Οι χαρακτηρισμοί και η θεολογία του Τιμίου Σταυρού στην υμνογραφία της 14ης Σεπτεμβρίου (Απόσπασμα)

visit counter

Πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου

Τι γιορτάζουμε στις 14 Σεπτεμβρίου;

Την 14η Σεπτεμβρίου η Ορθόδοξη Εκκλησία εορτάζει την Παγκόσμια Ύψωση του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού.

Το Συναξάρι της ημέρας συνδέεται με τα εξής  κορυφαία ιστορικά γεγονότα:

1. Η ανεύρεση από την Αγία Ελένη (326 μ.Χ.): Όταν ο Μέγας Κωνσταντίνος επικράτησε στη Ρώμη, η μητέρα του, Αγία Ελένη, μετέβη στα Ιεροσόλυμα για να αναζητήσει τον Τίμιο Σταυρό. Στον Γολγοθά, οι ειδωλολάτρες είχαν χτίσει ναό της Αφροδίτης και είχαν σωρεύσει χώματα. Η Αγία Ελένη γκρέμισε το ναό και, έπειτα από έρευνες, βρήκε τρεις σταυρούς (του Χριστού και των δύο ληστών) καθώς και τους  Τίμιους  Ήλους (τα καρφιά). Για να διαπιστώσουν ποιος ήταν ο Σταυρός του Κυρίου, ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων Μακάριος ακούμπησε διαδοχικά τους σταυρούς πάνω σε μια νεκρή γυναίκα, η οποία αναστήθηκε μόλις την άγγιξε ο Σταυρός του Χριστού.
2. Η πρώτη Ύψωση (335 μ.Χ.): Στις 13 Σεπτεμβρίου έγινε τα εγκαίνια του μεγάλου ναού της Αναστάσεως (το λεγόμενο Μαρτύριο) που έχτισε ο Μέγας Κωνσταντίνος στα Ιεροσόλυμα. Την επομένη, 14 Σεπτεμβρίου, ο Πατριάρχης Μακάριος ύψωσε ψηλά τον Τίμιο Σταυρό για να τον προσκυνήσει το πλήθος των πιστών που είχε συρρεύσει.
3. Η επανίδρυση από τον Ηράκλειο (628 μ.Χ.): Το δεύτερο ιστορικό γεγονός που τιμάται συμπληρωματικά αφορά την αρπαγή του Σταυρού από τους Πέρσες το 614 μ.Χ. και την ανάκτησή του από τον αυτοκράτορα Ηράκλειο. Ο Ηράκλειος τον επανέφερε στα Ιεροσόλυμα στις 14 Σεπτεμβρίου του 628, όπου ο Πατριάρχης Ζαχαρίας τον ύψωσε εκ νέου στον Ναό της Αναστάσεως.

Η Εκκλησία, όμως, δεν αρκείται να «διηγηθεί» τα γεγονότα. Μέσα από τους ύμνους της ημέρας — τα στιχηρά του Μικρού και του Μεγάλου Εσπερινού, το κανόνα του αγίου Κοσμά του Μαΐστορος, το κοντάκιο, τα εξαποστειλάρια — μας μιλά για το τι είναι ο Σταυρός, ποιες δυνάμεις κρύβει και τι σημαίνει για τη ζωή μας. Ας δούμε, λοιπόν, με απλά λόγια, τους χαρακτηρισμούς και τη θεολογία του Σταυρού, όπως τους ψάλλει η Εκκλησία στις 14 Σεπτεμβρίου.

Οι χαρακτηρισμοί του Σταυρού στους ύμνους της εορτής και η θεολογία τους.

1. Τρόπαιο νίκης. Οι ύμνοι δεν βλέπουν ποτέ τον Σταυρό ως σύμβολο ήττας και ντροπής. Τον βλέπουν ως το μεγαλύτερο σημείο νίκης στην ιστορία. Τον ονομάζουν «αήττητον τρόπαιον», «ακαταμάχητον όπλον», «θυρεόν απροσμάχητον» και «σκήπτρον ένθεον». Το κοντάκιο της γιορτής τελειώνει με τα λόγια: «όπλον ειρήνης αήττητον τρόπαιον». Δηλαδή: ο Σταυρός είναι το αήττητο έπαθλο της νίκης και το όπλο που φέρνει την ειρήνη.

2. Σκέπη και προστασία. «Σύ μου σκέπη κραταιά υπάρχεις, ο τριμερής Σταυρός του Χριστού» ψάλλει η Εκκλησία. Ο Σταυρός αποκαλείται «απροσμάχητον τείχος», «φυλακτήριον» των πιστών, «περιτείχισμα της Εκκλησίας». Σε αυτόν στάθηκαν και οι αυτοκράτορες: τον αποκαλούν «βασιλέων κραταίωμα», γιατί με το σημείο του Σταυρού — όπως ο Κωνσταντίνος με το «Εν τούτω νίκα» — κέρδιζαν τις μάχες τους.

3. Ξύλο ζωής και πηγή θεραπείας. Ο Σταυρός είναι το «ζωηφόρον ξύλον», το ξύλο που δίνει ζωή, και «των ασθενούντων ιατρός», ο γιατρός των ασθενών. Η Παλαιά Διαθήκη μιλούσε για το ξύλο της ζωής στον παράδεισο· τώρα οι ύμνοι βλέπουν το ξύλο του Σταυρού ως το αληθινό Ξύλο της Ζωής, που γιατρεύει όχι μόνο το σώμα, αλλά κυρίως την ψυχή.

4. Φως που φωτίζει τον κόσμο. «Σταυρός ο φωσφόρος», «φωτολαμπής» — ο Σταυρός είναι φως. Ο Ανδρέας Ιεροσολυμίτης ψάλλει στη λιτή: «Σημειωθήτω εφ' ημάς το φως του προσώπου σου», και ο Ανατόλιος: «Φώτισον ημάς τη ελλάμψει σου, Σταυρέ ζωηφόρε». Στην εποχή μας, όπου τόσα σκοτάδια περιβάλλουν τον άνθρωπο, ο Σταυρός μένει το φως που δεν σβήνει.

5. Δρόμος προς τον ουρανό. Ο Σταυρός είναι «θεία κλίμαξ», ουράνια σκάλα: «δι' ης ανατρέχομεν εις ουρανούς». Είναι η «θύρα του Παραδείσου», που είχε κλείσει με την πτώση του Αδάμ και τώρα ξανανοίγει. Όσο κι αν φαίνεται περίεργο, το «ύψωμα» του Σταυρού είναι το ανέβασμα όλης της ανθρωπότητας: «υψώθημεν από γης προς ουράνια».

6. Η ελπίδα και η ομορφιά της Εκκλησίας. Ίσως ο πιο συγκινητικός χαρακτηρισμός είναι το ιδιόμελο του Όρθρου: «Σταυρέ του Χριστού, χριστιανών η ελπίς, πεπλανημένων οδηγέ, χειμαζομένων λιμήν, εν πολέμοις νίκος, οικουμένης ασφάλεια, ασθενούντων ιατρέ, νεκρών η ανάστασις, ελέησον ημάς». Και το εξαποστειλάριο τα συμπυκνώνει όλα: «Σταυρός, ο φύλαξ πάσης της οικουμένης· Σταυρός, η ωραιότης της Εκκλησίας· Σταυρός, βασιλέων το κραταίωμα· Σταυρός, πιστών το στήριγμα· Σταυρός, αγγέλων η δόξα, και των δαιμόνων το τραύμα». Προσέξτε: ο Σταυρός είναι «ωραιότης» της Εκκλησίας — όχι ντροπή, αλλά καύχημα, όπως έλεγε και ο απόστολος Παύλος.

Η θεολογία του Σταυρού στους ύμνους

1. Με ένα ξύλο νικάει το ξύλο. Ο πυρήνας της θεολογίας της γιορτής βρίσκεται στο μεγάλο Δοξαστικό του Εσπερινού: «Δεύτε άπαντα τα έθνη, το ευλογημένον ξύλον προσκυνήσωμεν». Εκεί εξηγείται το μυστήριο με απλά λόγια: «Ξύλω γάρ έδει το ξύλον ιάσασθαι». Ο διάβολος νίκησε τον Αδάμ με ένα ξύλο· ο Χριστός τον νικά με το ξύλο του Σταυρού: «ο απατήσας εν ξύλω, τω Σταυρώ δελεάζεται». Η κατάρα λύεται και η δικαίωση του ανθρώπου ολοκληρώνεται.

2. Οι τύποι της Παλαιάς Διαθήκης. Τα τροπάρια του κανόνα του Κοσμά γεμίζουν από παλιές ιστορίες που προαναγγέλλουν τον Σταυρό: ο Μωσής με τα χέρια απλωμένα σταυρωτά νικά τον Αμαλήκ· το πικρό νερό της Μερράς γλυκαίνεται με ξύλο· το χάλκινο φίδι· ο πατριάρχης Ιακώβ που ευλογεί με εναλλαγμένα χέρια· η ράβδος του Ααρών· ο Ιωνάς μέσα στο κήτος. Η Εκκλησία βλέπει παντού τον τύπο του Σταυρού — σαν να λέει: όλη η ιστορία του κόσμου έφτανε σ' αυτή τη στιγμή.

3. Νίκη κατά του θανάτου και του διαβόλου. Στους ύμνους της 14ης Σεπτεμβρίου δεν κλαίμε τον Χριστό — γιορτάζουμε τη νίκη Του. «Κατεπόθη του θανάτου η δύναμις». Ο Άδης, που κατάπιε τον Χριστό με λαχτάρα, τον ξέρασε τρέμοντας: «ων γάρ κατέπιε πόθω Άδης, απήμεσε τρόμω». Ο διάβολος καταβάλλεται ολοκληρωτικά: «βροτοί εθεώθημεν, και διάβολος παντελώς καταβέβληται» — οι θνητοί θεοποιηθήκαμε, κι ο διάβολος έπεσε για πάντα.

4. Ο Σταυρός φέρνει την Ανάσταση. Η γιορτή δεν είναι μνημόσυνο του Πάθους, αλλά «εγκαίνια της Αναστάσεως». Γι' αυτό ακούμε: «Σήμερον Σταυρός υψούται, και δαίμονες φυγαδεύονται· σήμερον η κτίσις πάσα εκ της φθοράς ηλευθέρωται». Η ύψωση του Σταυρού μιμείται την Ανάσταση και την Ανάληψη: «Σταυρός υψούται σήμερον, και κόσμος αγιάζεται».

5. Η λατρεία του Σταυρού είναι λατρεία του Χριστού. Γιατί προσκυνάμε τον Σταυρό; Οι ύμνοι δίνουν την απάντηση: δεν προσκυνούμε ένα ξύλο, αλλά Εκείνον που κρεμάστηκε πάνω του. «Τον Σταυρόν σου προσκυνούμεν Δέσποτα, και την αγίαν σου Ανάστασιν δοξάζομεν», ψάλλει η Εκκλησία αντί του Τρισαγίου. Ακριβώς γι' αυτό, στη Θεία Λειτουργία της ημέρας, ο ιερέας υψώνει τον Σταυρό και ευλογεί σταυροειδώς τον λαό προς τις τέσσερις κατευθύνσεις — το φως του Σταυρού φτάνει παντού.

Το μήνυμα για τη ζωή μας σήμερα

Τι μένει, λοιπόν, από όλα αυτά για εμάς; Τρία πράγματα.

Πρώτον, ο Σταυρός δεν είναι ντροπή αλλά καύχημα. Ό,τι ο κόσμος βλέπει ως αποτυχία, η Εκκλησία το βλέπει ως «αήττητον τρόπαιον».

Δεύτερον, ο Σταυρός είναι ζωντανή παρουσία, όχι παλιό αντικείμενο. Είναι «ισχύς» και «βοήθεια» για όποιον τον επικαλείται με πίστη — «Σταυρός, πιστών το στήριγμα».

Τρίτον, ο Σταυρός έχει όνομα και πρόσωπο: τον Χριστό. Γι' αυτό και το απολυτίκιο της γιορτής είναι μια ζεστή προσευχή: «Σώσον Κύριε τον λαόν σου και ευλόγησον την κληρονομίαν σου… και το σον φυλάττων διά του Σταυρού σου πολίτευμα».

