον προστατεύει από τον πνευματικό συμμολυσμό της ασεβείας

Ο Σεργιανισμός

Ο Σεργιανισμός αποτελεί μία από τις σοβαρότερες εκκλησιολογικές παρεκκλίσεις και υποχωρήσεις του 20ού αιώνα. Ο όρος προέρχεται από το όνομα του Μητροπολίτη (και μετέπειτα Πατριάρχη) Μόσχας Σεργίου (Stragorodsky) και συνδέεται με τη διαβόητη «Δήλωση Υποταγής» του 1927 προς το αθεϊστικό σοβιετικό καθεστώς.

1. Η Ιστορική και Εκκλησιολογική Ουσία του Σεργιανισμού

  • Υποταγή στο Αθεϊστικό Κράτος: Ο Σεργιανισμός εκφράστηκε ως η πλήρης υποταγή της διοικούσας Εκκλησιαστικής Αρχής στις βουλές και τις επιταγές μιας αθεϊστικής και πολεμικής  προς τον Χριστό πολιτικής εξουσίας.
  • Η Πλάνη της «Διάσωσης της Εκκλησίας»: Ο συμβιβασμός αυτός επιχειρήθηκε να δικαιολογηθεί υπό το πρόσχημα της «διάσωσης» των εξωτερικών θεσμών, των ναών και των διοικητικών δομών της Εκκλησίας.
  • Προδοσία των Ομολογητών: Προκειμένου να διατηρηθεί η θεσμική «νομιμότητα» απέναντι στο καθεστώς, η διοικούσα Αρχή έφτασε στο σημείο να αποκηρύξει, να απομονώσει ή και να παραδώσει στους διωγμούς τους Ορθοδόξους Επισκόπους, Κληρικούς και Μοναχούς που αρνούνταν να συμβιβαστούν με το αθεϊστικό κράτος.

 

2. Η Στάση της Κατακομβικής Εκκλησίας της Ρωσίας

  • Η Πατερική Αποτείχιση: Απέναντι στη σεργιανική υποταγή, η Κατακομβική Εκκλησία της Ρωσίας (καθώς και η Ρωσική Εκκλησία της Διαασποράς - ΡΟΕΔ) αντέδρασε άμεσα, διακόπτοντας την εκκλησιαστική κοινωνία με τη σεργιανική διοίκηση.
  • Η Θεώρηση των Κατακομβιτών Αγίων: Όπως επισημαίνεται στις πηγές, η ομάδα των Οσίων Κατακομβιτών της Ρωσίας κατά τις αρχές του 20ού αιώνα θεώρησε τον Σεργιανισμό ως βαριά αλλοίωση της εκκλησιαστικής συνειδήσεως και του φρονήματος της Ορθοδοξίας.
  • Οι Κατακομβίτες Πατέρες προτίμησαν τη φυλακή, την εξορία στη Σιβηρία και το μαρτύριο στα Γκουλάγκ, διασώζοντας την ελευθερία της Πίστεως και την ακηλίδωτη ομολογία του Χριστού.

3. Η Σημασία του Σεργιανισμού στη Σύγχρονη Θεολογία

Στη σύγχρονη ορθόδοξη ομολογιακή γραμματεία, ο Σεργιανισμός δεν θεωρείται απλώς ένα ιστορικό γεγονός του παρελθόντος, αλλά η διαχρονική νοοτροπία του εκκλησιαστικού συμβιβασμού. Εκδηλώνεται κάθε φορά που η Εκκλησιαστική Ηγεσία υποτάσσει τα δόγματα, τους Ιερούς Κανόνες και την ελευθερία της Πίστεως στις σκοπιμότητες της πολιτικής εξουσίας, του κοσμικού φρονήματος ή του διαχριστιανικού συγκρητισμού (Οικουμενισμού).

Στην Εκκλησιολογία και την Εκκλησιαστική Ιστορία, ο Καισαροπαπισμός και ο Παποκαισαρισμός αντιπροσωπεύουν δύο αντίθετες αλλά εξίσου σοβαρές εκτροπές από την ορθόδοξη πατερική αρχή της «συναλληλίας» και της αυτονομίας της Πίστεως:


Καισαροπαπισμός (Caesaropapism)

  • Ορισμός: Η υποταγή της Εκκλησίας και της Εκκλησιαστικής Ηγεσίας στην πολιτική/κρατική εξουσία (στον «Καίσαρα»). Ο πολιτικός ηγεμόνας σφετερίζεται εκκλησιαστικές αρμοδιότητες, επιβάλλει δογματικές υποχωρήσεις, διορίζει ή εκθρονίζει επισκόπους και απαιτεί την πειθαρχία του πληρώματος.
  • Ιστορικές Εκδηλώσεις:

Εμφανίστηκε, έντονα, όταν Αρειανόφρονες, Εικονομάχοι και Λατινόφρονες αυτοκράτορες χρησιμοποίησαν την κρατική ισχύ, για να επιβάλουν αιρέσεις και να διώξουν τους Ορθοδόξους Αγίους (όπως τον Μέγα Αθανάσιο, τον Ιερό Χρυσόστομο, τον Όσιο Θεόδωρο τον Στουδίτη και τον Άγιο Μάρκο τον Ευγενικό).

Στους νεότερους χρόνους, ο καισαροπαπισμός εκφράστηκε μέσω του Σεργιανισμού, όπου η διοικούσα εκκλησιαστική Αρχή υποτάχθηκε στις επιταγές του αθεϊστικού καθεστώτος χάριν της θεσμικής «νομιμότητας».

Η Πλάνη του: Ταυτίζει την εκκλησιαστική κανονικότητα με την εξωτερική «αυτοκρατορική ή κρατική κάλυψη», λησμονώντας ότι η πολιτική στήριξη ουδέποτε υπήρξε κριτήριο Ορθοδοξίας.


