Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Πέμπτη 12 Νοεμβρίου 2026

Η υμνογραφική προσωπογραφία του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου

Η υμνογραφική προσωπογραφία του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου στην ακολουθία της 13ης Νοεμβρίου δεν αποτελεί μια απλή βιογραφική εξιστόρηση, αλλά μια εικονιστική σύνθεση του χαρακτήρα, της θεολογικής του ιδιοφυΐας και της μαρτυρικής του πορείας. Η Εκκλησία χρησιμοποιεί ένα πυκνό δίκτυο μεταφορών για να αποδώσει το «πορτρέτο» του Μεγάλου Ιεράρχη.

1. Η Χρυσή Γλώσσα και ο Ποταμός της Διδασκαλίας (Ο Λόγιος και Ερμηνευτής)

Η πιο αναγνωρίσιμη πτυχή της υμνογραφικής του μορφής εστιάζει στον λόγο του, ο οποίος παρομοιάζεται με χρυσό και ποταμό.

  • Υμνογραφική εικόνα: «Χρυσορρόας ποταμός», «χρυσολαμπής ἀστήρ», «γλῶσσα χρυση», «τὸ χρυσοῦν στόμα τῆς Ἐκκλησίας».
  • Προσωπογραφική σημασία: Ο Άγιος παρουσιάζεται ως το ακοίμητο όργανο του Αγίου Πνεύματος. Η υμνογραφία υπογραμμίζει ότι η γλώσσα του δεν εξέφραζε ανθρώπινη ρητορική ματαιοδοξία, αλλά ρέει το «ύδωρ το ζων». Ο «χρυσός» υποδηλώνει την καθαρότητα, την ανεκτίμητη αξία και την αφθαρσία των νοημάτων του, τα οποία ανακαίνισαν την ερμηνεία της Αγίας Γραφής (ιδίως των Επιστολών του Αποστόλου Παύλου).

2. Ο Οικουμενικός Διδάσκαλος και Φωστήρας (Η Παγκοσμιότητα)

Στην προσωπογραφία αυτή, ο Ιωάννης δεν περιορίζεται στα όρια της Αντιόχειας ή της Κωνσταντινούπολης, αλλά λαμβάνει κοσμικές διαστάσεις.

  • Υμνογραφική εικόνα: «Φωστήρ της οικουμένης», «ήλιος μέγας», «οικουμενικός διδάσκαλος».
  • Προσωπογραφική σημασία: Συντίθεται η μορφή του πνευματικού ηγέτη που φωτίζει την ανθρώπινη διάνοια. Όπως ο ήλιος διαλύει το σκότος, έτσι και οι λόγοι του Χρυσοστόμου εξαφανίζουν την αχλύ των αιρέσεων και της ηθικής παρακμής. Εικονίζεται ως ο κοινός πατέρας και παιδαγωγός όλων των πιστών.

3. Ο Κανόνας της Ασκητικής και του Ήθους (Η Εσωτερική Μορφή)

Πέρα από τη ρητορική δεινότητα, οι υμνογράφοι σκιαγραφούν τον ασκητή που νίκησε τις σαρκικές επιθυμίες πριν αναλάβει τον επισκοπικό θρόνο.

  • Υμνογραφική εικόνα: «Εγκρατείας κανών», «ακτημοσύνης εραστής», «ασκητών το καύχημα».
  • Προσωπογραφική σημασία: Αυτή η πτυχή είναι καθοριστική για την αξιοπιστία της μορφής του. Ο Ιωάννης δεν κηρύττει από καθέδρας, αλλά από το βίωμα της άσκησης. Η ισχνή, ασκητική του φυσιογνωμία (όπως αποτυπώνεται και στη βυζαντινή αγιογραφία με το βαθουλωμένο μέτωπο και τα κοίλα μάγουλα) αντανακλάται στους ύμνους ως νίκη του πνεύματος επί της ύλης.

4. Ο Άγρυπνος Ποιμένας και Προστάτης των Πτωχών (Η Κοινωνική Διάσταση)

Η προσωπογραφία του ολοκληρώνεται με τη στάση του απέναντι στον ανθρώπινο πόνο και την κοινωνική αδικία.

  • Υμνογραφική εικόνα: «Πτωχών προστάτης», «ορφανών πατήρ», «χηρών υπερασπιστής», «ποιμήν καλός».
  • Προσωπογραφική σημασία: Εδώ αναδεικνύεται η πατρική και φιλάνθρωπη φυσιογνωμία του. Εν αντιθέσει προς την αυστηρότητα που έδειχνε στους ισχυρούς, απέναντι στους αδυνάτους φανερώνεται γεμάτος στοργή. Η υμνογραφία τον ταυτίζει με τον Καλό Ποιμένα που θυσιάζει τη ζωή του για τα πρόβατα.

5. Ο Αήττητος Αθλητής και Μάρτυρας της Αλήθειας (Η Τελική Δικαίωση)

Το τελευταίο «χρώμα» στον υμνογραφικό καμβά είναι το μαρτύριο, οι διωγμοί και οι εξορίες του.

  • Υμνογραφική εικόνα: «Μαρτύρων εγκαλλώπισμα», «αθλητής αήττητος», «εξορίας υπομείνας τας θλίψεις», «στύλος υπομονής».
  • Προσωπογραφική σημασία: Ο Χρυσόστομος εικονίζεται ως σύγχρονος Ιώβ και Απόστολος Παύλος. Παρότι δεν θανατώθηκε από ειδωλολάτρες, η υμνογραφία τον κατατάσσει στους μάρτυρες λόγω της ανυποχώρητης στάσης του απέναντι στην αυτοκρατορική αυθαιρεσία και τον κλήρο που τον πρόδωσε. Η μορφή του αποκτά τραγικό, αλλά συνάμα θριαμβευτικό μεγαλείο, καθώς πεθαίνει εξόριστος δοξολογώντας τον Θεό.