Και μια τελευταία εικόνα από το Θεοτοκίο των Αίνων: οι πιστοί προσκυνούν τον Σταυρό «χαρά και φόβω» — με χαρά, για τη σωτηρία που χαρίζει, και με φόβο, γιατί ξέρουμε πόσο ανάξιοι είμαστε. Αυτό είναι όλο το μυστικό της πίστης μας.

Χαίροις, Σταυρέ, του πεσόντος Αδάμ η τελεία λύτρωσις!

………………………………………………………

ΤΑ ΨΕΥΔΟ-ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΟΜΙΛΙΕΣ ΣΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗ ΗΛΙΑ (MIA ΑΚΟΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ "ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ")

visit counter

Έρευνα :  πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου

Μετά την απροκάλυπτα συκοφαντική δημοσίευση του ιστολογίου ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ με τίτλο «Περί του λόγου του Αγίου Ιωάννου του Χρυσόστομου που αφορά τον Προφήτη ΗλίỨστο link https://entoytwnika1.blogspot.com/2026/08/blog-post_176.html αναγκαστήκαμε να δημοσιεύσουμε δύο αναιρετικά άρθρα.

1.      ΟΦΕΙΛΟΜΕΝΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ ΄"ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ"(https://apotixisi.blogspot.com/2026/08/blog-post_19.html)

2.      ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΗ ΟΦΕΙΛΟΜΕΝΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ «ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ»( https://apotixisi.blogspot.com/2026/08/blog-post_20.html)

Συγχρόνως ξεκινήσαμε μια πιο αναλυτική έρευνα για τα λεγόμενα νόθα η αμφισβητούμενα χρυσοστομικά έργα, γνωστά ως ΨΕΥΔΟΧΡΥΣΟΣΤΟΜΙΚΑ.

Κάποια στοιχεία της έρευνας δημοσιεύσαμε στα παραπάνω αναιρετικά άρθρα. Σήμερα συνεχίζουμε να παρουσιάζουμε και άλλα στοιχεία που βρήκαμε, για ενημέρωση των ενδιαφερομένων και  ΩΣ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΟΥΣ ΔΕΙΝΟΥΣ  ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟΥΣ ΣΥΚΟΦΑΝΤΕΣ.

Με τον όρο «Ψευδο-Χρυσοστομικά Έργα» (ή Pseudo-Chrysostomica) αναφερόμαστε σε μια τεράστια συλλογή αρχαίων εκκλησιαστικών κειμένων, κυρίως ομιλιών και κηρυγμάτων, τα οποία παραδόθηκαν στα χειρόγραφα υπό το όνομα του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, αλλά η σύγχρονη κριτική έρευνα έχει αποδείξει ότι δεν γράφτηκαν από τον ίδιο. Πρόκειται για το μεγαλύτερο σώμα ψευδεπίγραφων κειμένων στην ελληνική πατερική γραμματεία.

Ο Άγιος  Ιωάννης ο Χρυσόστομος ήταν ο δημοφιλέστερος ρήτορας της Ανατολικής Εκκλησίας. Οι αντιγραφείς των χειρογράφων συχνά πρόσθεταν το όνομά του σε ανώνυμα κείμενα για να τους δώσουν κύρος, εξασφαλίζοντας έτσι ότι θα διαβαστούν και θα διασωθούν. Επίσης κάποια έργα που είχαν γραφτεί από συγγραφείς που αργότερα καταδικάστηκαν ως αιρετικοί (π.χ. ο Απολινάριος Λαοδικείας) επιβίωσαν επειδή κυκλοφόρησαν κρυφά με το όνομα του Χρυσοστόμου.

Η Θεολογική και φιλολογική  έρευνα έχει καταφέρει να ταυτοποιήσει τους πραγματικούς δημιουργούς πολλών Ψευδο-Χρυσοστομικών έργων. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν:

1.      Σεβηριανός Γαβάλων: Σύγχρονος και μεγάλος αντίπαλος του Χρυσοστόμου, του οποίου πολλές ομιλίες διασώθηκαν ως «χρυσοστομικές».

2,   Πρόκλος Κωνσταντινουπόλεως: Σημαντικός θεολόγος και ρήτορας του 5ου αιώνα.

2.      Απολινάριος Λαοδικείας: Στον οποίο αποδίδονται, για παράδειγμα, τρεις πασχαλινές ομιλίες.

 

 

Ξένοι ερευνητές των νόθων κειμένων.

Λόγω του τεράστιου όγκου τους (υπάρχουν εκατοντάδες τέτοια κείμενα), οι επιστήμονες χρησιμοποιούν ειδικά εργαλεία για την καταγραφή τους:Clavis Patrum Graecorum (CPG):

Στον δεύτερο τόμο αυτού του μνημειώδους έργου, τα νόθα και αμφιβαλλόμενα έργα του Χρυσοστόμου καταλαμβάνουν τις θέσεις CPG 4500 έως 5079.Repertorium Pseudochrysostomicum.( https://www.fourthcentury.com/clavis-patrum-graecorum-contents/)

Συγκεκριμένα η παραπάνω πηγή γράφει τα εξής:

John Chrysostom (d. 407) 4500-4713 doubtful and spurious; 4715-5079, works attributed to Chrysostom which are omitted in Migne; 5130-5197 other languages

Ιωάννης ο Χρυσόστομος (απεβ. 407) 4500-4713: Αμφίβολα και νόθα (απόκρυφα/πλαστά) έργα 4715-5079: Έργα που αποδίδονται στον Χρυσόστομο, τα οποία έχουν παραλειφθεί από την Πατρολογία του Migne (Migne Patrolologia Graeca) 5130-5197: Άλλες γλώσσες

 

Μια εξειδικευμένη απογραφή που συνέταξε ο J.A. de Aldama, η οποία καταγράφει αλφαβητικά 581 Ψευδο-Χρυσοστομικές ομιλίες βάσει της αρχής τους (incipit).( https://www.roger-pearse.com/weblog/2021/02/01/aldamas-repertorium-pseudochrysostomicum-is-now-online/)

Το πρόγραμμα "Pseudo-Chrysostomica": Ένα σύγχρονο ψηφιακό project (υπό την αιγίδα του Καθολικού Πανεπιστημίου της Λουβέν και την επίβλεψη του ειδικού Sever J. Voicu) που δημιουργεί μια online βάση δεδομένων για όλα αυτά τα κείμενα.( https://ancientworldonline.blogspot.com/2022/04/pseudo-chrysostomica-online-database-on.html)

Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα Ψευδο-Χρυσοστομικού κειμένου με τεράστια επίδραση είναι ο περίφημος Κατηχητικός Λόγος του Πάσχα («Εἴ τις εὐσεβὴς καὶ φιλόθεος...»), ο οποίος διαβάζεται μέχρι σήμερα σε όλες τις Ορθόδοξες Εκκλησίες κατά την τελετή της Ανάστασης. Αν και παραδίδεται στο όνομα του Χρυσοστόμου, η σύγχρονη επιστήμη τείνει να τον αποδώσει στον Άγιο Ιππόλυτο Ρώμης ή σε κάποιον ανώνυμο συγγραφέα του 4ου αιώνα που επηρεάστηκε από αυτόν.

Στο link https://artandtheology.org/tag/pseudo-chrysostom/ γράφονται τα εξής:

Αυτό το κείμενο είναι ένα σύνθετο αποσπάσματα από δύο πασχαλινά κηρύγματα που αποδίδονται ψευδώς στον Ιωάννη Χρυσόστομο (περίπου 347–407) και αντλούν έμπνευση από τον Ιππόλυτο Ρώμης (περίπου 170–περίπου 235), το οποίο προσάρμοσα από την αγγλική μετάφραση του Walter Mitchell από το πρωτότυπο ελληνικό κείμενο που εμφανίζεται στο Adalbert Hamman, OFM, επιμ., Early Christian Prayers (Σικάγο: Regnery Gateway, 1961), 31–35. Τα κείμενα πηγής βρίσκονται στα Patrologia Graeca 59:741–46 και 59:721–24 . Πιθανότατα χρονολογούνται στον τέταρτο αιώνα.

 

Πως αποδεικνύεται η μη γνησιότητα των έργων του Χρυσοστόμου.

Η απόδειξη της «νοθείας» (ή της μη γνησιότητας) των έργων που αποδίδονται στον Ιωάννη τον Χρυσόστομο βασίζεται στην Κριτική των Κειμένων (Textual Criticism). Οι επιστήμονες χρησιμοποιούν έναν συνδυασμό από εσωτερικά και εξωτερικά κριτήρια για να ξεχωρίσουν τα γνήσια από τα ψευδεπίγραφα έργα.

1. Εσωτερικά Κριτήρια (Μέσα από το ίδιο το κείμενο)

·         Το ύφος και η γλώσσα . Ο Χρυσόστομος έχει ένα πολύ συγκεκριμένο, κομψό και ρευστό ρητορικό ύφος (αττικίζουσα ελληνική, ισορροπημένες περιόδους). Αν ένα κείμενο έχει φτωχό λεξιλόγιο, σπασμένη σύνταξη ή, αντίθετα, υπερβολικά περίπλοκη μεταγενέστερη γλώσσα, θεωρείται ύποπτο.

·         Η χρήση των ρητορικών σχημάτων. Ο Χρυσόστομος απέφευγε τη σκόπιμη χρήση της «χασμωδίας» (συνάντηση δύο φωνηέντων) και ακολουθούσε συγκεκριμένους ρυθμικούς κανόνες στο τέλος των προτάσεων (ρυθμικές ρήτρες). Πολλά νόθα έργα παραβιάζουν αυτούς τους κανόνες.

·         Θεολογική ορολογία και δόγμα. Αν μια ομιλία χρησιμοποιεί θεολογικούς όρους που διαμορφώθηκαν μετά τον θάνατο του Χρυσοστόμου (407 μ.Χ.) —για παράδειγμα, όρους από την Γ' Οικουμενική Σύνοδο (431 μ.Χ.) ή τη Χαλκηδόνα (451 μ.Χ.)— τότε το έργο αποδεικνύεται αυτόματα μεταγενέστερο.

·         Ιστορικές και γεωγραφικές αναφορές: Αναφορές σε ιστορικά γεγονότα, αυτοκράτορες, αιρέσεις ή εκκλησιαστικά έθιμα που δεν υπήρχαν στην Αντιόχεια ή την Κωνσταντινούπολη στα τέλη του 4ου αιώνα προδίδουν τον πραγματικό χρόνο συγγραφής.

2. Εξωτερικά Κριτήρια (Μαρτυρίες εκτός του κειμένου)

·         Η χειρόγραφη παράδοση. Οι ερευνητές εξετάζουν τα παλαιότερα σωσμένα χειρόγραφα. Αν στα αρχαιότερα χειρόγραφα (π.χ. 6ου-8ου αιώνα) μια ομιλία εμφανίζεται ως ανώνυμη ή με το όνομα άλλου συγγραφέα (π.χ. Σεβηριανού Γαβάλων), και το όνομα του Χρυσοστόμου εμφανίζεται μόνο σε μεταγενέστερα χειρόγραφα (π.χ. 11ου αιώνα), τότε η απόδοση στον Χρυσόστομο είναι σχεδόν βέβαιο ότι είναι λάθος.

·         Αρχαίες μαρτυρίες και βιβλιογραφίες: Σπουδαίοι αρχαίοι συγγραφείς, όπως ο Φώτιος ο Μέγας (9ος αιώνας) στη Μυριόβιβλό του, είχαν μελετήσει το ύφος του Χρυσοστόμου και είχαν ήδη επισημάνει ποια έργα που κυκλοφορούσαν στο όνομά του ήταν νόθα.

3. Σύγχρονες Ψηφιακές Μέθοδοι

Σήμερα, η διαδικασία έχει γίνει πολύ πιο ακριβής χάρη στην τεχνολογία:

·         TLG (Thesaurus Linguae Graecae): Μια τεράστια ψηφιακή βάση δεδομένων της ελληνικής γραμματείας.

·          Ειδικά λογισμικά αναλύουν στατιστικά τη συχνότητα εμφάνισης μικρών λέξεων (όπως σύνδεσμοι, άρθρα, μόρια: καί, δέ, γάρ, μήν) που χρησιμοποιεί ασυνείδητα κάθε συγγραφέας. Το «ψηφιακό αποτύπωμα» του Χρυσοστόμου είναι πλέον χαρτογραφημένο· αν ένα κείμενο αποκλίνει στατιστικά, απορρίπτεται.

