Ο Ιαμβικός Κανόνας της εορτής των Χριστουγέννων .(Ερμηνευτική προσέγγιση)

visit counter

Ποίημα .Ιωάννου Δαμασκηνού

(Απόσπασμα)

Εισαγωγικά 

Τα Χριστούγεννα ψάλλονται δύο κανόνες, ένας "πεζός" και ένας "ιαμβικός", δηλ. με συγκεκριμένο ποιητικό μέτρο (ιαμβικό στίχο). Ο πεζός κανόνας (ο πιο γνωστός) είναι ποίημα του αγίου Κοσμά του Μελωδού, ενώ ο ιαμβικός είναι του αγίου Ιωάννη του Δαμασκηνού. Οι κορυφαίοι αυτοί ποιητές και μουσικοί του 8ου αιώνα ήταν θετοί αδελφοί.

Ο  Φώτης Κόντογλου γράφει:

“… Διάβαζα τ' αρχαία τροπάρια, και βρισκόμουνα σε μια κατάσταση που δεν μπορώ να τη μεταδώσω στον άλλον. Προ πάντων ο ιαμβικός Κανόνας ‘Έσωσε λαόν’, με κείνες τις παράξενες και μυστηριώδεις λέξεις, μ' έκανε να θαρρώ πως βρίσκουμαι στις πρώτες μέρες της δημιουργίας, όπως ήταν πρωτόγονη η φύση που μ' έζωνε, ο θεόρατος βράχος, που κρεμότανε απάνω από τη μικρή εκκλησιά, η θάλασσα, τ' άγρια δέντρα και τα χορτάρια, οι καθαρές πέτρες, τα ρημονήσια που φαινότανε πέρα στο πέλαγο, ο παγωμένος βοριάς που φυσούσε κ' έκανε να φαίνουνται όλα κατακάθαρα, τ' αρνιά που βελάζανε, οι τσομπάνηδες ντυμένοι με προβιές, τ' άστρα που λάμπανε σαν παγωμένες δροσοσταλίδες τη νύχτα! Όλα τα ᾽βλεπα μεσ' από τους χριστουγεννιάτικους ύμνους, μεσ' από τα ιαμβικά εκείνα αποκαλυπτικά λόγια, σαν και τούτα: ‘Άγων άπαντας, προς σέλας ζωηφόρον Θεός πεφυκώς, εκ πυλών ανηλίων’, ‘ήκεις πλανήτιν, προν νομήν επιστρέφων την ανθοποιόν, εξ ερημαίων λόφων’. Αυτοί οι ερημαίοι λόφοι, σαν το βουνό που ζούσα πάνω του, τι μυστικό αντίλαλο είχανε μέσα στην ψυχή μου! Ω, τι είναι αυτή η γλώσσα! Λόγια είναι αυτά η αντιφεγγίσματα από έναν άλλον κόσμο, γεμάτον από τη μυστική φωτοχυσία της αθανασίας! … Πως να μεταφράσω αυτά τα αμετάφραστα;”.

Αλλά αυτά τα αρχαία τροπάρια με τις μυστηριώδεις λέξεις κρύβουν το μυστήριο της Ενανθρωπήσεως και χρειάζεται υποβοηθητική ερμηνευτική απόδοση, ώστε το περιεχόμενό τους να καταστεί προσιτό σε όσους δυσκολεύονται. Χρειάζεται ερμηνεία, όχι μετάφραση, γιατί η μετάφραση «σκέτη» αδυνατεί να μεταδώσει το νόημά τους. Όπως παλιότερα έχουμε υποστηρίξει, “χρειάζεται πρωτίστως ερμηνεία θεολογική, ιστορική, πραγματολογική τις περισσότερες φορές, στα λειτουργικά κείμενα. Απαιτείται για ένα τεράστιο όγκο δεδομένων διερμηνεία και εξήγηση, ώστε ακόμα και οι ‘κατανοητές’, ήδη μεταφρασμένες, λέξεις να μεταδίδουν πραγματικά ένα κατανοητό μήνυμα”.

Ο άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης (1749-1809), ο “θεόπνους διδάσκαλος της ευσεβείας” έχει ερμηνεύσει με εκτενή θεολογική και φιλολογική ερμηνεία όλους τους ασματικούς Κανόνες των Δεσποτικών και Θεομητορικών εορτών. Και μάλιστα για τους δύο της Χριστού Γεννήσεως σημειώνει χαρακτηριστικά:

“Καθώς γαρ οι Άγγελοι πρότερον κατ’ αυτήν την νύκτα της Γεννήσεως του Κυρίου, εξήγησαν εις τους ποιμένας και αγροίκους ανθρώπους το παράδοξον τούτο Μυστήριον, ούτω και ημείς θέλομεν εξηγήση εις τους Χριστιανούς, οι οποίοι είναι αγροικότεροι εις την κατανόησιν των γλαφυροτέρων ρημάτων και νοημάτων”.

Η εξήγηση και ερμηνεία αυτή είναι απαραίτητη για την προσβαση στα νοήματα αλλά δεν ταυτίζεται με την «μετάφραση των λειτουργικών κειμένων», που μερίδα θεολόγων αθεολογήτως επιδιώκει και με ιδιότυπο πείσμα προωθεί. Η ερμηνευτική απόδοση χρησιμοποιείται για βοήθημα. Δεν αντικαθιστά ούτε εκτοπίζει τα παραδεδομένα λειτουργικά και υμνολογικά κείμενα. Κι όταν επιτελέσει το έργο της, δηλαδή να εξηγήσει, επιστρέφει ήσυχα και ταπεινά στην θέση της χωρίς άλλες διεκδικήσεις» […]

Βασική Βιβλιογραφία

1.Νίκος Β. Νικολάου, Ιαμβικοί κανόνες και καταβασίες των Χριστουγέννων και του Πάσχα, Εκδόσεις Γρηγόρη. Πρόκειται για ένα χρήσιμο λατρευτικό βοήθημα που περιλαμβάνει ερμηνευτικά και γλωσσικά σχόλια για τα έργα του Ιωάννη Δαμασκηνού και του Κοσμά του Μελωδού.

2.Κωνσταντίνος Στεφ. Παπαγιάννης, Ερμηνεία των ιαμβικών κανόνων των Χριστουγέννων, των Θεοφανείων και της Πεντηκοστής. Μια λεπτομερής ανάλυση των τριών μεγάλων ιαμβικών κανόνων της Εκκλησίας.

3.Περιοδικό "Πεμπτουσία", Οι ιαμβικές Καταβασίες των Χριστουγέννων - Μετάφραση και Ερμηνεία. 

4. Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου Καρέα, Ερμηνεία στον Χριστουγεννιάτικο Ιαμβικό Κανόνα. Θεολογική προσέγγιση βασισμένη στην πατερική παράδοση

-------------------------------------------------

Θεολογικός σχολιασμός: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

	Μεταγραφή στα Νέα Ελληνικά (κατά προσέγγιση):
Εὐεπίης μελέεσσιν ἐφύμνια ταῦτα λιγαίνει Υἷα Θεοῦ μερόπων ἕνεκα τικτόμενον Ἐν χθονί, καὶ λύοντα πολύστονα πήματα κόσμου. Ἀλλ' Ἄνα ῥητῆρας ῥύεο τῶνδε πόνων.	"Αυτά τα υμνογραφήματα αντηχούν με εύηχα (όμορφα) μέλη (στίχους)" "για τον Υιό του Θεού, που γεννιέται στη γη για χάρη των ανθρώπων" "και λύνει τα πολλά και οδυνηρά βάσανα του κόσμου." "Αλλά, Κύριε, ρύθμισε (ή σώσε) τους ρήτορες (τους υμνογράφους) από αυτούς τους κόπους

Ο υμνογράφος δηλώνει την πρόθεσή του να υμνήσει με ωραία λόγια τον Ιησού Χριστό, ο οποίος γεννήθηκε ως άνθρωπος για να σώσει την ανθρωπότητα από τον πόνο και την αμαρτία. Παράλληλα, ζητά από τον Θεό βοήθεια για να ολοκληρώσει το δύσκολο ποιητικό του έργο.