2. Παποκαισαρισμός (Papocaesarism)

  • Ορισμός: Η συγκέντρωση κοσμικής, πολιτικής και απόλυτης διοικητικής εξουσίας στα χέρια της Εκκλησιαστικής Αρχής. Η Εκκλησιαστική Ηγεσία εκκοσμικεύεται, σφετερίζεται κοσμικά αξιώματα και επιβάλλει έναν αυταρχικό δεσποτισμό.
  • Ιστορικές Εκδηλώσεις & Εκτροπές:

Εκφράστηκε κατ' εξοχήν στον Δυτικό Παπισμό, όπου ο Πάπας ανακηρύχθηκε κοσμικός άρχοντας, αλάθητος ηγεμόνας και μοναδικός ορατός αντιπρόσωπος του Χριστού επί της γης.

Στην Ανατολή, η τάση αυτή εμφανίζεται ως «ακρότατος επισκοποκεντρισμός». Σύμφωνα με τις πηγές, η εκτροπή αυτή ταυτίζει αυθαίρετα τον επίσκοπο με την ίδια την Εκκλησία, μετατρέποντάς τον σε απόλυτο μονάρχη που απαιτεί τυφλή υπακοή από το ποίμνιο, ακόμη κι αν ο ίδιος εκτρέπεται από την Ορθόδοξο Πίστη.

 

Η Ορθόδοξη Αγιοπατερική Σύνθεση

Η Ορθόδοξη Εκκλησία απορρίπτει κατηγορηματικά και τις δύο αυτές εκτροπές:

  • Ούτε υποταγή στον Καίσαρα (Καισαροπαπισμός): Τα της Πίστεως δεν υποτάσσονται σε πολιτικές σκοπιμότητες.
  • Ούτε εκκοσμίκευση και δεσποτισμός (Παποκαισαρισμός): Ο επίσκοπος δεν είναι απόλυτος ηγεμόνας, αλλά διάκονος της Αληθείας.

Όπως διακηρύσσει ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, «οἱ τῆς τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας τῆς ἀληθείας εἰσί». Θεμέλιο της Εκκλησίας δεν είναι η κρατική βία ούτε η απολυταρχική επισκοπική εξουσία, αλλά η Ακρίβεια της Ορθοδόξου Πίστεως και η τήρηση των Ιερών Κανόνων.

Η Εγκύκλιος των Πατριαρχών της Ανατολής του 1848 (απάντηση των Πατριαρχείων Κωνσταντινουπόλεως, Αλεξανδρείας, Αντιοχείας και Ιεροσολύμων προς τον Πάπα Πίο Θ΄) αποτελεί το θεμελιώδες ορθόδοξο κείμενο που οριοθετεί τον ρόλο του λαού ως θεματοφύλακα της Πίστεως απέναντι τόσο στον Παποκαισαρισμό (παπικό απολυταρχισμό) όσο και στον Καισαροπαπισμό (κρατική πίεση).

 Η Θεμελιώδης Διακήρυξη: Ο Λαός ως Φρουρός της Πίστεως

Η Εγκύκλιος διακηρύσσει ρητά την οντολογική αλήθεια της Ορθοδόξου Εκκλησιολογίας: «Ἔπειτα παρ’ ἡμῖν οὔτε Πατριάρχαι οὔτε Σύνοδοι ἐδυνήθησάν ποτε εἰσαγαγεῖν νέα, διότι ὁ ὑπερασπιστής τῆς θρησκείας ἐστίν αὐτό τό σῶμα τῆς Ἐκκλησίας, ἤτοι αὐτός ὁ λαός...».

  • Το Αλάθητο ανήκει στο Πλήρωμα: Η Ορθοδοξία απορρίπτει τη συγκέντρωση του αλαθήτου σε ένα μεμονωμένο πρόσωπο ή διοικητικό όργανο. Το αλάθητο ανήκει στην Εκκλησία ως όλον και ως πλήρωμα, κληρικών και λαϊκών.
  • Ηθική Αρμοδιότητα: Υπεράνω της εξωτερικής διοικητικής επιβολής υφίσταται η «ηθική αρμοδιότητα» του συνόλου πληρώματος, το οποίο λειτουργεί ως ο αδέκαστος κριτής προσώπων και αποφάσεων.

Αναίρεση του Παποκαισαρισμού (Αυταρχικού Κληρικαλισμού)

  • Όχι Παθητικό Ποίμνιο: Η Εγκύκλιος του 1848 ανατρέπει την παπική θεώρηση που υποβιβάζει τους πιστούς σε παθητικούς δεκτές των αποφάσεων της ιεραρχίας.
  • Δοκιμασία των Συνοδικών Αποφάσεων: Οι αποφάσεις των Συνόδων δεν καθίστανται αυτόματα έγκυρες λόγω εξωτερικού αξιώματος, αλλά κρίνονται και επικυρώνονται από την εγρήγορση της εκκλησιαστικής συνειδήσεως του πληρώματος (όπως συνέβη με την απόρριψη της ψευδοσυνόδου Φερράρας-Φλωρεντίας από τον λαό).

Αναίρεση του Καισαροπαπισμού (Υποταγής στην Κρατική Πίεση)

  • Η Επιταγή της Μη Σιωπής: Όταν η πολιτική εξουσία ή αιρετίζοντες επισκόποι επιχειρούν να επιβάλουν κακοδοξίες, ο λαός δεν δικαιολογείται να αδιαφορεί.
  • Όπως τονίζει ο Όσιος Θεόδωρος ο Στουδίτης: «ἐντολή γάρ Κυρίου μή σιωπᾶν ἐν καιρῷ κινδυνευούσης πίστεως». Η υπεράσπιση της δογματικής ακρίβειας υπερέχει κάθε πολιτικής σκοπιμότητας ή υποχρεωτικότητας «τυφλής υπακοής».

