Σταθμοί των διμερών θεολογικών διαλόγων Ορθοδόξων–Ρωμαιοκαθολικών μετά την Σύνοδο της Κρήτης (Ιούνιος 2016 – Σεπτέμβριος 2026)-

visit counter

ΣΎΝΤΟΜΑ ΙΣΤΟΡΙΚΆ ΣΤΟΙΧΕΊΑ

Εισαγωγικά

Μετά την ολοκλήρωση των δημοσιεύσεων για την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο της Κρήτης, συνεχίζουμε την παρουσίαση των διμερών θεολογικών διαλόγων, οι οποίοι αποσκοπούν στη σύσφιξη των σχέσεων και την προώθηση της προοπτικής αποκατάστασης της εκκλησιαστικής κοινωνίας της Ορθόδοξης Εκκλησίας με τη Ρωμαιοκαθολική. Η δεκαετία που μεσολάβησε από τον Ιούνιο του 2016 έως τον Σεπτέμβριο του 2026 αναδείχθηκε σε μια από τις πιο πυκνές και ταυτόχρονα αντιφατικές περιόδους στην ιστορία του θεολογικού διαλόγου μεταξύ των δύο Εκκλησιών. Από το Κείμενο του Κιέτι το 2016 έως την κοινή διακήρυξη του Πάπα Λέοντα ΙΔ΄ και του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου στη Νίκαια το 2025, ο διάλογος σημαδεύτηκε από αδιάλειπτη συνέχεια, η οποία αποτυπώθηκε σε δύο ολομέλειες της Μικτής Διεθνούς Επιτροπής, πέντε συνεδριάσεις της Επιτροπής Συντονισμού και δύο ιστορικά κείμενα που έφεραν στο προσκήνιο —για πρώτη φορά σε διμερές επίπεδο— τις θεμελιώδεις δογματικές διαφωνίες της δεύτερης χιλιετηρίδας προς κοινή θεολογική εξέταση.

1. Το Κιέτι (Σεπτέμβριος 2016): επανεκκίνηση μετά την Κρήτη

Η περίοδος που εξετάζουμε ανοίγει με ένα διπλό γεγονός. Τον Ιούνιο του 2016 συνήλθε στην Κρήτη η Αγία και Μεγάλη Σύνοδος της Ορθοδόξου Εκκλησίας, η οποία με το έγγραφό της «Σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας προς τον λοιπόν χριστιανικόν κόσμον» επιβεβαίωσε τη δέσμευση του Ορθοδόξου χώρου στον οικουμενιστικό διάλογο, παρά τις απουσίες τεσσάρων Πατριαρχείων. Λίγους μήνες αργότερα, από 15 έως 22 Σεπτεμβρίου 2016, η Μικτή Διεθνής Επιτροπή Θεολογικού Διαλόγου συνήλθε στην 14η Ολομέλειά της στο Κιέτι της Ιταλίας και υιοθέτησε το έγγραφο «Συνοδικότητα και Πρωτείο κατά τον πρώτο χιλιετηρίδα: Προς μια κοινή κατανόηση υπηρετούσα την ενότητα της Εκκλησίας».

Το κείμενο του Κιέτι ήταν το πρώτο κοινό έγγραφο της Επιτροπής μετά το έγγραφο της Ραβέννας (2007). Επιβεβαίωσε ότι «οι διαφορετικές κατανοήσεις της συνοδικότητας και του πρωτείου έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη διαίρεση» και ότι η σχέση πρωτείου και συνοδικότητας υπήρξε αλληλένδετη στα τρία επίπεδα της εκκλησιαστικής ζωής: τοπικό, περιφερειακό και οικουμενικό. Αξιοσημείωτη είναι η αναγνώριση της Ρώμης ως πρώτης έδρας με «πρωτείο τιμής»  στην πενταρχία, με την επιφύλαξη —που καταγράφηκε σε υποσημείωση— της Γεωργιανής Εκκλησίας για συγκεκριμένες παραγράφους.

 

2. Ο δύσκολος δρόμος προς τη δεύτερη χιλιετία (2017–2021)

Μετά το Κιέτι, η Επιτροπή αποφάσισε να στραφεί στη μελέτη της δεύτερης  χιλιετηρίδα —το πεδίο όπου εντοπίζονται οι πραγματικές εκκλησιολογικές διαφορές. Συνεδριάσεις της Επιτροπής Συντονισμού στο Μπόζε της Ιταλίας (2018, 2019) παρήγαγαν σχέδιο κειμένου για τη «Συνοδικότητα και το Πρωτείο κατά το δεύτερο χιλιετηρίδα και σήμερα». Η πορεία αυτή συνέπεσε με σοβαρές αντιδράσεις στο εσωτερικό της Ορθοδοξίας: η χορήγηση αυτοκεφαλίας στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας (2018–2019) οδήγησε τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία σε ρήξη με το Οικουμενικό Πατριαρχείο και σε αποχώρηση από τη συμμετοχή της στη Μικτή Επιτροπή. Ο διάλογος δεν διακόπηκε, αλλά η ενδοορθόδοξη κρίση σημάδεψε ανεξίτηλα το κλίμα των συνομιλιών. Η πανδημία COVID-19 προκάλεσε πρόσθετη διετή αναστολή (2020–2021).