 

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα.-ΟΙ ΟΜΙΛΕΣ  ΣΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗ ΗΛΙΑ

Στην ηλεκτρονική διεύθυνση https://www.academia.edu/6841563/The_Image_of_Prophet_Elijah_in_Ps_Chrysostom_The_Greek_Homilies υπάρχει δημοσιευμένη εργασία με τίτλο «The Image of Prophet Elijah in Ps. Chrysostom, The Greek Homilies»

Στη συγκεκριμένη μελέτη της Francesca Prometea Barone, παρουσιάζονται και αναλύονται οι ελληνικές ψευδο-χρυσοστομικές ομιλίες (ψευδεπίγραφα έργα που αποδίδονται στον Ιωάννη τον Χρυσόστομο) οι οποίες είναι αφιερωμένες στον Προφήτη Ηλία.

Συγκεκριμένα, εξετάζονται λεπτομερώς οι εξής τρεις ομιλίες:

1. In Eliam prophetam sermo (PG 56, 583-586, CPG 4565): (ΛΟΓΟΣ ΣΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗ ΗΛΙΑ ) ΕΙΝΑΙ Η ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ Ν ΟΠΟΙΑ ΔΗΜΙΟΥΓΗΣΕ ΤΟ ΘΕΜΑ Ο Ι.Π ΣΤΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ .

Η ομιλία σχολιάζει τα επεισόδια της ζωής του Ηλία από το βιβλίο των Βασιλειών (την ξηρασία, τα κοράκια στον χείμαρρο, τη χήρα στα Σαρεπτά). Παρουσιάζει τον Ηλία ως έναν δίκαιο άνθρωπο με επίμονο ζήλο για τον Θεό, ο οποίος επιθυμεί την τιμωρία των Ιουδαίων για τις αμαρτίες τους και έρχεται σε αντίθεση με την ευσπλαχνία του Θεού.

2. In Martham, Mariam et Lazarum (PG 61, 701-706, CPG 4639) (Στην Μάρθα, την Μαρία και τον Λάζαρο): Εστιάζει στα ίδια βιβλικά επεισόδια, αλλά δίνει πολύ μεγαλύτερη έμφαση στη «σκληροκαρδία» (sklerokardia) και το αλύγιστο του χαρακτήρα του Ηλία. Η ομιλία αυτή ερμηνεύει τα γεγονότα (τη διατροφή από τα κοράκια και τον θάνατο του γιου της χήρας) ως μέσα που χρησιμοποίησε ο Θεός για να ταπεινώσει, να προσβάλει και τελικά να αναγκάσει τον προφήτη να δείξει έλεος.
3. In SS. Petrum apostolum et in Eliam prophetam (PG 50, 725-736, CPG 4513) (:Στον Άγιο Πέτρο τον απόστολο και στον Ηλία τον προφήτη). Μια ομιλία με έντονα εγκωμιαστικό και πανηγυρικό χαρακτήρα που παρουσιάζει τον Ηλία ως «επίγειο άγγελο» και «ουράνιο άνθρωπο». Δικαιολογεί τη σκληρότητα του προφήτη λόγω της καθολικής ειδωλολατρίας και ηθικής κατάπτωσης του Ισραήλ. Η γνησιότητα αυτής της ομιλίας είναι ιστορικά αμφιλεγόμενη.

ΠΟΙΕΣ ΟΜΙΛΙΕΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΘΕΩΡΟΥΝΤΑΙ ΓΝΗΣΙΕΣ ΚΑΙ ΠΟΙΕ ΝΟΘΕΣ;

 

1. In Eliam prophetam sermo (PG 56, 583-586): Θεωρείται νόθο (spurious / ψευδο-χρυσοστομικό) έργο. Συγκεκριμένα, ο Sever J. Voicu τη χαρακτηρίζει ως μια παλαιά νόθα ομιλία, η οποία μάλιστα είχε λογοκλαπεί από τον Βασίλειο Σελευκείας.
2. In Martham, Mariam et Lazarum (PG 61, 701-706): Θεωρείται επίσης νόθο (ψευδο-χρυσοστομικό) έργο.
3. In SS. Petrum apostolum et in Eliam prophetam (PG 50, 725-736): Η γνησιότητά της είναι αμφιλεγόμενη και αποτελεί αντικείμενο έντονης συζήτησης. Κατά τον 17ο αιώνα, οι μελετητές Savile και Tillemont τη θεωρούσαν γνήσια. Τον 18ο αιώνα, ο Montfaucon εξέφρασε έντονες επιφυλάξεις για το ύφος της, αλλά απέφυγε να την κατατάξει οριστικά στις νόθες. Στη σύγχρονη εποχή, ο μελετητής J.-P. Bouhot υπερασπίζεται τη γνησιότητά της, ενώ αντίθετα ο Sever J. Voicu τη θεωρεί νόθο έργο της αρχαιότητας.
4. In Eliam, et in viduam, et de elemosyma (PG 50, 337-348): Αυτή είναι η γνήσια ομιλία που αφιέρωσε ο ίδιος ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος στον Προφήτη Ηλία.

ΔΗΛΑΔΗ Η ΓΝΗΣΙΑ ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗ ΗΛΙΑ ΕΙΝΑΙ, ΑΥΤΗ ΠΟΥ ΥΠΑΡΧΕΙ ΣΤΟ (PG 50, 337-348) ΚΑΙ ΟΧΙ ΑΥΤΗ ΠΟΥ ΔΗΜΟΣΙΕΥΕΤΑΙ ΣΤΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ «ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ» (ΠΗΓΗ: Ι. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ P.G. 56, ΣΕΛ. 584-586) (https://entoytwnika1.blogspot.com/2026/07/blog-post_24.html)

Επιπλέον, για λόγους σύγκρισης, παρουσιάζεται στην παραπάνω εργασία  συνοπτικά η γνήσια ομιλία του Ιωάννη του Χρυσοστόμου:

• In Eliam, et in viduam, et de elemosyma (PG 50, 337-348): Χρησιμοποιείται για να αναδειχθεί η διαφορά ύφους, καθώς ο γνήσιος Χρυσόστομος εκφράζει ανεπιφύλακτο θαυμασμό για τον Ηλία και ερμηνεύει την ανοχή του στην πείνα ως δείγμα ακραίας αρετής («φιλοσοφίας») και όχι σκληρότητας.

Τέλος, υπάρχουν έργα που απλώς αναφέρονται ή εξαιρούνται από τη συγκεκριμένη μελέτη:

• Oratio in Eliam prophetam (CPG 4971, BHG 557b): Συγκαταλέγεται στη λίστα των ελληνικών ομιλιών του σώματος κειμένων, αλλά δεν αναλύεται διεξοδικά στο άρθρο.
• On the prophet Elijah and on Jezebel: Μία ακόμη ψευδο-χρυσοστομική ομιλία που σώζεται μόνο στο χειρόγραφο Parisinus Coislin Gr. 121, η οποία όμως παραλείπεται από τη συγγραφέα επειδή δεν κατέστη δυνατό να αποκτήσει αναπαραγωγή του χειρογράφου σε μικροφίλμ.
• Αρχαίες μεταφράσεις σε άλλες γλώσσες: Η κοπτική ομιλία Encomium in Eliam prophetam και οι λατινικές Sermo de ascensione Eliae και Sermo de Elia αναφέρονται απλώς στη λίστα, καθώς η ανάλυσή τους γίνεται σε ξεχωριστό άρθρο του Gianluca Masi στον ίδιο τόμο.

Συγκριτική Ανάλυση της Εικόνας του Προφήτη Ηλία στη Χρυσοστομική και Ψευδο-Χρυσοστομική Γραμματεία

1. Εισαγωγή: Το Πρόσωπο του Ηλία ως Πεδίο Ρητορικής Διαπάλης

Τα κείμενα αυτά, ενταγμένα στα βυζαντινά εορτολόγια για την πανήγυρη της 29ης Ιουλίου, υπερβαίνουν την απλή ηθική διδασκαλία· λειτουργούν ως μέσα διόρθωσης του ακροατηρίου μέσω της δραματικής αναπαράστασης του προφητικού βίου. Κεντρικός άξονας της ανάλυσης είναι η «παιδαγωγική της φιλανθρωπίας»: η μετάβαση από τον άκαμπτο ζήλο και τη «σκληροκαρδία» (sklerokardia) στη θεία ευσπλαχνία. Τα βιβλικά επεισόδια μετατρέπονται σε «παιδευτικούς μηχανισμούς» που επιστρατεύει ο Δεσπότης για να μεταμορφώσει έναν αυστηρό τιμωρό σε μαθητή του ελέους, αναδεικνύοντας διαφορετικές ερμηνευτικές αποχρώσεις που κυμαίνονται από τον απόλυτο εγκωμιασμό έως την ηθική αποδοκιμασία.

Η ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΣΤΟΝ 21ο ΑΙΩΝΑ (ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΚΑΝΑΔΑ ΜΗΤΡΟΦΑΝΟΥΣ )

visit counter

Σημείωση: Ο Μητροπολίτης Καναδά (πρώην Επίσκοπος Ανατολικής Αμερικής) Δρ. Μητροφάνης (Kodić) είναι εξέχων ιεράρχης και θεολόγος της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.

 

 

Η Σχέση της Ορθόδοξης Θεολογίας με τη Θεία Αλήθεια ως Μυστήριο

Η ορθόδοξη θεολογία πρέπει να προσεγγίζει τη θεία αλήθεια ως ένα αποκαλυπτόμενο μυστήριο. Και αυτή την αλήθεια κατέχει η Ορθοδοξία, η οποία, σύμφωνα με τα λόγια ενός Ορθόδοξου Ρώσου θεολόγου, είναι «η πιο αγνή μορφή Χριστιανισμού». Πράγματι, δεν μπορεί κανείς να λάβει μια αληθινή και αληθινή απάντηση σχετικά με τον Θεό, τον Κύριο Ιησού Χριστό, το λυτρωτικό Του έργο και την Εκκλησία Του εκτός της Ορθοδοξίας. Πρέπει να ξεκινήσουμε από αυτό το αξίωμα αν θέλουμε να διατηρήσουμε την αληθινή Ορθοδοξία.

Το κέντρο της πίστης μας είναι ο Ιησούς Χριστός, ο οποίος, σύμφωνα με τα λόγια του Αγίου Αποστόλου Παύλου, είναι «ο ίδιος χθες και σήμερα και στους αιώνες» (Εβρ. 13:8). Και η ορθόδοξη θεολογία προσέγγιζε πάντα αυτή την εικόνα ως μυστήριο (Κολ. 4:3· πρβλ. Εφεσ. 3:3-4). Και η Ορθοδοξία έλαβε αυτήν την αμετάβλητη εικόνα από τους Αγίους Αποστόλους και τους διαδόχους τους, τους Αγίους Πατέρες, μέσω του κηρύγματος του Αγίου Ευαγγελίου με λόγο και έργο. Γι' αυτό οι Άγιοι Απόστολοι εργάστηκαν τόσο σκληρά για να διατηρήσουν και να μας μεταδώσουν αυτή την αληθινή ή πρωτότυπη εικόνα του Χριστού (Γαλ. 1:8-9). Και τι άλλο είναι το Άγιο Ευαγγέλιο παρά το γυμνό μυστήριο του Χριστού, ντυμένο με τον λόγο, που βρίσκεται και φυλάσσεται στην Εκκλησία Του; (Εφεσ. 3:32· πρβλ. 3:10-11· 4:18-19· Κολ. 1:24-26). Οι Άγιοι Πατέρες αντιμετώπιζαν πάντα αυτό το μυστήριο του Χριστού Θεού και της Εκκλησίας με δέος. Διότι η πίστη του Χριστού είναι μια μυστικιστική, μυστηριώδης πίστη.

