Στην εποχή του Μεγάλου Φωτίου

visit counter

1. Εισαγωγή – Ιστορικό πλαίσιο

Από τον 7ο αιώνα περνάμε στον 8ο αιώνα, περίοδο κατά την οποία η Εκκλησία αντιμετώπισε την εικονομαχία, δηλαδή την αντίδραση και την πολεμική κατά των ιερών εικόνων.
Η εικονομαχία εμφανίστηκε αρχικά επί αυτοκράτορα Λέοντα Γ΄ του Ίσαυρου (717–741). Την ίδια εποχή Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως ήταν ο άγιος Γερμανός Α΄.

---

2. Αίτια της εικονομαχίας

Ως βασικά αίτια αναφέρονται:

• Η επίδραση του Ιουδαϊσμού και του Ισλάμ, που δεν δέχονταν την απεικόνιση του Θεού.
• Η επιβολή της ανεικονικής παράδοσης σε αραβοκρατούμενες και ανατολικές περιοχές της αυτοκρατορίας.
• Επιρροές από χριστολογικές αιρέσεις (Μανιχαίους, Μονοφυσίτες, Νεστοριανούς), όπου υπήρχε τάση απόρριψης των εικόνων.
• Κοινωνικές και πολιτικές ερμηνείες που δόθηκαν αργότερα, αλλά δεν αρκούν από μόνες τους για πλήρη εξήγηση.

Η εικονομαχία συνδέθηκε και με λανθασμένες αντιλήψεις για το πρόσωπο του Χριστού.

---

3. Η στάση του Πατριάρχη Γερμανού

Γύρω στα 724–725 ο αυτοκράτορας πίεσε τον Πατριάρχη Γερμανό να συμφωνήσει με την κατάργηση των εικόνων.
Ο Πατριάρχης αντέδρασε και υποστήριξε με βιβλικά επιχειρήματα ότι η τιμή προς τις εικόνες δεν είναι ειδωλολατρία. Τόνισε ότι ο Χριστός μπορεί να εικονίζεται, επειδή έγινε άνθρωπος και φανερώθηκε με ορατή μορφή.
Αναφέρθηκαν επίσης παραδόσεις για εικόνες του Χριστού και της Θεοτόκου από τα πρώτα χριστιανικά χρόνια.

---

Εκκλησιαστικές συγκρούσεις και ο Φώτιος

4. Η υπόθεση Φωτίου και Ιγνατίου

Αργότερα δημιουργήθηκε μεγάλη εκκλησιαστική σύγκρουση στην Κωνσταντινούπολη ανάμεσα στον Φώτιο και τον Ιγνάτιο για τον πατριαρχικό θρόνο.
Ο αυτοκράτορας ζήτησε τη σύγκληση Συνόδου για να λυθεί το ζήτημα και έστειλε επιστολές στον Πάπα Νικόλαο Α΄. Ο Πάπας επιδίωξε να παρέμβει ως κριτής στα εσωτερικά της Εκκλησίας της Κωνσταντινούπολης.

---

5. Σύνοδος του 861

Το 861 συγκροτήθηκε σύνοδος στην Κωνσταντινούπολη, η οποία:

• Αναγνώρισε την εκλογή και χειροτονία του Φωτίου
• Καθαίρεσε τον Ιγνάτιο

Οι εκπρόσωποι του Πάπα αρχικά συμφώνησαν, αλλά ο Πάπας αργότερα απέρριψε τα πρακτικά και αντέδρασε.

---

6. Αντιδράσεις της Ρώμης και νέο σχίσμα

Ο Πάπας συγκάλεσε σύνοδο στη Ρώμη, καθαίρεσε εκπροσώπους του και αναθεμάτισε τον Φώτιο, ενώ αποκατέστησε τον Ιγνάτιο.
Παράλληλα επενέβη και στη Βουλγαρία με απεσταλμένους και εισήχθη η διδασκαλία του Filioque.
Ο Φώτιος αντέδρασε με εγκύκλιο επιστολή προς τους ανατολικούς επισκόπους. Το 867 έγινε σύνοδος στην Κωνσταντινούπολη που αναθεμάτισε τον Πάπα Νικόλαο.

---

7. Πολιτικές εξελίξεις και καθαίρεση Φωτίου

Ο αυτοκράτορας Μιχαήλ Γ΄ δολοφονήθηκε και ανέβηκε στον θρόνο ο Βασίλειος ο Μακεδόνας.
Ο Φώτιος αρνήθηκε να κοινωνήσει για τα εγκλήματα που είχαν προηγηθεί. Ο νέος αυτοκράτορας τον καθαίρεσε και τον εξόρισε σε μονή, επαναφέροντας τον Ιγνάτιο στον πατριαρχικό θρόνο.
Οι οπαδοί του Ιγνατίου καθαίρεσαν όσους είχαν χειροτονηθεί ή κοινωνήσει με τον Φώτιο.

---

8. Σύνοδος του 869

Το 869 έγινε σύνοδος στην Κωνσταντινούπολη με λίγους επισκόπους, η οποία καθαίρεσε τον Φώτιο και ενίσχυσε τις θέσεις της Ρώμης.
Ο Φώτιος φυλακίστηκε για τρία χρόνια. Αργότερα ελευθερώθηκε και συμφιλιώθηκε με τον Ιγνάτιο.

---

9. Αποκατάσταση Φωτίου και Σύνοδος του 879

Μετά τον θάνατο του Ιγνατίου, το 878, ο Φώτιος επανήλθε στον πατριαρχικό θρόνο.
Το 879 συγκροτήθηκε μεγάλη Σύνοδος στην Κωνσταντινούπολη, η οποία τον δικαίωσε πανηγυρικά και αποκατέστησε την εκκλησιαστική ειρήνη.

---

10. Μαρτυρίες από τα πρακτικά

Στα πρακτικά της Συνόδου αναφέρεται ότι:

• Λίγοι άνθρωποι, από φιλοδοξία και εγωισμό, προκάλεσαν τη διαίρεση.
• Η πλειονότητα ενώθηκε με τον Πατριάρχη Φώτιο.
• Μόνο ελάχιστοι έμειναν εκτός εκκλησιαστικής κοινωνίας.

10.1 Οι φράσεις των πρακτικών για «ένωση με την Εκκλησία»

Στα πρακτικά της Συνόδου επαναλαμβάνονται εκφράσεις όπως:

• να μπουν στην Εκκλησία
• να ενωθούν με την Εκκλησία
• να προσέλθουν στην Εκκλησία του Θεού
• όσοι έχουν αποκοπεί από την Εκκλησία
• όσοι είναι ακόμη έξω από την Εκκλησία

Αυτές οι φράσεις αναφέρονται σε Ιγνατιανούς κληρικούς που δεν είχαν κοινωνία με τον Πατριάρχη Φώτιο.
Με μια πρώτη ανάγνωση θα μπορούσε να νομιστεί ότι θεωρούνται εκτός Εκκλησίας, άρα χωρίς έγκυρη ιεροσύνη και μυστήρια. Όμως η ίδια η Σύνοδος δίνει πιο ακριβή ερμηνεία.

---

10.2 Γιατί είχαν χωριστεί οι Ιγνατιανοί

Ο χωρισμός δεν έγινε για θέματα πίστης ή δόγματος, αλλά:

• Κανονικό και διοικητικό
• Σχετικό με τον νόμιμο Πατριάρχη
• Σχετικό με την αναγνώριση της ανόδου του Φωτίου

Άρα πρόκειται για εκκλησιαστικό σχίσμα κοινωνίας, όχι αίρεση.

---

10.3 Η στάση της Συνόδου: πρώτα πρόσκληση, όχι άμεση αποκοπή

Η Σύνοδος:

• Πρώτα νουθεσία
• Μετά πρόσκληση σε επιστροφή
• Υπομονή και παρακίνηση
• Και μόνο αν επιμένουν, τότε αποκοπή

Δεν θεωρούνται αυτόματα εκτός Εκκλησίας, αλλά μέλη που έχουν διακόψει την κοινωνία.

---

10.4 Η επιστολή του Πάπα Ιωάννη

Η επιστολή ζητά:

• Συγκέντρωση διαφωνούντων επισκόπων και πρεσβυτέρων
• Πειθώ για ένωση με τον Φώτιο
• Αν επιστρέψουν, επαναφορά βαθμών και τιμών

Αυτό δείχνει ότι:

• Αναγνωρίζονται ως επίσκοποι και πρεσβύτεροι
• Δεν θεωρούνται άκυροι κληρικοί
• Προβλέπεται κανονική αποκατάσταση, όχι νέα χειροτονία

---

10.5 Η ερμηνεία των παπικών αντιπροσώπων

Οι αντιπρόσωποι της Ρώμης εξηγούν ότι:

• Οι διασκορπισμένοι επίσκοποι πρέπει να συγκεντρωθούν
• Να λάβουν έλεος
• Να επιστρέψουν στους θρόνους τους όπου είναι δυνατό

Η ονομασία «επίσκοποι» χρησιμοποιείται κυριολεκτικά· άρα η συνοδική γλώσσα τους αναγνωρίζει ως κληρικούς.

---

10.6 Το επιτίμιο που επιβάλλεται

Σε όσους επέμεναν στο σχίσμα:

• Ακοινωνησία από τη Θεία Κοινωνία
• Απομάκρυνση από τη σύναξη των πιστών

Δεν επιβλήθηκε:

• Καθαίρεση όλων
• Ακύρωση χειροτονιών
• Αναχειροτονία

Δείχνει ότι θεωρούνται ήδη κληρικοί και τιμωρούνται πειθαρχικά.