3. Ρέθυμνο (Μάιος 2022): επιστροφή στο τραπέζι του διαλόγου

Από 16 έως 20 Μαΐου 2022, η Επιτροπή Συντονισμού, συμπροεδρευομένη από τον Καρδινάλιο Kurt Koch και τον (τότε Αρχιεπίσκοπο Τελμησσού, νυν Μητροπολίτη Πισιδίας) Ιώβ, συνήλθε στο Ρέθυμνο της Κρήτης και ολοκλήρωσε την αναθεώρηση του σχεδίου «Πρωτείο και Συνοδικότητα κατά το δεύτερο χιλιετηρίδα και σήμερα», προετοιμάζοντας την επόμενη Ολομέλεια. Οι εργασίες συνοδεύονταν από έντονη ανησυχία για τον πόλεμο στην Ουκρανία, με εκκλήσεις για ειρήνη.

4. Αλεξάνδρεια (Ιούνιος 2023): η 15η Ολομέλεια και το Έγγραφο της Αλεξάνδρειας

Σταθμός-ορόσημο υπήρξε η 15η Ολομέλεια, που πραγματοποιήθηκε από 1 έως 7 Ιουνίου 2023 στην Αλεξάνδρεια, υπό την προεδρία του Πάπα και Πατριάρχη Αλεξανδρείας Θεοδώρου Β. Συμμετείχαν δέκα Ορθόδοξες Εκκλησίες (μεταξύ αυτών η Εκκλησία της Ελλάδος, η Εκκλησία Κύπρου και το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων) και δεκαοκτώ Ρωμαιοκαθολικοί μέλη, και υιοθετήθηκε το έγγραφο «Συνοδικότητα και Πρωτείο κατά το δεύτερο χιλιετηρίδα και σήμερα».

5. Μπάρι (Ιούνιος 2024): στον τόπο του εγγράφου του 1987

Από 3 έως 7 Ιουνίου 2024 η Επιτροπή Συντονισμού συνήλθε στο Μπάρι, στο ίδιο ιστορικό κέντρο όπου είχε υιοθετηθεί το έγγραφο του Μπάρι (1987). Εκεί εξετάστηκε το σχέδιο «Προς την ενότητα στην πίστη: Θεολογικά και κανονικά ζητήματα» και, κυρίως, εξήχθησαν στο επίπεδο της κοινής μελέτης οι δύο κλασικές εκκλησιολογικές διαφορές: το Filioque και η αλάθητη του Πάπα. Συστάθηκαν δύο υποεπιτροπές, καθεμιά επιφορτισμένη με την εκπόνηση σχεδίου κειμένου για ένα από τα δύο θέματα.

6. Ρέθυμνο (Σεπτέμβριος 2025): εστιασμένη εργασία επί του ζητήματος ΤΟΥ ΑΛΑΘΗΤΟΥ ΤΟΥ ΠΑΠΑ

Από 8 έως 12 Σεπτεμβρίου 2025, και πάλι στο Ρέθυμνο, η Επιτροπή Συντονισμού εξέτασε τα δύο σχέδια των υποεπιτροπών και αποφάσισε να εργαστεί πρώτα επί του κειμένου για το ΑΛΑΘΗΤΟ.. Συστάθηκε νέα συντακτική επιτροπή, με την ελπίδα το αναθεωρημένο κείμενο να εξετασθεί σε μελλοντική Ολομέλεια. Η συνεδρίαση έγινε στο πλαίσιο δραματικών εξελίξεων: την κοίμηση του Πάπα Φραγκίσκου (Απρίλιος 2025) και την εκλογή του Πάπα Λέοντα ΙΔ΄, και συνοδεύονταν από την προσδοκία της συνάντησης του νέου Πάπα με τον Οικουμενικό Πατριάρχη για τα 1700 χρόνια από τη Νίκαια.

