Έρευνα:
πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου.
Σε περιόδους γενικευμένης κρίσεως και αιρέσεως, όταν
δεν υπάρχουν τοπικά αποτειχισμένοι Ορθόδοξοι Επίσκοποι, η Ορθόδοξη
Συνοδικότητα δεν καταργείται ούτε αδρανοποιείται, διότι δεν εξαρτάται από
μια μεμονωμένη τοπική διοικητική δομή, αλλά από την καθολική συνείδηση του
πληρώματος της Εκκλησίας.
Σύμφωνα με τη διδασκαλία των Αγίων Πατέρων (Μέγας
Βασίλειος, Όσιος Θεόδωρος Στουδίτης) και το Κανονικό Δίκαιο, η συνοδικότητα
εφαρμόζεται σε τέτοιες περιπτώσεις μέσω των εξής τεσσάρων πυλώνων:
1. Σύνδεση με το Οικουμενικό «Υγιαίνον
Μέρος» της Εκκλησίας
Όταν μια τοπική Επαρχία ή Σύνοδος νοσεί δογματικά, η
Εκκλησία διαιρείται στο «νοσοῦν μέρος»
και στο «ὑγιαῖνον μέρος».
Ο αποτειχισμένος κληρικός ή λαϊκός, ακόμη κι αν δεν έχει στην τοπική του
περιφέρεια αποτειχισμένο επίσκοπο, διατηρεί την αόρατη και ορατή ενότητα με το
«υγιαίνον μέρος» των Ορθοδόξων Επισκόπων, κληρικών και λαϊκών ανά την
Οικουμένη, οι οποίοι ορθοτομούν τον λόγο της Αληθείας. Ο Μέγας Βασίλειος
(Επιστολή 263) επισημαίνει ότι η ορθοδοξία μιας τοπικής κοινότητας κρίνεται από
τη συμφωνία πίστεως με το πλήθος των ορθοφρονούντων επισκόπων της Οικουμένης.
2. Ο Λαός και ο Κλήρος ως Φρουροί της
Συνοδικότητας
Όπως διακηρύσσει η Εγκύκλιος των Πατριαρχών της
Ανατολής (1848), «ὁ
ὑπερασπιστὴς τῆς
θρησκείας ἐστὶν αὐτὸ τὸ
σῶμα τῆς
Ἐκκλησίας, ἤτοι αὐτὸς ὁ
λαός».
Η συνοδικότητα δεν είναι μια απλή γραφειοκρατική
συνεδρίαση, αλλά η οργανική σύμπνοια του σώματος του Χριστού. Όταν οι ποιμένες
σιωπούν ή κακοδοξούν, η ομολογία και η αποτείχιση του πληρώματος αποτελεί πράξη
διαφύλαξης της συνοδικής Παραδόσεως.
3. Η Αποτείχιση ως «Συναγερμός» εν
Αναμονή Συνόδου
Η διακοπή
μνημοσύνου (15ος Κανόνας ΑΒ΄ Συνόδου) είναι πρώτο αμυντικό τείχος αυτοπροστασίας από τον
πνευματικό συμμολυσμό.
Η αποτείχιση λειτουργεί ως πνευματικός συναγερμός
στο σώμα της Εκκλησίας. Ο τελικός σκοπός του αγώνα είναι η ετοιμασία του
εδάφους για τη σύγκληση μιας Ορθοδόξου ή Πανορθοδόξου Συνόδου, η οποία θα
εξετάσει την αίρεση, θα απευθύνει τις κανονικές κλήσεις σε απολογία και θα
εκδώσει την τελεσίδικη αφαίρεση της ιερωσύνης («καθαιρέσεως ψῆφον») από τους αμετανοήτους.