Ο Κληρικαλισμός

Ο Κληρικαλισμός (και η ακραία μορφή του, ο αυταρχικός επισκοποκεντρισμός) συνιστά θεμελιώδη εκκλησιολογική εκτροπή, κατά την οποία η διοικούσα Ιεραρχία αυτοαναγορεύεται σε απολυταρχική αυθεντία υπεράνω της Αληθείας της Πίστεως.

Σύμφωνα με τη μελέτη των πηγών και την αγιοπατερική παράδοση, ο κληρικαλισμός αναλύεται στα εξής σημεία:

1. Υποβιβασμός του Λαού σε Παθητικό Θεατή

Ο κληρικαλισμός επιδιώκει να αποκόψει το πλήρωμα των πιστών από τη συνετή μέριμνα για τη διαφύλαξη του δόγματος. Μετατρέπει τους λαϊκούς σε παθητικούς «καταναλωτές μυστηρίων» και απαιτεί άβουλη πειθαρχία, καλλιεργώντας τη λανθασμένη εντύπωση ότι τα θέματα της Πίστεως αφορούν αποκλειστικά τους επισκόπους.

2. Ταύτιση του Αξιώματος με την Αλήθεια (Θεσμικό «Αλάθητο»)

Προβάλλει την πλάνη ότι η εκκλησιαστική κανονικότητα εξασφαλίζεται αυτόματα από την κατοχή του επισκοπικού θρόνου, τους τίτλους ή την κρατική κάλυψη. Με τον τρόπο αυτό, επιχειρείται η επιβολή «τυφλής υπακοής» στον επίσκοπο ακόμη κι όταν εκείνος κηρύσσει κακοδοξίες «γυμνῇ τῇ κεφαλῇ», εξισώνοντας ουσιαστικά την επισκοπική εξουσία με το παπικό αλάθητο.

3. Η Αγιοπατερική και Συνοδική Αναίρεση

Η Ορθόδοξη Εκκλησία απορρίπτει κατηγορηματικά τον κληρικαλισμό, διακηρύσσοντας ότι το αλάθητο ανήκει στο σύνολο του σώματος της Εκκλησίας (κλήρο και λαό):

  • Η Εγκύκλιος των Πατριαρχών της Ανατολής (1848): «Ἔπειτα παρ’ ἡμῖν οὔτε Πατριάρχαι οὔτε Σύνοδοι ἐδυνήθησάν ποτε εἰσαγαγεῖν νέα, διότι ὁ ὑπερασπιστής τῆς θρησκείας ἐστίν αὐτό τό σῶμα τῆς Ἐκκλησίας, ἤτοι αὐτός ὁ λαός...».
  • Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς: Διακηρύσσει ότι ο Χριστιανισμός δεν χαρακτηρίζεται από εξωτερικά πρόσωπα ή αξιώματα, αλλά από «ἀληθείᾳ καὶίἀκριβείᾳ πίστεως».
  • Όσιος Θεόδωρος ο Στουδίτης: Τονίζει ότι όταν κινδυνεύει η Πίστη, κανένας πιστός (κληρικός ή λαϊκός) δεν δικαιολογείται να σιωπά επικαλούμενος «υπακοή» σε αιρετίζουσες αρχές («ἐντολή γάρ Κυρίου μή σιωπᾶν ἐν καιρῷ κινδυνευούσης πίστεως»)

Ο «Γεροντισμός

Ο όρος «Γεροντισμός» δεν απαντάται αυτούσιος ως ξεχωριστή ονομασία αιρέσεως. Ωστόσο, η ουσία του φαινομένου —δηλαδή η τυφλή υπακοή σε γέροντες, μοναχούς, πνευματικούς ταγούς ή επισκόπους σε θέματα Πίστεως—καταδικάζεται ως σοβαρή εκκλησιολογική εκτροπή που συνδέεται άμεσα με τις καταδικασμένες αιρέσεις.

Η τάση αυτή σχετίζεται με τις καταδικασμένες κακοδοξίες ως εξής:

1. Ταύτιση με τον Παπισμό (Θεσμικό «Αλάθητο» & Κληρικαλισμός)

Η απαίτηση για άβουλη πειθαρχία και η μετατροπή του γέροντα ή επισκόπου σε απόλυτη αυθεντία που απαιτεί υπακοή ακόμη και όταν κηρύσσει αίρεση, εισάγει στην Ορθοδοξία τη φραγκική/παπική διδασκαλία περί «αλαθήτου».

«Σε τί έχουμε να ζηλέψουμε τότε τους Παπικούς αν γίνει αποδεκτή μια τοιαύτη διδασκαλία; Θα κηρύσσεται από κάποιο Επίσκοπο "γυμνῇ τῇ κεφαλῇ" αίρεση και το ποίμνιο θα είναι αναγκασμένο να κοινωνεί και να μνημονεύει...».

Η Πατερική Παράδοση απορρίπτει την τυφλή υπακοή, όταν κινδυνεύει το ορθόδοξο δόγμα. «Μή πείθεσθε μονάζουσι, μηδέ τοῖς πρεσβυτέροις, ἐφ’ οἷς ἀνόμως λέγουσι... Μηδ’ ἐπισκόποις εἴκετε, τά μή λυσιτελοῦντα, πράττειν καί λέγειν καὶ φρονεῖν δολίως παραινοῦσιν»..

 Δεν Απαλλάσσει από τον Πνευματικό Συμμολυσμό

Η δικαιολογία της «υπακοής στον πνευματικό» δεν προστατεύει τον πιστό από τη συμμετοχή στην αίρεση. Ο  εκκλησιαστικός μολυσμός επιφέρεται σε όλους όσοι κοινωνούν με την αίρεση, «έστω και αν έχουν Ορθόδοξο φρόνημα, ή κάνουν υπακοή στους πνευματικούς των», διότι η εν γνώσει κοινωνία μεταδίδει την ασέβεια.