Λεξιλόγιο

• Εὐεπίης: Η ωραιότητα του λόγου, η καλλιέπεια.
• Μελέεσσιν: Με τα μέλη, δηλαδή τους μουσικούς στίχους ή τις στροφές.
• Ἐφύμνια: Ύμνοι, τραγούδια που ψάλλονται πάνω από κάτι (εδώ πάνω στο γεγονός της Γέννησης).
• Λιγαίνει: Ψάλλει με γλυκύτητα και καθαρότητα, αντηχεί εύηχα.
• Υἷα Θεοῦ: Τον Υιό του Θεού.
• Μερόπων: Των ανθρώπων (στην ομηρική γλώσσα «αυτοί που έχουν έναρθρη φωνή»).
• Χθονί: Στη γη.
• Πολύστονα πήματα: Τα γεμάτα στεναγμούς και πόνους βάσανα.
• Ἄνα: Κλήση του «Άναξ» (Βασιλιά), προσφώνηση προς τον Θεό.
• Ῥητῆρας: Αυτούς που μιλούν ή υμνούν (εδώ τους υμνογράφους).
• Ῥύεο: Σώσε, λύτρωσε, απάλλαξε.
• Πόνων: Των μόχθων, των δυσκολιών (αναφέρεται στον κόπο της συγγραφής του ύμνου).

 

 

ᾨδὴ α'-Ἦχος α'- Ὁ Εἱρμὸς  «Ἔσωσε λαόν, θαυματουργῶν Δεσπότης, Ὑγρὸν θαλάσσης κῦμα χερσώσας πάλαι· Ἑκὼν δὲ τεχθεὶς ἐκ Κόρης, τρίβον βατήν, Πόλου τίθησιν ἡμῖν· ὃν κατ οὐσίαν, Ἶσόν τε Πατρί, καὶ βροτοῖς δοξάζομεν».	Ο Δεσπότης Χριστός έσωσε παλιά τον λαό Του (τους Ισραηλίτες) κάνοντας θαύμα, μετατρέποντας το υγρό κύμα της θάλασσας σε ξηρά (κατά την Έξοδο από την Αίγυπτο). Τώρα, αφού γεννήθηκε θεληματικά από την Παρθένο, ανοίγει για εμάς έναν δρόμο βατό προς τον ουρανό. Αυτόν, που ως προς την ουσία Του είναι ίσος με τον Πατέρα, εμείς οι άνθρωποι Τον δοξάζουμε.
Ἤνεγκε γαστὴρ ἡγιασμένη Λόγον, Σαφῶς ἀφλέκτῳ ζωγραφουμένη βάτῳ, Μιγέντα μορφῇ, τῇ βροτησίᾳ Θεόν, Εὔας τάλαιναν, νηδὺν ἀρᾶς τῆς πάλαι, Λύοντα πικρᾶς, ὃν βροτοὶ δοξάζομεν.	Η αγιασμένη κοιλιά (της Παναγίας) βάσταξε τον Λόγο του Θεού, ο οποίος προεικονίστηκε καθαρά από την καιόμενη αλλά μη φλεγόμενη βάτο (του Μωυσή). Ο Θεός ενώθηκε με την ανθρώπινη μορφή και λυτρώνει την ταλαίπωρη κοιλιά της Εύας από την παλιά κατάρα. Αυτόν εμείς οι άνθρωποι δοξάζουμε.
Ἔδειξεν ἀστὴρ τὸν πρὸ ἡλίου Λόγον, Ἐλθόντα παῦσαι τὴν ἁμαρτίαν Μάγοις, Σαφῶς πενιχρὸν εἰς σπέος τὸν συμπαθῆ, Σὲ σπαργάνοις ἑλικτόν· ὃν γεγηθότες, Ἶδον τὸν αὐτόν, καὶ βροτὸν καὶ Κύριον.	Το αστέρι υπέδειξε στους Μάγους τον Λόγο που υπήρχε πριν από τον ήλιο, και ο οποίος ήρθε στη γη για να σταματήσει την αμαρτία. Τον έδειξε μέσα σε ένα φτωχικό σπήλαιο, Αυτόν τον συμπαθή, τυλιγμένο με σπάργανα. Οι Μάγοι Τον είδαν με χαρά και αναγνώρισαν ότι ο ίδιος είναι ταυτόχρονα και άνθρωπος και Κύριος.

Σχόλια

Τα τροπάρια επικεντρώνονται στη σύνδεση της Παλαιάς Διαθήκης με τη Γέννηση του Χριστού:

1. Η Διάβαση της Ερυθράς και ο Ουρανός: Ο υμνογράφος παραλληλίζει το θαύμα της ξηράς στη θάλασσα με τη Γέννηση. Όπως τότε ο Θεός έσωσε τον λαό του, τώρα ο Χριστός, γεννημένος από την Παρθένο, ανοίγει έναν «βατό δρόμο» (τρίβον βατήν) για να ανέβει ο άνθρωπος στον ουρανό (πόλον).
2. Η Βάτος και η Λύτρωση της Εύας: Η Παναγία συγκρίνεται με την «ἄφλεκτη βάτο» του Μωυσή. Καθώς δέχτηκε το πυρ της Θεότητας χωρίς να καεί, γέννησε τον Θεό σε ανθρώπινη μορφή, λύνοντας έτσι την κατάρα που βάραινε το γένος των γυναικών από την εποχή της Εύας.
3. Ο Αστήρ και η Διπλή Φύση: Το αστέρι αποκαλύπτει στους Μάγους τον προαιώνιο Λόγο μέσα σε ένα φτωχικό σπήλαιο. Το κεντρικό μήνυμα εδώ είναι η αναγνώριση του Χριστού από τους ανθρώπους ως ταυτόχρονα «βροτό» (θνητό άνθρωπο) και «Κύριο» (Θεό).

 