Αλλά από αυτό δεν πρέπει να συμπεράνουμε ότι ο Χριστός, η Εκκλησία ή η Ορθοδοξία στο σύνολό της, είναι κάτι που είναι κλεισμένο στον εαυτό του, όπως τα ειδωλολατρικά μυστήρια. Μας επιτρέπεται να σκεφτόμαστε, να συλλογιζόμαστε ή να συλλογιζόμαστε για αυτό το μυστήριο. Πώς γίνεται αυτό, οι Άγιοι Πατέρες είναι τα πρότυπά μας. Διότι, όπως είπε ένας σύγχρονος Ορθόδοξος θεολόγος: «Το μυστήριο υπονοεί έναν άπειρο πλούτο νοήματος που δεν μπορεί ποτέ να αναχθεί σε μια μονόπλευρη εξήγηση». Η ορθόδοξη σκέψη έχει εμβαθύνει όλο και περισσότερο αυτό το μυστήριο. Αυτό μας δείχνει ότι κινείται προς έναν ανεξιχνίαστο ωκεανό μυστηρίων (Κολ. 2:2). Και σύμφωνα με τα λόγια του Ορθόδοξου Ρουμάνου θεολόγου Πατέρα Δημήτρη Στανίλοϊ, «ο τύπος με τον οποίο εκφράζεται η θεανθρώπινη πραγματικότητα είναι η πόρτα μέσω της οποίας το φως του άφατου άπειρου μυστηρίου μπορεί να γίνει αντιληπτό ή να διαισθανθεί».

Γιατί η Ορθοδοξία αποφεύγει να διατυπώσει το μυστήριο του Θεού με όρους; Φοβούμενη τον σχολαστικισμό. Οι άκαμπτοι και συνοπτικοί τύποι ή ορισμοί της για τον Θεό δεν παρέχουν καμία πρόοδο στη θεολογική σκέψη. Αυτό, σύμφωνα με τα λόγια του Επισκόπου Νικολάου, είναι «γραφή με πύρινα γράμματα σε καπνό».

Αν και η δυτική θεολογία της εποχής μας έχει σε μεγάλο βαθμό εγκαταλείψει τις ορθολογικές σχολαστικές ιδέες, όπως υπαγορεύει η τρέχουσα πνευματική επανάσταση, εξακολουθεί να επιδιώκει να εξηγήσει τα μυστήρια του Θεού με νέους ορθολογικούς όρους. Ποιοι είναι αυτοί; Αυτοί είναι όροι που βασίζονται στα επιστημονικά επιτεύγματα της σύγχρονης επιστήμης. Είναι αλήθεια ότι η επιστήμη μπορεί να ρίξει νέο φως στη γνώση του Θεού, αλλά δεν μπορεί ποτέ να εξαντλήσει ή να εξηγήσει το πλήρες βάθος του μυστηρίου, είτε του Θεού είτε του ανθρώπου ως προσώπου. Διότι αυτά τα μυστήρια μπορούν να γίνουν πλήρως γνωστά μόνο μέσω του Θεού Αγίου Πνεύματος: «Αλλά ο Θεός τα απεκάλυψε σε εμάς εν τω Πνεύματι αυτού…» (Α΄ Κορινθίους 2:10-11). Με την κατανόησή της ότι η θεία πραγματικότητα και η σωτηριώδης σχέση της με τον άνθρωπο μπορούν να συλληφθούν πλήρως από τη λογική, η δυτική θεολογική σκέψη διατρέχει τον κίνδυνο να αντικαταστήσει τις σημερινές εξηγήσεις με άλλες εξηγήσεις αύριο. Η προτεσταντική θεολογία βρίσκεται ιδιαίτερα στην πρώτη γραμμή αυτού.

Από την άλλη πλευρά, η ορθόδοξη θεολογία, παραμένοντας πιστή στην παραδοσιακή της ερμηνεία, ρίχνει νέο φως στις αιώνιες αλήθειες και προχωρά ένα βήμα παραπέρα στην αντίληψή της, η οποία είχε ήδη διατυπωθεί πολύ νωρίτερα από τους Αγίους Πατέρες και τις Οικουμενικές Συνόδους. Και για εμάς τους Ορθόδοξους, κάθε νέα σκέψη ή ιδέα δεν σημαίνει ότι εξαντλούμε τη θεία αλήθεια, αλλά αντίθετα, ότι συνεχίζει να παραμένει άφατη και πλούσια στο περιεχόμενό της. Μπορούμε να πούμε ότι η καθεμία έχει τους δικούς της λόγους, σύμφωνα με τα λόγια του Αγίου Μαξίμου του Ομολογητή.

Πολύ συχνά ακούγεται από τους Δυτικούς Προτεστάντες θεολόγους ότι η Ορθόδοξη θεολογία είναι στερεοτυπική και άκαμπτη, δηλαδή, κλεισμένη στον εαυτό της σαν σε κάποιο αδιαπέραστο κέλυφος. Ότι αυτό δεν ισχύει αποδεικνύεται από πολλούς θεολογικούς στοχασμούς των Αγίων Πατέρων της δεύτερης χιλιετίας που συνέβαλαν σε μια νέα κατανόηση των θείων αληθειών (για παράδειγμα, ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, ο Άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος). Οι θεολόγοι του εικοστού αιώνα (π. Ιουστίνος Πόποβιτς, π. Γεώργιος Φλωρόφσκι, π. Δημήτριος Στανιλόγε, κ.λπ.) ακολούθησαν τα βήματά τους, και όλοι τους γνωρίζουν ότι οι ατομικές έννοιες της προσωπικότητας, η ένωση του θείου και του ανθρώπινου σε μία υπόσταση, η ενσάρκωση του Θεού Λόγου και η θυσιαστική Του προσφορά «υπέρ ημών των ανθρώπων και υπέρ ημών σωτηρίας», και στη συνέχεια η θέωση του ανθρώπου, μας αποκαλύπτουν νέες ιδέες, πηγές και προοπτικές στη γνώση του αιώνιου θείου μυστηρίου. Και δεν υπάρχει τέλος σε αυτή την πρόοδο στη γνώση του Θεού. Διότι ενώπιόν μας βρίσκεται ο αιώνιος στόχος: «Να είστε λοιπόν τέλειοι, όπως ο ουράνιος Πατήρ σας είναι τέλειος» (Ματθ. 5:48). Η ανάπτυξη στη γνώση του Θεού είναι αδιανόητη χωρίς πνευματικότητα.

Έχουμε πει ότι αυτό το μυστήριο είναι γνωστό μόνο στην Εκκλησία και μέσω της Εκκλησίας (Εφεσ. 3:10). Γι' αυτό, με τα λόγια του Πατέρα Γεωργίου Φλωρόφσκι, «Η Εκκλησία είναι πραγματικά αποστολική, αλλά είναι και πατερική». Γιατί κανείς δεν μπορεί να πει ότι παραμένει πιστός στους Αποστόλους χωρίς να γνωρίζει πώς το έκαναν οι Πατέρες. Είναι «Πατέρες» επειδή η Εκκλησία αναγνώρισε τη θεολογία τους ως τη σωστή θέση όσον αφορά τις αλήθειες της πίστης.

Ένας άλλος Ορθόδοξος θεολόγος της εποχής μας, ο πατέρας Ιωάννης Μάγιεντορφ, θέτει το ερώτημα: Με ποια έννοια είναι η Εκκλησία «πατριαρχική», και απαντά: «Από τη μία πλευρά, έχει παραδοθεί στην αλήθεια που οι Πατέρες διατήρησαν στον αγώνα τους, και δεν υπάρχει τρόπος αυτή η αλήθεια να γίνει γνωστή και κατανοητή χωρίς να εισέλθει στο «νου» των Πατέρων, να γίνει σύγχρονοί τους στο πνεύμα... Η σημερινή μας θεολογία (και μπορούμε να πούμε το ίδιο και για τη θεολογία του 21ου αιώνα) πρέπει να παραμείνει συνεπής με τη θέση της: όλοι οι Ορθόδοξοι θεολόγοι πρέπει να γίνουν «Έλληνες». «Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι οι Ορθόδοξοι θεολόγοι πρέπει να επαναλαμβάνουν τους τύπους, τις αποφάσεις ή τις απόψεις τους. Αντίθετα, σημαίνει να παραμένουν στο αληθινό περιεχόμενο της Ιεράς Παράδοσης, και αυτό δεν είναι επανάληψη». Και μπορούμε να προσθέσουμε ότι αυτή είναι η ζωντανή παράδοση της Εκκλησίας ή η μετάδοση από γενιά σε γενιά του μυστηρίου του Χριστού και του Αγίου Πνεύματος.

Η αληθινή πίστη είναι η θεία Αποκάλυψη που αποκαλύπτεται στον άνθρωπο. Και πράγματι, ο Θεός αποκάλυψε την πλήρη αλήθεια για τον Εαυτό Του και τη σωτηρία του κόσμου, όχι στον απλό άνθρωπο, αλλά στους αγίους. Και αυτοί ήταν οι μαθητές του Χριστού (Εφεσ. 3:5), οι οποίοι μας παρέδωσαν τα «άρρητα λόγια» (Β΄ Κορ. 12:4· Α΄ Κορ. 15:3), αλλά ακόμα σε ανθρώπινη μορφή. Επομένως, είναι το ίδιο πράγμα όταν λέμε «Ορθόδοξη πίστη» ή «Ορθόδοξη Παράδοση», δηλαδή Πεντηκοστή. Για αυτόν τον λόγο, «η Πεντηκοστή είναι το υψηλότερο σημείο της Αποκάλυψης», αλλά και της ζωής μας εν Χριστώ.

Η σχέση της Ορθόδοξης θεολογίας με άλλες χριστιανικές ομολογίες

Στην προηγούμενη ενότητα, μιλήσαμε για την Ορθοδοξία ως την πιο αγνή μορφή του Χριστιανισμού. Βλέπουμε επίσης αυτή την πρόθεση διατήρησης του αληθινού δόγματος στον Ρωμαιοκαθολικισμό, ο οποίος θεωρεί τον εαυτό του ως τη «μία Εκκλησία του Χριστού», επειδή φέρει το χαρακτηριστικό της «καθολικότητας ή παγκοσμιότητας». Αυτό είναι ταυτίστηκε όχι μόνο με τη διδασκαλία, αλλά και με τον ίδιο τον Χριστιανισμό, ειδικά κατά την εποχή της επισημοποίησης του δόγματος «urbi et orbi» ex cathedra. Αντιμέτωπη με τις προκλήσεις των σύγχρονων προβλημάτων, η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία αναγκάστηκε να εκδώσει το aggiornamento της, ή αλλιώς την ενημέρωση της διδασκαλίας του Χριστού στην εποχή μας. Αυτό δημιούργησε εσωτερικές σύγχυσεις που εμφανίστηκαν επιφανειακά, αν και δευτερεύουσας φύσης, όπως: μικτοί γάμοι, αγαμία κ.λπ. Δεν πρέπει όμως να παραλείψουμε τις πιο σημαντικές, όπως: το αλάθητο του Πάπα, την καθολικότητα, την αξιολόγηση των τοπικών Εκκλησιών, το ζήτημα της χειροτονίας των γυναικών ως ιερέων κ.λπ. Αρκεί να παραθέσουμε τα λόγια του Καρδινάλιου Svenens: «Η Εκκλησία θα χρειαστεί να ανανεώσει τον τρόπο ζωής της προκειμένου να μεταφέρει καλύτερα τα λόγια της ζωής που της έχουν εμπιστευτεί».

Δεν μπορούσε να παραμείνει άτρωτη σε αυτά, επομένως σύγχρονα, ερωτήματα. Τέθηκαν και παλαιότερα. Ένα από αυτά ήταν το ζήτημα του παπικού πρωτείου και του παπικού αλάθητου, το οποίο συζητήθηκε από διάσημους θεολόγους όπως: Hans Kung (με το έργο του, Περί του Αλάθητου του Πάπα, Schillebeck, - Ολλανδικός Κατηχισμός), Hans Urs von Balthasar, Karl Rahner και άλλοι. Πάνω από 100 Ρωμαιοκαθολικοί θεολόγοι έστειλαν αίτηση στον Πάπα ζητώντας να τους επιτραπεί να εκφράζονται ελεύθερα σε θέματα πίστης, χωρίς να ελέγχονται από την παπική λογοκρισία. Οι Ρωμαιοκαθολικοί θεολόγοι γνωρίζουν ότι η μεταρρύθμιση του δόγματος του Πάπα θα οδηγούσε σε νέα προβλήματα, όπως γράφει ο Αρχιεπίσκοπος John Quinn στο έργο του: «Η Μεταρρύθμιση του Παπισμού: Το Δαπανηρό Κάλεσμα για Χριστιανική Ενότητα» (δημοσιεύτηκε το 1999).