Οι αιρετίζοντες ποιμένες επιδιώκουν να διατηρούν «πρόβατα άβουλα, πειθαρχικά και αμέριμνα για τα θέματα της πίστεως», ώστε να αποδέχονται αδιαμαρτύρητα τις δογματικές υποχωρήσεις. Με τον τρόπο αυτό, η απολυτοποίηση της επισκοπικής ή πνευματικής αυθεντίας χρησιμοποιείται, για να ακυρώσει την κανονική οδό της αποτείχισης και να επιβάλει τον εφησυχασμό.


Συμπέρασμα

Κατά το consensus Patrum, οι αναθεματισμοί που εκφωνήθηκαν από τις Οικουμενικές Συνόδους κατά των παλαιών αιρέσεων καλύπτουν και τις σύγχρονες παραλλαγές τους, διότι ο Οικουμενισμός εμπεριέχει και ανανεώνει τις ήδη καταδικασμένες κακοδοξίες του παρελθόντος.

 


Δευτέρα 16 Νοεμβρίου 2026

Προέβησαν οι Καππαδόκες Πατέρες στις αντικανονικές ενέργειες εκκλησιαστικής εισπήδησης και υπερόριων χειροτονιών;


Πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου

 

Η εκκλησιαστική ιστοριογραφία και η κανονική παράδοση της Ορθοδόξου Εκκλησίας δοκιμάζονται συχνά από την απόπειρα ερμηνείας της ποιμαντικής οικονομίας των Αγίων Πατέρων μέσα από ένα στενό, νομικίστικο και θεσμοκρατικό πρίσμα. Ένα θεμελιώδες εκκλησιολογικό ζήτημα αφορά το κατά πόσον οι Καππαδόκες Πατέρες (Μέγας Βασίλειος, Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος, Άγιος Γρηγόριος Νύσσης), καθώς και ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, υπέπεσαν σε αντικανονικές, υπερόριες χειροτονίες ή σχισματικές πράξεις «εισπήδησης» κατά τις περιόδους των αιρετικών κρίσεων και των διωγμών.

Για την ορθή κανονική αποτίμηση των πατερικών ενεργειών απαιτείται η ουσιώδης διάκριση μεταξύ της συνήθους εκκλησιαστικής ευταξίας εν καιρώ ειρήνης και της έκτακτης χαρισματικής και μυστηριακής κάλυψης του εκκλησιαστικού πληρώματος εν καιρώ διωγμού, δογματικής νοθεύσεως ή αντικανονικής καταδυναστεύσεως εκ μέρους της διοικούσης ιεραρχίας.

Η Εκκλησία, ως το θεανθρώπινο και ζωντανό Σώμα του Χριστού, διέπεται primum et ante omnia από τον υπέρτατο πνευματικό κανόνα της σωτηρίας των ψυχών (salus animarum suprema lex). Όταν η διοικούσα εκκλησιαστική αρχή εκπίπτει στην αίρεση, συμπράττει με την κακοδοξία ή εκδιώκει αναιτίως τους ορθοδόξους ποιμένες, η προσκόλληση στη θεσμική νομιμοφάνεια και στα εξωτερικά όρια της δικαιοδοσίας εκφυλίζεται σε μέσο αλλοιώσεως και εκρίζωσης της ορθής πίστεως.

Όπως μαρτυρεί η διαχρονική πατερική συνείδηση, η κοσμική ή αυτοκρατορική επικύρωση δεν αποτελεί κριτήριο εκκλησιαστικής γνησιότητας. Η κρατική αναγνώριση μιας εκκλησιαστικής διοίκησης ουδέποτε εξασφάλισε την κανονικότητά της.

Αυτό φάνηκε ξεκάθαρα κατά τις μεγάλες θεολογικές δοκιμασίες της Εκκλησίας. Τέτοιες περίοδοι ήταν ο Αρειανισμός, ο Μονοθελητισμός, η Εικονομαχία και η ψευδενωτική Λατινοφροσύνη. Τότε, οι ετερόδοξοι επίσκοποι απολάμβαναν το κύρος της κρατικής νομιμότητας. Αντίθετα, οι στύλοι της Ορθοδοξίας διώκονταν σκληρά. Ο Μέγας Αθανάσιος, ο Μέγας Βασίλειος και ο Ιερός Χρυσόστομος αντιμετωπίστηκαν ως εχθροί. Το ίδιο συνέβη με τον Όσιο Μάξιμο τον Ομολογητή, τον Όσιο Θεόδωρο τον Στουδίτη και τον Άγιο Μάρκο τον Ευγενικό. Όλοι αυτοί χαρακτηρίστηκαν «παράνομοι» και «σχισματικοί», επειδή υπερασπίστηκαν την ακεραιότητα του δόγματος.

 

 

 Οι Καππαδόκες Πατέρες και η Ποιμαντική Δράση στην Αρειανική Κρίση

Κατά τη διάρκεια του 4ου αιώνα, όταν ο Αρειανισμός κατείχε την αυτοκρατορική στήριξη του Ουάλη  και οι ορθόδοξες επισκοπικές έδρες καταλαμβάνονταν από Αρειανιστές ή Αρειανίζοντες επισκόπους, οι Καππαδόκες Πατέρες ανέλαβαν την προστασία της Ορθοδόξου Πίστεως.