ᾨδὴ γ', Ἰαμβικός
«Νεῦσον πρὸς ὕμνους οἰκετῶν Εὐεργέτα, Ἐχθροῦ ταπεινῶν τὴν ἐπηρμένην ὀφρύν, Φέρων τε Παντεπόπτα τῆς ἁμαρτίας, Ὕπερθεν ἀκλόνητον, ἐστηριγμένους, Μάκαρ, μελῳδοὺς τῇ βάσει τῆς πίστεως».	«Ευεργέτη μας, στρέψε το βλέμμα Σου  προς τους ύμνους των δούλων Σου, ταπεινώνοντας την υπερήφανη έπαρση του εχθρού (του διαβόλου). Εσύ Μακάριε Παντεπόπτη, σήκωσε τους υμνητές Σου πάνω από την αμαρτία και στήριξέ τους ακλόνητους πάνω στη βάση της πίστεως.»
Νύμφης πανάγνου τὸν πανόλβιον τόκον Ἰδεῖν ὑπὲρ νοῦν ἠξιωμένος χορός, Ἄγραυλος ἐκλονεῖτο, τῷ ξένῳ τρόπῳ. Τάξιν μελῳδοῦσάν τε τῶν Ἀσωμάτων, Ἄνακτα Χριστόν, ἀσπόρως σαρκούμενον.	«Αυτός που βασιλεύει στα ύψη των ουρανών, από ευσπλαχνία γίνεται τώρα άνθρωπος σαν εμάς από την ανύμφευτη Κόρη. Ενώ προηγουμένως ήταν άυλος (ως Θεός), στους έσχατους χρόνους ο Λόγος πήρε την "παχύτητα" της σάρκας, για να τραβήξει κοντά Του τον πρωτόκτιστο άνθρωπο (τον Αδάμ) που είχε πέσει στην αμαρτία.»
Ὕψους ἀνάσσων οὐρανῶν εὐσπλαγχνίᾳ, Τελεῖ καθ' ἡμᾶς ἐξ ἀνυμφεύτου Κόρης, Ἄϋλος ὢν τὸ πρόσθεν· ἀλλ' ἐπ' ἐσχάτων Λόγος παχυνθεὶς σαρκί, τὸν πεπτωκότα, Ἵνα πρὸς αὐτὸν ἑλκύσῃ πρωτόκτιστον.	«Αυτός που βασιλεύει στα ύψη των ουρανών, από ευσπλαχνία γίνεται τώρα άνθρωπος (τελεί καθ' ημάς, δηλαδή γίνεται όπως εμείς) από την ανύμφευτη (παρθένα) Κόρη. Ενώ προηγουμένως (ως Θεός) ήταν άυλος, τώρα, στους έσχατους καιρούς, ο Λόγος πήρε σάρκα ("παχύνθηκε" σαρκικά) για να τραβήξει κοντά Του τον πρωτόκτιστο άνθρωπο (τον Αδάμ) που είχε πέσει (στην αμαρτία).»

Οι ύμνοι αυτοί εξαίρουν τη συγκατάβαση του Θεού, ο Οποίος γίνεται άνθρωπος για να γκρεμίσει την έπαρση του εχθρού και να υψώσει την ανθρωπότητα στην πρότερη δόξα της.

1. Ο Ειρμός είναι μια δέηση προς τον «Παντεπόπτη» Θεό να ταπεινώσει την αλαζονεία του διαβόλου («ἐπηρμένην ὀφρύν») και να κρατήσει τους πιστούς σταθερούς και ακλόνητους πάνω στο θεμέλιο της πίστης, μακριά από την αμαρτία.
2. Περιγράφεται η κατάπληξη του «αγραύλου χορού» (των βοσκών), οι οποίοι αξιώθηκαν να δουν το ακατανόητο μυστήριο της Γέννησης. Το δέος τους προέρχεται από την αντίθεση ανάμεσα στη φτωχική γέννηση και τη μεγαλοπρέπεια των Αγγέλων που υμνούν τον σαρκωμένο Βασιλιά Χριστό.
3.  Υπογραμμίζεται το δόγμα της Ενανθρώπησης. Ο προαιώνιος και άυλος Λόγος, από ευσπλαχνία, «παχύνεται» (λαμβάνει υλική σάρκα) από την Παρθένο. Σκοπός αυτής της ταπείνωσης είναι να «ελκύσει» (να τραβήξει) ξανά κοντά Του τον πεσμένο άνθρωπο (τον πρωτόκτιστο Αδάμ).

 

 

 

ᾨδὴ δ', Ἰαμβικός- Ἦχος α'
Ὁ Εἱρμὸς  «Γένους βροτείου τὴν ἀνάπλασιν πάλαι, ᾌδων Προφήτης Ἀββακούμ, προμηνύει, Ἰδεῖν ἀφράστως ἀξιωθεὶς τὸν τύπον. Νέον βρέφος γάρ, ἐξ ὄρους τῆς Παρθένου, Ἐξῆλθε λαῶν, εἰς ἀνάπλασιν Λόγος».	«Ο Προφήτης Αββακούμ, ψάλλοντας παλιά, προαναγγέλλει την αναδημιουργία του ανθρώπινου γένους, καθώς αξιώθηκε να δει με τρόπο ανέκφραστο την προτύπωση της Γέννησης. Διότι ο Λόγος του Θεού βγήκε (γεννήθηκε) ως νέο βρέφος από το "όρος" της Παρθένου, για να αναπλάσει και να σώσει όλους τους λαούς.»
Ἶσος προῆλθες τοῖς βροτοῖς ἑκουσίως, Ὕψιστε, σάρκα προσλαβὼν ἐκ Παρθένου, Ἰὸν καθᾶραι τῆς δρακοντείας κάρας, Ἄγων ἅπαντας πρὸς σέλας ζωηφόρον, Θεὸς πεφυκώς, ἐκ πυλῶν ἀνηλίων.	«Ω Ύψιστε, ήρθες θεληματικά όμοιος με τους ανθρώπους, παίρνοντας σάρκα από την Παρθένο, για να καθαρίσεις το δηλητήριο του κεφαλιού του δράκοντα (του διαβόλου), οδηγώντας όλους εμάς προς το ζωηφόρο φως, καθώς εκ φύσεως είσαι Θεός, προερχόμενος από τις αθέατες πύλες (του ουρανού ή του Άδη, για να τον καταστρέψεις).»
Ἔθνη τὰ πρόσθεν τῇ φθορᾷ βεβυσμένα. Ὄλεθρον ἄρδην δυσμενοῦς πεφευγότα, Ὑψοῦτε χεῖρας, σὺν κρότοις ἐφυμνίοις, Μόνον σέβοντα Χριστόν, ὡς εὐεργέτην, Ἐν τοῖς καθ ἡμᾶς συμπαθῶς ἀφιγμένον.	Όλοι οι λαοί, που προηγουμένως ήσασταν βυθισμένοι στη φθορά, τώρα που αποφύγατε ολοκληρωτικά τον όλεθρο του εχθρού (διαβόλου), σηκώστε ψηλά τα χέρια σας χειροκροτώντας και ψάλλοντας ύμνους. Λατρεύστε μόνον τον Χριστό ως ευεργέτη, ο οποίος από ευσπλαχνία ήρθε και έλαβε τη δική μας ανθρώπινη φύση.»
Ῥίζης φυεῖσα τοῦ Ἰεσσαὶ Παρθένε, Ὅρους παρῆλθες, τῶν βροτῶν τῆς οὐσίας, Πατρὸς τεκοῦσα τὸν πρὸ αἰώνων Λόγον. Ὡς ηὐδόκησεν αὐτός, ἐσφραγισμένην, Νηδὺν διελθεῖν τῇ κενώσει τῇ ξένῃ.	«Ω Παρθένε, εσύ που προήλθες από τη ρίζα του Ιεσσαί, ξεπέρασες τα όρια της ανθρώπινης φύσης, διότι γέννησες τον Λόγο του Θεού που υπήρχε πριν από όλους τους αιώνες. Αυτό έγινε επειδή ο Ίδιος (ο Θεός) ευαρεστήθηκε να περάσει μέσα από την κλειστή (παρθενική) σου μήτρα, με την παράδοξη και ξένη προς τη φύση Του ταπείνωση, να γίνει δηλαδή άνθρωπος.»

 

Ο υμνογράφος συνδέει τη Γέννηση του Χριστού με την προφητεία του Αββακούμ (Αββακούμ γ', 3: "ὁ Θεὸς ἐκ Θαιμὰν ἥξει καὶ ὁ ἅγιος ἐξ ὄρους φαράν..."). Στην εκκλησιαστική παράδοση, το «κατάσκιο όρος» ερμηνεύεται ως η Παναγία, από την οποία προήλθε ο Χριστός για να φέρει την ανάπλαση (τη νέα δημιουργία) στον φθαρμένο από την αμαρτία άνθρωπο.