---

10.7 Η εικόνα των «δύο ποιμνίων»

Σε ομιλίες στη Σύνοδο χρησιμοποιείται η εικόνα:

• Δύο μέρη της Εκκλησίας
• Δύο ποιμνία
• Με διαφορετικούς ποιμένες
• Που πρέπει να γίνουν ένα ποίμνιο με έναν ποιμένα

Δείχνει:

• Δεν υπάρχουν «Εκκλησία» και «μη Εκκλησία»
• Αλλά δύο χωρισμένα εκκλησιαστικά σώματα που πρέπει να επανέλθουν σε κοινωνία

---

10.8 Τι σημαίνει «έξω από την Εκκλησία»

Φράσεις όπως:

• Έξω από την Εκκλησία
• Να ενωθούν με την Εκκλησία
• Να προσέλθουν στην Εκκλησία

Δεν σημαίνουν απουσία ιεροσύνης ή μυστηρίων, αλλά:

• Εκτός εκκλησιαστικής κοινωνίας με το σώμα του Φωτίου
• Εκτός διοικητικής και λειτουργικής ενότητας
• Σε κατάσταση σχίσματος κοινωνίας

---

11. Συνολικό συμπέρασμα

Από τα πρακτικά προκύπτει ότι:

• Οι Ιγνατιανοί θεωρούνται κληρικοί
• Δεν κατηγορούνται για αίρεση
• Δεν ακυρώνεται η ιεροσύνη τους
• Καλούνται σε αποκατάσταση κοινωνίας
• Η γλώσσα «εκτός Εκκλησίας» είναι ποιμαντική, όχι δογματική

---

12. Το βασικό κανονικό πρόβλημα

Το ζήτημα: τι κάνει η Εκκλησία με κληρικούς που ήταν σε αίρεση και μετά μετανοούν;

Υπάρχουν τρία πιθανά μοντέλα:

1. Χωρίς ιεροσύνη → νέα χειροτονία
2. Με ιεροσύνη αλλά τιμωρία → καθαίρεση/υποβιβασμός
3. Με ιεροσύνη και παραμένουν στον βαθμό τους → αν μετανοήσουν

Το κείμενο δείχνει ότι οι Σύνοδοι επιλέγουν το 3ο μοντέλο, με διάκριση προσώπων.

---

13. Η κρίσιμη φράση της Θ΄ Συνόδου

«εἰς ἱερωσύνην ἀσμενέστατα προσιέμεθα, μηδαμῶς τούτους ὑποβιβάζοντες»

• προσιέμεθα: αποδεχόμαστε, όχι νέα χειροτονία
• εις ιερωσύνην: αφορά το δικαίωμα να λειτουργούν
• μηδαμώς υποβιβάζοντες: διατήρηση βαθμού → προϋποθέτει έγκυρη χειροτονία

---

14. Η διάκριση προσώπων

• Πρωτάρχες / αρχηγοί / διδάσκαλοι αίρεσης → δεν γίνονται δεκτοί στην ιεροσύνη
• Παρασυρθέντες / βιασθέντες / μη ηγέτες → αν μετανοήσουν γνήσια → διατήρηση ιεροσύνης και κοινωνίας

---

15. Σχέση Θ΄ με Ζ΄ Οικουμενική

Η Θ΄ αναφέρεται στη Ζ΄ ως προηγούμενο κανόνα:

• Δεν εισάγει νέα διάταξη
• Εφαρμόζει οικουμενικό προηγούμενο
• Ερμηνεύει «προσδεχόμεθα εις ιερωσύνην» → συνεχίζουν να ιερουργούν χωρίς αναχειροτονία

---

16. Το ιστορικό παράδειγμα των Εικονομάχων

Οι Εικονομάχοι με συνοδική δομή και κρατική υποστήριξη, όταν μετανόησαν:

• Αναγνωρίστηκε η ιεροσύνη τους
• Δεν έγινε νέα χειροτονία
• Συνέχισαν να λειτουργούν

Δείχνει ότι η Εκκλησία δεν ακυρώνει μηχανικά τις χειροτονίες λόγω πλάνης.

---

17. Κανονικό μοντέλο αποφάσεων

Η Εκκλησία εξετάζει:

• Ρόλο του κληρικού (αρχηγός ή παρασυρμένος)
• Αν υπάρχει μετάνοια γνήσια
• Αν υπάρχει αναθεματισμός πλάνης

Κατηγορία	Απόφαση
Αρχηγός αίρεσης	όχι ιεροσύνη
Παρασυρμένος	ναι ιεροσύνη
Μετανοών	διατήρηση βαθμού
Αμετανόητος	αποκοπή

---

18. Θεολογική αρχή

Οι Σύνοδοι δέχονται ότι:

• Η χειροτονία δεν ακυρώνεται μηχανικά λόγω πλάνης
• Η αποδοχή ή όχι είναι συνοδική πράξη
• Η θεραπεία γίνεται με μετάνοια και επιστροφή
• Η ιεροσύνη μπορεί να αναγνωριστεί εκ των υστέρων

---

Αυτό το ενιαίο κείμενο διατηρεί ιστορική, πρακτική και κανονική ανάλυση, με ενότητες και τίτλους για εύκολη ανάγνωση και κατανόηση.

 

Η Μαρτυρική Ομολογία του Ιωσήφ Βρυεννίου

visit counter

 

«Οὐκ ἀρνησόμεθά σε, φίλη Ὀρθοδοξία·  οὐ ψευσόμεθά σου πατροπαράδοτον σέβας·  ἐν σοὶ ἐγεννήθημεν, καὶ σοὶ ζῶμεν, καὶ ἐν σοὶ κοιμηθησόμεθα·  εἰ δὲ καλέσει καιρός, καὶ μυριάκις ὑπὲρ σοῦ τεθνηξόμεθα.»

 

Επιμέλεια και σύνθεση κειμένου: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

---

1. Ιστορικο-Θεολογικό Πλαίσιο: Η Εσχατολογία της Πίστεως

Το κείμενο του Ιωσήφ Βρυεννίου (1350-1430) γράφεται σε μια περίοδο έντονων πιέσεων για την Ένωση των Εκκλησιών, λίγο πριν από τη Σύνοδο Φερράρας-Φλωρεντίας. Ο Βρυέννιος, ως πνευματικός πατέρας του Μάρκου Ευγενικού, δεν κινείται από έναν στείρο φανατισμό. Η στάση του πηγάζει από τη βαθιά θεολογική πεποίθηση ότι η Ορθοδοξία δεν αποτελεί μια ιδεολογία ή ένα πολιτισμικό μέγεθος, αλλά μια οντολογία — έναν τρόπο ύπαρξης που συνδέει τον άνθρωπο με την αιώνια Αλήθεια.

2. Η Προσωποποίηση της Ορθοδοξίας

Ο Βρυέννιος, χρησιμοποιώντας τη λέξη «φίλη», μας λέει τα εξής:

1. Η Πίστη ως «Κολλητός» Φίλος (Συνοδοιπόρος)

Συνήθως νομίζουμε ότι η πίστη είναι ένας νόμος που μας επιβάλλεται από έξω («πρέπει να κάνεις αυτό»). Ο Βρυέννιος λέει το αντίθετο: Η Ορθοδοξία είναι μια εσωτερική φωνή.

• Είναι σαν τον φίλο που δεν σου δίνει εντολές, αλλά περπατάει δίπλα σου.
• Δεν πιστεύεις επειδή «φοβάσαι τον νόμο», αλλά επειδή αγαπάς τον φίλο σου. Είναι μια σχέση εμπιστοσύνης, όπως αυτή που είχε ο Χριστός με τους μαθητές Του.

2. Η Αλήθεια είναι «Συνάντηση», όχι «Διάβασμα»

Στο σχολείο μαθαίνουμε την αλήθεια διαβάζοντας βιβλία. Στην Εκκλησία, όμως, η Αλήθεια είναι Πρόσωπο (ο Χριστός).

• Δεν «μαθαίνεις» την Ορθοδοξία απλώς με το μυαλό, αλλά τη συναντάς με την καρδιά.
• Έτσι, αν κάποιος απαρνηθεί την πίστη του, δεν κάνει απλώς ένα λάθος στις εξετάσεις, αλλά διαπράττει μια προδοσία. Είναι σαν να γυρίζεις την πλάτη σε κάποιον που σε αγαπάει βαθιά.

3. Μια Φιλία που δεν τελειώνει ποτέ (Λειτουργική Ζωή)

Ένας καλός φίλος είναι εκεί και στις χαρές και στις λύπες. Η Ορθοδοξία κάνει το ίδιο μέσα στην Εκκλησία:

• Στις γιορτές: Χαίρεται μαζί σου.
• Στις δυσκολίες: Συμπάσχει και σε παρηγορεί.
• Στον θάνατο: Είναι η μόνη φίλη που μένει μαζί σου και μετά τον θάνατο, δίνοντάς σου ελπίδα.

Συμπερασματικά :Για τον Βρυέννιο, η Ορθοδοξία είναι η δική μας «φίλη». Δεν είναι μια θεωρία για το μυαλό, αλλά μια αγκαλιά για την ψυχή. Είναι ο τρόπος να μην νιώθεις ποτέ μόνος, ούτε στη ζωή, ούτε στον θάνατο.

 

3. Η Ορθοδοξία ως Μετοχή στις Άκτιστες Ενέργειες

Ως οργανικός συνεχιστής του Ησυχασμού, ο Βρυέννιος συνδέει τη «φιλία» με την Παλαμική θεολογία.Σύμφωνα με τον Άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, ο Θεός είναι μεθεκτός κατά τις ενέργειές Του. Η Ορθοδοξία είναι ο «χώρος» αυτών των Ακτίστων Ενεργειών. Η φιλία με την πίστη είναι η βιωματική μετοχή στο Φως του Θαβώρ. Σε αντίθεση με τη δυτική κτιστή χάρη, η «φίλη» Ορθοδοξία υπογραμμίζει την άμεση επαφή. Επιτρέπει την ένωση του κτιστού με το Άκτιστο, χωρίς να καταργείται η ετερότητα των προσώπων. Η ζωή στην Ορθοδοξία είναι η κάθαρση, ο φωτισμός και η θέωση. Η πίστη μεταμορφώνει όλη τη βιολογική ύπαρξη σε λειτουργική μέσω της «αδιαλείπτου προσευχής».

