ΣΎΝΤΟΜΑ ΙΣΤΟΡΙΚΆ ΣΤΟΙΧΕΊΑ
Εισαγωγικά
Μετά την ολοκλήρωση των δημοσιεύσεων για την Αγία
και Μεγάλη Σύνοδο της Κρήτης, συνεχίζουμε την παρουσίαση των διμερών θεολογικών
διαλόγων, οι οποίοι αποσκοπούν στη σύσφιξη των σχέσεων και την προώθηση της
προοπτικής αποκατάστασης της εκκλησιαστικής κοινωνίας της Ορθόδοξης Εκκλησίας
με τη Ρωμαιοκαθολική. Η δεκαετία που μεσολάβησε από τον Ιούνιο του 2016 έως τον
Σεπτέμβριο του 2026 αναδείχθηκε σε μια από τις πιο πυκνές και ταυτόχρονα
αντιφατικές περιόδους στην ιστορία του θεολογικού διαλόγου μεταξύ των δύο Εκκλησιών.
Από το Κείμενο του Κιέτι το 2016 έως την κοινή διακήρυξη του Πάπα Λέοντα ΙΔ΄
και του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου στη Νίκαια το 2025, ο διάλογος
σημαδεύτηκε από αδιάλειπτη συνέχεια, η οποία αποτυπώθηκε σε δύο ολομέλειες της
Μικτής Διεθνούς Επιτροπής, πέντε συνεδριάσεις της Επιτροπής Συντονισμού και δύο
ιστορικά κείμενα που έφεραν στο προσκήνιο —για πρώτη φορά σε διμερές επίπεδο—
τις θεμελιώδεις δογματικές διαφωνίες της δεύτερης χιλιετηρίδας προς κοινή
θεολογική εξέταση.
1. Το Κιέτι (Σεπτέμβριος 2016):
επανεκκίνηση μετά την Κρήτη
Η περίοδος που εξετάζουμε ανοίγει με ένα διπλό
γεγονός. Τον Ιούνιο του 2016 συνήλθε στην Κρήτη η Αγία και Μεγάλη Σύνοδος της
Ορθοδόξου Εκκλησίας, η οποία με το έγγραφό της «Σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας
προς τον λοιπόν χριστιανικόν κόσμον» επιβεβαίωσε τη δέσμευση του Ορθοδόξου
χώρου στον οικουμενιστικό διάλογο, παρά τις απουσίες τεσσάρων Πατριαρχείων.
Λίγους μήνες αργότερα, από 15 έως 22 Σεπτεμβρίου 2016, η Μικτή Διεθνής Επιτροπή
Θεολογικού Διαλόγου συνήλθε στην 14η Ολομέλειά της στο Κιέτι της Ιταλίας και
υιοθέτησε το έγγραφο «Συνοδικότητα και Πρωτείο κατά τον πρώτο χιλιετηρίδα: Προς
μια κοινή κατανόηση υπηρετούσα την ενότητα της Εκκλησίας».
Το κείμενο του Κιέτι ήταν το πρώτο κοινό έγγραφο της
Επιτροπής μετά το έγγραφο της Ραβέννας (2007). Επιβεβαίωσε ότι «οι διαφορετικές
κατανοήσεις της συνοδικότητας και του πρωτείου έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη
διαίρεση» και ότι η σχέση πρωτείου και συνοδικότητας υπήρξε αλληλένδετη στα
τρία επίπεδα της εκκλησιαστικής ζωής: τοπικό, περιφερειακό και οικουμενικό.
Αξιοσημείωτη είναι η αναγνώριση της Ρώμης ως πρώτης έδρας με «πρωτείο
τιμής» στην πενταρχία, με την επιφύλαξη
—που καταγράφηκε σε υποσημείωση— της Γεωργιανής Εκκλησίας για συγκεκριμένες
παραγράφους.
2. Ο δύσκολος δρόμος προς τη δεύτερη
χιλιετία (2017–2021)
Μετά το Κιέτι, η Επιτροπή αποφάσισε να στραφεί στη
μελέτη της δεύτερης χιλιετηρίδα —το
πεδίο όπου εντοπίζονται οι πραγματικές εκκλησιολογικές διαφορές. Συνεδριάσεις
της Επιτροπής Συντονισμού στο Μπόζε της Ιταλίας (2018, 2019) παρήγαγαν σχέδιο
κειμένου για τη «Συνοδικότητα και το Πρωτείο κατά το δεύτερο χιλιετηρίδα και
σήμερα». Η πορεία αυτή συνέπεσε με σοβαρές αντιδράσεις στο εσωτερικό της
Ορθοδοξίας: η χορήγηση αυτοκεφαλίας στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας
(2018–2019) οδήγησε τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία σε ρήξη με το Οικουμενικό
Πατριαρχείο και σε αποχώρηση από τη συμμετοχή της στη Μικτή Επιτροπή. Ο
διάλογος δεν διακόπηκε, αλλά η ενδοορθόδοξη κρίση σημάδεψε ανεξίτηλα το κλίμα
των συνομιλιών. Η πανδημία COVID-19 προκάλεσε πρόσθετη διετή αναστολή
(2020–2021).
3. Ρέθυμνο (Μάιος 2022): επιστροφή στο
τραπέζι του διαλόγου
Από 16 έως 20 Μαΐου 2022, η Επιτροπή Συντονισμού,
συμπροεδρευομένη από τον Καρδινάλιο Kurt Koch και τον (τότε Αρχιεπίσκοπο
Τελμησσού, νυν Μητροπολίτη Πισιδίας) Ιώβ, συνήλθε στο Ρέθυμνο της Κρήτης και
ολοκλήρωσε την αναθεώρηση του σχεδίου «Πρωτείο και Συνοδικότητα κατά το δεύτερο
χιλιετηρίδα και σήμερα», προετοιμάζοντας την επόμενη Ολομέλεια. Οι εργασίες
συνοδεύονταν από έντονη ανησυχία για τον πόλεμο στην Ουκρανία, με εκκλήσεις για
ειρήνη.
4. Αλεξάνδρεια (Ιούνιος 2023): η 15η
Ολομέλεια και το Έγγραφο της Αλεξάνδρειας
Σταθμός-ορόσημο υπήρξε η 15η Ολομέλεια, που
πραγματοποιήθηκε από 1 έως 7 Ιουνίου 2023 στην Αλεξάνδρεια, υπό την προεδρία
του Πάπα και Πατριάρχη Αλεξανδρείας Θεοδώρου Β. Συμμετείχαν δέκα Ορθόδοξες
Εκκλησίες (μεταξύ αυτών η Εκκλησία της Ελλάδος, η Εκκλησία Κύπρου και το
Πατριαρχείο Ιεροσολύμων) και δεκαοκτώ Ρωμαιοκαθολικοί μέλη, και υιοθετήθηκε το
έγγραφο «Συνοδικότητα και Πρωτείο κατά το δεύτερο χιλιετηρίδα και σήμερα».
5. Μπάρι (Ιούνιος 2024): στον τόπο του
εγγράφου του 1987
Από 3 έως 7 Ιουνίου 2024 η Επιτροπή Συντονισμού
συνήλθε στο Μπάρι, στο ίδιο ιστορικό κέντρο όπου είχε υιοθετηθεί το έγγραφο του
Μπάρι (1987). Εκεί εξετάστηκε το σχέδιο «Προς την ενότητα στην πίστη: Θεολογικά
και κανονικά ζητήματα» και, κυρίως, εξήχθησαν στο επίπεδο της κοινής μελέτης
οι δύο κλασικές εκκλησιολογικές διαφορές: το Filioque και η αλάθητη του
Πάπα. Συστάθηκαν δύο υποεπιτροπές, καθεμιά επιφορτισμένη με την εκπόνηση
σχεδίου κειμένου για ένα από τα δύο θέματα.
6. Ρέθυμνο (Σεπτέμβριος 2025):
εστιασμένη εργασία επί του ζητήματος ΤΟΥ ΑΛΑΘΗΤΟΥ ΤΟΥ ΠΑΠΑ
Από 8 έως 12 Σεπτεμβρίου 2025, και πάλι στο Ρέθυμνο,
η Επιτροπή Συντονισμού εξέτασε τα δύο σχέδια των υποεπιτροπών και αποφάσισε να
εργαστεί πρώτα επί του κειμένου για το ΑΛΑΘΗΤΟ.. Συστάθηκε νέα συντακτική
επιτροπή, με την ελπίδα το αναθεωρημένο κείμενο να εξετασθεί σε μελλοντική
Ολομέλεια. Η συνεδρίαση έγινε στο πλαίσιο δραματικών εξελίξεων: την κοίμηση του
Πάπα Φραγκίσκου (Απρίλιος 2025) και την εκλογή του Πάπα Λέοντα ΙΔ΄, και συνοδεύονταν
από την προσδοκία της συνάντησης του νέου Πάπα με τον Οικουμενικό Πατριάρχη για
τα 1700 χρόνια από τη Νίκαια.
7. Νίκαια, Νοέμβριος 2025: ο θεολογικός
διάλογος συναντά την κορυφή
Το αποκορύφωμα της περιόδου δεν ήρθε από την
Επιτροπή αλλά από τους δύο Πρωθιεράρχες. Στις 28 Νοεμβρίου 2025, στον χώρο της
αρχαίας βασιλικής του Αγίου Νεοφύτου στην Ίζνικ (Νίκαια), ο Οικουμενικός
Πατριάρχης Βαρθολομαίος και ο Πάπας Λέων ΙΔ΄, μαζί με αντιπροσωπείες των
Πατριαρχείων Αλεξανδρείας, Αντιοχείας και Ιεροσολύμων και άλλων Εκκλησιών,
προέφεραν από κοινού το Σύμβολο της Πίστεως χωρίς το Filioque —
μια συμβολική πράξη σε πλήρη συνέπεια με το τελευταίο ζήτημα που μελετά η Μικτή
Επιτροπή.
Στην Κοινή Διακήρυξη της 29ης Νοεμβρίου 2025, οι δύο
Πρωθιεράρχες εξέφρασαν τη «συνεχή υποστήριξή τους στο έργο της Μικτής Διεθνούς
Επιτροπής, η οποία στην παρούσα φάση εξετάζει ζητήματα που ιστορικά θεωρούνταν
διχαστικά», και ανέλαβαν κοινή δέσμευση να αναζητηθεί κοινή ημερομηνία
εορτασμού του Πάσχα . Το γεγονός ότι το 2025 το Πάσχα εορτάστηκε την ίδια
ημέρα από όλους τους Χριστιανούς προσέδωσε στη δέσμευση ρεαλιστικό βάρος.
ΠΗΓΕΣ
- Έγγραφο του Κιέτι (2016) — Synodality and Primacy During the
First Millennium, 21 Σεπτεμβρίου 2016.
- Έγγραφο της Αλεξάνδρειας (2023) — Synodality and Primacy in the Second
Millennium and Today, 7 Ιουνίου 2023.
- Ανακοινωθέντα
της Επιτροπής Συντονισμού: Ρέθυμνο 2022, Μπάρι 2024, Ρέθυμνο 2025.
- Κοινή
Διακήρυξη Πάπα Λέοντος ΙΔ΄ και Πατριάρχου Βαρθολομαίου, 29 Νοεμβρίου 2025.
--------------------------------------------------