Απευθύνεται στα έθνη (τον ειδωλολατρικό κόσμο που δεν γνώριζε τον Θεό) και διακηρύσσει ότι η Γέννηση του Χριστού σήμανε το τέλος της πνευματικής τους υποδούλωσης. Η "συμπάθεια" του Θεού Τον οδήγησε να γίνει άνθρωπος ("ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς"), προσφέροντας μια καθολική σωτηρία που απαιτεί την ενεργή και χαρούμενη συμμετοχή  των πιστών. Αναδεικνύει δύο βασικές πτυχές της θεολογίας των Χριστουγέννων. Την προφητεία: Η Παναγία προέρχεται από τη γενιά του Δαβίδ (μέσω του Ιεσσαί). Το θαύμα: Η παρθενική γέννηση (η "σφραγισμένη νηδύς") και η "κένωση" του Θεού (η θεία ταπείνωση) ξεπερνούν τους φυσικούς νόμους.

 

ᾨδὴ ε', Ἰαμβικός Ἦχος α'
Ὁ Εἱρμὸς  «Ἐκ νυκτὸς ἔργων, ἐσκοτισμένης πλάνης Ἱλασμὸν ἡμῖν Χριστὲ τοῖς ἐγρηγόρως, Νῦν σοι τελοῦσιν ὕμνον, ὡς εὐεργέτῃ, Ἔλθοις πορίζων εὐχερῆ τε τὴν τρίβον, Καθ' ἣν ἀνατρέχοντες, εὕροιμεν κλέος».	«Χριστέ, Εσύ που είσαι ο Ευεργέτης μας, έλα και χάρισε την εξιλέωση (τον εξαγνισμό) από τα σκοτεινά έργα της πλάνης σε εμάς, που αυτή τη στιγμή ξαγρυπνούμε ψάλλοντας ύμνους προς Εσένα. Έλα να μας προσφέρεις έναν εύκολο δρόμο, μέσα από τον οποίο, ανεβαίνοντας προς Εσένα, θα αξιωθούμε να βρούμε την ουράνια δόξα.»
Ἀπηνὲς ἔχθος, τὸ πρὸς αὐτὸν Δεσπότης, Τεμὼν διαμπάξ, σαρκὸς ἐν παρουσίᾳ, Ἵνα κρατοῦντος ὤλεσε ψυχοφθόρου, Κόσμον συνάπτων, ταῖς ἀΰλοις οὐσίαις, Τιθεὶς προσηνῆ, τὸν Τεκόντα τῇ κτίσει.	«Ο Δεσπότης Χριστός, με την ενσάρκωσή Του, έκοψε πέρα ως πέρα  και εξαφάνισε τη σκληρή έχθρα που υπήρχε ανάμεσα στον Θεό και τον άνθρωπο. Έτσι, κατέστρεψε τη δύναμη του ψυχοφθόρου διαβόλου που κυριαρχούσε, ενώνοντας τον επίγειο κόσμο με τις άυλες αγγελικές δυνάμεις και καθιστώντας τον Πατέρα-Δημιουργό πάλι προσιτό και φιλικό προς όλη την πλάση.»
Ὁ λαὸς εἶδεν, ὁ πρὶν ἠμαυρωμένος, Μεθ' ἡμέραν φῶς, τῆς ἄνω φρυκτωρίας· Ἔθνη Θεῷ δέ, κλῆρον Υἱὸς προσφέρει, Νέμων ἐκεῖσε τὴν ἀπόρρητον χάριν, Οὗ πλεῖον ἐξήνθησεν ἡ ἁμαρτία	«Ο λαός, που προηγουμένως ήταν βυθισμένος στο σκοτάδι, είδε μέσα στο φως της ημέρας τη λάμψη της ουράνιας πυρκαγιάς (του θείου φωτός). Ο Υιός προσφέρει τώρα τα έθνη ως κληρονομιά στον Θεό, χαρίζοντας σε εκείνους τους τόπους την ανέκφραστη χάρη Του, εκεί ακριβώς όπου προηγουμένως είχε πλεονάσει η αμαρτία.»

Τα συγκεκριμένα τροπάρια, επικεντρώνονται σε τρεις κεντρικούς άξονες:

1. Η Μετάβαση από το Σκοτάδι στο Φως: Ο υμνογράφος παρουσιάζει την ανθρωπότητα να εξέρχεται από τη «νύκτα» της πλάνης και το σκοτάδι της αμαρτίας. Η Γέννηση του Χριστού περιγράφεται ως «άνω φρυκτωρία» (ουράνιο σινιάλο φωτός) που φωτίζει τον δρόμο για την πνευματική άνοδο και τη δόξα [1].
2. Η Κατάργηση της Έχθρας και η Συμφιλίωση: Με την ενανθρώπησή Του, ο Χριστός κόβει σύρριζα («τεμὼν διαμπάξ») την παλιά έχθρα μεταξύ Θεού και ανθρώπων. Καταργεί την κυριαρχία του διαβόλου («ψυχοφθόρου») και καθιστά τον Θεό-Πατέρα ξανά προσιτό και «προσηνή» (φιλικό) στην κτίση [2].
3. Η Παγκοσμιότητα της Σωτηρίας: Τονίζεται ότι η χάρη του Θεού δεν περιορίζεται πλέον, αλλά επεκτείνεται σε όλα τα έθνη. Εκεί που κάποτε κυριαρχούσε η αμαρτία, τώρα ανθίζει η «απόρρητος χάρις», ενώνοντας τον υλικό κόσμο με τις άυλες αγγελικές δυνάμεις σε μια κοινή γιορτή [3].

Πρόκειται για έναν θεολογικό ύμνο στον Χριστό ως Ευεργέτη και Ειρηνοποιό, που αναπλάθει τον κόσμο μέσω της αγάπης και του φωτός Του.

 

 

ᾨδὴ ζ', Ἦχος α'
Ὁ Εἱρμὸς  «Τῷ παντάνακτος ἐξεφαύλισαν πόθῳ, Ἄπλητα θυμαίνοντος ἠγκιστρωμένοι, Παῖδες τυράννου δύσθεον γλωσσαλγίαν, Οἷς εἴκαθε πῦρ ἄσπετον, τῷ Δεσπότῃ, Λέγουσιν· Εἰς αἰῶνας εὐλογητὸς εἶ».	«Οι Τρεις Παίδες, με τον πόθο τους για τον Βασιλιά των όλων (τον Θεό), εξουδετέρωσαν (την απειλή του τυράννου). Ήταν αγκιστρωμένοι στον Θεό, ενώ ο τύραννος θύμωνε ακόρεστα, και περιφρόνησαν τους υβριστικούς και δυσσεβείς λόγους του. Σε αυτούς τους Παίδες υπάκουσε η άσβεστη φωτιά, και έψαλλαν στον Δεσπότη: Είσαι ευλογητός στους αιώνες.»
Ὑπηρέτας μὲν ἐμμανῶς καταφλέγει, Σῴζει δὲ παφλάζουσα ῥοιζηδὸν νέους, Ταῖς ἑπταμέτροις καύσεσι πυργουμένη, Οὓς ἔστεφε φλόξ, ἄφθονον τοῦ Κυρίου, Νέμοντος, εὐσεβείας ἕνεκα, δρόσον.	«Η φωτιά κατέκαψε μανιωδώς τους υπηρέτες (του βασιλιά), ενώ φουντώνοντας με ορμή και υψωνόμενη σαν πύργος με επταπλάσιες καύσεις, έσωζε τους νέους (τους Παίδες). Η φλόγα στεφάνωνε τα κεφάλια τους, καθώς ο Κύριος έστελνε άφθονη δρόσο χάρη στην ευσέβειά τους.»
Ἀρωγὲ Χριστέ, τὸν βροτοῖς ἐναντίον, Πρόβλημα τὴν σάρκωσιν ἀρρήτως ἔχων, ᾜσχυνας, ὄλβον τῆς θεώσεως φέρων, Μορφούμενος νῦν· ἧς τινος δι' ἐλπίδα, Ἄνωθεν εἰς κευθμῶνας ἤλθομεν ζόφου	«Χριστέ βοηθέ μας, Εσύ ντρόπιασες και ταπείνωσες τον εχθρό των ανθρώπων (τον διάβολο), χρησιμοποιώντας την ανέκφραστη ενσάρκωσή Σου ως ακατανίκητο όπλο. Παίρνοντας τώρα ανθρώπινη μορφή, μας προσφέρεις τον πλούτο της θέωσης· εξαιτίας της ελπίδας για αυτή τη θέωση, εμείς που ήμασταν ψηλά (στον Παράδεισο) είχαμε καταλήξει στα σκοτεινά βάθη της φθοράς (αλλά τώρα σωζόμαστε).»
. Τὴν ἀγριωπόν, ἀκρατῶς γαυρουμένην, Ἄσεμνα βακχεύουσαν ἐξοιστρουμένου, Κόσμου καθεῖλες πανσθενῶς ἁμαρτίαν· Οὓς εἵλκυσε πρίν, σήμερον τῶν ἀρκύων, Σῴζεις δέ, σαρκωθεὶς ἑκὼν Εὐεργέτα.	«Χριστέ Ευεργέτη, Εσύ με την παντοδύναμη ισχύ Σου γκρέμισες την αμαρτία του κόσμου, η οποία εμφανιζόταν με αγριωπό πρόσωπο, κυριαρχούσε με αχαλίνωτη αλαζονεία και ξεσπούσε σε άσεμνες πράξεις σαν σε κατάσταση μανίας. Σήμερα, καθώς σαρκώθηκες με τη θέλησή Σου, σώζεις από τα δίχτυα του διαβόλου όλους εκείνους που προηγουμένως είχε παρασύρει και παγιδεύσει.»