Όταν αρχίζουν να γίνονται καινοτομίες, βελτιώσεις (ρετους), διορθώσεις και διατυπώσεις σχετικά με το έργο του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, είναι αναμενόμενο ότι και άλλοι θα ακολουθήσουν αυτή την πορεία προσαρμογής. Πρόκειται για προσπάθειες κατηχητικής προσαρμογής του δόγματος για ενήλικες ή φτωχούς (Κατήχηση Ενηλίκων – Ολλανδία, Κατήχηση Φτωχών – Ιταλία), και στη συνέχεια για «βιολογική» έρευνα σε ορισμένα δόγματα. Αυτές είναι μόνο συνέπειες των προηγούμενων «δογμάτων» των Ρωμαιοκαθολικών.

Αυτή η τάση προς την καινοτομία είναι ακόμη πιο αισθητή στον Προτεσταντισμό, ο οποίος προσπαθεί να αναδείξει το «άτομο» και το «άτομο» σε άλλα επίπεδα. Μάλιστα, όπως λέει ένας Ορθόδοξος Ρουμάνος θεολόγος, ο Προτεσταντισμός είναι ουσιαστικά ένα δόγμα ενοποίησης των επιθέτων «solus, sola, solum». Σε σχέση με άλλες χριστιανικές ομολογίες, ο Προτεσταντισμός αυτοπροσδιορίζεται ως η μόνη χριστιανική ομολογία του είδους του (sola fide, sola scriptura, sola gratia και solum tempus apostolicum).

Στην τρέχουσα φάση της πολλαπλής ομολογιοποίησης του Χριστιανισμού (σήμερα υπάρχουν αμέτρητες προτεσταντικές αιρέσεις στον κόσμο, και αυξάνονται καθημερινά), δεν μπορεί κανείς να μιλήσει για δογματική ενότητα με τις διδασκαλίες του Σωτήρα. Και όταν χρησιμοποιείται ο γενικός όρος «Χριστιανισμός», εννοείται ο αριθμός των πιστών αυτής της πίστης, αλλά σε καμία περίπτωση δεν εννοείται η δογματική ταυτότητα των ενωμένων εκκλησιών. Μια τέτοια κατάσταση πραγμάτων και σύγχυση θα πρέπει να εξαλειφθεί από το δογματικό λεξιλόγιο.

Η ορθόδοξη θεολογία δεν μπορεί να δεχτεί την αρνητική πτυχή της υλοποίησης της διδασκαλίας του Χριστού, δηλαδή την αλλαγή της βάσης της, ώστε ο σύγχρονος άνθρωπος να την κατανοήσει καλύτερα, όπως διαδίδεται από τους Προτεστάντες θεολόγους της φιλελεύθερης σχολής: Rudolf Bultmann, και στη συνέχεια από τους νεο-Bultmannians: H. Konzelmann, G. Ebeling, E. Grasser, E. Kassemann, G. Klein, E. Fuchs, P. Filhauer, Oskar Kuhlmann. Λένε ότι η αρχαία νοοτροπία των ιερών συγγραφέων πρέπει να αντικατασταθεί από μια σύγχρονη νοοτροπία. Απαντώντας σε αυτή την πρόκληση, η ορθόδοξη θεολογία θέτει το ερώτημα: Τι είναι αιώνιο στο Ευαγγέλιο και τι όχι; Τι είναι απαραίτητο για εμάς για τη σωτηρία και τι όχι; Μπορούμε εύκολα να αλλάξουμε το Άγιο Ευαγγέλιο; Είναι οι Άγιες Γραφές θεοαποκαλυπτόμενες αλήθειες ή μήπως είναι απλώς ιστορικά συγγράμματα, όπως και άλλα έργα της αρχαίας λογοτεχνίας;

Τέλος, ας προσθέσουμε το εξής: Η διδασκαλία του Κυρίου Ιησού Χριστού ήταν επίκαιρη τόσο στην εποχή Του (Ιωάννης 6:60-69), όσο και στην εποχή των πρώτων Χριστιανών (Α΄ Κορινθίους 3:1-3· Εβραίους 5:12-14), των Αγίων Πατέρων και διδασκάλων της Εκκλησίας. Δεν ανήκει σε καμία αρχαία, μεσαιωνική ή σύγχρονη εποχή. Το πώς θα εφαρμόσουμε τα δόγματα της Εκκλησίας στην προσωπική μας ζωή εξαρτάται από εμάς και από τη χάρη του Θεού (Α΄ Κορινθίους 15:10· Β΄ Κορινθίους 12:9). Και για να επιτευχθεί αυτό, το παράδειγμά μας είναι ο Άγιος Απόστολος Παύλος, ο οποίος λέει: «Μιμηθείτε με, καθώς και εγώ μιμούμαι τον Χριστό» (Α΄ Κορινθίους 11:1· 4:16· Β΄ Θεσ. 1:6), όπως έχουν κάνει πολλοί άγιοι μέχρι τις μέρες μας.

Η Σχέση της Ορθόδοξης Θεολογίας με τον Οικουμενισμό

Η Εκκλησία πάντα προσευχόταν για την «ενότητα όλων» των Χριστιανών (Ιωάννης 14:21). Όταν όμως πρόκειται για ενότητα εν Χριστώ, αυτή αντιμετωπίζεται διαφορετικά από την Ορθόδοξη, Ρωμαιοκαθολική ή Προτεσταντική σκοπιά. Δεν αρνούμαστε ότι οι Χριστιανοί μπορούν να συνεργαστούν εποικοδομητικά στον πρακτικό τομέα για την επίλυση σημαντικών προβλημάτων παγκόσμιας ανθρώπινης σημασίας. Αλλά αυτή η πρακτική πλευρά δεν σημαίνει ότι αγνοούνται οι δογματικές διαφορές. Δεν μπορούμε να συνεργαστούμε όπου οι θείες αλήθειες παραμελούνται ή υποτιμώνται. Όσοι πιστεύουν ότι οι δογματικές καινοτομίες ή οι εσφαλμένες ερμηνείες που εισάγονται στη διδασκαλία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού είναι δευτερεύοντα ή αδιαφορικά ζητήματα, τα οποία μπορούν εύκολα να αγνοηθούν, δεν βρίσκονται στο δρόμο της Ορθόδοξης θεολογίας. Αντίθετα, την βλάπτουν στον πυρήνα της, κάτι που δεν ωφελεί κανέναν.

Γι' αυτό η Ορθόδοξη θεολογία είναι αντίθετη στη δημιουργία μιας «υπερομολογιακής χριστιανικής» ή «οικουμενικής θεολογίας». Στην ουσία, είναι τεχνητή ή υβριδική. Ένας Ορθόδοξος θεολόγος δεν πρέπει να παίρνει το μέρος του δογματικού συμβιβασμού. Επειδή πρέπει να παραμείνει πιστός στις αρχαίες διδασκαλίες της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Υπό αυτή την έννοια, ο Ορθόδοξος θεολόγος π. Ο Πέταρ Ρέζους λέει: «Ο Οικουμενισμός δεν σημαίνει υπέρβαση των δογματικών διαφορών, εξάλειψή τους ή ελαχιστοποίησή τους, διότι κατ' αρχήν, ο ζωντανός νόμος του Χριστιανισμού είναι η διατήρηση της ενότητας και της δογματικής του ολότητας. Αν αυτές οι δογματικές πραγματικότητες είναι ασήμαντες ή δευτερεύουσες για ορισμένους χριστιανούς θεολόγους και εκκλησίες, αυτό δεν ισχύει για την Ορθόδοξη Εκκλησία. Θέτει τα θεμέλια για τον αληθινό οικουμενισμό στο δόγμα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, το οποίο θα πρέπει να είναι το ίδιο για τον οικουμενισμό όπως ήταν όταν το κήρυξε ο Σωτήρας. Οι προϋποθέσεις του διαλόγου μεταξύ των χριστιανικών εκκλησιών θα είναι πάντα δογματικές προϋποθέσεις… Αυτές οι δογματικές προϋποθέσεις «Υποθέτουν αδελφικές συζητήσεις, σε ισότιμη βάση, χωρίς αυθαίρετες εκ των προτέρων επιβολές των απόψεών τους».

Η Ορθόδοξη θεολογία θα πρέπει να είναι πολύ προσεκτική σχετικά με τη «νέα οικουμενική ορολογία». Μεταξύ άλλων, σε οικουμενικό επίπεδο, αυτό που προτείνεται δεν είναι απλώς μια «οικουμενική Βίβλος», ένα «οικουμενικό λεξικό», αλλά, το πιο σημαντικό, μια «ανοιχτή Χριστιανική Δογματική». Όπως είναι αμέσως προφανές, η νέα δημιουργία ακολουθεί τη γραμμή της «ανοιχτής αποκάλυψης». Διότι ορισμένες χριστιανικές εκκλησίες υποστηρίζουν ότι η θεία Αποκάλυψη δεν ολοκληρώθηκε με τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, αλλά παρέμεινε «ανοιχτή» σε νέες, μερικές αποκαλύψεις. Στην Ορθόδοξη θεολογία, δεν πρέπει να προσθέτουμε «νέες» αποκαλυφθείσες αλήθειες. Υπάρχουν μόνο αυτές που ο Κύριος Χριστός αποκάλυψε στους Αποστόλους και μας τις παρέδωσαν. Η Ορθόδοξη κατανόηση του οικουμενισμού ορίζεται πολύ σαφώς από τον π. Γεώργιο Φλωρόφσκι, λέγοντας: «Ως ιερέας της Ορθόδοξης Εκκλησίας, πιστεύω ότι η Εκκλησία στην οποία βαπτίστηκα και ανατράφηκα είναι η αληθινή Εκκλησία, δηλαδή η αληθινή Εκκλησία και η μόνη Εκκλησία. Το πιστεύω αυτό για πολλούς λόγους: με προσωπική πεποίθηση και με την εσωτερική μαρτυρία του Πνεύματος (Αγίου) που πνέει στα μυστήρια της Εκκλησίας, και με όλα όσα μπορώ να μάθω από την Αγία Γραφή και από την συνοδική παράδοση της Εκκλησίας. Είμαι αναγκασμένος, επομένως, να θεωρώ άλλες εκκλησίες ως ελλιπείς, και σε πολλές περιπτώσεις μπορώ να εντοπίσω με μεγάλη ακρίβεια πολλές ελλείψεις. Επομένως, για μένα, η χριστιανική ενότητα είναι απλώς μια καθολική μεταστροφή στην Ορθοδοξία. Δεν έχω ομολογιακή πίστη. Η πίστη μου ανήκει αποκλειστικά στον Ένα Άγιο (Una Sancta)».

Κατευθυντήριες γραμμές για την Ορθόδοξη Θεολογία του 21ου αιώνα

Ο ίδιος ο όρος «Ορθόδοξη», Ορθόδοξη, αποτελείται από δύο λέξεις: «ορθόδοξη» και «δόξα», που κυριολεκτικά σημαίνουν αληθινή δοξολογία ή αληθινή διδασκαλία, δηλαδή αληθινή πίστη. Αυτές, επομένως, οι έννοιες μας υποδηλώνουν ότι η αληθινή πίστη οδηγεί στην αληθινή δοξολογία του Τριαδικού Θεού. Διότι αν η πίστη στον Θεό είναι λάθος, τότε και η δοξολογία είναι λάθος. Και ο στόχος της αληθινής πίστης είναι να βοηθήσει και να ανυψώσει πνευματικά τον άνθρωπο. Η πίστη μας επιβεβαιώνεται από μια αγία ζωή στην Εκκλησία. Είναι περισσότερο πράξη παρά απλή θεωρία.

Η ορθόδοξη θεολογία πρέπει πάντα να έχει μπροστά της αυτά τα τρία βασικά συστατικά: την Εκκλησία, την Ορθοδοξία και τη Θεία Ευχαριστία, όπως έλεγε ο Άγιος Ειρηναίος Λυώνος στην αρχαιότητα. Και είναι τόσο εγγενώς συνδεδεμένα που αν προσπαθούσαμε να διαχωρίσουμε το ένα, θα καταστρέφαμε την αποστολική παράδοση. Αυτός είναι ο «αμετάβλητος κανόνας» της αλήθειας της σωτηρίας, ή η ζωντανή ολοκληρωμένη οικονομία του Χριστού στις σφαίρες της Εκκλησίας, σύμφωνα με τα λόγια του Μητροπολίτη Ναυπάκτου Ιεροθέου.