Η Στάση και οι Ενέργειες του Μεγάλου Βασιλείου

Ο Μέγας Βασίλειος, ως Αρχιεπίσκοπος Καισαρείας Καππαδοκίας, αντιμετώπισε την προσπάθεια του αυτοκράτορα Ουάλη  να διασπάσει τη δικαιοδοσία της Καππαδοκίας. Προκειμένου να περιφρουρήσει την Ορθοδοξία και να εμποδίσει την εξάπλωση των Αρειανών, ο Μέγας Βασίλειος:

  • Ίδρυσε νέες επισκοπικές έδρες σε κομβικές περιοχές (όπως τα Νύσσα και τα Σάσιμα) και χειροτόνησε επισκόπους εγνωσμένου ορθοδόξου φρονήματος, όπως τον αδελφό του Γρηγόριο Νύσσης και τον φίλο του Γρηγόριο Ναζιανζηνό (στην επισκοπή  Σασίμων).
  • Απέστειλε επιστολές και κληρικούς σε αλλότριες επαρχίες που μαστίζονταν από τον Αρειανισμό, παρέχοντας δογματική καθοδήγηση και στηρίζοντας το «υγιαίνον μέρος» του λαού που είχε αποτειχιστεί από τους αιρετικούς ποιμένες.

Οι ενέργειες αυτές δεν συνιστούσαν αντικανονική «εισπήδηση» (κατά την έννοια του 35ου Αποστολικού Κανόνα), διότι δεν απέβλεπαν σε προσωπική διοικητική επέκταση ή σφετερισμό αλλότριων θρόνων, αλλά στην ανόρθωση των βεβηλωμένων θυσιαστηρίων και στη διασφάλιση αδιάβλητης ιερωσύνης για τους πιστούς.

Ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος στην Κωνσταντινούπολη

Η μετάβαση του Αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου στην Κωνσταντινούπολη το 379 μ.Χ. αποτελεί την πλέον χαρακτηριστική απόδειξη έκτακτης ποιμαντικής διαποίμανσης. Στην πρωτεύουσα, όλοι οι ναοί κατέχονταν από τον Αρειανό επίσκοπο Δημόφιλο.

Ο Άγιος Γρηγόριος, χωρίς επίσημο διοικητικό διορισμό στην Κωνσταντινούπολη, συγκρότησε την ορθόδοξη σύναξη στον ιδιωτικό οίκο της Αναστάσεως, κηρύσσοντας τα περίφημα δογματικά αναγνώσματα περί της Αγίας Τριάδος. Η δράση του αυτή, που αναστηλώθηκε συνοδικά από τη Β΄ Οικουμενική Σύνοδο (381 μ.Χ.), απέδειξε ότι η αγιαστική διαποίμανση του ορθοδόξου πληρώματος υπερέχει της θεσμικής καταλήψεως των ναών από κακοδόξους.

 

Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος και οι Χειροτονίες στην Αραβησσό

Το ζήτημα των χειροτονιών που τελέστηκαν από τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο στην Αραβησσό της Αρμενίας (404–407 μ.Χ.) αποτελεί το κεντρικό σημείο αναφοράς για την κανονική θεμελίωση της ΕΚΤΑΚΤΗΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΚΗΣ ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑΣ ΕΝ ΔΙΩΓΜΩ.

Το Ιστορικό και Κανονικό Υπόβαθρο της Εξορίας

Το 403 μ.Χ., η αντικανονική και ληστρική Σύνοδος επί Δρυν, υπό την προεδρία του Θεοφίλου Αλεξανδρείας και με την κάλυψη της αυτοκράτειρας Ευδοξίας, αποφάσισε την καθαίρεση και εκθρόνιση του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Ιωάννου του Χρυσοστόμου.

Η απόφαση αυτή ήταν παντελώς άκυρη και αντικανονική, καθώς η Σύνοδος συγκροτήθηκε από εχθρικά προσκείμενους επισκόπους εκτός δικαιοδοσίας, χωρίς τηρήση δικονομικών κανόνων. Ως εκ τούτου ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος ουδέποτε απώλεσε την κανονική αρχιερωσύνη ή την πατριαρχική του ιδιότητα. Παρέμενε ενώπιον του Θεού και της Εκκλησίας ο μόνος κανονικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως. Οι διάδοχοί του στον θρόνο (Αρσάκιος και Αττικός), παρά την αυτοκρατορική αναγνώριση, ήταν αντικανονικοί σφετεριστές και καταληψίες του πατριαρχικού θρόνου.

Η εκκλησιαστική κατάσταση στην Αραβιησσό

Κατά την περίοδο της εξορίας του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου στην περιοχή (404–407 μ.Χ.), επίσκοπος της Αραβησσού ήταν ο Οτρέιος, ένας ιεράρχης με μεγάλη πνευματική ακτινοβολία και καθοριστικό ρόλο στην υποστήριξη του εξόριστου Πατριάρχη. Ο Οτρέιος ήταν ένας από τους πιο σεβαστούς επισκόπους της Δευτέρας Αρμενίας (υπό τη Μητρόπολη Μελιτηνής), γνωστός για την ευσέβεια, την ασκητικότητα και την αταλάντευτη προσήλωσή του στην Ορθοδοξία.

Η σχέση του με τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο ήταν  σχέση βαθιάς πνευματικής αδελφοσύνης, αμοιβαίου σεβασμού και έμπρακτης αλληλεγγύης στις πιο δύσκολες ώρες του Χρυσοστόμου. Όταν οι επιδρομές των Ισαύρων ληστών ανάγκασαν τον Χρυσόστομο να εγκαταλείψει την Κουκουσό τον χειμώνα του 405/406 μ.Χ. και να καταφύγει στο οχυρωμένο κάστρο της Αραβησσού, ο επίσκοπος Οτρέιος τον υποδέχθηκε με εξαιρετικές τιμές, αψηφώντας πλήρως τον φόβο της αυτοκρατορικής αυλής της Κωνσταντινουπόλεως. Ο Οτρέιος δεν αναγνώρισε ποτέ την ληστρική «Σύνοδο επί Δρυν» ούτε την καθαίρεση του Χρυσοστόμου. Αντιθέτως, τον αντιμετώπισε ως τον μοναδικό κανονικό Αρχιεπίσκοπο Κωνσταντινουπόλεως. Του παραχώρησε πλήρη ελευθερία να ιερουργεί, να κηρύττει, να χειροτονεί και να διοικεί τις ιεραποστολικές υποθέσεις  στην Αραβησσό, γεγονός που ακυρώνει στην πράξη κάθε κατηγορία των εχθρών του περί «εισπήδησης».  Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος αναφέρεται με ιδιαίτερη αγάπη και ευγνωμοσύνη στον Οτρέιο σε σωζόμενες επιστολές του (όπως στην Επιστολή 127 προς τον ίδιο τον Οτρέιο και σε επιστολές προς την Αγία Ολυμπιάδα), επαινώντας την αρετή, τη γενναιότητα και τη φροντίδα του:

Ο Χρυσόστομος τον αποκαλεί «αἰδεσιμώτατον καί θεοσεβέστατον ἀδελφόν καί συλλειτουργόν», υπογραμμίζοντας ότι η παρουσία και η αγάπη του Οτρείου αποτέλεσαν παρηγοριά μέσα στις σωματικές ασθένειες, το δριμύ ψύχος της Αρμενίας και τον συνεχή κίνδυνο από τις επιδρομές των Ισαύρων».

Ο Οτρέιος συνεργάστηκε στενά με τον Χρυσόστομο για την προστασία των κληρικών και των μοναχών που διώκονταν από τους αντιπάλους του Αγίου (τους λεγόμενους «Ιωαννίτες»), παρέχοντάς τους καταφύγιο στην επαρχία του.

Αυτή η στενή συνεργασία και η μετατροπή της Αραβησσού σε ασφαλές πνευματικό καταφύγιο του Χρυσοστόμου ήταν ένας από τους λόγους που εξόργισαν τους εχθρούς του στην Κωνσταντινούπολη, οδηγώντας τους τελικά στην απόφαση να διατάξουν την ακόμα πιο σκληρή εκτόπισή του στην Πιτυούντα το καλοκαίρι του 407 μ.Χ

Οι Ενέργειες στην Αραβησσό

Κατά τη διάρκεια της σκληρής εξορίας του στην Αραβησσό της Αρμενία, ο Ιερός Χρυσόστομος κατέστη ο πνευματικός φάρος ολόκληρης της Ανατολής. Όταν οι καταληψίες επίσκοποι εξαπέλυσαν σφοδρό διωγμό κατά των πιστών κληρικών και λαϊκών (των αποκαλουμένων “Ιωαννιτών”), ο Άγιος ανέλαβε αμέσως την πνευματική τους καθοδήγηση και στήριξη.

Χειροτόνησε στην Αραβησσό επτά (7) Ορθοδόξους Επισκόπους, προκειμένου να αποσταλούν σε διάφορες επαρχίες της Ανατολής και της Φοινίκης για την οργάνωση της λατρείας και τη διαφύλαξη της Πίστεως. Επίσης,  χειροτόνησε πλήθος πρεσβυτέρων και διακόνων «προς το επαρκέσαι τοις όχλοις εις λειτουργίαν της Εκκλησίας και θυσίαν ιεράν και αναίμακτον». Εξέδωσε κανόνες ψαλμωδίας και καθόρισε τη θεία μυσταγωγία για τις συνάξεις των πιστών που αρνούνταν την κοινωνία με τους σφετεριστές επισκόπους.

Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος μέσα από τις περίφημες Επιστολές της Εξορίας (ιδιαίτερα προς την Αγία Ολυμπιάδα και τους προσφιλείς του κληρικούς) δικαίωσε και επαίνεσε απόλυτα την αποτείχιση των πιστών από τους καταληψίες επισκόπους. Χαρακτήρισε τους διωκόμενους Ιωαννίτες ως «κατά πρόθεση μάρτυρες», τονίζοντας ότι η υπομονή τους στον προπηλακισμό χάριν της κανονικής ακρίβειας τους στεφανώνει ενώπιον του Θεού.

Απέρριψε την κατηγορία ότι οι χειροτονίες της Αραβησσού συνιστούσαν «σχίσμα», εξηγώντας ότι το σχίσμα το εισήγαγαν οι παρανομήσαντες και βιοπραγήσαντες επίσκοποι.

Ήταν οι ενέργειες του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου αντικανονικές;

Η κατηγορία ότι οι χειροτονίες της Αραβησσού συνιστούσαν αντικανονική «εισπήδηση» ή «παρασυναγωγή» καταρρέει, όταν εξεταστούν οι ιεροί κανόνες στο θεολογικό τους βάθος.

Ο 35ος Αποστολικός Κανόνας απαγορεύει σε επίσκοπο να ενεργεί χειροτονίες εκτός των ορίων της δικής του επαρχίας («μή τολμάν εξω της εαυτού παροικίας χειροτονίας ποιείσθαι»). Ωστόσο, η κανονική ερμηνεία (Θεόδωρος Βαλσαμών, Ιωάννης Ζωναράς, Όσιος Νικόδημος ο Αγιορείτης) διευκρινίζει ότι η απαγόρευση αυτή αφορά:

  • Ειρηνική περίοδο της Εκκλησίας.
  • Ενέργειες που γίνονται με σκοπό τον σφετερισμό αλλότριας διοικητικής εξουσίας, την αρπαγή προσόδων ή την ανατροπή της κανονικής τάξεως.

Αντιθέτως, όταν η τοπική εκκλησιαστική Αρχή περιπέσει σε αίρεση, καταληφθεί από εισβολείς ή διώκει την Ορθοδοξία, η ενέργεια του κανονικού Πατριάρχη να χειροτονεί λειτουργούς για την αγιαστική κάλυψη των πιστών δεν συνιστά εισπήδηση, αλλά εκπλήρωση του Θείου Νόμου.