Λεξιλόγιο

• Ἀγριωπόν: Αυτή που έχει άγρια όψη, την αποκρουστική.
• Ἀκρατῶς γαυρουμένην: Αυτή που υπερηφανεύεται και κομπάζει χωρίς συγκράτηση.
• Ἄσεμνα βακχεύουσαν: Αυτή που συμπεριφέρεται με αισχρότητα και μανία (σαν σε βακχική τελετή).
• Ἐξοιστρουμένου: Αυτού που έχει παραφρονήσει, που βρίσκεται σε κατάσταση οίστρου/μανίας (αναφέρεται στον κόσμο της αμαρτίας).
• Καθεῖλες: Γκρέμισες, κατέστρεψες, ταπείνωσες.
• Πανσθενῶς: Με όλη Σου τη δύναμη, παντοδύναμα.
• Εἵλκυσε: Παρέσυρε, τράβηξε (από το ρήμα ἑλκύω).
• Ἀρκύων: Από τα δίχτυα, τις παγίδες (από τη λέξη ἄρκυς).
• Σαρκωθεὶς ἑκὼν: Αφού πήρες σάρκα με τη θέλησή Σου (εκουσίως).

Σχολια.

Η Ζ' Ωδή υμνεί τον Χριστό που έρχεται στη γη για να καταργήσει κάθε μορφή τυραννίας και να ανυψώσει τον άνθρωπο από τη φθορά στη θεία δόξα.

Με κεντρικό θέμα το θαύμα των Τριών Παίδων στην κάμινο, ο υμνογράφος τονίζει ότι ο «πόθος» (η αγάπη) για τον Θεό-Παντάνακτα υπερνικά τον φόβο του θανάτου και την οργή του τυράννου. Η φωτιά πειθαρχεί (είκαθε) στην παρουσία των ευσεβών, αναδεικνύοντας τη δύναμη της πίστης.

Η περιγραφή της φλόγας που κατακαίει τους υπηρέτες αλλά «δροσίζει» τους Παίδες λειτουργεί ως προεικόνιση του μυστηρίου της Γέννησης. Όπως η φωτιά δεν έκαψε τους Παίδες, έτσι και το πυρ της Θεότητας δεν έφλεξε τη μήτρα της Παρθένου.

Ο Χριστός αποκαλείται «Αρωγός» που χρησιμοποιεί την ανθρώπινη φύση Του ως πρόβλημα (προκάλυμμα/εμπόδιο) για να νικήσει τον διάβολο. Η Γέννηση παρουσιάζεται ως η μοναδική οδός που βγάζει την ανθρωπότητα από τα σκοτεινά βάθη (κευθμῶνας ζόφου) και την οδηγεί στον πλούτο της θέωσης.

 

Χριστός Γεννάται (Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου)

visit counter

Χριστός γεννάται

Μυστήριο παράξενο και παράδοξο αντικρύζω. Φωνές ποιμένων φθάνουν μέχρι τ’ αυτιά μου. Δεν παίζουν σήμερα με τις φλογέρες τους κάποιο τυχαίο σκοπό. Τα χείλη τους ψάλλουν ύμνο ουράνιο.

Οι άγγελοι υμνολογούν, οι αρχάγγελοι ανυμνούν, ψάλλουν τα χερουβείμ και δοξολογούν τα σεραφείμ. Πανηγυρίζουν όλοι βλέποντας τον Θεό στη γη και τον άνθρωπο στους ουρανούς.

Σήμερα η Βηθλεέμ μιμήθηκε τον ουρανό: αντί για αστέρια δέχθηκε τους αγγέλους. αντί για ήλιο, δέχθηκε τον ήλιο της δικαιοσύνης. Μη ζητάς να μάθης πώς. «Όπου γαρ βούλεται Θεός, νικάται φύσεως τάξις».

Εκείνος λοιπόν το θέλησε. Και το έκανε. Κατέβηκε στη γη και έσωσε τον άνθρωπο. Όλα συνεργάστηκαν μαζί του γι’ αυτό τον σκοπό.

Σήμερα γεννιέται αυτός που υπάρχει αιώνια, και γίνεται αυτό που ποτέ δεν υπήρξε. Είναι Θεός και γίνεται άνθρωπος. Γίνεται άνθρωπος, και πάλι Θεός μένει.

Όταν γεννήθηκε, οι Ιουδαίοι δεν δέχονταν την παράδοξη γέννησί του: Από τη μια οι Φαρισαίοι παρερμήνευαν τα ιερά βιβλία, κι από την άλλη οι
γραμματείς δίδασκαν άλλα αντί άλλων. Ο Ηρώδης πάλι ζητούσε να βρη το νεογέννητο βρέφος όχι για να το τιμήση, μα για να το σκοτώση.

Ε, λοιπόν, όλοι αυτοί σήμερα τρίβουν τα μάτια τους, βλέποντας τον

βασιλιά τ’ ουρανού να βρίσκεται στη γη, μ’ ανθρώπινη σάρκα, γεννημένος από παρθενική μήτρα.

Και ήρθαν οι βασιλείς να προσκυνήσουν τον επουράνιο βασιλιά της δόξης.

Ήρθαν οι στρατιώτες να υπηρετήσουν τον αρχιστράτηγο των ουρανίων δυνάμεων.

Ήρθαν οι γυναίκες να προσκυνήσουν εκείνον που μετέβαλε τις λύπες της γυναίκας σε χαρά.

Ήρθαν οι παρθένες να προσκυνήσουν εκείνον που δημιούργησε τους μαστούς και το γάλα, και τώρα θηλάζει από μητέρα παρθένο.

Ήρθαν τα νήπια να προσκυνήσουν εκείνον που έγινε νήπιο, για να συνθέση δοξολογικό ύμνο «εκ στόματος νηπίων και θηλαζόντων».

Ήρθαν τα παιδιά να προσκυνήσουν εκείνον που η μανία του Ηρώδη τα ανέδειξε σε πρωτομάρτυρες.

Ήρθαν οι άνδρες να προσκυνήσουν εκείνον που έγινε άνθρωπος για ν’ απαλλάξη τους ανθρώπους από τα δεινά τους.

Ήρθαν οι ποιμένες να προσκυνήσουν τον καλό ποιμένα, που θυσίασε τη ζωή του για χάρι των προβάτων.

Ήρθαν οι ιερείς να προσκυνήσουν εκείνον που έγινε αρχιερεύς «κατά την τάξιν Μελχισεδέκ».

Ήρθαν οι δούλοι να προσκυνήσουν εκείνον που πήρε δούλου μορφή, για να μετατρέψη τη δουλεία μας σ’ ελευθερία.

Ήρθαν οι ψαράδες να προσκυνήσουν εκείνον που τους μετέβαλε σε «αλιείς ανθρώπων».

Ήρθαν οι τελώνες να προσκυνήσουν εκείνον που από τους τελώνες ανέδειξε ευαγγελιστή.

Ήρθαν οι πόρνες να προσκυνήσουν εκείνον που παρέδωσε τα πόδια του στα δάκρυα μιας πόρνης.

Κοντολογής, ήρθαν όλοι οι αμαρτωλοί να δουν τον Αμνό του Θεού, που σηκώνει στους ώμους του την αμαρτία του κόσμου:

Οι μάγοι για να τον προσκυνήσουν.

οι ποιμένες για να τον δοξολογήσουν.

οι τελώνες για να τον κηρύξουν.

οι πόρνες για να του προσφέρουν μύρα.

η Σαμαρείτις για να ξεδιψάση.

η Χαναναία για να ευεργετηθή.

Αφού λοιπόν όλοι σκιρτούν από χαρά, θέλω κι εγώ να σκιρτήσω, θέλω να χορέψω, θέλω να πανηγυρίσω. Χωρίς κιθάρα, χωρίς αυλό, χωρίς λαμπάδες αναμμένες στα χέρια μου. Πανηγυρίζω κρατώντας, αντί γι’ αυτά, τα σπάργανα του Χριστού. Αυτά είναι η ελπίδα μου, αυτά η ζωή μου, αυτά η σωτηρία μου, αυτά ο αυλός μου, αυτά η κιθάρα μου. Γι’ αυτό τα 'χω μαζί μου: για να πάρω από τη δύναμί τους δύναμι, για να φωνάξω μαζί με τους αγγέλους «δόξα εν υψίστοις Θεώ», και με τους ποιμένες «και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία» (Λουκ. 2, 14).

Και ξέρετε γιατί; Γιατί εκείνος που προαιώνια γεννήθηκε από τον Πατέρα ανεξήγητα, γεννιέται σήμερα από παρθένο υπερφυσικά. Το πώς, το γνωρίζει η χάρις του Αγίου Πνεύματος. Εμείς μόνο τούτο μπορούμε να πούμε: ότι αληθινή είναι και η ουράνια γέννησίς του, αδιάψευστη είναι και η επίγεια. Αλήθεια είναι ότι γεννήθηκε Θεός από Θεό, αλήθεια είναι και ότι γεννήθηκε άνθρωπος από παρθένο. Στον ουρανό είναι ο μόνος που γεννήθηκε από τον Πατέρα μόνο, Υιός του μονογενής. Και στη γη είναι ο μόνος που γεννήθηκε από την Παρθένο μόνο. Υιός της μονογενής. Όπως στην περίπτωσιν της ουράνιας γεννήσεώς του είναι ασέβεια να σκεφθούμε μητέρα, έτσι και στην περίπτωσι της επίγειας γεννήσεώς του είναι βλασφημία να υποθέσουμε πατέρα. Ο Θεός τον εγέννησε με τρόπο θεϊκό. Η Παρθένος τον εγέννησε με τρόπο υπερφυσικό. Έτσι, ούτε η ουράνια γέννησίς του μπορεί να εξηγηθή, ούτε η ενανθρώπησίς του μπορεί να ερευνηθή. Το ότι τον εγέννησε η Παρθένος σήμερα το γνωρίζω. Το ότι τον εγέννησε ο Θεός προαιώνια το πιστεύω. Κι έχω μάθει να τιμώ σιωπηλά τη γέννησί του, χωρίς φιλοπερίεργες έρευνες κι ανώφελες συζητήσεις. Γιατί, σ’ ό,τι αφορά τον Θεό, δεν πρέπει να στέκεται κανείς στη φυσική εξέλιξι των πραγμάτων, αλλά να πιστεύη στη δύναμι εκείνου που κατευθύνει τα πάντα.

Τί φυσικώτερο απ’ το να γεννήση μια παντρεμένη γυναίκα; Αλλά και τί πιο παράδοξο απ’ το να γέννηση παιδί μια παρθένος, χωρίς άνδρα, και πάλι παρθένος να μείνη;

Γι’ αυτό λοιπόν, μπορούμε να ερευνούμε ό,τι γίνεται σύμφωνα με τους φυσικούς νόμους. Ό,τι όμως συμβαίνει με τρόπο υπερφυσικό, να το σεβόμαστε σιωπηλά. Όχι γιατί είναι επικίνδυνο, αλλ’ επειδή είναι ανερμήνευτο.

Φόβο νιώθω μπροστά στο θείο μυστήριο.

«Τί είπω ή τί λαλήσω;»

Βλέπω εκείνη που γέννησε. Βλέπω κι εκείνον που γεννήθηκε. Αλλά τον τρόπο της γεννήσεως δεν μπορώ να τον καταλάβω. Όπου θέλει, βλέπετε, ο Θεός, νικώνται οι φυσικοί νόμοι. Έτσι έγινε κι εδώ: η φυσική τάξις παραμερίσθηκε, και ενήργησε η θεία θέλησις.

Πόσο ανέκφραστη είναι η ευσπλαχνία του Θεού!

Ο προαιώνιος Υιός του Θεού, ο άφθαρτος και αόρατος και ασώματος, κατοίκησε μέσα στο φθαρτό και ορατό σώμα μας. Για ποιο λόγο; Να, όπως ξέρετε, εμείς οι άνθρωποι πιστεύουμε περισσότερο σ’ ό,τι βλέπουμε παρά σ’ ό,τι ακούμε. Στα ορατά πιστεύουμε. Στα αόρατα απιστούμε. Έτσι, δεν πιστεύαμε στον αόρατο αληθινό Θεό, αλλά λατρεύαμε ορατά είδωλα με μορφή ανθρώπων.

Δέχθηκε λοιπόν ο Θεός να παρουσιαστή μπροστά μας με ορατή μορφή ανθρώπου, για να διαλύση μ’ αυτό τον τρόπο κάθε αμφιβολία για την ύπαρξί του. Κι ύστερα, αφού μας διδάξη με την αισθητή και αναμφισβήτητη παρουσία του, να μας οδηγήση εύκολα στην αληθινή πίστι, στα αόρατα και υπερφυσικά.

Κατάπληξι με γεμίζει το θαύμα!

Παιδί βλέπω τον παλαιό των ημερών!

Σε φάτνη αναπαύεται, αυτός που έχει θρόνο τον ουρανό!

Χέρια ανθρώπινα αγγίζουν τον απρόσιτο κι ασώματο!

Με σπάργανα είναι σφιχτοδεμένος, αυτός που σπάει τα δεσμά της αμαρτίας!

Όμως... αυτό είναι το θέλημά του: την ατιμία να μεταβάλη σε τιμή. με δόξα να ντύση την ευτέλεια. και την προσβολή σε αρετή να μεταπλάση.