Γιατί το λέμε αυτό; Για να τονίσουμε στους διαλόγους μας με άλλες χριστιανικές ομολογίες τη σημασία όλων των ουσιωδών συστατικών της Ορθόδοξης κατανόησης της αλήθειας της Καινής Διαθήκης. Αυτό ακολουθεί τους Αγίους Πατέρες, όπως λέει ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς: «Αυτή, λοιπόν, είναι η αληθινή ευσέβεια: να μην αμφισβητούμε τους θεοφόρους Πατέρες, γιατί η θεολογία των αγίων είναι ο «ορισμός και η σφραγίδα της αληθινής ευσέβειας». Επομένως, οι σύγχρονοι Ορθόδοξοι θεολόγοι θα πρέπει πάντα να εναρμονίζουν τη θεολογία τους με «τη θεολογία των αγίων θεοφόρων και θεόπνευστων Πατέρων της Εκκλησίας». Πρέπει να γίνονται πιστευτοί επειδή έζησαν την αλήθεια του Ευαγγελίου. Και όλοι γνωρίζουν ποια είναι αυτή η αλήθεια, η οδός και η ζωή (Ιωάννης 14:6). Η ορθόδοξη θεολογία είναι ξένη προς το πνεύμα της καινοτομίας, το οποίο είναι ιδιαίτερα αισθητό στις «Εκκλησίες του Πνεύματος ή της Ελευθερίας».

Όταν συζητώνται μεμονωμένα δογματικά ή δογματικά προβλήματα, η Ορθόδοξη θεολογία πρέπει να λαμβάνει υπόψη ολόκληρη τη διδασκαλία της Ορθοδοξίας. Επειδή κάθε ασάφεια, σύγχυση, αμφισημία ή κενό συνεπάγεται μια αλυσιδωτή δογματική αντίδραση σε όλα τα άλλα θεολογικά ζητήματα. Οι συντεταγμένες της Ορθόδοξης θεολογίας είναι σαφώς καθορισμένες. Η Ορθοδοξία δεν έχει παρεκκλίνει από αυτές και έχει παραμείνει πιστή στο Άγιο Πνεύμα, το οποίο είναι το Πνεύμα της Αλήθειας (Ιωάννης 14:17). Οι δογματικές αλήθειες είναι οι αλήθειες της πίστης. Η διδασκαλία του Χριστιανισμού πρέπει να είναι μία, επειδή το Ευαγγέλιο του Κυρίου μας Ιησού Χριστού είναι μία. Η αλήθεια που Εκείνος διακήρυξε είναι μία και μοναδική.

Ο στόχος της Εκκλησίας του Χριστού είναι να βοηθήσει και να θεραπεύσει τον άνθρωπο και να τον ανυψώσει στη θέωση. Σε αυτό, διακρίνεται μια σαφής διαφορά μεταξύ της Ορθόδοξης Εκκλησίας και των «Εκκλησιών». Διότι καθορίζει με ακρίβεια τι είναι άρρωστο και τι υγιές, δίνοντας σε κάθε μία το κατάλληλο φάρμακο. Θα πρέπει να επισημάνουμε αυτό το φάρμακο στα μέλη άλλων χριστιανικών δογμάτων. Πράγματι, αν εξετάσουμε όλες τις δογματικές διαφορές που υπάρχουν μεταξύ της Ορθοδοξίας και άλλων «Εκκλησιών», θα δούμε ότι, με τα λόγια ενός σύγχρονου Έλληνα θεολόγου, καταλήγουν στο ζήτημα του ασθένεια (πνευματική) και πώς θεραπεύεται.

Από την άλλη πλευρά, η εμφάνιση νέας ορολογίας στη δυτική θεολογία, ακόμη και μεταξύ των Ρωμαιοκαθολικών στην Αμερική, όπως: Εις το όνομα του Δημιουργού, του Λυτρωτή και του Αγιαστή (αντί: του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος), είναι εντελώς απαράδεκτη για την Ορθόδοξη θεολογία. Το ίδιο μπορεί να ειπωθεί και για το κίνημα για τη χειροτονία των γυναικών. Ή το κίνημα μεταξύ ορισμένων Ρωμαιοκαθολικών να ανακηρύξουν την Παναγία ως Συν-Λυτρώτρια του κόσμου, παράλληλα με τον Ιησού Χριστό.

Τα ονόματα και οι κάθε είδους θεολογίες που κυκλοφορούν στον χριστιανικό κόσμο, όπως: «θεολογία απελευθέρωσης», «θεολογία απομυθοποίησης», «οικουμενική θεολογία», «ριζοσπαστική θεολογία» ή «θεολογία του θανάτου του Θεού» - Ο Θάνατος του Θεού, Το Πέθανε Όλο, Ο Θάνατος του Θεού - κ.λπ., δεν είναι αποδεκτά από ορθόδοξη άποψη.

Δεδομένου ότι πρόκειται για μια εποχή μεγάλων επιστημονικών επιτευγμάτων, τίθεται το ερώτημα: Πώς πρέπει να σχετίζεται η Ορθόδοξη θεολογική σκέψη με αυτά; Υποστηρίζουμε ότι μόνο το επιστημονικό επίτευγμα είναι θετικό, το οποίο συμβάλλει στην πρόοδο του ανθρώπινου πνεύματος, δηλαδή, που εμβαθύνει στον άνθρωπο την προσωπική του πνευματική εμπειρία, ουσιαστικά συνδεδεμένη με τις υψηλότερες πνευματικές αξίες (Γαλ. 2:20). Αυτή η προσωπική σχέση μεταξύ του υψηλότερου Πνεύματος και του πνεύματός μας δεν πρέπει να υποβιβάζεται στο επίπεδο της φυσικής ή χημικής φύσης. Είναι μια άμεση σχέση μεταξύ Θεού και ανθρώπου όπου η ελευθερία, απαραίτητη βάση για την πραγματοποίησή της, δεν παραβιάζεται.

Ζούμε σε πολύ δύσκολες εποχές και σε έναν κόσμο αντιχριστιανικό, και ιδιαίτερα αντιορθόδοξο σε διάθεση. Αυτή είναι μια εποχή που υπάρχει η επιθυμία να δημιουργηθεί μια παγκόσμια θρησκεία, τα κύρια συστατικά της οποίας θα περιλαμβάνουν μερικές από όλες τις μεγάλες παγκόσμιες θρησκείες. Η ορθόδοξη θεολογία δεν πρέπει να σιωπά. Το ίδιο ισχύει και για τα σύγχρονα ηθικά προβλήματα. Ο λόγος της πρέπει να ακουστεί. Πώς θα τα λύσουν, ένα παράδειγμα είναι οι Άγιοι Πατέρες. Γιατί δεν αφαίρεσαν την εποχή και τα προβλήματα στα οποία έζησαν, αλλά τα έλυσαν με θεϊκή σοφία. Και πιστεύουμε ότι δεν θα αφαιρούσαμε την εποχή μας αν ζούσαμε σε αυτήν. Έτσι, δεν πρέπει να αφαιρούμε την εποχή μας, τον 21ο αιώνα.

(Με την ευλογία του Επισκόπου Μητροφάν. Απόσπασμα από διάλεξη στη Θεολογική Σχολή της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, Σεπτέμβριος 2000)

ΠΗΓΗ. https://svetosavlje.org

Θαυμαστή διδακτική διήγηση από το Λειμωνάριο με αφορμή την μνήμη του Οσίου Πατρός ημών Κοσμά του Ερημίτη. (03 Αυγούστου)

visit counter

Εισαγωγικά

Η παρακάτω διήγηση από το Λειμωνάριον συμπυκνώνει τη διδασκαλία ότι η αληθινή πνευματική ζωή απαιτεί ορθή πίστη (δογματική αλήθεια), ισορροπία μεταξύ αγώνα και προσευχής (Πράξη και Θεωρία), καθώς και ταπεινή μαθητεία στους Αγίους Πατέρες. Το κείμενο αυτό δεν αποτελεί απλώς μια διήγηση θαυμάτων, αλλά έναν οδικό χάρτη της ορθόδοξης πνευματικής ζωής.

π.Δ.Α

Η ΔΙΗΓΗΣΗ

Η   αφήγηση για αυτόν τον σεβάσμιο πατέρα Κοσμά δίνεται από τον πρεσβύτερο της Μονής Βικάντιου, αββά Βασίλειο:

«Κατά τη διάρκεια της παραμονής μου στην Αντιόχεια, ο αββάς Κοσμάς, ένας ερημίτης από τη Λαύρα της Φαρανά, ήρθε από τα Ιεροσόλυμα στον αγιώτατο Πατριάρχη Γρηγόριο — έναν άνθρωπο εξαιρετικής ασκητικότητας, έναν ζηλωτή πιστό στην πίστη, έναν σταθερό φύλακα των εκκλησιαστικών δογμάτων και έναν εξαιρετικό γνώστη των Αγίων Γραφών. Λίγες μέρες μετά την άφιξή του στην Αντιόχεια, ο γέροντας εκοιμήθη. Ο Πατριάρχης διέταξε να ταφεί το σεβάσμιο σώμα του στο πατριαρχικό του μοναστήρι, όπου ήταν θαμμένος ένας επίσκοπος.»

2. Το Θαύμα της Θεραπείας και η Αποκάλυψη για τον Αιρετικό Επίσκοπο

«Κάποτε πήγα στον τάφο του αγίου γέροντα για να προσκυνήσω τα σεβάσμια λείψανά του, και εκεί είδα έναν ζητιάνο να ζητάει ελεημοσύνη από όσους έμπαιναν στην εκκλησία. Παρατηρώντας ότι υποκλίθηκα τρεις φορές στον τάφο και απήγγειλα την ιερατική ευχή για την ανάπαυση του αποθανόντος, ο ζητιάνος μου είπε:

— «Κύριε ηγούμενο, υπήρχε ένας μεγάλος γέροντας που θάψατε εδώ πριν από δύο μήνες».

— «Πώς το ξέρετε;» τον ρώτησα.

Απάντησε:

— «Σας λέω την αλήθεια, κύριε ηγούμενο, για δώδεκα χρόνια ήμουν αδύναμος, και μέσω αυτού του γέροντα ο Κύριος με θεράπευσε. Όταν έχω κάποια ταλαιπωρία, έρχεται και με παρηγορεί και μου δίνει ανακούφιση. Επιπλέον, ακούστε ένα άλλο θαύμα γι' αυτόν: από τότε που τον θάψατε, κάθε βράδυ τον ακούω να λέει στον επίσκοπο: "Μη με αγγίζεις και μην πλησιάζεις, αιρετικέ, γιατί είσαι εχθρός της αγίας παγκόσμιας Εκκλησίας του Θεού"».

Αφού το άκουσα αυτό από τον θεραπευμένο ζητιάνο, πήγα και το είπα στον πατριάρχη και τον παρακάλεσα να πάρει το σώμα του γέροντα από εκεί και να το βάλει σε άλλο μέρος. Η Αυτού Αγιότητα ο Πατριάρχης μου είπε:

— «Πίστεψέ με, παιδί μου, ότι αυτός ο αιρετικός δεν μπορεί να βλάψει τον αββά Κοσμά στο ελάχιστο».

Ωστόσο, αυτό συνέβη για να γίνει γνωστός σε εμάς ο ζήλος του αγίου γέροντα για την πίστη και η αρετή του, και για να αποκαλυφθεί η κακή πίστη του επισκόπου, ώστε να μην τον θεωρούμε Ορθόδοξο.»

3. Η Δοκιμασία στην Έρημο και η Ερμηνεία των «Δύο Μαχαιριών»

«Ο ίδιος πρεσβύτερος Βασίλειος λέει επίσης τα εξής για τον σεβάσμιο αββά Κοσμά:

Πήγα σε αυτόν στο μοναστήρι, και ο γέροντας μου είπε για τον εαυτό του, ότι κάποτε γεννήθηκε στην ψυχή του η επιθυμία να καταλάβει το νόημα των λόγων που απηύθυνε ο Κύριος στους μαθητές Του:

«Όποιος έχει βαλάντιο, ας το πάρει, και επίσης ένα σακίδιο· και όποιος δεν έχει, ας πουλήσει το ένδυμά του και ας αγοράσει μαχαίρι» (Λουκάς 22:36)

και την απάντησή Του: «Αρκεί», όταν οι μαθητές του είπαν: «Ιδού δύο μαχαίρια» (Λουκάς 22:38).