4. Τι Απαγορεύει η Πατερική Τάξη
(Αποφυγή Αυτονομίας και Παρασυναγωγής)
Η απουσία αποτειχισμένων επισκόπων ΔΕΝ επιτρέπει
την παραβίαση των Ιερών Κανόνων. Οι
αποτειχισμένοι παραμένουν τμήμα της Μιάς Εκκλησίας και δεν
αυτοανακηρύσσονται «αυτόνομη Εκκλησία».Σε περιόδους όπου η σύγκληση Συνόδου
καθυστερεί λόγω δυσμενών συγκυριών, οι πιστοί διακρατούν την ακρίβεια της
Πίστεως με υπομονή, κατ' οίκον προσευχή και προσφυγή σε αδιαβλήτους ιερείς,
γνωρίζοντας ότι η Θεία Χάρις δεν εκβιάζεται με αντικανονικές πρωτοβουλίες.
Δημιουργία ΟΜΟΛΟΓΙΑΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ .
Σε περιόδους εξάρσεως
αιρέσεως, οι αποτειχισμένοι Ορθόδοξοι (κληρικοί, μοναχοί και λαϊκοί) μπορούν
να συγκροτούν ομολογιακούς συλλόγους, αδελφότητες ή συνδέσμους για τον
καλύτερο συντονισμό του ομολογιακού αγώνα.
Η εκκλησιαστική ιστορία επιβεβαιώνει ότι τέτοιες
μορφές συσπειρώσεως υπήρξαν πάντοτε πολύτιμα όργανα περιφρούρησης της Πίστεως,
υπό την απαράβατη προϋπόθεση ότι τηρούνται τα κανονικά και εκκλησιολογικά όρια.
1. Τι ΕΠΙΤΡΕΠΕΤΑΙ και είναι ΩΦΕΛΙΜΟ
στους Ομολογιακούς Συλλόγους
·
Η αλληλοβοήθεια των διωκομένων πιστών, η
πνευματική στήριξη, η διοργάνωση συνευρέσεων, η έκδοση ενημερωτικού/θεολογικού
υλικού και η κατηχητική οικοδομή του πληρώματος.
·
Η συντονισμένη σύνταξη και διαμαρτυρία
μέσω κοινών υπομνημάτων, επιστολών και ομολογιών προς τις εκκλησιαστικές αρχές
και τον λαό (όπως έπραξαν οι Ηγούμενοι επί Οσίου Θεοδώρου του Στουδίτου το 815
μ.Χ.).
·
Το πλήρωμα της Εκκλησίας, ως φρουρός της
Παραδόσεως, ασκεί την ηθική του υποχρέωση να στηλιτεύει την κακοδοξία και να
διεκδικεί τη διατήρηση της ορθής Πίστεως.
2. Τα ΑΠΑΡΑΒΑΤΑ ΟΡΙΑ (Τι δεν επιτρέπεται)
Για να μην διολισθήσει ο ομολογιακός σύλλογος σε παρασυναγωγή,
σχίσμα ή εκκλησιολογικό υποκειμενισμό, οφείλει να σέβεται τα εξής όρια:
- Ο ομολογιακός σύλλογος είναι σύνδεσμος
προσώπων/μελών της Εκκλησίας (του «υγιαινόντως τμήματος»). Δεν
μετατρέπεται σε παράλληλη «διοικούσα αρχή» ούτε αυτοανακηρύσσεται αυτόνομη
«Εκκλησία».
- Ο
σύλλογος δεν έχει την εξουσία να δικάσει, να καθαιρέσει θεσμικά
επισκόπους, να ανακηρύξει θρόνους ως κενούς.
- Οι
ιερουργίες και η λατρευτική ζωή των αποτειχισμένων κληρικών του συλλόγου
οφείλουν να τηρούν τους Ιερούς Κανόνες (31ος και 35ος Αποστολικοί),
αποφεύγοντας την αυθαίρετη ίδρυση παράλληλων δικαιοδοσιών.
- Ο
αντικειμενικός σκοπός της δράσεως του συλλόγου δεν είναι η μόνιμη αυτόνομη
ύπαρξη, αλλά η προετοιμασία του εδάφους για τη σύγκληση μιας Ορθοδόξου
Συνόδου, η οποία είναι η μόνη αρμόδια να επιλύσει θεσμικά την
εκκλησιαστική κρίση.
Η
ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΙΣΜΕΝΩΝ ΕΙΝΑΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΟΔΙΚΟΤΗΤΑ;
Η εκκλησιαστική επικοινωνία και ενότητα των
αποτειχισμένων είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της Ορθοδόξου Συνοδικότητας
και είναι απόλυτα θεμελιωμένη στην Αγιοπατερική Παράδοση και το Κανονικό
Δίκαιο.
Η αποτείχιση (βάσει του 15ου Ιερού Κανόνα της ΑΒ΄
Συνόδου) δεν αποτελεί ατομικό απομονωτισμό, ιδιωτική «αποχή» ή ατομοκρατική
πρωτοβουλία, αλλά ομολογιακή πράξη του ζώντος σώματος της Εκκλησίας.
Σύμφωνα με τη διαχρονική συμφωνία των Αγίων Πατέρων
(consensus Patrum), η σημασία της επικοινωνίας των αποτειχισμένων αναλύεται
στους εξής άξονες:
1. Η Φανέρωση του «Υγιαίνοντος Μέρους»
της Εκκλησίας
- Οικουμενική
Κοινωνία Πίστεως: Όπως διδάσκει ο Μέγας
Βασίλειος, σε περιόδους όπου η διοικητική ηγεσία νοσεί δογματικά, η
Εκκλησία διαιρείται στο «νοσοῦν μέρος» (τους αιρετίζοντες) και στο «ὑγιαῖνον μέρος» (τους
Ορθοδόξους).
- Μυστηριακή
και Πνευματική Συγκοινωνία: Οι αποτειχισμένοι
κληρικοί, μοναχοί και λαϊκοί οφείλουν να διατηρούν πλήρη λειτουργική,
μυστηριακή και πνευματική επικοινωνία μεταξύ τους και με κάθε
ορθοφρονούν τμήμα της Εκκλησίας ανά την Οικουμένη. Η ενότητα αυτή
φανερώνει ότι η Εκκλησία του Χριστού παραμένει ορατή, ζώσα και συνοδική.
2. Η Αποφυγή του Ατομικισμού και του Εκκλησιολογικού
Υποκειμενισμού
- Η
επικοινωνία και ο διάλογος μεταξύ των αποτειχισμένων προστατεύει τον αγώνα
της Ορθοδοξίας από την παγίδα του ατομικού υποκειμενισμού, όπου ο καθένας
θα γινόταν «αυτόνομος κριτής» των πάντων. Αυτή διέπεται από την κανονική
ακρίβεια. Οι αποτειχισμένοι επικοινωνούν με όσους κρατούν την Αλήθεια, ενώ
απέχουν «εν γνώσει» από όσους κοινωνούν με την αίρεση, τηρώντας την αρχή
των «συγκοινωνούντων δοχείων».
3. Η Αποτείχιση ως «Συναγερμός» για τη Μελλοντική
Σύνοδο
- Προετοιμασία
της Συνοδικής Δικαιώσεως: Η διακοπή
μνημοσύνου λειτουργεί ως πνευματικός συναγερμός στο σώμα της
Εκκλησίας.
- Συντονισμός
του Πληρώματος: Η επικοινωνία των αποτειχισμένων
προετοιμάζει το έδαφος ώστε, όταν οι ιστορικές συνθήκες το επιτρέψουν, οι
Ορθόδοξοι Επίσκοποι να συγκληθούν σε Σύνοδο, να εξετάσουν την αίρεση, να
απευθύνουν τις κανονικές κλήσεις σε απολογία (74ος Αποστολικός) και να επιβάλουν
την τελεσίδικη καθαίρεση στους αμετανοήτους.
4. Τα Απαράβατα Κανονικά Όρια της
Επικοινωνίας
Για να παραμείνει η επικοινωνία των αποτειχισμένων
γνήσια εκφράστρια της Συνοδικότητας, οφείλει να σέβεται τους Ιερούς Κανόνες:
- Όχι
Εισπήδηση (35ος Αποστολικός Κανόνας): Η
αποτείχιση δεν παρέχει σε πρεσβυτέρους την εξουσία να κινούνται αυθαίρετα
σε αλλότριες Μητροπόλεις.
- Όχι
Παρασυναγωγή (31ος Αποστολικός, 11ος Καρθαγένης):
Δεν επιτρέπεται η ίδρυση «αυτόνομων» παράλληλων δικαιοδοσιών ή η αυθαίρετη
τέλεση μυστηρίων εκτός εκκλησιαστικής τάξεως.
Όπως διακηρύσσει ο Άγιος Γρηγόριος ο Νύσσης: «τῆς γὰρ αἱρέσεως ἀποσχιζόμενοι, τῇ εὐσεβείᾳ διαπαντὸς ἐνραπτόμεθα· τότε ἄῤῥηκτον βλέποντες τὸν τῆς Ἐκκλησίας χιτῶνα, ὅταν ἀποῤῥαγῇ τῆς πρὸς τὴν αἵρεσιν κοινωνίας»
---------------------------------------------------------------------------------------
Ο Όσιος Θεόδωρος ο Στουδίτης, κατά τη
διάρκεια των χαλεπών διωγμών της Μοιχειανικής ερίδος (795–811 μ.Χ.) και της Β΄
Εικονομαχίας (815–826 μ.Χ.), διαμόρφωσε έναν πραγματικό «καταστατικό χάρτη»
για την επικοινωνία, τον συντονισμό και τη διαποίμανση των αποτειχισμένων
μοναχών, κληρικών και λαϊκών.
Μέσα από τις εκατοντάδες επιστολές του, ο Όσιος
απέδειξε ότι η αποτείχιση δεν είναι παθητικός απομονωτισμός, αλλά ζώσα,
συντονισμένη και οργανωμένη ομολογία της Εκκλησίας.
Ο τρόπος με τον οποίο οι Άγιοι Πατέρες συντόνιζαν
αυτή την επικοινωνία διαρθρώνεται σε πέντε βασικούς άξονες:
1. Αδιάλειπτο Δίκτυο Επιστολογραφίας από
την Εξορία
Παρά τις αυστηρές προφυλακίσεις, τις απομονώσεις στα
Πριγκηπόνησα και τις εξορίες, ο Όσιος Θεόδωρος διατήρησε ένα ευρύτατο δίκτυο
κρυφής αλληλογραφίας με μαθητές του (όπως ο Όσιος Ναυκράτιος, ο Ευόδιος, ο
Θαλλέλαιος), ηγουμένους, μοναχές, λαϊκούς αξιωματούχους και ξένους
επισκόπους.Μέσω των επιστολών αυτών, εμψύχωνε το διασκορπισμένο ποίμνιο της
Μονής Στουδίου, έλυνε καθημερινές απορίες και παρείχε σαφείς κατευθύνσεις για
τη διατήρηση της ενότητας στην Αλήθεια.
2. Ποιμαντική Οικονομία για τη Διατήρηση
της Αδελφικής Κοινωνίας
Για να μην διαλυθεί ο εκκλησιαστικός ιστός από
υπερβολική αυστηρότητα, ο Όσιος Θεόδωρος εφάρμοσε μια διακριτική «θεραπευτική
οικονομία» στις σχέσεις των πιστών (ιδιαίτερα στις Επιστολές 40 και 49 προς
τον μαθητή του Ναυκράτιο):
Όταν ένας
ορθόδοξος στο φρόνημα ιερέας μνημόνευε τον αιρετίζοντα επίσκοπο αποκλειστικά
«από φόβο διωγμού» (χωρίς να συλλειτουργεί με αιρετικούς ούτε να τους μεταδίδει
Μυστήρια), ο Όσιος επέτρεπε στους αποτειχισμένους να τον δέχονται σε
συνεστίαση, συμπροσευχή και να λαμβάνουν ευλογία.
Απαγόρευε αυστηρά μόνο τη Θεία Μετάληψη από τέτοιο
ιερέα, προκειμένου να αποφευχθεί ο πνευματικός συμμολυσμός της μνημονεύσεως,
παρέχοντας ταυτόχρονα στον ιερέα τον χρόνο και την ενθάρρυνση να οδηγηθεί
σταδιακά στην πλήρη ακρίβεια της αποτείχισης.
3. Διακριτική Έρευνα της Πίστεως
(«Στεφάνῳ
Ἀναγνώστῃ»)
Ο Όσιος δίδαξε ότι σε καιρό αιρέσεως ο πιστός
οφείλει να επιδεικνύει πνευματική εγρήγορση χωρίς να διολισθαίνει στον φανατισμό.
Στην επιστολή του προς τον αναγνώστη Στέφανο, ορίζει ότι πρέπει να εξετάζεται
με ακρίβεια αν ένας άγνωστος κληρικός είναι ορθόδοξος στο φρόνημα και
αδιάβλητος στους κανόνες. Εάν ο ιερέας ομολογούσε την ορθή Πίστη, τηρούσε τους
Ιερούς Κανόνες και απέρριπτε την αίρεση, οι πιστοί οφείλαν να έχουν πλήρη
εκκλησιαστική κοινωνία μαζί του, χωρίς να εξετάζουν με καχυποψία από ποιον είχε
αρχικά χειροτονηθεί.
4. Συντονισμός για Κοινή Ομολογία
ενώπιον των Αρχών
Οι αποτειχισμένοι Πατέρες ενήργησαν ως συντονισμένο
σώμα απέναντι στην κρατική και εκκλησιαστική αυθαιρεσία. Πριν από τη σύγκληση
της εικονομαχικής συνόδου του 815 μ.Χ., ο Όσιος Θεόδωρος συντόνισε όλους τους
ορθοδόξους ηγουμένους της Κωνσταντινουπόλεως, οι οποίοι συνέταξαν και υπέγραψαν
κοινή ομολογιακή επιστολή προς τον αυτοκράτορα Λέοντα Ε΄ τον Αρμένιο, διακηρύσσοντας
τη σταθερότητά τους στη Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδο. Συντόνισε την αποστολή εκκλήσεων
προς τον Πάπα Ρώμης Λέοντα Γ΄ και τα Πατριαρχεία της Ανατολής, ζητώντας τη
σύγκληση Ορθοδόξου Συνόδου για την καθαίρεση των αιρεσιαρχών, αποδεικνύοντας
ότι η αποτείχιση αποσκοπεί στη συνοδική δικαίωση της Εκκλησίας.
5. Η Διαχρονική Αποδοχή της Στουδιτικής
Τακτικής
Αυτή η ποιμαντική και κανονική γραμμή του Οσίου
Θεοδώρου αναγνωρίστηκε ιστορικά ως η ασφαλέστερη πυξίδα της Εκκλησίας. Οι Αγιορείτες
Πατέρες του 13ου αιώνα (επί Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγου και Ιωάννου Βέκκου)
επικαλέστηκαν αυτούσιες τις επιστολές του Οσίου Θεοδώρου προς τον αυτοκράτορα,
χρησιμοποιώντας τις ως ομολογιακό θεμέλιο για την ακοινωνησία από τους
λατινόφρονες.
Στην ιστορική δογματική επιστολή που απέστειλαν προς
τον αυτοκράτορα Μιχαήλ Η΄, οι Αγιορείτες Πατέρες θεμελίωσαν την ακοινωνησία και
τη διακοπή μνημοσύνου προβάλλοντας τέσσερα κεντρικά επιχειρήματα:
- Διακήρυξαν
ότι αποτελεί αμετακίνητη θέση της Εκκλησίας εξ αρχής πως «ἄνωθεν γὰρ ἡ τοῦ Θεοῦ ὀρθόδοξος ἐκκλησία τὴν ἐπὶ τῶν ἀδύτων ἀναφορὰν τοῦ ὀνόματος τοῦ ἀρχιερέως
συγκοινωνίαν τελείαν ἐδέξατο
τοῦτο». Με τη
μνημόνευση στα Άγια των Αγίων, ο μνημονεύων συγκοινωνεί ολοκληρωτικά στην
πίστη του αρχιερέως.
- Για να αποδείξουν ότι η θέση τους
εκφράζει την Πατερική Παράδοση, οι Αγιορείτες παρέθεσαν αυτούσιο το
απόσπασμα του Οσίου Θεοδώρου του Στουδίτου: «πλὴν ὅτι μολυσμὸν ἔχει ἡ κοινωνία ἐκ μόνου τοῦ ἀναφέρειν αὐτόν, κἂν ὀρθόδοξος εἴη ὁ ἀναφέρων».
Απέδειξαν έτσι ότι η μνημόνευση ακατάκριτου αιρετικού επισκόπου μεταδίδει
πνευματικό συμμολυσμό στον ορθόδοξο κληρικό.
- Επισυνάπτοντας την ερμηνεία της Θείας
Λειτουργίας από τον Θεόδωρο Ανδίδων, υπογράμμισαν ότι ο ιερουργός που
αναφέρει το όνομα του αρχιερέως δηλώνει υποταγή και φανερώνει ότι
«κοινωνός ἐστιν
αὐτοῦ τῆς πίστεως καὶ τῶν θείων μυστηρίων
διάδοχος».
- Οι
Πατέρες συνέδεσαν τη Στουδιτική διδασκαλία με τον προφητικό λόγο του
Ιεζεκιήλ («ἱερεῖς ἠθέτουν νόμον μου
καὶ ἐβεβήλουν τὰ ἅγιά μου· βεβήλοις
καὶ ὁσίοις οὐ διέστελλον»),
τονίζοντας ότι η εξίσωση της ορθοδοξίας και της αιρέσεως στη λατρεία
βεβηλώνει τα Άγια.
Η στάση αυτή των Αγιορειτών Πατέρων του 13ου αιώνα
επιβεβαιώνει τη διαχρονική συμφωνία των Πατέρων (consensus Patrum) από τον 5ο,
στον 9ο (Όσιος Θεόδωρος Στουδίτης) και στον 13ο αιώνα. Αποδεικνύει ότι η
διακοπή μνημοσύνου από ακατάκριτο αιρετικό επίσκοπο δεν συνιστά ιδιωτική
υπέρβαση, αλλά σωτηριολογική υποχρέωση για την αποφυγή του συμμολυσμού της
πίστεως
ΤΑ
ΣΥΛΛΕΙΤΟΥΡΓΑ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΙΧΙΣΜΕΝΩΝ
Για να πραγματοποιούνται συλλείτουργα μεταξύ
αποτειχισμένων κληρικών χωρίς να στοιχειοθετείται το κανονικό παράπτωμα της
εισπήδησης (35ος Αποστολικός Κανόνας) ή της παρασυναγωγής (31ος Αποστολικός
Κανόνας, 11ος Καρθαγένης), η πατερική παράδοση και το Κανονικό Δίκαιο ορίζουν
πολύ συγκεκριμένες προϋποθέσεις:
1.
Σαφής Διάκριση μεταξύ «Ομολογιακής Συλλειτουργίας» και «Διοικητικής
Αντιποίησης»
- Τι
είναι Εισπήδηση: Εισπήδηση υφίσταται όταν ένας
κληρικός εισέρχεται αυθαίρετα σε αλλότρια Μητρόπολη και αντιποιείται
διοικητικά ή επισκοπικά δικαιώματα.
- Πώς
αποφεύγεται: Η αποτείχιση (15ος Κανόνας ΑΒ΄
Συνόδου) αποτελεί αμυντικό τείχος οχύρωσης από τον συμμολυσμό της
αιρέσεως. Ο αποτειχισμένος ιερέας που προσκαλείται από άλλον αποτειχισμένο
αδελφό του για συλλειτουργία δεν ασκεί διοικητική εξουσία, αλλά
προσέρχεται αποκλειστικά ως προσκεκλημένος για την κοινή ομολογία της
Πίστεως και τη μυστηριακή στήριξη του αποτειχισμένου πληρώματος.
2. Χώρος Τελέσεως: «Κατ’ Οἶκον Συνάξεις» και
Ιδιωτικοί Χώροι
- Όπως
ορίζουν οι Αποστολικές Διαταγές , σε περιόδους όπου οι επίσημοι
ναοί κατέχονται από κακοδόξους:
*«Εἰ μὴ δυνατόν ἐν Ἐκκλησίᾳ προϊέναι διὰ
τοὺς ἀπίστους, κατ’ οἶκον συνάξεις, ὦ ἐπίσκοπε... οὐχ ὁ τόπος γὰρ τὸν ἄνθρωπον ἁγιάζει,
ἀλλ’ ὁ ἄνθρωπος τὸν τόπον»*.
Τα συλλείτουργα των αποτειχισμένων τελούνται σε ιδιωτικά
παρεκκλήσια, ευκτήριους οίκους ή υπαίθριους χώρους. Όταν η σύναξη δεν
επιχειρεί τη βίαιη κατάληψη δημόσιου ενοριακού ναού της τοπικής Μητροπόλεως,
δεν υφίσταται προσβολή της διοικητικής ιδιοκτησίας του επιχωρίου επισκόπου.
Αδελφική Πρόσκληση και Ομολογιακός
Σκοπός
- Η
συλλειτουργία πραγματοποιείται κατόπιν ρητής προσκλήσεως του
τοπικού αποτειχισμένου ιερέα ή της τοπικής ορθόδοξης κοινότητας/συλλόγου,
η οποία αιτείται τη λειτουργική διακονία.
- Ο
φιλοξενούμενος ιερέας μνημονεύει στην Προσκομιδή «πάσης επισκοπής
Ορθοδόξων» ή το υγιαίνον τμήμα του Επισκοπικού Σώματος, φανερώνοντας ότι η
πράξη του είναι συνοδική και ομολογιακή εν αναμονή Ορθοδόξου Συνόδου,
και όχι πράξη ατομικής αυτονομίας.
Με αυτούς τους όρους, όπως απέδειξαν οι Άγιοι
Πατέρες (Μέγας Βασίλειος, Όσιος Θεόδωρος Στουδίτης), η συλλειτουργία των
αποτειχισμένων συνιστά εκκλησιαστική αλληλεγγύη και διαφύλαξη της Πίστεως,
απορρίπτοντας κάθε κατηγορία περί εισπήδησης.
Ο Όσιος Θεόδωρος ο Στουδίτης, κατά τη
διάρκεια των σκληρών διωγμών της Εικονομαχίας, διαμόρφωσε έναν σαφή ποιμαντικό
και λειτουργικό κανόνα για τη δράση των εξόριστων, καταδιωκόμενων και
μετακινούμενων πρεσβυτέρων. Σκοπός του ήταν να διαφυλάξει την καθαρότητα της
Πίστεως χωρίς οι ιερείς να διολισθαίνουν σε κανονικά παραπτώματα, όπως η
εισπήδηση, η αντικανονική χειροτονία ή η παρασυναγωγή.
Οι βασικές ρυθμίσεις του Οσίου Θεοδώρου συνοψίζονται
στους εξής άξονες:
1. Σχολαστικός Έλεγχος της Πίστεως
(«Επιστολή προς Στέφανον Αναγνώστην»)
Όταν ένας εξόριστος ή μετακινούμενος ιερέας
προσέρχονταν σε μια περιοχή, ο Όσιος όριζε ότι οι πιστοί όφειλαν να εξετάζουν
με ακρίβεια το φρόνημά του: Εάν ο ιερέας διατηρούσε την Πίστη και τους
Ιερούς Κανόνες ακεραίους, δεν μνημόνευε αιρετικό επίσκοπο, δεν
συλλειτουργούσε με κακοδόξους και δεν τους μεταδίδονταν τα Άγια Μυστήρια, τότε
γινόταν δεκτός με πλήρη εκκλησιαστική κοινωνία.
Οι πιστοί δεν αμφισβητούσαν την κανονικότητα της
ιερωσύνης του λόγω των συνθηκών της εξορίας, εφόσον το φρόνημά του παρέμενε
αδιάβλητο.
2. Λειτουργία σε Ευκτήριους Οίκους και
Σπήλαια
Επειδή οι επίσημοι ναοί είχαν καταληφθεί από
αιρετικούς και θεωρούνταν από τον Μέγα Βασίλειο και τον Όσιο Θεόδωρο ως «κοινοί
οίκοι» (βεβηλωμένοι χώροι από τους οποίους αποχωρεί ο έφορος Άγγελος), οι
εξόριστοι και αποτειχισμένοι ιερείς τελούσαν τη Θεία Λειτουργία σε ιδιωτικές
οικίες, σπήλαια ή ευκτήριους οίκους.
Με τον τρόπο αυτό, απέφευγαν τη βίαιη κατάληψη
δημόσιων ναών της τοπικής Μητροπόλεως, ακυρώνοντας κάθε κατηγορία περί
διοικητικής εισπήδησης ή στάσεως.
3. Αυστηρή Τήρηση των Ορίων της
Ιερατικής Τάξεως
Ο Όσιος Θεόδωρος υπογράμμιζε ότι η κατάσταση διωγμού
δεν παρέχει σε κανέναν πρεσβύτερο το δικαίωμα να σφετερίζεται επισκοπικές
αρμοδιότητες.Οι πρεσβύτεροι απαγορευόταν αυστηρά να επιχειρούν χειροτονίες νέων
κληρικών, πράξη που ανήκει αποκλειστικά στο Επισκοπικό Σώμα. Οι μετακινούμενοι
ιερείς δεν συγκροτούσαν αυτόνομες διοικητικές δομές, αλλά λειτουργούσαν ως
διακονητές των πνευματικών αναγκών του αποτειχισμένου πληρώματος.
4. Ποιμαντική Διαβάθμιση και Οικονομία
(Επιστολές 40 & 49 προς Ναυκράτιον)
Για την προστασία των πιστών από τη σύγχυση, ο Όσιος
καθόρισε σαφή όρια εκκλησιαστικής κοινωνίας:
Εάν ένας ιερέας μνημόνευε αιρετικό επίσκοπο
αποκλειστικά «φόβῳ διωγμοῦ» (χωρίς να συλλειτουργεί με αιρετικούς), γινόταν
δεκτός σε συνεστίαση, συμπροσευχή και ευλογία, αλλά απαγορευόταν αυστηρά η
Θεία Μετάληψη από αυτόν για την αποφυγή του συμμολυσμού.
Εάν ένας ορθόδοξος ιερέας μνημόνευε ορθόδοξο
επίσκοπο, ο οποίος όμως λόγω πίεσης μνημόνευε αιρετικό μητροπολίτη, ο Όσιος
εφάρμοζε προσωρινή ποιμαντική οικονομία, ώστε να μην παραλύσουν τα «ασθενή
πρόβατα», καθοδηγώντας τα σταδιακά προς την κανονική ακρίβεια.
5. Μνημόνευση της «Πάσης Επισκοπής
Ορθοδόξων»
Οι εξόριστοι ιερείς, μη μνημονεύοντας τον επιχώριο
αιρετικό επίσκοπο, μνημόνευαν στην Προσκομιδή «πάσης επισκοπής Ορθοδόξων» ή το
υγιαίνον τμήμα της Ιεραρχίας. Μέσω αυτής της αναφοράς, διακήρυτταν ότι
παραμένουν οργανικά ενωμένοι με την Καθολική Εκκλησία και τελούν τη λατρεία εν
αναμονή της συνοδικής δικαιώσεως.