Πήρε το σώμα μου. Μου προσφέρει το Πνεύμα του. Μου χαρίζει τον θησαυρό της αιώνιας ζωής παίρνοντας αλλά και δίνοντάς μου: παίρνει τη σάρκα μου για να με αγιάση. μου δίνει το Πνεύμα του για να με σώση.

«Ιδού η παρθένος εν γαστρί έξει» (Ησ. 7, 14).

Τα λόγια είναι της συναγωγής, μα το απόκτημα της Εκκλησίας.

Η συναγωγή βρήκε τα κείμενα που ήτανε γραμμέ¬νο. η Εκκλησία ανεκάλυψε τον θησαυρό που ήταν μέσα τους κρυμμένος.

Η συναγωγή έβαψε το νήμα. Η Εκκλησία φόρεσε τη βασιλική στολή.

Η Ιουδαία τον εγέννησε. η οικουμένη τον υποδέχθηκε.

Η συναγωγή τον εθήλασε και τον έθρεψε. η Εκκλησία τον παρέλαβε και ωφελήθηκε.

Στη συναγωγή βλάστησε το κλήμα. εμείς όμως απολαμβάνουμε τα σταφύλια της αλήθειας.

Η συναγωγή τρύγησε τα σταφύλια. οι ειδωλολάτρες όμως πίνουν το μυστικό πιοτό.

Εκείνη έσπειρε στην Ιουδαία τον σπόρο. οι ειδωλολάτρες όμως θέρισαν το στάχυ με το δρεπάνι της πίστεως. Αυτοί έκοψαν με σεβασμό το ρόδο, και στους Ιουδαίους έμεινε το αγκάθι της απιστίας.

Το πουλάκι πέταξε, κι αυτοί οι ανόητοι κάθονται και φυλάνε ακόμη τη φωλιά.

Οι Ιουδαίοι πασχίζουν να ερμηνεύσουν το βιβλίο του γράμματος, και οι ειδωλολάτρες τρυγούν τον καρπό του Πνεύματος.

«Ιδού η παρθένος εν γαστρί έξει».

Πες μου Ιουδαίε, πες μου λοιπόν, ποιον εγέννησε;

Δείξε, σε παρακαλώ, θάρρος, έστω και σαν εκείνο που έδειξες μπροστά στον Ηρώδη. Αλλά δεν έχεις θάρρος. Και ξέρω γιατί: εξ αιτίας της επιβουλής σου. Στον Ηρώδη, μίλησες για να τον εξολόθρευση. σε μένα όμως δεν μιλάς για να μην τον προσκυνήσω.

Ποιον λοιπόν εγέννησε; Ποιον;

Τον δημιουργό της κτίσεως. Κι αν εσύ σωπαίνεις, η φύσις το βροντοφωνάζει. Τον εγέννησε λοιπόν με τον τρόπο που ο ίδιος θέλησε να γεννηθή. Στη φύσι δεν υπήρχε η δυνατότητα μιας τέτοιας γεννήσεως. Εκείνος όμως, σαν κύριος της φύσεως, επενόησε τρόπο γεννήσεως παράδοξο. Κι έδειξε έτσι ότι, και άνθρωπος που έγινε, δεν γεννήθηκε σαν άνθρωπος, μα όπως μόνο σε Θεό ταιριάζει.

Εκείνος που έπλασε τον Αδάμ από παρθένα γη, εκείνος που από τον Αδάμ κατόπιν έκαμε γυναίκα, γεννήθηκε σήμερα από παρθένο κόρη που νίκησε τη φύσι, ξεπερνώντας τον νόμο του γάμου.

Ο Αδάμ, τότε, χωρίς να έχη γυναίκα, γυναίκα απέκτησε.

Η Παρθένος τώρα, χωρίς να έχη άνδρα, άνδρα γέννησε.

Και γιατί έγινε αυτό; Να γιατί:

Οι γυναίκες είχαν ένα παλιό χρέος προς τους άνδρες, αφού από τον Αδάμ είχε βλαστήσει γυναίκα χωρίς τη μεσολάβησι άλλης γυναίκας. Γι’ αυτό η Παρθένος σήμερα, ξεπληρώνοντας στους άνδρες το χρέος της Εύας, γέννησε χωρίς άνδρα, δείχνοντας έτσι την ισοτιμία της φύσεως.

Σώος έμεινε ο Αδάμ μετά την αφαίρεσι της πλευράς του.

Αδιάφθορη έμεινε κι η Παρθένος μετά τη γέννησι του βρέφους.

Αλλά πρόσεξε και κάτι ακόμη:

Δεν έπλασε ο Κύριος κάποιο άλλο σώμα για να εμφανισθή στη γη. Προσέλαβε το σώμα του ανθρώπου για να μη φανή ότι περιφρονεί την ύλη από την οποία δημιουργήθηκε ο Αδάμ. Ήρθαν έτσι, Θεός και άνθρωπος, σε μυστική ένωσι. Κι ο διάβολος, που είχε υποδουλώσει τον άνθρωπο, τράπηκε σε φυγή.

Ο Θεός γίνεται άνθρωπος, αλλά γεννιέται σαν Θεός. Αν προερχόταν, όπως εγώ, από ένα κοινό γάμο, πολλοί θα θεωρούσαν απάτη τη γέννησί του. Γι’ αυτό γεννιέται από παρθένο. γι’ αυτό διατηρεί τη μήτρα της άθικτη. γι’ αυτό διαφυλάττει την παρθενία της ακεραία: για να γίνη ο παράξενος τρόπος της γεννήσεως αιτία ακλόνητης πίστεως.

Σ’ αυτόν λοιπόν που θα αμφισβητήση την άσπορη γέννησι του Λόγου του Θεού, θα επικαλεσθώ σαν μάρτυρα την αμόλυντη σφραγίδα της παρθενίας.

Πες μου λοιπόν, Ιουδαίε, γέννησε η Παρθένος ή όχι; Κι αν μεν εγέννησε, γιατί δεν ομολογείς την υπερφυσική γέννησι; Αν πάλι δεν εγέννησε, γιατί εξαπάτησες τον Ηρώδη; Όταν εκείνος ζητούσε να μάθη «που ο Χριστός γεννάται», εσύ δεν είπες «εν Βηθλεέμ της Ιουδαίας;» (Ματθ. 2, 4). Μήπως εγώ γνώριζα την πόλι ή τον τόπο; Μήπως εγώ γνώριζα την αξία του βρέφους που ήρθε στον κόσμο; Ο Ησαΐας και οι προφήτες σας δεν μίλησαν γι’ αυτό; Κι εσείς, οι αγνώμονες εχθροί, δεν εξηγήσατε την αλήθεια; Εσείς, οι γραμματείς κι οι Φαρισαίοι, οι ακριβείς φύλακες του νόμου, δεν μας διδάξατε για τον Χριστό; Εσείς δεν ερμηνεύσατε τις Γραφές; Μήπως εμείς γνωρίζαμε τη γλώσσα σας; Και όταν εγέννησε η Παρθένος, εσείς δεν παρουσιάσατε στον Ηρώδη τη μαρτυρία του προφήτη Μιχαία: «Και συ Βηθλεέμ, οίκος του Εφραθά, ουδαμώς ελαχίστη ει εν τοις ηγεμόσιν Ιούδα. εκ σου γαρ εξελεύσεται ηγούμενος, όστις ποιμανεί τον λαόν μου τον Ισραήλ»; (Ματθ. 2, 6).

Πολύ καλά είπε ο προφήτης «εκ σου». Από σας προήλθε και παρουσιάσθηκε σ’ ολόκληρο τον κόσμο.

Παρουσιάσθηκε σαν άνθρωπος για να καθοδηγήση τους ανθρώπους. Παρουσιάσθηκε σαν Θεός για να σώση την οικουμένη.

Μα τί ωφέλιμοι εχθροί είστε εσείς! Τί φιλάνθρωποι κατήγοροι!

Εσείς κατά λάθος δείξατε πως το νεογέννητο της Βηθλεέμ είναι Θεός. Εσείς τον κηρύξατε χωρίς να το θέλετε. Εσείς τον φανερώσατε πασχίζοντας να τον κρύψετε. Εσείς τον ευεργετήσατε επιθυμώντας να τον βλάψετε.

Τί αστοιχείωτοι δάσκαλοι είστε, αλήθεια; Εσείς πεινάτε, και τρέφετε άλλους. Εσείς διψάτε, και ποτίζετε άλλους. Πάμπτωχοι είστε και πλουτίζετε άλλους.

Ελάτε λοιπόν να γιορτάσουμε. Ελάτε να πανηγυρίσουμε. Είναι παράξενος ο τρόπος της γιορτής - όσο παράξενος είναι κι ο λόγος της γεννήσεως του Χριστού.

Σήμερα λύθηκαν τα μακροχρόνια δεσμά.

Ο διάβολος καταντροπιάσθηκε.

Οι δαίμονες δραπέτευσαν.

Ο θάνατος καταργήθηκε.

Ο παράδεισος ανοίχθηκε.

Η κατάρα εξαφανίσθηκε.

Η αμαρτία διώχθηκε.

Η πλάνη απομακρύνθηκε.

Η αλήθεια αποκαλύφθηκε.

Το κήρυγμα της ευσεβείας ξεχύθηκε και διαδόθηκε παντού.

Η βασιλεία των ουρανών μεταφυτεύθηκε στη γη.

Οι άγγελοι συνομιλούν με τους ανθρώπους.

Όλα έγιναν ένα.

Γιατί;

Γιατί κατέβηκε ο Θεός στη γη κι ο άνθρωπος ανέβηκε στους ουρανούς. Κατέβηκε ο Θεός στη γη και πάλι βρίσκεται στον ουρανό. Ολόκληρος είναι στον ουρανό κι ολόκληρος στη γη. Έγινε άνθρωπος κι είναι Θεός. Είναι Θεός κι έλαβε σάρκα. Κρατιέται σε παρθενική αγκαλιά, και στα χέρια του κρατεί την οικουμένη.

Τρέχουν κοντά του οι μάγοι. Τρέχουμε κι εμείς. Τρέχει και τ’ αστέρι για να φανερώση τον Κύριο του ουρανού. Μα... κι εκείνος τρέχει. Τρέχει προς την Αίγυπτο. Και φαίνεται βέβαια πως πηγαίνει εκεί για ν’ αποφύγη την επιβουλή του Ηρώδη. Όμως τούτο γίνεται για να εκπληρωθούν τα προφητικά λόγια: «Έσται εν τη ημέρα εκείνη Ισραήλ τρίτος εν τοις Ασσυρίοις, και εν τοις Αιγυπτίοις ευλογημένος έσται ο λαός μου εν τη γη ην ευλόγησε Κύριος Σαβαώθ» (πρβλ. Ησ. 19, 24).

Τί λες, Ιουδαίε; Εσύ που ήσουν πρώτος έγινες τρίτος; Οι Αιγύπτιοι και οι Ασσύριοι μπήκαν μπροστά, και ο πρωτότοκος Ισραήλ πήγε πίσω;

Ναι. Έτσι είναι. Οι Ασσύριοι θα γίνουν πρώτοι, επειδή αυτοί πρώτοι με τους μάγους τους προσκύνησαν τον Κύριο. Πίσω τους οι Αιγύπτιοι, που τον δέχθηκαν όταν κατέφυγε στα μέρη τους για ν’ αποφύγη την επιβουλή του Ηρώδη. Τρίτος και τελευταίος ο Ισραηλιτικός λαός, που γνώρισε τον Κύριο από τους αποστόλους, μετά τη βάπτισί του στον Ιορδάνη.

Τί άλλο μένει να πω;

Δημιουργό και φάτνη βλέπω... Βρέφος και σπάργανα... Λεχώνα παρθένο, περιφρονημένη. Φτώχεια πολλή... Ανέχεια πολλή...

Είδες όμως τί πλούτος μέσα στη μεγάλη φτώχεια; Ο πλούσιος πτώχευσε για χάρι μας. Δεν έχει ούτε κρεββάτι ούτε στρώμα. Μέσα σε φάτνη ταπεινή τον έχουν αποθέσει...

Ω φτώχεια, πλούτου πηγή!

Ω πλούτε αμέτρητε, κρυμμένε μες στη φτώχεια!

Μέσα στη φάτνη κείτεσαι, και την οικουμένη σαλεύεις.

Μέσα σε σπάργανα τυλίγεσαι, και σπας τα δεσμά της αμαρτίας.

Λέξι ακόμη δεν άρθρωσες, και δίδαξες τους μάγους τη θεογνωσία.

«Τί είπω ή τί λαλήσω;»

Να βρέφος σπαργανωμένο.

Να η Μαρία, μητέρα και παρθένος μαζί.

Να ο Ιωσήφ, πατέρας τάχα του παιδιού.

Εκείνη η γυναίκα, αυτός ο άνδρας. Νόμιμες οι ονομασίες, αλλά χωρίς περιεχόμενο.

Ο Ιωσήφ μνηστεύθηκε μόνο την Μαρία, και το Άγιο Πνεύμα την επεσκίασε. Έτσι, γεμάτος απορία, δεν ήξερε τι να υποθέση για το βρέφος: Να πη πως ήταν καρπός μοιχείας δεν τολμούσε. Να προφέρη λόγο βλάσφημο κατά της Παρθένου δεν μπορούσε. Ούτε πάλι δεχόταν το παιδί σαν δικό του, γιατί του ήταν άγνωστο το πώς και από ποιον γεννήθηκε.

Αλλά να που πάνω στη σύγχυσί του παίρνει απάντησι από τον ουρανό, με τη φωνή του αγγέλου: «Μη φοβού, Ιωσήφ. το γαρ γεννώμενον εξ αυτής εκ Πνεύματός εστιν αγίου» (Ματθ. 1, 20). Και φανέρωσε έτσι σ’ εκείνον και σε μας ότι το Άγιο Πνεύμα επεσκίασε την Παρθένο.

Γιατί όμως ο Χριστός θέλησε να γεννηθή από παρθένο αφήνοντας αβλαβή την παρθενία της;

Να γιατί:

Κάποτε ο διάβολος εξαπάτησε την παρθένο Εύα.

Τώρα ο άγγελος έφερε το λυτρωτικό μήνυμα στην παρθένο Μαριάμ.

Κάποτε η Εύα ξεστόμισε λόγο που έγινε αιτία θανάτου. Τώρα η Μαρία γέννησε τον Λόγο που έγινε αιτία αιώνιας ζωής.

Ο λόγος της Εύας έδειξε το δέντρο που έβγαλε τον Αδάμ από τον παράδεισο.

Ο Λόγος της Μαρίας έδειξε τον Σταυρό που έβαλε τον Αδάμ πάλι στον παράδεισο.

Σ’ αυτόν λοιπόν τον Λόγο του Θεού και Υιό της Παρθένου, που άνοιξε δρόμο μέσα σε τόπο αδιάβατο, ας αναπέμψουμε δοξολογία «συν τω Πατρί και τω Αγίω Πνεύματι, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων Αμήν».

ΠΗΓΗ: Η ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ “ΧΡΙΣΤΟΣ ΓΕΝΝΑΤΑΙ”

Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου

ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΡΑΚΛΗΤΟΥ

ΩΡΩΠΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ 2000

Πηγή