Επειδή ο γέροντας σκεφτόταν αυτά τα λόγια για πολύ καιρό, αλλά δεν μπορούσε να τα καταλάβει, το μεσημέρι έφυγε από το κελί του και πήγε στο μοναστήρι που ονομαζόταν Πύργα στον αββά Θεόφιλο, για να τον ρωτήσει για το νόημα αυτών των λόγων του Κυρίου.

Πηγαίνοντας στον δρόμο μέσα από την έρημο, είδε ένα τεράστιο φίδι κοντά στην Καλαμώνα, όπου κατέβαινε από το όρος Καλαμών. Το φίδι ήταν τόσο μεγάλο που το βάρος του άφησε ένα βαθύ σημάδι στο έδαφος, και η κάμψη του σώματός του σχημάτισε μεγάλα τόξα, και σύρθηκε ακριβώς πάνω στο μονοπάτι του γέροντα. Συνειδητοποιώντας ότι αυτό ήταν το τέχνασμα του διαβόλου που ήθελε να εμποδίσει το ταξίδι του, ο γέροντας οπλίστηκε με προσευχή και συνέχισε άφοβα το ταξίδι του. Προστατευμένος από τη δύναμη του Θεού, πέρασε μέσα από τις καμάρες του σώματος του φιδιού σαν μέσα από μια πόρτα χωρίς κανέναν τραυματισμό.

Πηγαίνοντας στον αββά Θεόφιλο, του έκανε την επιθυμητή ερώτηση και έλαβε από αυτόν την εξής απάντηση:

«Τα δύο μαχαίρια σημαίνουν δύο είδη θεάρεστης ζωής: δράση (ή εργασία) και στοχασμό (ή βύθιση του νου στη θεόπνευστη σκέψη και προσευχή). Όποιος έχει αυτές τις δύο αρετές είναι τέλειος».»

4. Η Ευλάβεια προς τους Πατέρες της Εκκλησίας και ο Επίλογος

«Επιπλέον, ο Πρεσβύτερος Βασίλειος είπε και τα εξής για τον σεβάσμιο Κοσμά:

Κατά τη διάρκεια της δεκαετούς παραμονής μου στη Φαράνα Λαύρα με τον αββά Κοσμά, ωφελήθηκα πολύ από τις θεόπνευστες συζητήσεις του. Κάποτε, μιλώντας για τη σωτηρία της ψυχής, παρέθεσε κάτι από τον Άγιο Αθανάσιο τον Μέγα, και κάνοντας αυτό μου είπε:

«Όταν ακούσεις ή βρεις κάποια λέξη από τα βιβλία του Αγίου Αθανασίου, αν δεν έχεις χαρτί, γράψε την στο ένδυμά σου».

Τέτοια ήταν η ευλάβεια που έτρεφε ο Άγιος Κοσμάς για τους μεγάλους πατέρες και διδασκάλους της Εκκλησίας, με τους οποίους κι αυτός, μετά το τέλος της θεοσεβούς ζωής του στη γη, έλαβε μετοχή στην αιώνια ζωή, με τη χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο, μαζί με τον Πατέρα και το Αγιο Πνεύμα, ας είναι η δόξα τώρα και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Πηγή. ΒΙΟΙ ΑΓΙΩΝ ΟΣΙΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΟΥ ΠΟΠΟΒΙΤΣ

Από τα πρακτικά της Ε Οικουμενικής Συνόδου

visit counter

 Επιμέλεια κειμένου: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

Η Σύνοδος κατά τη διάρκεια της πέμπτης συνελευσής της αντιμετώπισε το θέμα αν αναθεματίζονται οι αιρετικοί μετά το θάνατό τους και μετά από ενδελεχή έρευνα αποφάνθηκε ότι αυτή είναι εκκλησιαστική παράδοση. Από τα όσα ειπώθηκαν και παρουσιάστηκαν προέκυψε επίσης ότι ο Θεόδωρος Μοψουεστίας είχε εκβληθεί από την Καθολική Εκκλησία και μετά θάνατον εξαιτίας των ασεβών συγγραμμάτων του. Το ρήμα «εκβληθεί»  σε αυτό το απόσπασμα σημαίνει ότι βγήκε από τα ιερά δίπτυχα. Ο Θεόδωρος Μοψουεστίας πέθανε το 428 ενώ ήταν σε πλήρη κοινωνία με την Εκκλησία της πόλης του και το όνομά του περιλαμβανόταν στα ιερά δίπτυχα. Τουλάχιστον ογδόντα χρόνια αργότερα βγήκε από τα ιερά δίπτυχα,όπως προκύπτει από τη σύνοδο που διέταξε ο Ιουστινιανός να εξετάσει το ζήτημα στη Μοψουεστία το 550. Ο λόγος που συνέβη αυτό εξηγείται από την ίδια την Ε' Οικουμενική Σύνοδο. Οι οπαδοί του Θεοδώρου ισχυρίζονταν ότι δεν πρέπει να αναθεματιστεί επειδή πέθανε εν κοινωνία με την Εκκλησία, όμως η Σύνοδος απέδειξε το αντίθετο.

ΤΑ ΧΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΡΑΦΗΣ

Η Σύνοδος επικαλέστηκε τρία χωρία. Το πρώτο είναι του Κυρίου στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο ότι όποιος πιστεύει σε Αυτόν δεν κρίνεται, ενώ όποιος δεν πιστεύει ήδη έχει κριθεί, επειδή δεν πίστεψε στο όνομα του μονογενούς Υιού του Θεού. Το δεύτερο είναι του Αποστόλου Παύλου προς Γαλάτας ότι αν ακόμη εμείς ή άγγελος από τον ουρανό σας κηρύξει άλλο Ευαγγέλιο από αυτό που σας κηρύξαμε, ας είναι ανάθεμα. Η Σύνοδος ερμηνεύει ότι ο αναθεματισμός σημαίνει χωρισμό από τον Θεό. Το τρίτο χωρίο είναι από την προς Τίτο  Επιστολή ότι τον αιρετικό άνθρωπο μετά από μία και δεύτερη νουθεσία απόφευγέ τον, ξέροντας ότι έχει εκτραπεί και αμαρτάνει αυτοκατακρινόμενος.

Η ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΚΥΡΙΛΛΟΥ

Η Σύνοδος συνεχίζει λέγοντας ότι συμφωνούν με όσα έγραψε ο άγιος Κύριλλος στα βιβλία του κατά Θεοδώρου, όπου λέει ότι πρέπει να αποφεύγονται όσοι κρατούνται από τόσο χείρονα πταίσματα είτε είναι εν ζωή είτε όχι, γιατί πρέπει πάντα να φεύγουμε από αυτό που βλάπτει και να μη βλέπουμε σε πρόσωπο, αλλά σε αυτό που αρέσει στον Θεό. Έτσι το «παραιτού» του Αποστόλου ερμηνεύεται από τον άγιο Κύριλλο ως ανάγκη να φεύγουμε από κοντά τους γιατί βλάπτουν. Αυτή η βλάβη προέρχεται είτε από τους ζωντανούς είτε από τους κεκοιμημένους αιρετικούς.

Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ Γ' ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ

Η Σύνοδος διακηρύσσει ότι ο Θεόδωρος Μοψουεστίας καταδικάστηκε μαζί με τον Νεστόριο, γεγονός που επιβεβαιώνεται και από την αλληλογραφία του Αγίου Κυρίλλου. Ωστόσο, οι Επίσκοποι της Ανατολής θεωρούσαν τον Θεόδωρο ορθόδοξο· συνεπώς, μια άμεση, ονομαστική αναθεμάτισή του από τη Γ' Οικουμενική Σύνοδο και η διαγραφή του από τα Ιερά Δίπτυχα θα οδηγούσε σε οριστική διακοπή της εκκλησιαστικής κοινωνίας μαζί τους.

Για το λόγο αυτό, η Σύνοδος επέδειξε εκκλησιαστική οικονομία: απέφυγε την άμεση ονομαστική καταδίκη του, προκειμένου να αποτρέψει το σχίσμα όσων στήριζαν τις θεολογικές τους ελπίδες στο πρόσωπό του.

Με αυτόν τον τρόπο δικαιώθηκαν τόσο ο Μέγας Κύριλλος όσο και η Γ' Οικουμενική Σύνοδος. Όταν αργότερα η Εκκλησία της Μοψουεστίας συνειδητοποίησε την αιρετική του διδασκαλία, τον διέγραψε τελικά από τα Ιερά Δίπτυχα — επιβεβαιώνοντας την εκκλησιαστική αρχή ότι οφείλουμε να απομακρυνόμαστε από ό,τι βλάπτει την πίστη, είτε πρόκειται για ζώντες είτε για κεκοιμημένους.

Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑ ΚΑΙ Ο ΠΑΠΑΣ ΒΙΓΙΛΙΟΣ

Επιστρέφοντας πριν από το τέλος της έβδομης συνεδρίας, ο κοιαίστωρ Κωνσταντίνος (=ανώτερος δημόσιος λειτουργός/αξιωματούχος)  προσκόμισε ένα έγγραφο Τύπο του αυτοκράτορα. Ο Κωνσταντίνος είπε ότι ο ευσεβέστατος Βασιλιάς απηύθυνε προς την Αγία Σύνοδο έναν Τύπο περί του ονόματος του Βιγιλίου, δηλαδή ότι στο εξής επειδή υπερασπίστηκε την ασέβεια δεν πρέπει να αναγράφεται στα ιερά δίπτυχα της Εκκλησίας, να μη μνημονεύεται από τη Σύνοδο, και να μη διατηρηθεί το όνομά του ούτε στην Εκκλησία της Βασιλεύουσας Πόλης ούτε στις άλλες Εκκλησίες που είναι εμπιστευμένες στη Σύνοδο και στους υπόλοιπους επισκόπους εντός του κράτους που του έδωσε ο Θεός. Ο Κωνσταντίνος πρόσθεσε ότι αφού ακούσουν τον Τύπο θα μάθουν πόση φροντίδα έχει ο γαληνότατος Βασιλιάς για την ενότητα των αγίων Εκκλησιών και την καθαρότητα των αγίων μυστηρίων.

ΕΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΑΘΑΡΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΜΥΣΤΗΡΙΩΝ

Ο Τύπος του αυτοκράτορα ζητάει αφού ο Πάπας Βιγίλιος υπερασπίστηκε την ασέβεια του νεστοριανισμού να μην αναγράφεται στα ιερά δίπτυχα της Εκκλησίας ούτε να μνημονεύεται στην Κωνσταντινούπολη ούτε αλλού. Η διαγραφή του ονόματος του Πάπα από τα ιερά δίπτυχα έχει άμεση σχέση με την ενότητα, γιατί αν μνημονεύεται υπερασπιζόμενος την αίρεση διασπά την ενότητα και μάλιστα πριν από συνοδική καταδίκη. Ο Μητροπολίτης Μελέτιος (Καλαμαράς) στην εισαγωγή του βιβλίου του για την Ε' Οικουμενική Σύνοδο λέει ότι κατά αναμφισβήτητη ορθόδοξη εκκλησιαστική αρχή η ενότητα της Εκκλησίας δεν είναι διοικητικής ή θεσμικής μορφής. Η Εκκλησία είναι εν Πνεύματι μία, είναι ενωμένη στο όνομα του Χριστού. Ένας Κύριος, μία Πίστη, ένα Βάπτισμα, ένας Θεός και Πατέρας όλων. Αυτή η ενότητα παρασαλεύεται μόνο από τις ετεροδοξίες. Όποιος φρονεί διαφορετικά από όσα παρέλαβε παύει να έχει την ενότητα της πίστης και την κοινωνία του Αγίου Πνεύματος. Άρα η Εκκλησία δεν είναι επισκοποκεντρική ούτε ανθρωποκεντρική αλλά Χριστοκεντρική. Όλοι μέσα στην Εκκλησία αποτελούμε ένα σώμα και η μετάληψη των αχράντων Μυστηρίων του Χριστού μας ενώνει με τον Χριστό και μεταξύ μας. Ο αιρετικός εξαιτίας της ασέβειας που έχει αποδεχθεί χωρίζεται από τον Θεό και διασπά αυτή την ενότητα. Η ίδια η Σύνοδος στην ψήφο της λέει ότι ο ασεβής επιφέρει το ανάθεμα με τα ίδια του τα έργα, αφού με την ασέβειά του αποχωρίζει τον εαυτό του από την αληθινή ζωή. Ότι δημιουργεί σχίσμα ομολογεί και ο 15ος ιερός Κανόνας της ΑΒ' Συνόδου όπου λέει ότι δεν κατέγνωσαν επισκόπους αλλά ψευδεπισκόπους και ψευδοδιδασκάλους, και δεν κατέτεμον την ένωση της Εκκλησίας με σχίσμα αλλά «ἀλλὰ σχισμάτων καὶ μερισμῶν τὴν Ἐκκλησίαν ἐσπούδασαν ρύσασθαι».( αλλά αγωνίστηκαν/φρόντισαν με ζήλο να γλιτώσουν την Εκκλησία από τα σχίσματα και τις διαιρέσεις).