Συνοπτικός Πίνακας της Υμνογραφικής Προσωπογραφίας

Πτυχή της Προσωπικότητας

Κύριοι Υμνογραφικοί Τίτλοι

Θεολογικό & Ηθικό Αποτύπωμα

Διανοητική / Ερμηνευτική

Χρυσορρόας, Χρυσόστομος, Σάλπιγξ Πνεύματος

Θεόπνευστη ερμηνεία της Γραφής και δογματική ακρίβεια.

Πνευματική / Ασκητική

Κανών εγκρατείας, Επίγειος άγγελος

Ηθική καθαρότητα, αποταγή του κόσμου, ασκητική αυστηρότητα.

Ποιμαντική / Κοινωνική

Πτωχών τροφεύς, Πατήρ ορφανών

Έμπρακτη φιλανθρωπία, κοινωνικός έλεγχος της αδικίας.

Μαρτυρική / Ομολογιακή

Στύλος ακλόνητος, Μάρτυς συνειδήσεως

Ασυμβίβαστο ήθος, υπομονή στις διώξεις και τις εξορίες.

Μέσα από αυτό το υμνογραφικό ψηφιδωτό, η Εκκλησία παραδίδει στους πιστούς το αρχέτυπο του αυθεντικού εκκλησιαστικού ηγέτη: ενός ανθρώπου που συνδυάζει την υψηλή θεολογική κατάρτιση με την ταπείνωση, την κοινωνική ευαισθησία με τον προφητικό έλεγχο, και την πραότητα με την ατσάλινη θέληση για την αλήθεια

 


Τετάρτη 11 Νοεμβρίου 2026

Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος και αιρετικές εκτροπές.


Έρευνα: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

Η διδασκαλία και η στάση του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου απέναντι στην αιρετική εκτροπή και την αποτείχιση αποτελούν θεμελιώδη πυξίδα στην Ορθόδοξη Εκκλησιολογία. Μέσα από τα συγγράμματα και τις ομιλίες του, ο Ιερός Χρυσόστομος οριοθετεί με απόλυτη ακρίβεια τα όρια της υπακοής στους ποιμένες, τη διακοπή κοινωνίας για λόγους Πίστεως, καθώς και την πραγματική έννοια του εκκλησιαστικού σχίσματος.

 

1. Η Διαστολή «Πίστεως Ένεκεν» και «Βίου Ένεκεν»

Ερμηνεύοντας το αποστολικό χωρίο «Πείθεσθε τοῖς ἡγουμένοις ὑμῶν καὶ ὑπείκετε», ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος θέτει τον αμετακίνητο κανόνα της εκκλησιαστικής υπακοής διαστέλλοντας τα θέματα Δόγματος από τα θέματα ηθικής/βίου:

Ορίζει απερίφραστα τη διακοπή κάθε υπακοής και κοινωνίας: «Εἰ μὲν πίστεως ἕνεκεν, φεῦγε αὐτὸν καὶ παραίτησαι, μὴ μόνον ἂν ἄνθρωπος ᾖ, ἀλλὰ κἂν ἄγγελος ἐξ οὐρανοῦ κατιών»* Αν ο επίσκοπος ή ο ιερέας διδάσκει διεστραμμένο δόγμα («εἰ δέ δόγμα ἔχει διεστραμμένον»), ο πιστός οφείλει να τον αποφεύγει και να μην τον ακολουθεί, ακόμη κι αν ο λειτουργός φαίνεται αγγελικός.

 Ο πιστός δεν επιτρέπεται να αποσχίζεται ή να περιεργάζεται τις αμαρτίες του ποιμένα, διότι η Χάρις του Αγίου Πνεύματος ενεργεί στα Μυστήρια δια των χειρών του κανονικού ιερέως χάριν της σωτηρίας του λαού.

 

2. Η Ακοινωνησία από την Αίρεση και ο Συμμολυσμός

Ο Χρυσόστομος διακηρύσσει ότι η ορθότητα του προσωπικού βίου δεν παρέχει καμία σωτηριολογική ωφέλεια όταν το φρόνημα είναι αλλοιωμένο («Οὐδὲν ὠφελεῖ βίος ὀρθὸς δογμάτων διεστραμμένων»).

Όπως επισημαίνει ο Όσιος Θεόδωρος ο Στουδίτης, ο Ιερός Χρυσόστομος διατράνωσε με «μεγάλη και πολλή φωνή» ότι εχθροί του Θεού δεν είναι μόνο οι αιρετικοί, αλλά και όσοι κοινωνούν «εν γνώσει» μαζί τους. Η συμμετοχή στα μυστήρια ή η εκκλησιαστική κοινωνία με κακόδοξους λειτουργούς καθιστά τον πιστό συνένοχο στην αδικία και μέτοχο στον πνευματικό συμμολυσμό. Επιπλέον, προειδοποιεί να μην αποδεχόμαστε καμία αλλοίωση του δόγματος υπό το πρόσχημα της «αγάπης» ή της «ομόνοιας», διότι η αληθινή αγάπη δεν θυσιάζει την Αλήθεια.

 

3. Ανασκευή των Παρερμηνειών: Το «Σχίσμα» των Ιωαννιτών

Πολλοί υποστηρικτές της ανοχής απέναντι στην αίρεση επικαλούνται τις παραινέσεις που έδωσε ο Χρυσόστομος λίγο πριν την εξορία του προς τους 40 επισκόπους και τις διακόνισσες (να μην διασπαστεί η Εκκλησία και να μην μείνει «ανεπίσκοπος»), ισχυριζόμενοι ότι δήθεν απαγόρευε την αποτείχιση:

 Οι συμβουλές εκείνες αφορούσαν προσωπική αδικία, αντικανονική δίκη και διοικητικό διωγμό εναντίον του προσώπου του, και όχι κήρυξη αιρέσεως.