Η πράξη του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου στην εξορία (404–407 μ.Χ.) εξηγείται από την Ορθόδοξη Κανονολογία και Εκκλησιαστική Ιστορία μέσα από το πρίσμα της εκκλησιαστικής «οικονομίας», αλλά και με βάση τις πολύ συγκεκριμένες θεσμικές συνθήκες της εποχής του, οι οποίες διαφέρουν ουσιωδώς από μια απλή αυθαίρετη ενέργεια.

Αναλυτικότερα, οι λόγοι που δικαιώνουν την ενέργειά του και την καθιστούν έγκυρη στην εκκλησιαστική συνείδηση είναι τέσσερις:

1. Παρέμεινε ο μόνος νόμιμος Πατριάρχης (Άκυρη Καθαίρεση)

Για την Ορθόδοξη Εκκλησία (καθώς και για τον Πάπα Ρώμης Ιννοκέντιο Α΄ και τη Δύση που στήριξαν τον Χρυσόστομο), η «Σύνοδος επί Δρυν» που τον καθαίρεσε ήταν ληστρική και αντικανονική. Συνεπώς, στα μάτια της Εκκλησίας, ο Χρυσόστομος δεν έπαψε ποτέ να είναι ο κανονικός Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, ενώ οι διάδοχοί του στον θρόνο (Αρσάκιος και Αττικός) θεωρούνταν αντικανονικοί εισβολείς («μοιχοί» του θρόνου). Δεν ενήργησε, δηλαδή, ως καθηρημένος ή ιδιώτης, αλλά ως ο νόμιμος προκαθήμενος της πρωτεύουσας που βρισκόταν σε διωγμό.

2. Η ιδιάζουσα κανονική θέση της Κωνσταντινούπολης

Ο 3ος Κανόνας της Β΄ Οικουμενικής Συνόδου είχε ήδη αναγνωρίσει στον επίσκοπο Κωνσταντινουπόλεως «τὰ πρεσβεῖα τῆς τιμῆς μετὰ τόν τῆς Ῥώμης ἐπίσκοπον». Παρότι ο 28ος Κανόνας της Δ΄ Οικουμενικής Συνόδου (451 μ.Χ.) κωδικοποίησε ρητά αργότερα τη δικαιοδοσία του θρόνου στις διοικήσεις Πόντου, Ασίας και Θράκης καθώς και «ἐν τοῖς βαρβαρικοῖς», η πράξη αυτή ίσχυε ήδη εθιμικά και κανονικά από την εποχή του Χρυσοστόμου. Η Κουκουσός και η Αραβησσός ανήκαν στην πολιτική Διοίκηση Ανατολής, αλλά οι γειτονικές επαρχίες της Καππαδοκίας και του Πόντου υπάγονταν στη σφαίρα ευθύνης της Κωνσταντινουπόλεως, ενώ οι ιεραποστολικές αποστολές «εν τοις βαρβαρικοίς» (προς Γότθους, Πέρσες κ.λπ.) ήταν αποκλειστική μέριμνα του Αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως.

Ο 28ος Κανόνας της Δ΄ Οικουμενικής Συνόδου (λίγες δεκαετίες αργότερα, το 451 μ.Χ.) απλώς επιβεβαίωσε μια ήδη υπάρχουσα κατάσταση  ότι ο θρόνος της Κωνσταντινούπολης είχε αυξημένη μέριμνα για τις γειτονικές διοικήσεις (Πόντο, Ασία, Θράκη) και ιδίως για τις εκκλησίες στα «βαρβαρικά» (εκτός αυτοκρατορίας) έθνη. Όταν ο Χρυσόστομος χειροτονούσε επισκόπους για τους Γότθους ή για τις απομακρυσμένες περιοχές της Αρμενίας και της Περσίας, ενεργούσε μέσα στο πλαίσιο της υπερ-μητροπολιτικής ευθύνης της Νέας Ρώμης.

3. Η σιωπηρή συναίνεση (ή αδυναμία) των τοπικών επισκόπων

Η Κουκουσός και η Αραβησσός βρίσκονταν σε μια εσχατιά της Μικράς Αρμενίας, εκτεθειμένη σε συνεχείς επιδρομές ληστών (Ισαύρων) και σε καθεστώς διοικητικής παράλυσης. Επιπλέον, ο νόμιμος Πατριάρχης Αντιοχείας Φλαβιανός (υπό τη δικαιοδοσία του οποίου υπαγόταν τυπικά η ευρύτερη περιοχή) ήταν πνευματικός πατέρας και στενός φίλος του Χρυσοστόμου (αυτός τον είχε χειροτονήσει πρεσβύτερο). Όταν ο Φλαβιανός πέθανε το 404 μ.Χ., τον διαδέχθηκε ο αντικανονικός Πορφύριος. Έτσι, στην περιοχή επικρατούσε κανονικό κενό, και ο Χρυσόστομος κάλυψε τις ποιμαντικές ανάγκες με τη σιωπηρή αποδοχή των ορθοδόξων επισκόπων της περιοχής.

Στην Ορθόδοξη παράδοση ισχύει το αξίωμα: «Ανάγκης επικειμένης, μετατίθεται και νόμος» (όταν υπάρχει έκτακτη ανάγκη, υποχωρεί ο τυπικός νόμος). Οι πιστοί που αρνούνταν να κοινωνήσουν με τους διώκτες του Χρυσοστόμου (τους «Ιωαννίτες») είχαν μείνει χωρίς ποιμένες, ναούς και μυστήρια. Ο Χρυσόστομος δεν ίδρυσε μια νέα, αυτόνομη «αίρεση» ή παράλληλη Εκκλησία· χειροτόνησε κληρικούς, για να κρατήσει ζωντανό το ορθόδοξο ποίμνιο μέχρι να αποκατασταθεί η τάξη — όπως ακριβώς συνέβη λίγα χρόνια μετά τον θάνατό του, όταν το όνομά του επανήλθε στα Δίπτυχα της Εκκλησίας.

Η σύγχρονη διαφωνία πάνω σε αυτό το γεγονός:

  • Όσοι στηρίζουν τις χειροτονίες εκτός δικαιοδοσίας βλέπουν στον Χρυσόστομο την απόδειξη ότι σε καιρό διωγμού ή αιρέσεως, ένας ορθόδοξος επίσκοπος μπορεί να χειροτονεί οπουδήποτε για να σώσει το ποίμνιο.
  • Όσοι αντιτίθενται, ας μάθουν  ότι άλλο πράγμα είναι να ενεργεί έτσι ο οικουμενικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως εν μέσω διωγμού, και εντελώς άλλο να επικαλούνται το ίδιο προνόμιο μεμονωμένοι αποτειχισμένοι ιερείς ή μικρές ομάδες σήμερα, χωρίς να έχουν την κανονική θέση και την καθολική αναγνώριση που είχε ο Ιερός Χρυσόστομος.

 

 Συμπεράσματα

Με βάση τα αγιογραφικά, κανονικά και ιστορικά δεδομένα, συνάγονται τα ακόλουθα οριστικά συμπεράσματα:

  1. Ούτε οι Καππαδόκες Πατέρες, ούτε ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος προέβησαν σε σχισματικές ενέργειες ή αντικανονικές εισπηδήσεις. Οι ενέργειές τους υπήρξαν υποδειγματικές πράξεις πατριαρχικής και επισκοπικής ευθύνης για τη διάσωση του ορθοδόξου πληρώματος.
  2. Οι χειροτονίες του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου στην Αραβησσό ήταν απολύτως έγκυρες και κανονικά δικαιολογημένες. Ως ο μόνος κανονικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως «εν διωγμώ», είχε την πλήρη αρχιερατική εξουσία να χειροτονήσει 7 επισκόπους και πλήθος λειτουργών για την κάλυψη των αναγκών των «Ιωαννιτών».
  3. Η Εκκλησία δικαίωσε πλήρως τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο και τους Ιωαννίτες. Μετά τον θάνατο του Αγίου (407 μ.Χ.) και την αποκατάσταση της ειρήνης επί Πατριάρχου Αττικού και Θεοδοσίου Β΄, η μνήμη του Χρυσοστόμου αναστήθηκε, τα ονόματα των Ιωαννιτών επανήλθαν στα δίπτυχα, και οι χειροτονίες της Αραβησσού αναγνωρίστηκαν πλήρως χωρίς καμία αμφισβήτηση.
  4. Η ταύτιση της κανονικότητας με την κρατική/αυτοκρατορική νομιμότητα αποτελεί εκκλησιολογική πλάνη. Η Αλήθεια της Εκκλησίας δεν εγκλωβίζεται σε διοικητικά στεγανά, όταν η ιεραρχία εκτρέπεται. Οι Άγιοι Πατέρες απέδειξαν ότι η διαφύλαξη της Ορθοδόξου Πίστεως και ο αγιασμός των πιστών συνιστούν τον ύψιστο νόμο της Εκκλησίας.

Στην ιστορία της Εκκλησίας, η πολιτική ή κρατική στήριξη ουδέποτε υπήρξε κριτήριο Ορθοδοξίας ή κανονικότητας. Αν ίσχυε αυτό το κριτήριο, τότε οι Αρειανιστές, οι Εικονομάχοι και οι Λατινόφρονες αυτοκράτορες με τους διορισμένους επισκόπους τους θα αποτελούσαν τη «νόμιμη Εκκλησία», ενώ ο Μέγας Αθανάσιος, ο Ιερός Χρυσόστομος, ο Όσιος Θεόδωρος ο Στουδίτης και ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός θα θεωρούνταν «σχισματικοί».

Τα Απαράβατα Κανονικά Όρια του Πρεσβυτέρου

Ο  Ιερός Χρυσόστομος (όπως και ο Μέγας Αθανάσιος και ο Ευσέβιος Σαμοσάτων κατά την Αρειανική κρίση) ενήργησε εκτάκτως «παρ' ενορίαν», διότι κατείχε το πλήρωμα της Αρχιερωσύνης (τριπλό αξίωμα). Ως επίσκοπος της Καθολικής Εκκλησίας, είχε τη θεία εξουσία και την ευθύνη της καθολικής επισκοπικής κηδεμονίας, ώστε να χειροτονεί ορθοδόξους επισκόπους και ιερείς για το νεοπαγές πλήρωμα που προσήρχετο στην Πίστη.

Αντίθετα, ο μεμονωμένος πρεσβύτερος δεν είναι επίσκοπος:

  • Δεν κατέχει το αρχιερατικό αξίωμα.
  • Δεν χειροτονεί κληρικούς.
  • Δεν διαθέτει αυτοτελή, υπερ-μητροπολιτική ή οικουμενική δικαιοδοσία.

Όταν ένας πρεσβύτερος αποφασίζει αυτόνομα να εγκαταλείψει την οικεία Μητρόπολη, να εισέρχεται σε αλλότριες επαρχίες και να ασκεί ιερατικά καθήκοντα χωρίς κανονικό απολυτήριο γράμμα, δεν μιμείται τον Ιερό Χρυσόστομο, αλλά σφετερίζεται την επισκοπική εξουσία. Η πράξη αυτή εμπίπτει ευθέως στις κανονικές απαγορεύσεις:

  1. 35ος Αποστολικός Κανόνας (Περί Εισπήδησης): Καθαιρεί τον κληρικό που επιχειρεί ιεροπραξίες σε επαρχία που δεν του ανήκει χωρίς τη γνώμη του οικείου επισκόπου.
  2. 31ος Αποστολικός Κανόνας & 6ος Κανόνας της εν Γάγγρα Συνόδου (Περί Παρασυναγωγής): Καταδικάζει την ίδρυση παράλληλων θυσιαστηρίων και συνάξεων εκτός της κανονικής εκκλησιαστικής τάξεως.