 Από αυτό το σχίσμα του μη κατεγνωσμένου αιρετικού ελευθερώνει την Εκκλησία αυτός που του διακόπτει την κοινωνία. Ο Μητροπολίτης Μελέτιος προσθέτει ότι χάνεται η καθαρότητα των αγίων μυστηρίων όταν μνημονεύεται αιρετικός επίσκοπος. Τα δύο θέματα ενότητα και καθαρότητα αναφέρονται μαζί ως άρρηκτα συνδεδεμένα με την αίρεση.

Ο ΘΕΙΟΣ ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΣΩΤΗΡΙΑΣ

Πώς ερμηνεύει η Ε' Οικουμενική Σύνοδος την απώλεια της καθαρότητας ή με άλλα λόγια τον μολυσμό των μυστηρίων; Ψηλαφώντας τα πρακτικά της διευκρινίζεται αυτό το θέμα. Ο Θείος Τύπος του Ιουστινιανού αναφέρει ότι μία είναι για τους χριστιανούς η σωτηρία: να προσέρχονται στην κοινωνία των αγίων μυστηρίων με καθαρή καρδιά, αγαθή συνείδηση και ανυπόκριτη πίστη, γιατί τότε μόνο ελπίζει ο καθένας ότι θα λάβει άφεση αμαρτιών αν αξιωθεί της κοινωνίας των αγίων μυστηρίων από ιερείς που λατρεύουν τον Θεό ορθόδοξα. Για τη σωτηρία των χριστιανών το κείμενο θέτει τις εξής προϋποθέσεις: καθαρή καρδιά, αγαθή συνείδηση και ανυπόκριτη πίστη όσον αφορά τον προσερχόμενο. Όσον αφορά τον ιερέα από τον οποίο προσέρχεται να μεταλάβει ο πιστός, πρέπει να λατρεύει τον Θεό ορθόδοξα. Η φράση τότε μόνο ελπίζει δεν αφήνει περιθώρια επιλογής ως προς ιερέα που δεν λατρεύει έτσι. Είναι πολύ σημαντικό ότι άφεση αμαρτιών λαμβάνουμε μόνο από την πρώτη εκδοχή.

Η ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΜΕΛΕΤΙΟΥ

Το ίδιο λέει και ο όσιος Μελέτιος ο Γαλησιώτης αναφερόμενος στον Μέγα Βασίλειο. λέει «Ο δε σεπτός Βασίλειος [λέει]: "Όσων, λέει, τη διδασκαλία δεν αποδέχομαι και το φρόνημα κατακρίνω εντελώς, από αυτούς είναι φυσικό να αποφεύγω και την επικοινωνία (συναναστροφή)". Και αφού εξέθεσε πρώτα αυτά, αμέσως προσθέτει: "Διαφορετικά, το να σωθεί ο πιστός και να λάβει από τον Θεό τη λύτρωση των αμαρτημάτων του, και να γίνει κληρονόμος της ουράνιας ζωής και ανάπαυσης, αν δεν απομακρυνθεί τελείως από όσους δεν φρονούν τα σωστά, αποφεύγοντας την κοινωνία με τους αιρετικούς, είναι παντελώς ανέφικτο και εντελώς αδύνατο».

 Ο Μέγας Ιεράρχης λέει ότι αυτών που το φρόνημά τους δεν συναινούμε πρέπει να φεύγουμε και την συγκοινωνία, γιατί διαφορετικά ο πιστός ούτε λύτρωση πταισμάτων λαμβάνει, ούτε τυγχάνει σωτηρίας αν δεν απομακρυνθεί από αυτούς που δεν φρονούν καλώς. Υπάρχει απόλυτη συμφωνία με τα πρακτικά της Ε' Οικουμενικής που λένε ότι τότε μόνο ελπίζει ο καθένας ότι θα λάβει άφεση αμαρτιών αν αξιωθεί της κοινωνίας των αγίων μυστηρίων από ιερείς που λατρεύουν τον Θεό ορθόδοξα. Πρέπει λοιπόν για να λάβει κάποιος άφεση αμαρτιών να κοινωνήσει από ιερέα που έχει ορθόδοξο φρόνημα σύμφωνα με τον Μέγα Βασίλειο, τον όσιο Μελέτιο Γαλησιώτη και τα πρακτικά της Ε' Οικουμενικής. Εδώ κάνουμε μία διευκρίνιση ότι ο Μέγας Βασίλειος και ο όσιος Μελέτιος αναφέρονται όχι μόνο σε ιερείς αλλά σε γενικότερη κοινωνία αιρετικών, κληρικών και μη. Δεν είναι λοιπόν μόνο αιτία απομάκρυνσης από τον ιερέα το ότι πλέον έπαυσε να τελεί μυστήρια δηλαδή καθαιρέθηκε, αλλά το φρόνημά του. Λέγεται από πολλούς ότι αφού τελεί μυστήρια ο ιερέας γιατί να μην προσέλθουμε να κοινωνήσουμε. Δεν προσερχόμαστε απαντούν θεοπνεύστως τα παραπάνω κείμενα, γιατί δεν λαμβάνουμε άφεση αμαρτιών και δεν θα τύχουμε σωτηρίας.

Η ΚΑΘΑΡΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΜΥΣΤΗΡΙΩΝ ΚΑΙ Η ΜΟΛΥΝΣΗ

Επιστρέφοντας στο κείμενο του κοιαίστωρα Κωνσταντίνου προσθέτει ως δεύτερο θέμα και την καθαρότητα των αγίων μυστηρίων. Χάνεται λοιπόν η καθαρότητα των αγίων μυστηρίων όταν μνημονεύεται αιρετικός επίσκοπος. Χωρίς άλλο τα δύο θέματα αναφέρονται μαζί, ενότητα και καθαρότητα, ως εκ της αρρήκτου μετά της αιρέσεως συναφείας τους. Αλλά πώς ερμηνεύει η Ε' Οικουμενική Σύνοδος την απώλεια της καθαρότητας ή με άλλα λόγια τον μολυσμό των μυστηρίων; Ψηλαφώντας τα πρακτικά αυτής της Συνόδου διευκρινίζεται αυτό το θέμα. Ο Θείος Τύπος λέει ότι μία είναι για τους χριστιανούς η σωτηρία: το να προσέρχονται στην κοινωνία των αγίων μυστηρίων με καθαρή καρδιά, αγαθή συνείδηση και ανυπόκριτη πίστη, γιατί τότε μόνο ελπίζει ο καθένας ότι θα λάβει άφεση αμαρτιών αν αξιωθεί της κοινωνίας των αγίων μυστηρίων από ιερείς που λατρεύουν τον Θεό ορθόδοξα. Για τη σωτηρία των χριστιανών το κείμενο θέτει τις εξής προϋποθέσεις: καθαρή καρδιά, αγαθή συνείδηση και ανυπόκριτη πίστη όσον αφορά τον προσερχόμενο. Όσον αφορά τον ιερέα από τον οποίο προσέρχεται να μεταλάβει ο πιστός, πρέπει να λατρεύει τον Θεό ορθόδοξα. Η φράση τότε μόνο ελπίζει δεν αφήνει περιθώρια επιλογής ως προς ιερέα που δεν λατρεύει έτσι. Είναι πολύ σημαντικό ότι άφεση αμαρτιών λαμβάνουμε μόνο από την πρώτη εκδοχή.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Ο Θείος Τύπος του Ιουστινιανού ζητάει από τη Σύνοδο ούτε λίγο ούτε πολύ να διακοπεί η διαμνημόνευση του Πάπα Βιγιλίου επειδή υπερασπίστηκε τον νεστοριανισμό, για τον λόγο να μη συμμετέχουν και οι μνημονεύοντες στην αίρεσή του. Και οι Πατέρες της Ε' Οικουμενικής απεδέχθησαν τον Θείο Τύπο.

Η Αρχή των «Συγκοινωνούντων Δοχείων» και ο Λειτουργικός Μολυσμός

Στη βάση αυτής της πατερικής παρακαταθήκης, η κανονική πράξη και η συνοδική παράδοση —όπως εκφράστηκε χαρακτηριστικά στην Ε' Οικουμενική Σύνοδο— προσλαμβάνει την εκκλησιαστική κοινωνία μέσω της αρχής των «συγκοινωνούντων δοχείων».

• Όχι αυτόματη απώλεια της Ιερωσύνης: Η συμμετοχή στην ετεροδοξία ή η μνημόνευση ενός αιρετίζοντος επισκόπου δεν επιφέρει αυτόματη καθαίρεση ή έκπτωση από τη Χάρη. Η Ιερωσύνη δεν χάνεται μηχανικά, καθώς η Εκκλησία απαιτεί θεσμική, συνοδική διάγνωση για την επιβολή των καθαιρέσεων.
• Συμμετοχή στην Ασέβεια: Ωστόσο, η  μνημόνευση δεν συνιστά μια τυπική ή διοικητική αναφορά, αλλά πράξη λειτουργικής και δογματικής ταύτισης. Ο ορθόδοξος που μνημονεύει έναν ακρίτως αιρετικό επίσκοπο, καθίσταται μέτοχος και κοινωνός της ασέβειάς του, υφιστάμενος έναν βαθύ πνευματικό μολυσμό στη συνείδηση και την ομολογία του, έστω κι αν ο ίδιος ατομικά διατηρεί ορθόδοξο φρόνημα.

Από την εκκλησιολογική αυτή πραγματικότητα αναδύεται ένα θεμελιώδες υπαρξιακό και θεολογικό ζήτημα:

Εάν ο αμετανόητος ή ακρίτως αιρετικός, δια της ασέβειάς του, αλλοτριώνεται και αποχωρίζει τον εαυτό του από την αληθινή Ζωή που είναι ο Τριαδικός Θεός, τότε ο κατά τα άλλα ορθόδοξος που τον μνημονεύει —συμμετέχοντας λειτουργικά στην ασέβεια αυτή— διακινδυνεύει την ίδια οντολογική αποκοπή.

Η εκκλησιαστική κοινωνία με την πλάνη δεν είναι αβλαβής· νοθεύει την ομολογία της Πίστεως, η οποία αποτελεί την απαραίτητη προϋπόθεση για τη θέωση και την κοινωνία του ανθρώπου με τον Θεό. Συνεπώς, η αποσύνδεση από τους μη ορθοτομούντες δεν αποτελεί διάσπαση, αλλά θεραπευτική πράξη περιφρούρησης της σωτηρίας και διατήρησης της ενότητας του Σώματος του Χριστού εν Αληθεία.

Η μετοχή στα Άχραντα Μυστήρια δεν ενεργεί ανεξάρτητα από την ορθότητα της Πίστεως και την καθαρότητα της συνειδήσεως. Όπως αναφέρει ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός στην 6η Ευχή της Θείας Μεταλήψεως, τα Μυστήρια αιτούνται «εἰς καθαρισμὸν καὶ ἁγιασμὸν (...) καὶ μὴ εἰς κόλασιν, μὴ εἰς προσθήκην ἁμαρτιῶν».

ΠΗΓΗ.ΙΕΡΟΜΟΝΑΧΟΥ ΕΥΓΕΝΙΟΥ -Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΜΟΛΥΣΜΟΥ