Μία παρερμηνεία της εκκλησιολογίας του π. Γεωργίου Φλωρόφσκυ

visit counter

Από το έργο Bible, Church, Tradition: An Eastern Orthodox View (τόμος 1 των Collected Works), στο κεφάλαιο «The Catholicity of the Church» γράφεται η ακόλουθη φράση: «The duty of obedience ceases when the bishop deviates from the catholic norm, and the people have the right to accuse and even to depose him».

Μετάφραση: «Το καθήκον της υπακοής παύει να ισχύει, όταν ο επίσκοπος ξεφεύγει από το καθολικό πρότυπο, οπότε ο λαός έχει το δικαίωμα να τον κατηγορήσει ακόμη και να τον καθαιρέσει».

Το κρίσιμο ερώτημα: Τι σημαίνει «καθαιρέσει»;

Η φράση «accuse and even to depose him» πρέπει να ερμηνευθεί μέσα στο πλαίσιο της συνοδικότητας που αναπτύσσει ο Φλωρόφσκυ. Ο ίδιος αναφέρεται σε δύο άρθρα του για περισσότερες λεπτομέρειες: «The Work of the Holy Spirit in Revelation», The Christian East, 1932 και «The Sacrament of Pentecost», The Journal of the Fellowship of St. Alban and St. Sergius, 1934.

Η «καθαίρεση» στον Φλωρόφσκυ δεν είναι ατομική πράξη λαϊκού, αλλά συλλογική πράξη της Εκκλησίας-σώματος. Ο λαός «καθαιρεί» όχι ως άθροισμα ατόμων, αλλά ως καθολική εμπειρία που εκφράζεται συνοδικά.

Ο Φλωρόφσκυ αναφέρεται σε ιστορικά παραδείγματα (Αρειανισμός, Μονοφυσιτισμός) όπου η κρίση γίνεται από συνόδους, όχι από ατομικές αποφάσεις.

 

Η απόρριψη του προτεσταντισμού

Ο ίδιος ο Φλωρόφσκυ απορρίπτει ρητά την ατομική γνώμη: «In the Church there is not and cannot be any outward authority... But this does not mean that everyone has received unlimited freedom of personal opinion. It is precisely in the Church that "personal opinions" should not and cannot exist».

Μετάφραση: «Στην Εκκλησία δεν υπάρχει και δεν μπορεί να υπάρχει καμιά εξωτερική εξουσία... Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ο καθένας έχει λάβει απεριόριστη ελευθερία προσωπικής γνώμης. Είναι ακριβώς στην Εκκλησία όπου οι "προσωπικές γνώμες" δεν πρέπει και δεν μπορούν να υπάρχουν».

 

Η εσωτερική, κοινωνική, συνοδική εξουσία

Για τον Φλωρόφσκυ, η φράση «δεν υπάρχει εξωτερική εξουσία» δεν σημαίνει αναρχία, αλλά εσωτερική, κοινωνική, συνοδική εξουσία:

• Η εξουσία δεν επιβάλλεται άνωθεν (παπικό ex cathedra)
• Η εξουσία αναδύεται από την κοινωνία της Εκκλησίας
• Η εξουσία εκφράζεται συνοδικά, όχι ατομικά

 

Η έννοια της σομπορνόστ (sobornost)

Κεντρική για τον Φλωρόφσκυ είναι η ρωσική θεολογική έννοια της σομπορνόστ, που υποδηλώνει οργανική ενότητα όπου τα μέρη διαφέρουν αλλά συνυπάρχουν, όπου η πολλαπλότητα δεν αναιρεί την ενότητα, και όπου η ενότητα δεν ισοπεδώνει την πολλαπλότητα.

Αυτή η σομπορνόστ είναι που χαρακτηρίζει την Εκκλησία ως καθολική. Η καθολικότητα δεν είναι το άθροισμα των τοπικών Εκκλησιών, ούτε η επικράτηση μιας τοπικής Εκκλησίας επί των άλλων. Είναι η κοινωνία (κοινωνία προσώπων, κοινωνία πίστεως, κοινωνία ευχαριστίας) που καθιστά την Εκκλησία καθολική.

 

Η σημασία του «even» (ακόμη και)

Η αγγλική λέξη «even» στη φράση «accuse and even to depose him» έχει κρίσιμη σημασιολογική λειτουργία. Δεν είναι απλώς σύνδεσμος πρόσθεσης («και»), αλλά επιρρηματικός τόνος έμφασης που υποδηλώνει:

• Ιεραρχία: η κατηγορία είναι το κανονικό, η καθαίρεση το ακραίο
• Συνθήκη: η καθαίρεση ακολουθεί, δεν προηγείται
• Σπανιότητα: η καθαίρεση είναι το έσχατο όριο, όχι η ρουτίνα

Η μετάφραση «ακόμη και» διατηρεί αυτή τη σημασία, αλλά η ερμηνεία που παρουσιάζεται συχνά την αποδυναμώνει, παρουσιάζοντας την καθαίρεση ως εύκολη, σχεδόν αυτονόητη επιλογή.

 

Η συνοδική παράδοση

Ο Φλωρόφσκυ παραπέμπει σε δύο άρθρα του για περισσότερες λεπτομέρειες. Αυτά τα κείμενα αναπτύσσουν την πνευματολογική βάση της εκκλησιολογίας του. Το Πνεύμα το Άγιο δεν επιβάλλεται από άνωθεν, αλλά αναδύεται από την κοινωνία της Εκκλησίας. Αυτή η αναδυόμενη εξουσία είναι που χαρακτηρίζει την ορθόδοξη εκκλησιολογία.

Η «καθαίρεση» στο πλαίσιο αυτό δεν είναι απόφαση ατόμων, αλλά αναγνώριση από την κοινωνία ότι κάποιος έχει αποκοπεί από την κοινωνία. Είναι εκκλησιαστικό γεγονός, όχι διοικητική πράξη.

Η παρερμηνεία σε τρία σημεία

Ο Φλωρόφσκυ εννοεί συνοδική Εκκλησία-σώμα, ενώ η παρερμηνεία το εκλαμβάνει ως ατομική λαϊκή αυτοδικία. Ο Φλωρόφσκυ μιλά για κοινή απόφαση, ενώ η παρερμηνεία το μεταφράζει ως προσωπική γνώμη. Ο Φλωρόφσκυ θέτει το έσχατο όριο, ενώ η παρερμηνεία το παρουσιάζει ως καθημερινή πρακτική. Ο Φλωρόφσκυ αναφέρεται στη σομπορνόστ, ενώ η παρερμηνεία το εκλαμβάνει ως δημοκρατία ή λαϊκοκρατία.

 

Συμπέρασμα

Ο «λαός» που «κατηγορεί» και «καθαιρεί» στον Φλωρόφσκυ είναι αυτή η καθολική κοινωνία, όχι το άθροισμα των προσωπικών γνωμών που ο ίδιος απορρίπτει ρητά.

Η φράση του Φλωρόφσκυ δεν δίνει δικαίωμα σε κάθε πιστό να κρίνει μόνος του τον επίσκοπο. Δίνει δικαίωμα στην Εκκλησία ως σύνολο να προστατεύει την πίστη της. Ο λαός δεν είναι άθροισμα ατόμων, αλλά ζωντανό σώμα που αποφασίζει συνοδικά.