 Όταν οι διάδοχοί του (Αρσάκιος και Αττικός) εδραίωσαν την παρανομία και τον διωγμό, ο ίδιος ο Χρυσόστομος μέσα από τις επιστολές της εξορίας επαινούσε και δικαίωνε πλήρως τους «Ιωαννίτες» (κληρικούς και λαϊκούς) που αρνούνταν την εκκλησιαστική κοινωνία με τους διώκτες του, θεωρώντας τους μάρτυρες κατά προαίρεση.

 Ο Χρυσόστομος διδάσκει ότι το σχίσμα είναι εξίσου φοβερό κακό με την αίρεση. Ωστόσο, υπαίτιος του σχίσματος είναι εκείνος που περιφρονεί την κανονική τάξη και την αλήθεια της Πίστεως (δηλαδή ο παρανομών/αιρετίζων επίσκοπος) και όχι όποιος αποτειχίζεται για να περιφρουρήσει την Ορθοδοξία.

Αναλυτικότερα:

Ο «Διάλογος ἱστορικὸς περὶ βίου καὶ πολιτείας τοῦ μακαρίου Ἰωάννου» που συνέγραψε ο Επίσκοπος Ελενουπόλεως Παλλάδιος διασώζει τις ιστορικές και εκκλησιολογικές λεπτομέρειες γύρω από τη Σύνοδος επί Δρυν (403 μ.Χ.) και τη στάση των σαράντα (40) επισκόπων που συμπαραστάθηκαν στον Ιερό Χρυσόστομο:

1. Η Έκκληση των 40 Επισκόπων προς τον Θεόφιλο Αλεξανδρείας

Όταν ο Πατριάρχης Αλεξανδρείας Θεόφιλος συγκρότησε τη ληστρική Σύνοδο επί Δρυν για να καθαιρέσει αντικανονικά τον Χρυσόστομο, σαράντα επίσκοποι παρέμειναν συσπειρωμένοι γύρω από τον Άγιο. Με τη σύμφωνη γνώμη του Χρυσοστόμου, απέστειλαν επιστολή προς τον Θεόφιλο, απευθύνοντάς του την ιστορική έκκληση:

***«Μὴ κατάλυε τὰ πράγματα τῆς Ἐκκλησίας, καὶ μὴ σχίζε τὴν Ἐκκλησίαν, δι’ ἣν ὁ Θεὸς εἰς σάρκα κατῆλθεν»***.

Ο Παλλάδιος αναδεικνύει ότι υπαίτιος του σχίσματος και της διασπάσεως είναι εκείνος που καταπατεί την κανονική τάξη (εν προκειμένω ο Θεόφιλος και οι συν αυτώ), και όχι οι επίσκοποι ή οι πιστοί που αμύνονται υπέρ των Ιερών Κανόνων.

2. Η Αρχική Σύσταση του Χρυσοστόμου

Πριν από την απομάκρυνσή του, ο Ιερός Χρυσόστομος ζήτησε από τους 40 επισκόπους και τις διακόνισσες (όπως την Αγία Ολυμπιάδα) να επιδείξουν προσωρινή υπομονή και να μην εγκαταλείψουν τις εκκλησίες, λέγοντας ότι *«οὐ δύναται γὰρ ἡ Ἐκκλησία ἄνευ ἐπισκόπου εἶναι»*.

 Η δίωξη εναντίον του ήταν τότε αμιγώς προσωπική, διοικητική και αντικανονική, χωρίς να εγείρεται ζήτημα δογματικής αιρέσεως.

3. Η Τελική Στάση: Η Δικαίωση των «Ιωαννιτών»

Όταν όμως οι διάδοχοι του Χρυσοστόμου (Αρσάκιος και Αττικός) κατέλαβαν τον θρόνο με τη βία της πολιτικής εξουσίας (ύστερα από την πίεση επισκόπων όπως ο Ακάκιος, ο Σεβηριανός, ο Αντίοχος και ο Κηρίνος) και εξαπέλυσαν σκληρούς διωγμούς συνέβησαν τα εξής:

Το υγιαίνον πλήρωμα (κλήρος και λαός, γνωστοί ως «Ιωαννίτες») διέκοψε αμέσως κάθε εκκλησιαστική κοινωνία μαζί τους, αρνούμενο να τους αναγνωρίσει ως νόμιμους ποιμένες.

Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, μέσα από τις επιστολές του από την εξορία, δικαίωσε και επαίνεσε απόλυτα τους «Ιωαννίτες», χαρακτηρίζοντάς τους «κατὰ πρόθεση μάρτυρες».

 Η φράση «δεν μπορεί η Εκκλησία να είναι χωρίς επίσκοπο» ισχύει για τον καλό και ορθόδοξο επίσκοπο, και όχι για προβατόσχημους λύκους ή σφετεριστές. Στον καιρό της δοκιμασίας, τη διαποίμανση της Εκκλησίας αναλαμβάνει ο ίδιος ο Χριστός

 


4. Η Αναίρεση του Ψευδο-Αποφθέγματος «Μετά της Εκκλησίας, έστω και πλανωμένης»

Στη σύγχρονη αρθρογραφία προβάλλεται συχνά μια παραποιημένη απόδοση του Χρυσοστόμου, ότι δήθεν είπε: *«κρεῖττον πλανώμενος μετὰ τῆς Ἐκκλησίας παρὰ ὀρθοτομῶν ἐκτὸς τῆς Ἐκλησίας»*:

 1. Η Πραγματική Έννοια του Χρυσοστομικού Χωρίου

Η επίκληση του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου για να δικαιολογηθεί η συμπόρευση με την πλάνη βασίζεται σε παραποίηση και αλλοίωση των λόγων του.

Ο Ιερός Χρυσόστομος (στην ομιλία του Προς τους τα πρώτα Πάσχα νηστεύοντας) έγραφε: «Εἰ γὰρ καὶ ἐσφάλλετο ἡ Ἐκκλησία...», αναφερόμενος αποκλειστικά σε εορτολογικά ζητήματα και ημερολογιακές παρατηρήσεις τυπικού («μηδὲ ἡμέρας καὶ καιροὺς καὶ ἐνιαυτοὺς παρατηρῶμεν»). Ο Άγιος ουδέποτε είπε ή εννόησε ότι η Εκκλησία μπορεί να σφάλλει ή να πλανηθεί σε θέματα Δόγματος και Πίστεως.

2. Η Εκκλησία Ουδέποτε Πλανάται

 Η Εκκλησία, ως Σώμα Χριστού, δεν πλανάται ποτέ. Συνεπώς, δεν υπάρχει καμία απολύτως πιθανότητα να «πλανηθεί» κανείς μαζί με την Εκκλησία.

 Μπορεί να πλανηθούν Πατριάρχες, Επίσκοποι, Ιερείς, Μοναχοί, Λαϊκοί, ολόκληρη η Διοικούσα Ιεραρχία ή ακόμα και Σύνοδοι, αλλά όχι η Εκκλησία.

3. Ποιος Μένει Πραγματικά «Μετά της Εκκλησίας»;

Όταν οι επισκοπικές σύνοδοι ή οι ποιμένες εκτρέπονται σε κακοδοξίες, «μετά της Εκκλησίας» παραμένει εκείνος που ΔΕΝ ακολουθεί τους πλανωμένους Πατριάρχες και Επισκόπους, αλλά διακρατεί ανόθευτη την Πατερική Αλήθεια.

Αντιθέτως, όποιος συμπορεύεται με πλανωμένους ποιμένες επικαλούμενος μια ψευδεπίγραφη «υπακοή», αποκόπτεται στην πραγματικότητα από την Αλήθεια και την ίδια την Εκκλησία.

4. Η Σκοπιμότητα της Διαστρεβλώσεως

Η παραποίηση της θέσεως του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου χρησιμοποιείται ως πρόσχημα από όσους επιδιώκουν να καταστείλουν το ορθόδοξο αγωνιστικό φρόνημα, προκειμένου να επιβληθεί παθητική ανοχή και τυφλή υπακοή σε κακόδοξες επιλογές.

 

 


Τρίτη 23 Δεκεμβρίου 2025

Χριστός Γεννάται (Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου)





Χριστός γεννάται
Μυστήριο παράξενο και παράδοξο αντικρύζω. Φωνές ποιμένων φθάνουν μέχρι τ’ αυτιά μου. Δεν παίζουν σήμερα με τις φλογέρες τους κάποιο τυχαίο σκοπό. Τα χείλη τους ψάλλουν ύμνο ουράνιο.
Οι άγγελοι υμνολογούν, οι αρχάγγελοι ανυμνούν, ψάλλουν τα χερουβείμ και δοξολογούν τα σεραφείμ. Πανηγυρίζουν όλοι βλέποντας τον Θεό στη γη και τον άνθρωπο στους ουρανούς.
Σήμερα η Βηθλεέμ μιμήθηκε τον ουρανό: αντί για αστέρια δέχθηκε τους αγγέλους. αντί για ήλιο, δέχθηκε τον ήλιο της δικαιοσύνης. Μη ζητάς να μάθης πώς. «Όπου γαρ βούλεται Θεός, νικάται φύσεως τάξις».
Εκείνος λοιπόν το θέλησε. Και το έκανε. Κατέβηκε στη γη και έσωσε τον άνθρωπο. Όλα συνεργάστηκαν μαζί του γι’ αυτό τον σκοπό.
Σήμερα γεννιέται αυτός που υπάρχει αιώνια, και γίνεται αυτό που ποτέ δεν υπήρξε. Είναι Θεός και γίνεται άνθρωπος. Γίνεται άνθρωπος, και πάλι Θεός μένει.
Όταν γεννήθηκε, οι Ιουδαίοι δεν δέχονταν την παράδοξη γέννησί του: Από τη μια οι Φαρισαίοι παρερμήνευαν τα ιερά βιβλία, κι από την άλλη οι
γραμματείς δίδασκαν άλλα αντί άλλων. Ο Ηρώδης πάλι ζητούσε να βρη το νεογέννητο βρέφος όχι για να το τιμήση, μα για να το σκοτώση.
Ε, λοιπόν, όλοι αυτοί σήμερα τρίβουν τα μάτια τους, βλέποντας τον
βασιλιά τ’ ουρανού να βρίσκεται στη γη, μ’ ανθρώπινη σάρκα, γεννημένος από παρθενική μήτρα.
Και ήρθαν οι βασιλείς να προσκυνήσουν τον επουράνιο βασιλιά της δόξης.
Ήρθαν οι στρατιώτες να υπηρετήσουν τον αρχιστράτηγο των ουρανίων δυνάμεων.
Ήρθαν οι γυναίκες να προσκυνήσουν εκείνον που μετέβαλε τις λύπες της γυναίκας σε χαρά.
Ήρθαν οι παρθένες να προσκυνήσουν εκείνον που δημιούργησε τους μαστούς και το γάλα, και τώρα θηλάζει από μητέρα παρθένο.
Ήρθαν τα νήπια να προσκυνήσουν εκείνον που έγινε νήπιο, για να συνθέση δοξολογικό ύμνο «εκ στόματος νηπίων και θηλαζόντων».
Ήρθαν τα παιδιά να προσκυνήσουν εκείνον που η μανία του Ηρώδη τα ανέδειξε σε πρωτομάρτυρες.
Ήρθαν οι άνδρες να προσκυνήσουν εκείνον που έγινε άνθρωπος για ν’ απαλλάξη τους ανθρώπους από τα δεινά τους.
Ήρθαν οι ποιμένες να προσκυνήσουν τον καλό ποιμένα, που θυσίασε τη ζωή του για χάρι των προβάτων.
Ήρθαν οι ιερείς να προσκυνήσουν εκείνον που έγινε αρχιερεύς «κατά την τάξιν Μελχισεδέκ».
Ήρθαν οι δούλοι να προσκυνήσουν εκείνον που πήρε δούλου μορφή, για να μετατρέψη τη δουλεία μας σ’ ελευθερία.
Ήρθαν οι ψαράδες να προσκυνήσουν εκείνον που τους μετέβαλε σε «αλιείς ανθρώπων».
Ήρθαν οι τελώνες να προσκυνήσουν εκείνον που από τους τελώνες ανέδειξε ευαγγελιστή.
Ήρθαν οι πόρνες να προσκυνήσουν εκείνον που παρέδωσε τα πόδια του στα δάκρυα μιας πόρνης.
Κοντολογής, ήρθαν όλοι οι αμαρτωλοί να δουν τον Αμνό του Θεού, που σηκώνει στους ώμους του την αμαρτία του κόσμου:
Οι μάγοι για να τον προσκυνήσουν.
οι ποιμένες για να τον δοξολογήσουν.
οι τελώνες για να τον κηρύξουν.
οι πόρνες για να του προσφέρουν μύρα.
η Σαμαρείτις για να ξεδιψάση.
η Χαναναία για να ευεργετηθή.
Αφού λοιπόν όλοι σκιρτούν από χαρά, θέλω κι εγώ να σκιρτήσω, θέλω να χορέψω, θέλω να πανηγυρίσω. Χωρίς κιθάρα, χωρίς αυλό, χωρίς λαμπάδες αναμμένες στα χέρια μου. Πανηγυρίζω κρατώντας, αντί γι’ αυτά, τα σπάργανα του Χριστού. Αυτά είναι η ελπίδα μου, αυτά η ζωή μου, αυτά η σωτηρία μου, αυτά ο αυλός μου, αυτά η κιθάρα μου. Γι’ αυτό τα 'χω μαζί μου: για να πάρω από τη δύναμί τους δύναμι, για να φωνάξω μαζί με τους αγγέλους «δόξα εν υψίστοις Θεώ», και με τους ποιμένες «και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία» (Λουκ. 2, 14).
Και ξέρετε γιατί; Γιατί εκείνος που προαιώνια γεννήθηκε από τον Πατέρα ανεξήγητα, γεννιέται σήμερα από παρθένο υπερφυσικά. Το πώς, το γνωρίζει η χάρις του Αγίου Πνεύματος. Εμείς μόνο τούτο μπορούμε να πούμε: ότι αληθινή είναι και η ουράνια γέννησίς του, αδιάψευστη είναι και η επίγεια. Αλήθεια είναι ότι γεννήθηκε Θεός από Θεό, αλήθεια είναι και ότι γεννήθηκε άνθρωπος από παρθένο. Στον ουρανό είναι ο μόνος που γεννήθηκε από τον Πατέρα μόνο, Υιός του μονογενής. Και στη γη είναι ο μόνος που γεννήθηκε από την Παρθένο μόνο. Υιός της μονογενής. Όπως στην περίπτωσιν της ουράνιας γεννήσεώς του είναι ασέβεια να σκεφθούμε μητέρα, έτσι και στην περίπτωσι της επίγειας γεννήσεώς του είναι βλασφημία να υποθέσουμε πατέρα. Ο Θεός τον εγέννησε με τρόπο θεϊκό. Η Παρθένος τον εγέννησε με τρόπο υπερφυσικό. Έτσι, ούτε η ουράνια γέννησίς του μπορεί να εξηγηθή, ούτε η ενανθρώπησίς του μπορεί να ερευνηθή. Το ότι τον εγέννησε η Παρθένος σήμερα το γνωρίζω. Το ότι τον εγέννησε ο Θεός προαιώνια το πιστεύω. Κι έχω μάθει να τιμώ σιωπηλά τη γέννησί του, χωρίς φιλοπερίεργες έρευνες κι ανώφελες συζητήσεις. Γιατί, σ’ ό,τι αφορά τον Θεό, δεν πρέπει να στέκεται κανείς στη φυσική εξέλιξι των πραγμάτων, αλλά να πιστεύη στη δύναμι εκείνου που κατευθύνει τα πάντα.
Τί φυσικώτερο απ’ το να γεννήση μια παντρεμένη γυναίκα; Αλλά και τί πιο παράδοξο απ’ το να γέννηση παιδί μια παρθένος, χωρίς άνδρα, και πάλι παρθένος να μείνη;
Γι’ αυτό λοιπόν, μπορούμε να ερευνούμε ό,τι γίνεται σύμφωνα με τους φυσικούς νόμους. Ό,τι όμως συμβαίνει με τρόπο υπερφυσικό, να το σεβόμαστε σιωπηλά. Όχι γιατί είναι επικίνδυνο, αλλ’ επειδή είναι ανερμήνευτο.
Φόβο νιώθω μπροστά στο θείο μυστήριο.
«Τί είπω ή τί λαλήσω;»
Βλέπω εκείνη που γέννησε. Βλέπω κι εκείνον που γεννήθηκε. Αλλά τον τρόπο της γεννήσεως δεν μπορώ να τον καταλάβω. Όπου θέλει, βλέπετε, ο Θεός, νικώνται οι φυσικοί νόμοι. Έτσι έγινε κι εδώ: η φυσική τάξις παραμερίσθηκε, και ενήργησε η θεία θέλησις.
Πόσο ανέκφραστη είναι η ευσπλαχνία του Θεού!
Ο προαιώνιος Υιός του Θεού, ο άφθαρτος και αόρατος και ασώματος, κατοίκησε μέσα στο φθαρτό και ορατό σώμα μας. Για ποιο λόγο; Να, όπως ξέρετε, εμείς οι άνθρωποι πιστεύουμε περισσότερο σ’ ό,τι βλέπουμε παρά σ’ ό,τι ακούμε. Στα ορατά πιστεύουμε. Στα αόρατα απιστούμε. Έτσι, δεν πιστεύαμε στον αόρατο αληθινό Θεό, αλλά λατρεύαμε ορατά είδωλα με μορφή ανθρώπων.
Δέχθηκε λοιπόν ο Θεός να παρουσιαστή μπροστά μας με ορατή μορφή ανθρώπου, για να διαλύση μ’ αυτό τον τρόπο κάθε αμφιβολία για την ύπαρξί του. Κι ύστερα, αφού μας διδάξη με την αισθητή και αναμφισβήτητη παρουσία του, να μας οδηγήση εύκολα στην αληθινή πίστι, στα αόρατα και υπερφυσικά.
Κατάπληξι με γεμίζει το θαύμα!
Παιδί βλέπω τον παλαιό των ημερών!
Σε φάτνη αναπαύεται, αυτός που έχει θρόνο τον ουρανό!
Χέρια ανθρώπινα αγγίζουν τον απρόσιτο κι ασώματο!
Με σπάργανα είναι σφιχτοδεμένος, αυτός που σπάει τα δεσμά της αμαρτίας!
Όμως... αυτό είναι το θέλημά του: την ατιμία να μεταβάλη σε τιμή. με δόξα να ντύση την ευτέλεια. και την προσβολή σε αρετή να μεταπλάση.
Πήρε το σώμα μου. Μου προσφέρει το Πνεύμα του. Μου χαρίζει τον θησαυρό της αιώνιας ζωής παίρνοντας αλλά και δίνοντάς μου: παίρνει τη σάρκα μου για να με αγιάση. μου δίνει το Πνεύμα του για να με σώση.
«Ιδού η παρθένος εν γαστρί έξει» (Ησ. 7, 14).
Τα λόγια είναι της συναγωγής, μα το απόκτημα της Εκκλησίας.
Η συναγωγή βρήκε τα κείμενα που ήτανε γραμμέ¬νο. η Εκκλησία ανεκάλυψε τον θησαυρό που ήταν μέσα τους κρυμμένος.
Η συναγωγή έβαψε το νήμα. Η Εκκλησία φόρεσε τη βασιλική στολή.
Η Ιουδαία τον εγέννησε. η οικουμένη τον υποδέχθηκε.
Η συναγωγή τον εθήλασε και τον έθρεψε. η Εκκλησία τον παρέλαβε και ωφελήθηκε.
Στη συναγωγή βλάστησε το κλήμα. εμείς όμως απολαμβάνουμε τα σταφύλια της αλήθειας.
Η συναγωγή τρύγησε τα σταφύλια. οι ειδωλολάτρες όμως πίνουν το μυστικό πιοτό.
Εκείνη έσπειρε στην Ιουδαία τον σπόρο. οι ειδωλολάτρες όμως θέρισαν το στάχυ με το δρεπάνι της πίστεως. Αυτοί έκοψαν με σεβασμό το ρόδο, και στους Ιουδαίους έμεινε το αγκάθι της απιστίας.
Το πουλάκι πέταξε, κι αυτοί οι ανόητοι κάθονται και φυλάνε ακόμη τη φωλιά.
Οι Ιουδαίοι πασχίζουν να ερμηνεύσουν το βιβλίο του γράμματος, και οι ειδωλολάτρες τρυγούν τον καρπό του Πνεύματος.
«Ιδού η παρθένος εν γαστρί έξει».
Πες μου Ιουδαίε, πες μου λοιπόν, ποιον εγέννησε;
Δείξε, σε παρακαλώ, θάρρος, έστω και σαν εκείνο που έδειξες μπροστά στον Ηρώδη. Αλλά δεν έχεις θάρρος. Και ξέρω γιατί: εξ αιτίας της επιβουλής σου. Στον Ηρώδη, μίλησες για να τον εξολόθρευση. σε μένα όμως δεν μιλάς για να μην τον προσκυνήσω.
Ποιον λοιπόν εγέννησε; Ποιον;
Τον δημιουργό της κτίσεως. Κι αν εσύ σωπαίνεις, η φύσις το βροντοφωνάζει. Τον εγέννησε λοιπόν με τον τρόπο που ο ίδιος θέλησε να γεννηθή. Στη φύσι δεν υπήρχε η δυνατότητα μιας τέτοιας γεννήσεως. Εκείνος όμως, σαν κύριος της φύσεως, επενόησε τρόπο γεννήσεως παράδοξο. Κι έδειξε έτσι ότι, και άνθρωπος που έγινε, δεν γεννήθηκε σαν άνθρωπος, μα όπως μόνο σε Θεό ταιριάζει.
Εκείνος που έπλασε τον Αδάμ από παρθένα γη, εκείνος που από τον Αδάμ κατόπιν έκαμε γυναίκα, γεννήθηκε σήμερα από παρθένο κόρη που νίκησε τη φύσι, ξεπερνώντας τον νόμο του γάμου.
Ο Αδάμ, τότε, χωρίς να έχη γυναίκα, γυναίκα απέκτησε.
Η Παρθένος τώρα, χωρίς να έχη άνδρα, άνδρα γέννησε.
Και γιατί έγινε αυτό; Να γιατί:
Οι γυναίκες είχαν ένα παλιό χρέος προς τους άνδρες, αφού από τον Αδάμ είχε βλαστήσει γυναίκα χωρίς τη μεσολάβησι άλλης γυναίκας. Γι’ αυτό η Παρθένος σήμερα, ξεπληρώνοντας στους άνδρες το χρέος της Εύας, γέννησε χωρίς άνδρα, δείχνοντας έτσι την ισοτιμία της φύσεως.
Σώος έμεινε ο Αδάμ μετά την αφαίρεσι της πλευράς του.
Αδιάφθορη έμεινε κι η Παρθένος μετά τη γέννησι του βρέφους.
Αλλά πρόσεξε και κάτι ακόμη:
Δεν έπλασε ο Κύριος κάποιο άλλο σώμα για να εμφανισθή στη γη. Προσέλαβε το σώμα του ανθρώπου για να μη φανή ότι περιφρονεί την ύλη από την οποία δημιουργήθηκε ο Αδάμ. Ήρθαν έτσι, Θεός και άνθρωπος, σε μυστική ένωσι. Κι ο διάβολος, που είχε υποδουλώσει τον άνθρωπο, τράπηκε σε φυγή.
Ο Θεός γίνεται άνθρωπος, αλλά γεννιέται σαν Θεός. Αν προερχόταν, όπως εγώ, από ένα κοινό γάμο, πολλοί θα θεωρούσαν απάτη τη γέννησί του. Γι’ αυτό γεννιέται από παρθένο. γι’ αυτό διατηρεί τη μήτρα της άθικτη. γι’ αυτό διαφυλάττει την παρθενία της ακεραία: για να γίνη ο παράξενος τρόπος της γεννήσεως αιτία ακλόνητης πίστεως.
Σ’ αυτόν λοιπόν που θα αμφισβητήση την άσπορη γέννησι του Λόγου του Θεού, θα επικαλεσθώ σαν μάρτυρα την αμόλυντη σφραγίδα της παρθενίας.
Πες μου λοιπόν, Ιουδαίε, γέννησε η Παρθένος ή όχι; Κι αν μεν εγέννησε, γιατί δεν ομολογείς την υπερφυσική γέννησι; Αν πάλι δεν εγέννησε, γιατί εξαπάτησες τον Ηρώδη; Όταν εκείνος ζητούσε να μάθη «που ο Χριστός γεννάται», εσύ δεν είπες «εν Βηθλεέμ της Ιουδαίας;» (Ματθ. 2, 4). Μήπως εγώ γνώριζα την πόλι ή τον τόπο; Μήπως εγώ γνώριζα την αξία του βρέφους που ήρθε στον κόσμο; Ο Ησαΐας και οι προφήτες σας δεν μίλησαν γι’ αυτό; Κι εσείς, οι αγνώμονες εχθροί, δεν εξηγήσατε την αλήθεια; Εσείς, οι γραμματείς κι οι Φαρισαίοι, οι ακριβείς φύλακες του νόμου, δεν μας διδάξατε για τον Χριστό; Εσείς δεν ερμηνεύσατε τις Γραφές; Μήπως εμείς γνωρίζαμε τη γλώσσα σας; Και όταν εγέννησε η Παρθένος, εσείς δεν παρουσιάσατε στον Ηρώδη τη μαρτυρία του προφήτη Μιχαία: «Και συ Βηθλεέμ, οίκος του Εφραθά, ουδαμώς ελαχίστη ει εν τοις ηγεμόσιν Ιούδα. εκ σου γαρ εξελεύσεται ηγούμενος, όστις ποιμανεί τον λαόν μου τον Ισραήλ»; (Ματθ. 2, 6).
Πολύ καλά είπε ο προφήτης «εκ σου». Από σας προήλθε και παρουσιάσθηκε σ’ ολόκληρο τον κόσμο.
Παρουσιάσθηκε σαν άνθρωπος για να καθοδηγήση τους ανθρώπους. Παρουσιάσθηκε σαν Θεός για να σώση την οικουμένη.
Μα τί ωφέλιμοι εχθροί είστε εσείς! Τί φιλάνθρωποι κατήγοροι!
Εσείς κατά λάθος δείξατε πως το νεογέννητο της Βηθλεέμ είναι Θεός. Εσείς τον κηρύξατε χωρίς να το θέλετε. Εσείς τον φανερώσατε πασχίζοντας να τον κρύψετε. Εσείς τον ευεργετήσατε επιθυμώντας να τον βλάψετε.
Τί αστοιχείωτοι δάσκαλοι είστε, αλήθεια; Εσείς πεινάτε, και τρέφετε άλλους. Εσείς διψάτε, και ποτίζετε άλλους. Πάμπτωχοι είστε και πλουτίζετε άλλους.
Ελάτε λοιπόν να γιορτάσουμε. Ελάτε να πανηγυρίσουμε. Είναι παράξενος ο τρόπος της γιορτής - όσο παράξενος είναι κι ο λόγος της γεννήσεως του Χριστού.
Σήμερα λύθηκαν τα μακροχρόνια δεσμά.
Ο διάβολος καταντροπιάσθηκε.
Οι δαίμονες δραπέτευσαν.
Ο θάνατος καταργήθηκε.
Ο παράδεισος ανοίχθηκε.
Η κατάρα εξαφανίσθηκε.
Η αμαρτία διώχθηκε.
Η πλάνη απομακρύνθηκε.
Η αλήθεια αποκαλύφθηκε.
Το κήρυγμα της ευσεβείας ξεχύθηκε και διαδόθηκε παντού.
Η βασιλεία των ουρανών μεταφυτεύθηκε στη γη.
Οι άγγελοι συνομιλούν με τους ανθρώπους.
Όλα έγιναν ένα.
Γιατί;
Γιατί κατέβηκε ο Θεός στη γη κι ο άνθρωπος ανέβηκε στους ουρανούς. Κατέβηκε ο Θεός στη γη και πάλι βρίσκεται στον ουρανό. Ολόκληρος είναι στον ουρανό κι ολόκληρος στη γη. Έγινε άνθρωπος κι είναι Θεός. Είναι Θεός κι έλαβε σάρκα. Κρατιέται σε παρθενική αγκαλιά, και στα χέρια του κρατεί την οικουμένη.
Τρέχουν κοντά του οι μάγοι. Τρέχουμε κι εμείς. Τρέχει και τ’ αστέρι για να φανερώση τον Κύριο του ουρανού. Μα... κι εκείνος τρέχει. Τρέχει προς την Αίγυπτο. Και φαίνεται βέβαια πως πηγαίνει εκεί για ν’ αποφύγη την επιβουλή του Ηρώδη. Όμως τούτο γίνεται για να εκπληρωθούν τα προφητικά λόγια: «Έσται εν τη ημέρα εκείνη Ισραήλ τρίτος εν τοις Ασσυρίοις, και εν τοις Αιγυπτίοις ευλογημένος έσται ο λαός μου εν τη γη ην ευλόγησε Κύριος Σαβαώθ» (πρβλ. Ησ. 19, 24).
Τί λες, Ιουδαίε; Εσύ που ήσουν πρώτος έγινες τρίτος; Οι Αιγύπτιοι και οι Ασσύριοι μπήκαν μπροστά, και ο πρωτότοκος Ισραήλ πήγε πίσω;
Ναι. Έτσι είναι. Οι Ασσύριοι θα γίνουν πρώτοι, επειδή αυτοί πρώτοι με τους μάγους τους προσκύνησαν τον Κύριο. Πίσω τους οι Αιγύπτιοι, που τον δέχθηκαν όταν κατέφυγε στα μέρη τους για ν’ αποφύγη την επιβουλή του Ηρώδη. Τρίτος και τελευταίος ο Ισραηλιτικός λαός, που γνώρισε τον Κύριο από τους αποστόλους, μετά τη βάπτισί του στον Ιορδάνη.
Τί άλλο μένει να πω;
Δημιουργό και φάτνη βλέπω... Βρέφος και σπάργανα... Λεχώνα παρθένο, περιφρονημένη. Φτώχεια πολλή... Ανέχεια πολλή...
Είδες όμως τί πλούτος μέσα στη μεγάλη φτώχεια; Ο πλούσιος πτώχευσε για χάρι μας. Δεν έχει ούτε κρεββάτι ούτε στρώμα. Μέσα σε φάτνη ταπεινή τον έχουν αποθέσει...
Ω φτώχεια, πλούτου πηγή!
Ω πλούτε αμέτρητε, κρυμμένε μες στη φτώχεια!
Μέσα στη φάτνη κείτεσαι, και την οικουμένη σαλεύεις.
Μέσα σε σπάργανα τυλίγεσαι, και σπας τα δεσμά της αμαρτίας.
Λέξι ακόμη δεν άρθρωσες, και δίδαξες τους μάγους τη θεογνωσία.
«Τί είπω ή τί λαλήσω;»
Να βρέφος σπαργανωμένο.
Να η Μαρία, μητέρα και παρθένος μαζί.
Να ο Ιωσήφ, πατέρας τάχα του παιδιού.
Εκείνη η γυναίκα, αυτός ο άνδρας. Νόμιμες οι ονομασίες, αλλά χωρίς περιεχόμενο.
Ο Ιωσήφ μνηστεύθηκε μόνο την Μαρία, και το Άγιο Πνεύμα την επεσκίασε. Έτσι, γεμάτος απορία, δεν ήξερε τι να υποθέση για το βρέφος: Να πη πως ήταν καρπός μοιχείας δεν τολμούσε. Να προφέρη λόγο βλάσφημο κατά της Παρθένου δεν μπορούσε. Ούτε πάλι δεχόταν το παιδί σαν δικό του, γιατί του ήταν άγνωστο το πώς και από ποιον γεννήθηκε.
Αλλά να που πάνω στη σύγχυσί του παίρνει απάντησι από τον ουρανό, με τη φωνή του αγγέλου: «Μη φοβού, Ιωσήφ. το γαρ γεννώμενον εξ αυτής εκ Πνεύματός εστιν αγίου» (Ματθ. 1, 20). Και φανέρωσε έτσι σ’ εκείνον και σε μας ότι το Άγιο Πνεύμα επεσκίασε την Παρθένο.
Γιατί όμως ο Χριστός θέλησε να γεννηθή από παρθένο αφήνοντας αβλαβή την παρθενία της;
Να γιατί:
Κάποτε ο διάβολος εξαπάτησε την παρθένο Εύα.
Τώρα ο άγγελος έφερε το λυτρωτικό μήνυμα στην παρθένο Μαριάμ.
Κάποτε η Εύα ξεστόμισε λόγο που έγινε αιτία θανάτου. Τώρα η Μαρία γέννησε τον Λόγο που έγινε αιτία αιώνιας ζωής.
Ο λόγος της Εύας έδειξε το δέντρο που έβγαλε τον Αδάμ από τον παράδεισο.
Ο Λόγος της Μαρίας έδειξε τον Σταυρό που έβαλε τον Αδάμ πάλι στον παράδεισο.
Σ’ αυτόν λοιπόν τον Λόγο του Θεού και Υιό της Παρθένου, που άνοιξε δρόμο μέσα σε τόπο αδιάβατο, ας αναπέμψουμε δοξολογία «συν τω Πατρί και τω Αγίω Πνεύματι, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων Αμήν».
ΠΗΓΗ: Η ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ “ΧΡΙΣΤΟΣ ΓΕΝΝΑΤΑΙ”
Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΡΑΚΛΗΤΟΥ
ΩΡΩΠΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ 2000