4. Η Τριαδική Διάσταση της Ύπαρξης: «ἐγεννήθημεν - ζῶμεν - κοιμηθησόμεθα»

Η τριαδική κλιμάκωση του κειμένου περιγράφει την πλήρη εκκλησιολογική ενσωμάτωση του ανθρώπου, ορίζοντας την «Εκκλησιαστική Υπόσταση» έναντι της βιολογικής.

1. «Ἐν σοὶ ἐγεννήθημεν»: Η Ορθοδοξία ως η πνευματική μήτρα και κολυμβήθρα που γεννά την «καινήν κτίσιν». Η αλήθεια μας υποδέχεται πριν καν την κατανοήσουμε.
2. «Σοὶ ζῶμεν»: Η πίστη ως καθημερινή λειτουργική πράξη και συνεχής τροφοδοσία από τη Θεία Ευχαριστία. Είναι το πνευματικό «οξυγόνο» της ψυχής.
3. «Ἐν σοὶ κοιμηθησόμεθα»: Η εσχατολογική προοπτική. Η χρήση του όρου «κοίμηση» αντί «τελευτή» υποδηλώνει τη νίκη επί του θανάτου. Η Ορθοδοξία είναι η ταυτότητα που φέρει ο πιστός ενώπιον του Δικαίου Κριτού.

5. Το «Πατροπαράδοτον Σέβας» και η Ιερά Παράδοση

Ο Βρυέννιος τονίζει τη συνέχεια της Εκκλησίας. Το «πατροπαράδοτον» δεν είναι προσκόλληση στο παρελθόν, αλλά η βεβαιότητα της αλήθειας που παραδόθηκε «άπαξ τοις αγίοις». Η άρνηση αυτής της παράδοσης θεωρείται «ψεύδος», δηλαδή οντολογική αλλοίωση της ίδιας της πραγματικότητας.

6. Η Μαρτυρική Συνείδηση: «μυριάκις ὑπὲρ σοῦ τεθνηξόμεθα»

Η κατακλείδα μεταφέρει την ανάλυση από τη θεωρία στη θυσία, συνδέοντας την Ελευθερία με την Αλήθεια.

• Υπέρβαση της Βιολογίας: Η ετοιμότητα για θάνατο αποδεικνύει ότι η Ορθοδοξία είναι ανώτερη από τη βιολογική ζωή. Ο μάρτυρας είναι ο απόλυτα ελεύθερος άνθρωπος, καθώς δεν δεσμεύεται από το ένστικτο της αυτοσυντήρησης.
• Επικύρωση με Αίμα: Ακολουθώντας τον Άγιο Ιγνάτιο τον Θεοφόρο, ο Βρυέννιος βλέπει τον θάνατο υπέρ της αληθείας ως την στιγμή που ο άνθρωπος γίνεται «αληθινός μαθητής».
• Εκκλησιολογική Ευθύνη: Στο ιστορικό του πλαίσιο, το «τεθνηξόμεθα» αποτελεί προειδοποίηση κατά των διπλωματικών συμβιβασμών. Η Ορθοδοξία είναι το Σώμα του Χριστού και παραμένει αδιαπραγμάτευτη.

---

Συμπεράσματα

Η ομολογία του Ιωσήφ Βρυεννίου οικοδομεί μια ολιστική ανθρωπολογία. Η προσφώνηση «φίλη» αποτελεί την υπαρξιακή αντήχηση της Παλαμικής διάκρισης Ουσίας και Ενέργειας. Αναδεικνύει το μαρτύριο ως την ύψιστη πράξη ελευθερίας, καθιστώντας τον θάνατο μια απλή μετάβαση εντός της ίδιας αδιάσπαστης σχέσης με τον Θεό. Για τον Βρυέννιο, η Ορθοδοξία δεν είναι ένα εξάρτημα της ζωής, αλλά το ίδιο το υποκείμενο της ζωής και το θεμέλιο της νίκης κατά του θανάτου.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• Βρυέννιος Ιωσήφ, Τα Ευρεθέντα, επιμέλεια Ευγενίου Βουλγάρεως, τ. Α'-Γ', Εν Λειψία 1768-1784 (ανατύπωση εκδ. Ρηγόπουλος, Θεσσαλονίκη 1991). > Είναι η βασική πηγή όπου περιέχεται η Ομολογία και οι λόγοι του.

2. Η Βασική Μονογραφία

• Τωμαδάκης Νικόλαος, Ο Ιωσήφ Βρυέννιος και η Κρήτη κατά το 1400, Αθήνα 1947. > Το εγκυρότερο έργο για τη ζωή και το συγγραφικό του έργο.

3. Θεολογικό & Παλαμικό Υπόβαθρο

• Ματζαρίδης Γεώργιος, Η Θεολογία του Γρηγορίου Παλαμά, εκδ. Πουρναράς, Θεσσαλονίκη 1973. > Απαραίτητο για τη σύνδεση της «φιλίας» με τις άκτιστες ενέργειες.
• Παπαδόπουλος Στυλιανός, Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς: Η ζωή και η θεολογία του, Αθήνα 1989.

 

Περί των λόγων που περιέχει η θεία ευχή, δηλαδή το "Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιε του Θεού, ελέησόν με" (Αγίου Μάρκου τού Ευγενικού)

visit counter

Εισαγωγικά

Χάρη στις θεολογικές εργασίες στον άγιο Μάρκον Εφέσου του σέρβου επισκόπου  Ειρηναίου Μπούλοβιτς, εξακριβώθηκε ότι ο «Θαυμάσιος λόγος», για το Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με, που παρεδόθη ως έργον ανωνύμου, ανήκει στον άγιο Μάρκο τον Ευγενικό, τον μέγαν αγωνιστή της Ορθοδοξίας.

Πράγματι, το πρωτότυπο κείμενο, που έχουμε υπ' όψιν και απ' όπου έγινε νέα μετάφραση, δεν αφήνει αμφιβολία για την πατρότητά του και είναι αξιοθαύμαστο και εκφραστικό της αγιότητος του αγίου Μάρκου, που απασχολούσε τον νουν του στην αδιάλειπτη εργασία της ευχής. Είναι δε κοινός τόπος, ότι όλοι οι ασχοληθέντες με το θέμα της νοεράς προσευχής, θεωρούν την ευχήν αυτήν ως καταγομένην από τους αγίους Αποστόλους Πέτρον, Ιωάννην, Παύλον.

Έτσι ο αγιότατος Εφέσου, αναφερόμενος σε αποστολικούς λόγους, ανακαλύπτει το βαθύτερο νόημά τους, που συμπυκνώνεται στην μονολόγιστη αυτή προσευχή και που την παρέδωκαν στην Εκκλησία ως πνευματικό θησαυρό. Είναι δε χαρακτηριστικό της ευαισθησίας του αγίου Πατέρα, για τις αιρετικές πλάνες, το γεγονός ότι δια της ομολογίας ολοκλήρου της ευχής ανατρέπονται τέσσερες γνωστές καταδικασμένες αιρέσεις, όπως δείχνει το σχήμα. Ο άγιος Μάρκος με το βραχύ αυτό έργο του, αποδεικνύεται ότι συνεχίζει την πνευματική παράδοση, που απηχεί τους συνοδικούς αγώνες του 4ου αιώνος, αλλά και ότι συνδυάζει τη λεόντεια αντιαιρετική του δύναμη, μαζί με την ηπιότητα της οσιακής καρδιάς, φλεγομένης ακατάπαυστα από το γλυκύτατον όνομα του Κυρίου Ιησού.

 

Κείμενο σε μετάφραση

 

Πόση δύναμη έχει η ευχή και ποιες είναι οι δωρεές της σε όσους τη χρησιμοποιούν και σε ποια πνευματική κατάσταση τους φέρνει, δεν είμαστε εμείς σε θέση να πούμε.

Τους λόγους όμως από τους οποίους αυτή αποτελείται, τους βρήκαν αρχικά οι άγιοι Πατέρες μας, που δεν τους επινόησαν οι ίδιοι, αλλά πήραν τις αφορμές από παλιά από την ίδια την αγία Γραφή και από τους κορυφαίους Μαθητές του Χριστού· ή, να πούμε καλύτερα, τους δέχθηκαν αυτοί σαν κάποια πατρική κληρονομιά και τους μεταβίβασαν σ' εμάς. Ώστε και από αυτό γίνεται φανερό, σε όσους δεν έμαθαν από την πείρα τους, ότι αυτή η ιερή ευχή είναι κάτι το ένθεο και ένας ιερός χρησμός.

Γιατί πιστεύομε ότι είναι θείοι χρησμοί και πνευματικές αποκαλύψεις και λόγοι Θεού όλα όσα έδωσε στους ιερούς Αποστόλους να πουν ή να συγγράψουν ο Χριστός, ο οποίος λάλησε μέσω αυτών. Έτσι, ο θειότατος Παύλος, φωνάζοντας σ' εμάς σαν από το ύψος του τρίτου ουρανού, λέει: «Κανείς δεν μπορεί να πει Κύριε Ιησού, παρά μόνο με Πνεύμα Άγιο». Με την αρνητική λέξη «κανείς» φανερώνει πολύ θαυμάσια ότι η επίκληση του Κυρίου Ιησού είναι κάτι το πολύ υψηλό και ανώτερο όλων. Επίσης, ο μέγας Ιωάννης που διακήρυξε σαν βροντή τα πνευματικά, αρχίζει με τη λέξη που τελειώνει ο Παύλος και μας δίνει τη συνέχεια της ευχής ως εξής: «Κάθε πνεύμα που ομολογεί τον Ιησού Χριστό, ότι ήρθε ως αληθινός άνθρωπος, είναι από το Θεό». Αυτός χρησιμοποίησε βέβαια εδώ κατάφαση, αλλά απέδωσε, όπως και ο Παύλος, στη χάρη του Αγίου Πνεύματος την επίκληση και ομολογία του Ιησού Χριστού.

Ας έρθει τώρα τρίτος ο Πέτρος, η ακρότατη κορυφή των θεολόγων, για να μας δώσει το υπόλοιπο αυτής της ευχής. Όταν δηλαδή ο Κύριος ρώτησε τους Μαθητές: «Ποιος λέτε ότι είμαι;», προλαβαίνοντας ο φλογερός μαθητής τους άλλους, όπως το συνήθιζε, είπε: «Συ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού», έχοντας λάβει την αποκάλυψη αυτή, σύμφωνα με τη μαρτυρία του ιδίου του Σωτήρα, από τον ουράνιο Πατέρα, ή, πράγμα που είναι το ίδιο, από το Άγιο Πνεύμα.

Πρόσεξε λοιπόν αυτούς τους τρεις ιερούς Αποστόλους πως ακολουθούν ο ένας τον άλλο σαν σε κύκλο, παίρνοντας ο ένας από τον άλλο αυτά τα θεία λόγια έτσι που το τέλος του λόγου του προηγουμένου να γίνεται αρχή για τον επόμενο. Ο ένας δηλαδή λέει «Κύριον Ιησού», ο άλλος «Ιησού Χριστό», ο τρίτος «Χριστό, Υιό του Θεού», και το τέλος συνάπτεται στην αρχή σαν σε κύκλο, όπως είπαμε, επειδή δεν έχει καμία διαφορά να πει κανείς Κύριο και Υιό του Θεού —γιατί και τα δύο αυτά φανερώνουν τη θεότητα του μονογενούς Υιού και παριστούν ότι είναι ομοούσιος και ομότιμος με τον Πατέρα.

Έτσι αυτοί οι μακάριοι Απόστολοι μας παρέδωσαν να επικαλούμαστε και να ομολογούμε εν Πνεύματι τον Κύριο Ιησού Χριστό, Υιό του Θεού· αυτοί είναι και τρεις και πιο αξιόπιστοι απ' όλους —εφόσον κάθε λόγος, σύμφωνα με τη θεία Γραφή, βεβαιώνεται με τρεις μάρτυρες. Αλλά και η σειρά των Αποστόλων που τα είπαν, δεν είναι χωρίς σημασία: από τον Παύλο δηλαδή, τον πιο τελευταίο χρονικά από τους Μαθητές, αρχίζει η μυστική παράδοση της ευχής και δια του μεσαίου, του Ιωάννη, προχωρεί στον πρώτο, τον Πέτρο, που με την αγάπη πλησίαζε τον Ιησού περισσότερο από τους άλλους. Τούτο συμβολίζει, νομίζω, την προκοπή μας με ορθή σειρά και την άνοδό μας και την ένωσή μας με το Θεό μέσα στην αγάπη, δια της πράξεως και της θεωρίας. Γιατί βέβαια ο Παύλος είναι εικόνα της πράξεως, καθώς είπε ο ίδιος: «Κοπίασα περισσότερο απ' όλους», ο Ιωάννης της θεωρίας, και της αγάπης ο Πέτρος, για τον οποίο μαρτυρεί ο Κύριος πως αγαπούσε περισσότερο από τους άλλους.

Πέρα από αυτά, θα μπορούσε να δει κανείς πως τα θεία λόγια της ευχής υποδηλώνουν το ορθό δόγμα της πίστεώς μας και απορρίπτουν κάθε αίρεση των κακοδόξων. Με το «Κύριε», που φανερώνει τη θεία φύση, αποκηρύττονται εκείνοι που φρονούν πως ο Ιησούς είναι μόνο άνθρωπος· με το «Ιησού», που φανερώνει την ανθρώπινη φύση, αποδιώχνονται εκείνοι που Τον θεωρούν μόνο Θεό που υποδύθηκε κατά φαντασία τον άνθρωπο· το «Χριστέ», που περιέχει και τις δύο φύσεις, αναχαιτίζει εκείνους που Τον πιστεύουν Θεό και άνθρωπο, με χωρισμένες όμως τις υποστάσεις τη μία από την άλλη· τέλος, το «Υιε του Θεού» αποστομώνει εκείνους που τολμούν να διδάσκουν τη σύγχυση των δύο φύσεων, επειδή φανερώνει πως η θεία φύση του Χριστού δεν συγχέεται με την ανθρώπινη φύση Του, ακόμη και μετά την ένωση τους. Έτσι οι τέσσερις αυτές λέξεις, ως λόγοι Θεού και μάχαιρες πνευματικές, αναιρούν δύο συζυγίες αιρέσεων, οι οποίες, ενώ είναι κακά εκ διαμέτρου αντίθετα, είναι ομότιμες στην ασέβεια.

 

Κύριε : ανατρέπει τους οπαδούς του Παύλου Σαμοσατέα

Ιησού: τους οπαδούς του Πέτρου Κναφέα 

Χριστέ: τους νεστοριανούς

 Υιέ του Θεού: τους μονοφυσίτες οπαδούς του Ευτυχή και του Διόσκορου

Έτσι λοιπόν μας παραδόθηκαν αυτά τα θεία λόγια, τα οποία δικαίως θα τα ονόμαζε κανείς μνημείο προσευχής και ορθοδοξίας. Αυτά και μόνα τους είναι αρκετά για όσους προχώρησαν στην κατά Χριστόν ηλικία και έφτασαν στην πνευματική τελείωση· αυτοί ενστερνίζονται και καθένα από τα θεία τούτα λόγια χωριστά, όπως δόθηκαν από τους ιερούς Αποστόλους, δηλαδή το «Κύριε Ιησού — Ιησού Χριστέ — Χριστέ, Υιε του Θεού» (κάποτε μάλιστα και μόνο το γλυκύτατο όνομα «Ιησού»), και το ασπάζονται ως ολοκληρωμένη εργασία προσευχής. Και με αυτή γεμίζουν απερίγραπτη πνευματική χαρά, γίνονται ανώτεροι της σάρκας και του κόσμου και αξιώνονται να λάβουν θείες δωρεές. Αυτά τα γνωρίζουν, λένε, οι μυημένοι. Για τους νηπίους όμως εν Χριστώ και ατελείς στην αρετή, παραδόθηκε ως κατάλληλη προσθήκη το «ελέησόν με», η οποία τους δείχνει ότι έχουν επίγνωση των πνευματικών τους μέτρων και ότι χρειάζονται πολύ έλεος από το Θεό. Μιμούνται έτσι τον τυφλό εκείνο που, ποθώντας να βρει το φως του, φώναζε στον Κύριο καθώς περνούσε: «Ιησού, ελέησόν με».

Μερικοί πάλι δείχνουν περισσότερη αγάπη και διατυπώνουν την ευχή στον πληθυντικό, προφέροντάς την ως εξής: «Κύριε Ιησού Χριστέ, ο Θεός ημών, ελέησον ημάς»· κι αυτό, επειδή ξέρουν πως η αγάπη είναι το πλήρωμα του Νόμου και των Προφητών, καθώς περιέχει και ανακεφαλαιώνει μέσα της κάθε εντολή και κάθε πνευματική πράξη. Συνάμα παίρνουν μαζί τους από αγάπη και τους αδελφούς σε κοινωνία της προσευχής και παρακινούν περισσότερο το Θεό σε έλεος με το να Τον αναγνωρίζουν κοινό Θεό όλων και να Του ζητούν κοινό το έλεος για όλους. Και βέβαια, το έλεος του Θεού έρχεται σ' εμάς με την ορθή πίστη στα δόγματα και με την εκπλήρωση των εντολών, που, όπως δείξαμε, ο σύντομος αυτός στίχος της προσευχής περιέχει και τα δύο.

Τα θεία τώρα ονόματα (Κύριος, Ιησούς, Χριστός), με τα οποία μας δόθηκε η ακρίβεια των δογμάτων, θα μπορούσε να βρει κανείς ότι χρονικά αναφάνηκαν με αυτή τη σειρά και τάξη, και ότι κι εμείς τα λέμε όπως αυτά φανερώθηκαν από την αρχή. Γιατί παντού η Παλαιά Διαθήκη κηρύττει Κύριο το Θεό Λόγο, και πριν και μετά την παράδοση του Νόμου, όπως όταν λέει: «Ο Κύριος έβρεξε φωτιά από τον Κύριο», και: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου». Και η Καινή Διαθήκη, κατά τη σάρκωσή Του, παρουσιάζει τον Άγγελο να Του δίνει το όνομα λέγοντας στην Παρθένο: «Θα τον ονομάσεις Ιησού», όπως και έγινε, καθώς λέει ο ιερός Λουκάς. Γιατί όντας, ως Θεός, Κύριος των πάντων, θέλησε με την ενανθρώπησή Του να γίνει και σωτήρας μας —έτσι μεταφράζεται το όνομα «Ιησούς».

Το όνομα πάλι «Χριστός», το οποίο φανερώνει τη θέωση της ανθρώπινης φύσεως που προσέλαβε, ο ίδιος εμπόδιζε τους Μαθητές πριν από το Πάθος να το λένε σε οποιονδήποτε, ύστερα όμως από το Πάθος και την Ανάσταση ο Πέτρος έλεγε με παρρησία: «Να το γνωρίζει όλος ο Ισραήλ, ότι ο Θεός Τον ανέδειξε και Κύριο και Χριστό». Και τούτο ήταν εύλογο· γιατί η ανθρώπινη φύση μας που προσέλαβε ο Θεός Λόγος, χρίσθηκε παρευθύς από τη θεότητά Του, έγινε όμως ό,τι και αυτό που την έχρισε, δηλαδή ομόθεος, αφού ο Ιησούς μου δοξάστηκε με το Πάθος και αναστήθηκε εκ νεκρών. Τότε λοιπόν ήταν καιρός να αναδειχθεί η ονομασία «Χριστός»· τότε δηλαδή που Αυτός, δεν μας ευεργέτησε απλώς, όπως όταν μας έπλασε στην αρχή ή όταν μετά τη συντριβή μας, μας ανέπλασε και μας έσωσε, αλλά που ανέβασε και την ανθρώπινη φύση μας στους ουρανούς και τη συνδόξασε με τον εαυτό Του και την αξίωσε να καθίσει στα δεξιά του Πατέρα.

Τότε ακριβώς άρχισε να κηρύττεται Υιός του Θεού και Θεός από τους Αποστόλους, στους οποίους πρωτύτερα, στις αρχές του κηρύγματος, προκαλούσε δέος αυτή η ονομασία και σπάνια τη χρησιμοποιούσαν, έπειτα όμως την κήρυτταν φανερά πάνω από τους εξώστες, όπως τους προείπε ο ίδιος ο Σωτήρας. Επομένως τα θεια λόγια της ευχής τοποθετήθηκαν σε σειρά αντίστοιχη με τη χρονική ανάδειξη της πίστεως. Έτσι από παντού φανερώνεται σαφέστατα η θεία σοφία εκείνων που τα συνέταξαν και μας τα παρέδωσαν: κι από το ότι αυτά ακολουθούν επακριβώς τις αποστολικές ομολογίες και παραδόσεις, κι από το ότι αναδεικνύουν το ορθόδοξο δόγμα της πίστεώς μας, κι από το ότι μας υπενθυμίζουν τους χρόνους κατά τους οποίους εκδηλώθηκε με διάφορους τρόπους η Οικονομία του Θεού για μας, οδηγώντας μας στη θεοσέβεια με κατάλληλα κάθε φορά ονόματα.

Αυτά λοιπόν προσφέραμε εμείς, κατά τη δύναμή μας, σχετικά με τα λόγια της ευχής, σαν να κόψαμε άνθη από κάποιο δένδρο όμορφο και μεγάλο· τον καρπό όμως που αυτά περιέχουν, ας τον μαζέψουν άλλοι, όσοι δηλαδή με τη μακρά μελέτη και άσκηση το αξιώθηκαν αυτό με το να γίνουν δεκτικοί και να πλησιάσουν το Θεό.

ΠΗΓΗ. Αναδημοσίευση από: http://paterikakeimena.blogspot.com/2011/02/blog-post_693.html

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ

Επιμέλεια : πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

Το παρεχόμενο κείμενο αποτελεί μια θεολογική ερμηνεία της Ιησούς Προσευχής («Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ του Θεού, ελέησόν με»), που αποδίδεται στους Αγίους Πατέρες της Εκκλησίας και ακολουθεί την πατερική παράδοση της Ορθοδοξίας.

---

Α. Το κείμενο επιχειρηματολογεί ότι η Ιησούς Προσευχή δεν είναι ανθρώπινη επινόηση, αλλά θεία παρακαταθήκη που προέρχεται από τους Αποστόλους:

 

Απόστολος	Φράση της ευχής	Βιβλική πηγή
Παύλος	«Κύριε Ιησού»	Α΄ Κορ. ιβ΄ 3
Ιωάννης	«Ιησού Χριστέ»	Α΄ Ιωαν. δ΄ 2-3
Πέτρος	«Χριστέ, Υιέ του Θεού»	Ματθ. ιστ΄ 16

Η τριαδική δομή (Παύλος-Ιωάννης-Πέτρος) δεν είναι τυχαία. Ο συγγραφέας διαβλέπει συμβολική αντιστοιχία: Παύλος = πράξη, Ιωάννης = θεωρία, Πέτρος = αγάπη. Αυτή η τριμερής διάκριση ανταποκρίνεται στην κλασική πατερική τριχοτομία της πνευματικής ζωής (πρακτική φιλοσοφία – φυσική θεωρία – μυστική θεωρία).

---

Β. Το κείμενο αναδεικνύει πώς κάθε όνομα της ευχής αναιρεί συγκεκριμένη αίρεση:

Όνομα	Αίρεση που αναιρεί
Κύριε	Αίρεση του Παύλος Σαμοσατέα.. Ο Παύλος Σαμοσατεύς ήταν επίσκοπος Αντιοχείας (260-268 μ.Χ.) που δίδαξε ότι ο Ιησούς ήταν απλός άνθρωπος, ο οποίος έγινε Υιός του Θεού κατά χάριν όχι κατά φύσιν. Σύμφωνα με τον υιοθετισμό του, ο Θεός υιοθέτησε τον Ιησού στη Βάπτισή του λόγω της ηθικής του τελειότητας. Η σύνοδος της Αντιόχειας (268 μ.Χ.) τον καταδίκασε και τον καθαίρεσε. Η Ορθοδοξία απάντησε ότι ο Χριστός είναι Θεός αιώνιος και ομοούσιος με τον Πατέρα, όχι υιοθετημένος άνθρωπος. Η λέξη «Κύριε» στην Ιησού Προσευχή αναιρεί τον υιοθετισμό, διακηρύττοντας τη θεότητα του Χριστού.
Ιησού	Αίρεση του Πέτρου Κναφέα (φαντασιοκρατία) Ο Πέτρος Κναφέας ήταν αιρετικός του 4ου αιώνα μ.Χ. που δίδαξε τη φαντασιοκρατία. Σύμφωνα με αυτήν, ο Χριστός δεν έγινε πραγματικά άνθρωπος, αλλά ήταν μόνο Θεός που φάνηκε σαν άνθρωπος κατά φαντασία. Αρνούνταν την πραγματική ενανθρώπηση, τη γέννηση από την Παρθένο, τα πάθη και τον πραγματικό θάνατο. Η Ορθοδοξία καταδίκασε αυτή την άποψη ως αίρεση, διακηρύττοντας ότι ο Χριστός έλαβε πραγματική ανθρώπινη φύση. Η λέξη «Ιησού» στην Ιησού Προσευχή αναιρεί τη φαντασιοκρατία, επιβεβαιώνοντας την αληθινή ενανθρώπηση.
Χριστέ	Αίρεση του Νεστοριανισμού Ο Νεστοριανισμός ήταν αίρεση του 5ου αιώνα μ.Χ. που οφείλεται στον Νεστόριο, πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως. Δίδασκε ότι στον Χριστό υπάρχουν δύο ξεχωριστά πρόσωπα, το θείο και το ανθρώπινο, συνδεδεμένα μόνο ηθικά και όχι ουσιαστικά. Αρνούνταν να ονομάσει την Παρθένο Μαρία «Θεοτόκο», αποδεχόμενος μόνο τον όρο «Χριστοτόκο». Η Γ΄ Οικουμενική Σύνοδος της Εφέσου (431 μ.Χ.) καταδίκασε τον Νεστοριανισμό, διακηρύττοντας ότι στον Χριστό υπάρχουν δύο φύσεις ενωμένες ασυγχύτως σε ένα πρόσωπο. Η λέξη «Χριστέ» στην Ιησού Προσευχή αναιρεί τον Νεστοριανισμό, επιβεβαιώνοντας την ένωση θεότητας και ανθρωπότητας χωρίς σύγχυση.

 

Υιέ του Θεού

Αίρεση του Μονοφυσιτισμού(Ευτυχής, Διόσκορος) Ο Μονοφυσιτισμός ήταν αίρεση του 5ου αιώνα μ.Χ. που δίδασκε ότι στον Χριστό υπάρχει μία μόνο φύση, η θεία, η οποία αποδιώχνει την ανθρώπινη. Ο Ευτυχής, αββάς της Κωνσταντινούπολης, και ο Διόσκορος, πατριάρχης Αλεξανδρείας, ήταν οι κύριοι εκπρόσωποί του. Αρνούνταν τη χαλκηδόνεια ορολογία της «διαφοράς των φύσεων» μετά την ένωση, κηρύττοντας ότι η ανθρώπινη φύση του Χριστού απορροφήθηκε από τη θεία. Η Δ΄ Οικουμενική Σύνοδος της Χαλκηδόνος (451 μ.Χ.) καταδίκασε τον Μονοφυσιτισμό, διακηρύττοντας ότι ο Χριστός είναι αναλλοίωτος και ασυγχύτως ενωμένος σε δύο φύσεις. Η φράση «Υιέ του Θεού» στην Ιησού Προσευχή αναιρεί τον Μονοφυσιτισμό, επιβεβαιώνοντας ότι η θεία φύση δεν συγχέεται με την ανθρώπινη.

 

Η δογματική αυτή ανάλυση αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα ΟΜΟΛΟΓΙΚΗΣ θεολογίας  της Ορθοδοξίας. Η ευχή λειτουργεί ως «μάχαιρα πνευματική» που αποκόπτει τις αιρέσεις. Σημειώνεται ότι ο συγγραφέας χρησιμοποιεί τη Χαλκηδόνεια ορολογία («σύγχυση», «χωρισμός») για να αναδείξει την ορθότητα της ευχής.

---

Δ. Το κείμενο διακρίνει σταδιακή αποκάλυψη των ονομάτων του Χριστού:

 

Όνομα	Χρονική περίοδος	Βιβλική αναφορά
Κύριος	Παλαιά Διαθήκη	προϋπάρχων Λόγος
Ιησούς	Σάρκωση	Λουκ. α΄ 31
Χριστός	Μετά το Πάθος και την Ανάσταση	Πράξ. β΄ 36
Υιός του Θεού	Μετά την Ανάληψη	ΟΜΟΟΥΣΙΟΣ με τον Πατέρα

Ε. Η προσθήκη «ελέησόν με» αποτελεί παιδαγωγικό στοιχείο . Η αναφορά στον τυφλό της Ιεριχούς (Λουκ. ιη΄ 38-43) εντάσσει την ευχή στην ευαγγελική παράδοση της μετάνοιας.

ΣΤ. Η εκδοχή «Κύριε Ιησού Χριστέ, ο Θεός ημών, ελέησον ημάς» ερμηνεύεται ως έκφραση αγάπης και κοινωνίας: Η μετάβαση από τον ενικό («ελέησόν με») στον πληθυντικό («ελέησον ημάς») δεν είναι απλώς τυπική. Σηματοδοτεί τη μετακίνηση από την ατομική μετάνοια στην κοινοτική σωτηρία,. Αυτό ανταποκρίνεται στην εκκλησιολογική αρχή ότι «ουδείς σώζεται μόνος».

Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή των Παπικών και οι διαφορές με την Ορθόδοξη Μεγάλη Τεσσαρακοστή

visit counter

.πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή των Παπικών είναι η περίοδος νηστείας και πνευματικής προετοιμασίας των Παπικών  πριν από το Πάσχα. Αρχίζει την Τετάρτη των Τεφρών και διαρκεί σαράντα ημέρες, χωρίς να υπολογίζονται οι Κυριακές, και ολοκληρώνεται με τη Μεγάλη Εβδομάδα, που είναι αφιερωμένη στα Πάθη του Χριστού. Η περίοδος αυτή θυμίζει τόσο τα σαράντα χρόνια των Ισραηλιτών στην έρημο όσο και τις σαράντα ημέρες νηστείας του Ιησού Χριστού πριν από την έναρξη του δημόσιου έργου Του και καλεί τους πιστούς σε μετάνοια, προσευχή και ελεημοσύνη.

Η Τετάρτη των Τεφρών είναι η πρώτη ημέρα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Ονομάζεται έτσι επειδή κατά τη λειτουργία ο ιερέας θέτει στάχτη στο μέτωπο των πιστών, σχηματίζοντας το σημείο του Σταυρού. Η στάχτη συμβολίζει τη μετάνοια, τη θνητότητα του ανθρώπου και την ανάγκη επιστροφής στον Θεό. Είναι ημέρα αυστηρής νηστείας και περισυλλογής.

Ο τρόπος νηστείας στη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία περιλαμβάνει, την Τετάρτη των Τεφρών και τη Μεγάλη Παρασκευή, περιορισμό της τροφής σε ένα πλήρες γεύμα μέσα στην ημέρα και δύο ελαφρότερα που μαζί δεν ισοδυναμούν με κανονικό γεύμα, καθώς και αποχή από το κρέας. Επιπλέον, όλες τις Παρασκευές της Μεγάλης Τεσσαρακοστής οι πιστοί απέχουν από το κρέας, ως ένδειξη σεβασμού και συμμετοχής στα Πάθη του Χριστού. Η νηστεία αυτή έχει κυρίως πνευματικό χαρακτήρα και συνδέεται με την εσωτερική κάθαρση και την προετοιμασία για την εορτή του Πάσχα.

Πέρα από τη διατροφή, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην προσευχή, στη συχνότερη συμμετοχή στη θεία λατρεία, στο μυστήριο της εξομολόγησης και στην έμπρακτη αγάπη προς τον συνάνθρωπο μέσω της ελεημοσύνης. Οι πιστοί ενθαρρύνονται να αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στην προσωπική προσευχή και στη μελέτη της Αγίας Γραφής, ιδίως των περικοπών που αναφέρονται στα Πάθη και στη Σταύρωση του Χριστού. Η περίοδος αυτή θεωρείται κατάλληλη για αυτοεξέταση, αναγνώριση λαθών και ουσιαστική αλλαγή τρόπου ζωής.

Σε πολλές ενορίες τελείται η ευσεβής άσκηση της Οδού του Σταυρού, κατά την οποία οι πιστοί αναλογίζονται διαδοχικά τα γεγονότα από την καταδίκη του Χριστού έως την Ταφή Του. Η άσκηση αυτή περιλαμβάνει δεκατέσσερις στάσεις, καθεμία από τις οποίες αναφέρεται σε συγκεκριμένο γεγονός του Πάθους, όπως η καταδίκη, η άρση του Σταυρού, η συνάντηση με τη Μητέρα Του, η Σταύρωση και η Ταφή. Οι πιστοί προσεύχονται μπροστά σε εικόνες ή παραστάσεις που απεικονίζουν κάθε στάση, συμμετέχοντας έτσι με κατάνυξη και περισυλλογή στο σωτηριώδες έργο του Χριστού. Η ακολουθία αυτή βοηθά στην πνευματική συμμετοχή στο Πάθος και στη βαθύτερη κατανόηση της θυσίας Του για τη σωτηρία του ανθρώπου.

 Παράλληλα, οργανώνονται κηρύγματα, κατηχητικές συνάξεις και πνευματικές ομιλίες που αποσκοπούν στην ενίσχυση της πίστης.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η ιερή περίοδος των τριών τελευταίων ημερών πριν από την Ανάσταση, κατά τις οποίες τιμώνται ο Μυστικός Δείπνος, η Σταύρωση και η Ταφή του Κυρίου, με κατανυκτικές τελετές και συμβολικές πράξεις. Η κορύφωση έρχεται με την αναστάσιμη αγρυπνία, όπου οι πιστοί ανανεώνουν τις υποσχέσεις του βαπτίσματός τους και υποδέχονται το φως της Αναστάσεως.

Έτσι, η Μεγάλη Τεσσαρακοστή δεν περιορίζεται σε εξωτερικές πράξεις νηστείας, αλλά αποτελεί κυρίως περίοδο εσωτερικής κάθαρσης, πνευματικού αγώνα και ανανέωσης της σχέσης του ανθρώπου με τον Θεό. Μέσα από τη νηστεία, την προσευχή και την αγάπη προς τον πλησίον, οι πιστοί προετοιμάζονται ουσιαστικά για τη χαρμόσυνη εορτή της Αναστάσεως και για μια ζωή πιο συνειδητή και σύμφωνη με το ευαγγελικό μήνυμα.

Η διαφορά μεταξύ της Ορθόδοξης και της Ρωμαιοκαθολικής (Παπικής) θεολογίας σχετικά με τη Μεγάλη Σαρακοστή  βρίσκεται στον σκοπό της περιόδου και κυρίως στον τρόπο με τον οποίο κατανοείται η σωτηρία, η αμαρτία και η πνευματική πορεία του ανθρώπου.

Στην Ορθόδοξη θεολογία, η Μεγάλη Τεσσαρακοστή εντάσσεται μέσα στη γενικότερη πορεία του ανθρώπου προς τη θέωση, δηλαδή προς τη μετοχή στη ζωή και στη χάρη του Θεού. Η σωτηρία δεν νοείται ως απλή απαλλαγή από ενοχή, αλλά ως θεραπεία της ανθρώπινης φύσεως που έχει τραυματιστεί από την αμαρτία. Η αμαρτία θεωρείται πνευματική ασθένεια και όχι πρωτίστως νομική παράβαση. Γι’ αυτό και η νηστεία, η προσευχή και η άσκηση έχουν θεραπευτικό χαρακτήρα· αποβλέπουν στην κάθαρση της καρδιάς, στον φωτισμό του νου και στην αποκατάσταση της κοινωνίας με τον Θεό. Η έμφαση δίνεται στην Ανάσταση ως νίκη κατά του θανάτου και ως ανακαίνιση ολόκληρης της ανθρώπινης ύπαρξης. Η κατανυκτική ατμόσφαιρα των ακολουθιών, η χρήση λιτής υμνογραφίας και οι ειδικές λειτουργίες της περιόδου εκφράζουν αυτήν ακριβώς τη θεραπευτική και μυσταγωγική πορεία.

Αντίθετα, στη  Δυτική  θεολογία η σωτηρία έχει διατυπωθεί περισσότερο με όρους δικαιοσύνης και ικανοποιήσεως. Η αμαρτία θεωρείται κυρίως προσβολή της θείας δικαιοσύνης, η οποία χρειάζεται αποκατάσταση. Η μετάνοια συνδέεται με την έννοια της επανόρθωσης και της ικανοποιήσεως για την αμαρτία. Η Μεγάλη Σαρακοστή, που αρχίζει με την Τετάρτη των Τεφρών, τονίζει ιδιαίτερα τη συνειδητοποίηση της ανθρώπινης φθαρτότητας και την ανάγκη ηθικής μεταστροφής. Η στάχτη στο μέτωπο υπενθυμίζει ότι ο άνθρωπος είναι πρόσκαιρος και καλείται να επιστρέψει στον Θεό με πράξεις μετανοίας.

Επιπλέον, στην Ορθόδοξη Εκκλησία η πνευματική ζωή κατά τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή έχει έντονα ασκητικό και κοινοτικό χαρακτήρα. Η νηστεία είναι αυστηρότερη και συνδέεται άμεσα με τη συνολική άσκηση του σώματος και της ψυχής. Η συχνή συμμετοχή στις κατανυκτικές ακολουθίες, η βαθιά ποιητική υμνογραφία και η εμπειρία του μυστηρίου της θείας Ευχαριστίας εκφράζουν μια θεολογία που βλέπει τον άνθρωπο να μεταμορφώνεται σταδιακά μέσα στο σώμα της Εκκλησίας.

Στη Δυτική  παράδοση, αν και επίσης τονίζεται η προσευχή και η ελεημοσύνη, παρατηρείται ιστορικά μεγαλύτερη έμφαση στην ατομική ευθύνη και στην ηθική διάσταση της μετανοίας. Η περίοδος χαρακτηρίζεται από έντονη αναφορά στο Πάθος του Χριστού και στη θυσιαστική διάσταση της Σταυρώσεως ως πράξης που ικανοποιεί τη θεία δικαιοσύνη.

Αξιοσημείωτο είναι και το γεγονός της μη χρήσης την Μεγάλη Τεσσαρακοστή από τους Παπικούς του Ακαθίστου ύμνου και των Χαιρετισμών της Θεοτόκου.

Οι  Παπικοί  έχουν άλλους ύμνους προς τη Θεοτόκο, όπως το Ave Maria και το Salve Regina, που έχουν διαφορετική μορφή και σκοπό. Θεολογικά, ενώ η Μαρία αναγνωρίζεται και στην Δυτική  Παράδοση ως Μητέρα του Θεού, η έντονη έμφαση του Ακάθιστου στη Θεοτόκο ως μεσολαβήτρια και η εβδομαδιαία ψαλμωδία δεν υπάρχει στη Δυτική Λατρεία. Επομένως, ο Ακάθιστος Ύμνος παραμένει αποκλειστικά προϊόν της βυζαντινής και ορθόδοξης παράδοσης, με συγκεκριμένο λειτουργικό και θεολογικό πλαίσιο που δεν υιοθετήθηκε από την Δυτική θεολογία.

Η ΣΥΝΕΝΟΧΗ ΣΙΩΠΗ ΤΗΣ ΙΕΡΑΡΧΙΑΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΚΑΡΝΑΒΑΛΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΑΣΕΒΕΙΑΣ

visit counter

Έλεγχος της πνευματικής νάρκης των ποιμένων

________________________________________

«Ουαί στους ποιμένες που ποιμαίνουν τους εαυτούς τους και όχι τα πρόβατά μου!» (Ιεζεκιήλ 34:2)

Το καρναβάλι, όπως διοργανώνεται σήμερα στην Ελλάδα, φέρει χαρακτηριστικά που προκαλούν εύλογα ερωτήματα από θεολογικής απόψεως. Πολλές από τις σημερινές εκδηλώσεις παρουσιάζουν αναφορές σε παγανιστικές τελετές του αρχαίου κόσμου, ιδιαίτερα στα Διονύσια όργια, με συμβολισμούς και πρακτικές ασύμβατες με την ορθόδοξη παράδοση.

Μέχρι πότε θα ανεχόμαστε την ασέβεια; Μέχρι πότε θα κλείνουμε τα μάτια μας μπροστά στην πτώση και την καταστροφή; Πότε επιτέλους θα σπάσουν τη σιωπή τους οι Μητροπολίτες μας; Αυτοί που οφείλουν να αγρυπνούν για τις ψυχές του ποιμνίου, γιατί θα δώσουν λόγο στον ίδιο τον Χριστό, τον Αρχιποιμένα. Αυτοί που πρέπει να προστατεύουν τα πρόβατα από τους λύκους, αντί γι' αυτό κοιμούνται βαθιά, σαν δίκαιοι άνθρωποι που δεν έχουν κανένα πρόβλημα, ενώ η ασέβεια θριαμβεύει.

Αυτό  δεν είναι παράδοση. Είναι αναβίωση των Διονυσιακών οργίων, ειδωλολατρικών τελετών που η Εκκλησία μας πολέμησε επί αιώνες. Και όμως, πού είναι η φωνή των τοπικών εκκλησιαστικών ηγετών; Πού είναι οι  αυστηρές  ποιμαντορικές  εγκύκλιοι που θα καταδικάζει αυτήν την ασέβεια;

Μην ξεχνάμε ότι η σιωπή είναι συνενοχή. Η αδιαφορία είναι προδοσία του ποιμαντικού καθήκοντος.

Στην Πάτρα, το μεγαλύτερο καρναβάλι της χώρας, κάθε χρόνο παρελαύνουν άρματα με «σατιρικά» μηνύματα. Αλλά ποια είναι αυτά τα μηνύματα; Ποιος ελέγχει το περιεχόμενο; Ποιος θέτει τα όρια μεταξύ σάτιρας και βλασφημίας;

Πού είναι η επιτροπή της Ιεράς Μητροπόλεως Πατρών που θα ελέγχει το περιεχόμενο; Υπάρχει  δημόσια τοποθέτηση του Μητροπολίτη που θα καθορίζει τη θέση της Εκκλησίας;

Το φετινό Πατρινό Καρναβάλι, που ολοκληρώθηκε την Καθαρά Δευτέρα, σημαδεύτηκε από σοβαρά προβλήματα. Ο Ερυθρός Σταυρός διαχειρίστηκε πάνω από 600 περιστατικά μέθης και τραυματισμών. Μόνο την Παρασκευή και το Σάββατο (20-21 Φεβρουαρίου 2026) καταγράφηκαν 223 περιστατικά, με κύρια αίτια τα λιποθυμικά επεισόδια και την οξεία μέθη. Πολλοί νέοι χρειάστηκαν άμεσες πρώτες βοήθειες, ενώ αρκετοί διακομίστηκαν σε νοσοκομεία.

Καταγράφηκαν διαπληκτισμοί και βίαιες συμπλοκές στο κέντρο της πόλης. Και οι ποιμένες; Κοιμούνται.

Η Θεολογική Αλήθεια που Αποκρύπτεται

Το Τριώδιο, αυτό το ιερό βιβλίο της Εκκλησίας μας, ξεκινά με την Κυριακή του Τελώνη και Φαρισαίου και οδηγεί στη Μεγάλη Τεσσαρακοστή. Οι Απόκριες δεν είναι περίοδος ασωτίας, αλλά προετοιμασίας για τη νηστεία. Η Τσικνοπέμπτη είναι το τελευταίο επιτρεπτό γεύμα κρέατος, όχι άφεση αμαρτιών για κάθε ασέβεια.

Και όμως, οι Μητροπολίτες μας δεν ενημερώνουν το ποίμνιο. Δεν εξηγούν ότι το καρναβάλι είναι ξένο προς την Ορθόδοξη παράδοση. Δεν καταγγέλλουν την εμπορευματοποίηση της αμαρτίας. Δεν προστατεύουν τα παιδιά μας από την έκθεση σε σκηνές ασέβειας.

Ποιος ελέγχει τους δήμους που διοργανώνουν αυτές τις εκδηλώσεις; Στον Τύρναβο, ο δήμος προωθεί το Μπουρανί ως «πολιτιστικό δρώμενο», ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για σεξουαλικούς συμβολισμούς και αισχρολογίες.

Η Εκκλησία οφείλει να έχει λόγο σε αυτές τις διοργανώσεις. Οι Μητροπολίτες οφείλουν να συναντώνται με τους δημάρχους, να θέτουν όρια, να αρνούνται την ευλογία τους σε εκδηλώσεις που προσβάλλουν την πίστη. Αλλά τι κάνουν στην πράξη; Τίποτα.

Κάθε χρόνο, χιλιάδες παιδιά παρακολουθούν αυτές τις εκδηλώσεις. Κάθε χρόνο, η νεολαία μας μαθαίνει ότι η ασέβεια είναι «ψυχαγωγία», ότι η βλασφημία είναι «σάτιρα», ότι η ειδωλολατρία είναι «παράδοση». Και η διοίκηση της Εκκλησίας; Σιωπά.

Αυτή η σιωπή δεν είναι ουδετερότητα. Είναι προδοσία της αποστολής της. Ο Χριστός μας κάλεσε να είμαστε «φως του κόσμου» και «άλας της γης». Πώς μπορούμε να είμαστε φως όταν αφήνουμε το σκοτάδι να θριαμβεύει; Πώς μπορούμε να είμαστε άλας όταν έχουμε χάσει τη γεύση μας;

Το Παράδειγμα του Αυγουστίνου Καντιώτη

Σε αντίθεση με τη σημερινή πνευματική νάρκη, υπάρχει φωτεινό παράδειγμα από το πρόσφατο παρελθόν. Ο μακαριστός Επίσκοπος Αυγουστίνος Καντιώτης (1907-2010), Μητροπολίτης Φλωρίνης, Πρεσπών και Εορδαίας, αντιμετώπισε το καρναβάλι με τον μόνο τρόπο που αρμόζει σε Ορθόδοξο ποιμένα: με θεολογική συνέπεια και ποιμαντικό θάρρος.

Ο Καντιώτης δεν δίστασε να χαρακτηρίσει το καρναβάλι ως «σατανική πομπή» και ειδωλολατρικό έθιμο . Δεν αρκέστηκε σε λόγια: όταν κάτοικοι του Ξινού Νερού συμμετείχαν σε καρναβαλικές εκδηλώσεις, τους έλεγξε αυστηρότατα.

 Θεωρούσε το καρναβάλι ξένο προς την Ορθόδοξη παράδοση, αναβίωση παγανιστικών τελετών που η Εκκλησία πολέμησε επί αιώνες .

Ο Καντιώτης δεν φοβήθηκε το πολιτικό κόστος. Δεν υπολόγισε τις αντιδράσεις. Έπραξε το καθήκον του ως ποιμένας, θυσιάζοντας την ανθρώπινη δόξα για τη δόξα του Θεού.

Πού είναι σήμερα οι Καντιώτηδες; Πού είναι οι επίσκοποι με το θάρρος της πίστης; Η σύγκριση είναι συντριπτική. Όταν ο Καντιώτης αφόριζε τους μασκαράδες, σήμερα οι Μητροπολίτες μας δεν τολμούν καν να εκδώσουν μια εγκύκλιο.

________________________________________

Έκκληση προς τους Μητροπολίτες

Απευθύνουμε έκκληση στους Μητροπολίτες:

Σπάστε τη σιωπή σας. Βγάλτε εγκυκλίους που να ξεκαθαρίζουν τη θέση της Εκκλησίας. Ο κόσμος χρειάζεται να ακούσει τη φωνή σας, όχι να μαντεύει τι πιστεύετε.

Ασκήστε πίεση. Απαιτήστε να ελεγχθεί τι παρουσιάζεται στις καρναβαλικές εκδηλώσεις. Δεν μπορεί η Εκκλησία να μένει αδιάφορη όταν βεβηλώνονται τα ιερά μας και σκανδαλίζονται τα παιδιά μας.

Καταγγείλετε την ασέβεια. Μη φοβάστε τι θα πούνε οι πολιτικοί. Φοβηθείτε το Θεό που βλέπει όλα όσα κάνουμε και όσα αφήνουμε να γίνονται.

Το Καρναβάλι, όπως γίνεται σήμερα, δεν ταιριάζει στην Ορθοδοξία μας. Είναι ξένο σώμα. Και όταν οι ποιμένες σιωπούν, το κάνουν να φαίνεται αποδεκτό.

Θυμηθείτε τα λόγια του Αποστόλου Παύλου: «Φανερά είναι τα έργα της σάρκας: η πορνεία, η ακαθαρσία, η ασέλγεια, η ειδωλολατρία... όσοι κάνουν τέτοια πράγματα, δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού.»

Η ώρα της ευθύνης είναι τώρα. Η σιωπή σας είναι συνενοχή. Η φωνή σας μπορεί να σώσει ψυχές.

Επιμέλεια κειμένου: π.Δ..Α

Ο καθηγητής π.Ιωάννης Ρωμανίδης για το προπατορικό αμάρτημα.

visit counter

πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου

Ο Ιωάννης Ρωμανίδης διατύπωσε μια ριζικά διαφορετική ανάγνωση του προπατορικού αμαρτήματος, εγκαταλείποντας τη δυτική ηθικιστική προσέγγιση υπέρ μιας θεραπευτικής και οντολογικής θεώρησης της ανθρώπινης κατάστασης. Η βασική του θέση συνοψίζεται σε μια απλή διαπίστωση: ο άνθρωπος δεν κληρονομεί ενοχή από τον Αδάμ, αλλά αρρώστια.

Σύμφωνα με τον Ρωμανίδη, η δυτική θεολογία  μετέτρεψε το προπατορικό αμάρτημα σε ένα δικαστικό πρόβλημα. Ο Αδάμ παρέβη έναν νόμο, ο Θεός θύμωσε, και η τιμωρία του θανάτου επιβλήθηκε σε όλη την ανθρωπότητα. Κάθε άνθρωπος γεννιέται λοιπόν ένοχος, χρεωμένος με μια αμαρτία που δεν διέπραξε, και η σωτηρία συνίσταται στην άφεση αυτής της ενοχής μέσω της θυσίας του Χριστού. Ο Ρωμανίδης απορρίπτει αυτή την εικόνα ως ξένη προς την πατερική παράδοση. Για τους Ορθόδοξους Πατέρες, η αμαρτία δεν είναι πρωτίστως παράβαση ηθικού κανόνα, αλλά αρρώστια της ύπαρξης, σκοτασμός του νού, διαταραχή της σχέσης με το Θεό. Ο Αδάμ, απομακρυνόμενος από τη ζωντανή επαφή με το Θεό, χαλάστηκε οντολογικά, και αυτή η χαλασμένη φύση —όχι η ενοχή— μεταβιβάζεται στους απογόνους του.

Η διαφορά είναι καθοριστική. Όταν η Δυτική θεολογία  μιλά για προπατορικό αμάρτημα, εννοεί μια κληρονομική ενοχή που καθιστά κάθε άνθρωπο δικαίως καταδικασμένο εκ γενετής. Όταν οι Ορθόδοξοι Πατέρες μιλούν για προπατορικό ή προγονικό αμάρτημα, εννοούν τις συνέπειες της πράξης του Αδάμ: τον θάνατο και τη φθορά που εισήλθαν στη φύση μας. Ο θάνατος για τον Ρωμανίδη δεν είναι τιμωρία που επιβάλλει ο Θεός για να ικανοποιηθεί η δικαιοσύνη Του, αλλά φυσικό αποτέλεσμα της αποκοπής από την πηγή της ζωής. Είναι ο εχθρός του Θεού, όργανο του Σατανά, που ο Χριστός ήρθε να καταστρέψει, όχι να εκπληρώσει. Ο άνθρωπος γεννιέται λοιπόν όχι ένοχος, αλλά άρρωστος — με μια φύση αδύναμη, θνητή, προσκολλημένη στα πάθη, ανίκανη να αγαπήσει αληθινά. Η σωτηρία δεν είναι συγχώρεση που ακυρώνει μια φανταστική ποινή, αλλά θεραπεία που αποκαθιστά την υγεία της ψυχής, φωτισμός του νου , μετοχή στη θεία ζωή.

Ο Ρωμανίδης χρησιμοποιούσε ένα απλό παράδειγμα για να κάνει τη διαφορά αντιληπτή. Ένας πατέρας που πίνει δηλητήριο δεν μεταβιβάζει στα παιδιά του την ενοχή της πράξης του, αλλά τις συνέπειες — τα παιδιά γεννιούνται με αδύναμο σώμα, προδιάθεση σε αρρώστιες, ίσως και με δηλητήριο στο αίμα τους. Δεν είναι τιμωρημένα, είναι θύματα. Έτσι ακριβώς και με τον Αδάμ: εμείς δεν τιμωρούμαστε για το δικό του φάουλ, πάσχουμε από τις συνέπειες της δικής του πτώσης. Αυτή η διάκριση αλλάζει ριζικά το νόημα της σωτηρίας. Αν το πρόβλημα είναι η ενοχή, τότε ο Χριστός είναι ο δικαστής που πληρώνει το πρόστιμο για να μας αθωώσει. Αν το πρόβλημα είναι η αρρώστια, τότε ο Χριστός είναι ο γιατρός που έρχεται να μας θεραπεύσει, να μας ενώσει ξανά με το Θεό, να μας κάνει «θεούς κατά χάριν».

Η κριτική του Ρωμανίδη στην Δυτική θεολογία  είναι αυστηρή. Θεωρεί ότι αυτή παρερμήνευσε τον Απόστολο Παύλο, εισάγοντας μια ψευδοηθικιστική φιλοσοφία επηρεασμένη από το νεοπλατωνισμό. Αγνόησε την εμπειρία των Πατέρων της Εκκλησίας, που γνώριζαν τη θέωση ως άμεση πραγματικότητα, και ανέπτυξε μια θεολογία βασισμένη σε λογικές κατηγορίες — ουσία, ύπαρξη, δικαιοσύνη — που οδήγησαν σε έναν Θεό-τιμωρό και σε έναν άνθρωπο-καταδικασμένο. Για τον Ρωμανίδη, αυτή η στροφή απομάκρυνε τη Δύση από την αληθινή χριστιανική εμπειρία, μετατρέποντας τη θρησκεία σε ηθικολογία και τη σωτηρία σε νομική συναλλαγή.

Η θεολογία του Ρωμανίδη επαναφέρει το κέντρο βάρους στην ιατρική διάσταση της σωτηρίας. Ο Χριστιανισμός δεν είναι σύστημα ηθικών κανόνων ούτε θεωρία για την άφεση αμαρτιών — είναι η θεραπευτική επιστήμη των ψυχών. Το Βάπτισμα δεν είναι απλώς συμβολική πράξη που σβήνει την ενοχή, αλλά θανάτωση του παλαιού ανθρώπου και γέννηση σε νέα ζωή. Η Θεία Κοινωνία δεν είναι ανταμοιβή για τους καλούς, αλλά φάρμακο αθανασίας. Η ασκητική παράδοση της Εκκλησίας —νηστεία, προσευχή, αγρυπνία— δεν είναι τρόποι να εξευμενίσουμε έναν θυμωμένο Θεό, αλλα θεραπευτικές ασκήσεις που αποκαθιστούν την υγεία του νοός. Ο σκοπός δεν είναι να αποφύγουμε την κόλαση, αλλά να θεωθούμε, να γίνουμε φορείς της αγάπης του Θεού στον κόσμο.

Συνοψίζοντας, ο Ρωμανίδης μας καλεί να δούμε τον άνθρωπο όχι ως ένοχο που χρειάζεται συγχώρεση, αλλά ως άρρωστο που χρειάζεται θεραπεία. Το προπατορικό αμάρτημα δεν είναι καταδίκη που κουβαλάμε από τον Αδάμ, αλλά αδυναμία που κληρονομούμε και που μπορούμε να ξεπεράσουμε μέσα στη ζωντανή σχέση με το Θεό. Η σωτηρία δεν είναι δικαστική απόφαση στον ουρανό, αλλά πραγματική μεταμόρφωση εδώ και τώρα — φωτισμός, θέωση, ζωή αιώνιος που αρχίζει από τη στιγμή που ενωνόμαστε με τον Χριστό.

ΠΗΓΗ..Ρωμανίδης, Ιωάννης Σ. (2010). Το προπατορικόν αμάρτημα. Αθήνα: Πουρναράς.