7. Νίκαια, Νοέμβριος 2025: ο θεολογικός διάλογος συναντά την κορυφή

Το αποκορύφωμα της περιόδου δεν ήρθε από την Επιτροπή αλλά από τους δύο Πρωθιεράρχες. Στις 28 Νοεμβρίου 2025, στον χώρο της αρχαίας βασιλικής του Αγίου Νεοφύτου στην Ίζνικ (Νίκαια), ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος και ο Πάπας Λέων ΙΔ΄, μαζί με αντιπροσωπείες των Πατριαρχείων Αλεξανδρείας, Αντιοχείας και Ιεροσολύμων και άλλων Εκκλησιών, προέφεραν από κοινού το Σύμβολο της Πίστεως χωρίς το Filioque — μια συμβολική πράξη σε πλήρη συνέπεια με το τελευταίο ζήτημα που μελετά η Μικτή Επιτροπή.

Στην Κοινή Διακήρυξη της 29ης Νοεμβρίου 2025, οι δύο Πρωθιεράρχες εξέφρασαν τη «συνεχή υποστήριξή τους στο έργο της Μικτής Διεθνούς Επιτροπής, η οποία στην παρούσα φάση εξετάζει ζητήματα που ιστορικά θεωρούνταν διχαστικά», και ανέλαβαν κοινή δέσμευση να αναζητηθεί κοινή ημερομηνία εορτασμού του Πάσχα . Το γεγονός ότι το 2025 το Πάσχα εορτάστηκε την ίδια ημέρα από όλους τους Χριστιανούς προσέδωσε στη δέσμευση ρεαλιστικό βάρος.

ΠΗΓΕΣ

1. Έγγραφο του Κιέτι (2016) — Synodality and Primacy During the First Millennium, 21 Σεπτεμβρίου 2016.
2. Έγγραφο της Αλεξάνδρειας (2023) — Synodality and Primacy in the Second Millennium and Today, 7 Ιουνίου 2023.
3. Ανακοινωθέντα της Επιτροπής Συντονισμού: Ρέθυμνο 2022, Μπάρι 2024, Ρέθυμνο 2025.
4. Κοινή Διακήρυξη Πάπα Λέοντος ΙΔ΄ και Πατριάρχου Βαρθολομαίου, 29 Νοεμβρίου 2025.

--------------------------------------------------

 

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ ΤΟΥ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟΥ.

visit counter

Ενημερώνουμε τους σναγνώστες του ιστολογίου ότι δημιουργήσαμε προς το παρόν τα παρακάτω  pdf αρχεία που περιέχουν όλα τα άρθρα που δημοσιεύσαμε στο ιστολόγιο -ΟΜΟΛΟΓΙΑ και ΨΗΦΙΔΕΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΟΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ με τίτλο :» ΤΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ, ΟΙ ΘΕΟΛΟΓΙΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ ΚΑΙ Η ΣΥΝΟΔΟΣ  ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ».

1.ΤΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ ΚΑΙ Η  ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ (86 σελίδες). 2.ΟΙ ΘΕΟΛΟΓΙΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ ΚΑΙ Η ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ (88 σελίδες) 3.ΣΧΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΥΠΌΛΟΙΠΟ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟ ΚΟΣΜΟ (101 σελίδες) 4.ΤΑ ΑΛΛΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΤΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ (Επίσημα κείμενα και θεολογικός σχολιασμός) (205 σελίδες)

 

Όσοι ενδιαφέρονται να αποκτήσουν τα ηλεκτρονικά αυτά αρχεία για περισσότερο  μελέτη (χωρίς καμία υποχρέωσή τους )  να μας στείλουν σχετικά στο e-mail. melitinisdometianos@gmail.com

Επίσης αν υπάρχει κάποιος αναγνώστης, που γνωρίζει να δημιουργεί  e-book τα παραπάνω κείμενα. να μας γράψει σχετικά στο παραπάνω e-mail.

Πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

Οι χαρακτηρισμοί και η θεολογία του Τιμίου Σταυρού στην υμνογραφία της 14ης Σεπτεμβρίου (Απόσπασμα)

visit counter

Πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου

Τι γιορτάζουμε στις 14 Σεπτεμβρίου;

Την 14η Σεπτεμβρίου η Ορθόδοξη Εκκλησία εορτάζει την Παγκόσμια Ύψωση του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού.

Το Συναξάρι της ημέρας συνδέεται με τα εξής  κορυφαία ιστορικά γεγονότα:

1. Η ανεύρεση από την Αγία Ελένη (326 μ.Χ.): Όταν ο Μέγας Κωνσταντίνος επικράτησε στη Ρώμη, η μητέρα του, Αγία Ελένη, μετέβη στα Ιεροσόλυμα για να αναζητήσει τον Τίμιο Σταυρό. Στον Γολγοθά, οι ειδωλολάτρες είχαν χτίσει ναό της Αφροδίτης και είχαν σωρεύσει χώματα. Η Αγία Ελένη γκρέμισε το ναό και, έπειτα από έρευνες, βρήκε τρεις σταυρούς (του Χριστού και των δύο ληστών) καθώς και τους  Τίμιους  Ήλους (τα καρφιά). Για να διαπιστώσουν ποιος ήταν ο Σταυρός του Κυρίου, ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων Μακάριος ακούμπησε διαδοχικά τους σταυρούς πάνω σε μια νεκρή γυναίκα, η οποία αναστήθηκε μόλις την άγγιξε ο Σταυρός του Χριστού.
2. Η πρώτη Ύψωση (335 μ.Χ.): Στις 13 Σεπτεμβρίου έγινε τα εγκαίνια του μεγάλου ναού της Αναστάσεως (το λεγόμενο Μαρτύριο) που έχτισε ο Μέγας Κωνσταντίνος στα Ιεροσόλυμα. Την επομένη, 14 Σεπτεμβρίου, ο Πατριάρχης Μακάριος ύψωσε ψηλά τον Τίμιο Σταυρό για να τον προσκυνήσει το πλήθος των πιστών που είχε συρρεύσει.
3. Η επανίδρυση από τον Ηράκλειο (628 μ.Χ.): Το δεύτερο ιστορικό γεγονός που τιμάται συμπληρωματικά αφορά την αρπαγή του Σταυρού από τους Πέρσες το 614 μ.Χ. και την ανάκτησή του από τον αυτοκράτορα Ηράκλειο. Ο Ηράκλειος τον επανέφερε στα Ιεροσόλυμα στις 14 Σεπτεμβρίου του 628, όπου ο Πατριάρχης Ζαχαρίας τον ύψωσε εκ νέου στον Ναό της Αναστάσεως.

Η Εκκλησία, όμως, δεν αρκείται να «διηγηθεί» τα γεγονότα. Μέσα από τους ύμνους της ημέρας — τα στιχηρά του Μικρού και του Μεγάλου Εσπερινού, το κανόνα του αγίου Κοσμά του Μαΐστορος, το κοντάκιο, τα εξαποστειλάρια — μας μιλά για το τι είναι ο Σταυρός, ποιες δυνάμεις κρύβει και τι σημαίνει για τη ζωή μας. Ας δούμε, λοιπόν, με απλά λόγια, τους χαρακτηρισμούς και τη θεολογία του Σταυρού, όπως τους ψάλλει η Εκκλησία στις 14 Σεπτεμβρίου.

Οι χαρακτηρισμοί του Σταυρού στους ύμνους της εορτής και η θεολογία τους.

1. Τρόπαιο νίκης. Οι ύμνοι δεν βλέπουν ποτέ τον Σταυρό ως σύμβολο ήττας και ντροπής. Τον βλέπουν ως το μεγαλύτερο σημείο νίκης στην ιστορία. Τον ονομάζουν «αήττητον τρόπαιον», «ακαταμάχητον όπλον», «θυρεόν απροσμάχητον» και «σκήπτρον ένθεον». Το κοντάκιο της γιορτής τελειώνει με τα λόγια: «όπλον ειρήνης αήττητον τρόπαιον». Δηλαδή: ο Σταυρός είναι το αήττητο έπαθλο της νίκης και το όπλο που φέρνει την ειρήνη.

2. Σκέπη και προστασία. «Σύ μου σκέπη κραταιά υπάρχεις, ο τριμερής Σταυρός του Χριστού» ψάλλει η Εκκλησία. Ο Σταυρός αποκαλείται «απροσμάχητον τείχος», «φυλακτήριον» των πιστών, «περιτείχισμα της Εκκλησίας». Σε αυτόν στάθηκαν και οι αυτοκράτορες: τον αποκαλούν «βασιλέων κραταίωμα», γιατί με το σημείο του Σταυρού — όπως ο Κωνσταντίνος με το «Εν τούτω νίκα» — κέρδιζαν τις μάχες τους.

3. Ξύλο ζωής και πηγή θεραπείας. Ο Σταυρός είναι το «ζωηφόρον ξύλον», το ξύλο που δίνει ζωή, και «των ασθενούντων ιατρός», ο γιατρός των ασθενών. Η Παλαιά Διαθήκη μιλούσε για το ξύλο της ζωής στον παράδεισο· τώρα οι ύμνοι βλέπουν το ξύλο του Σταυρού ως το αληθινό Ξύλο της Ζωής, που γιατρεύει όχι μόνο το σώμα, αλλά κυρίως την ψυχή.

4. Φως που φωτίζει τον κόσμο. «Σταυρός ο φωσφόρος», «φωτολαμπής» — ο Σταυρός είναι φως. Ο Ανδρέας Ιεροσολυμίτης ψάλλει στη λιτή: «Σημειωθήτω εφ' ημάς το φως του προσώπου σου», και ο Ανατόλιος: «Φώτισον ημάς τη ελλάμψει σου, Σταυρέ ζωηφόρε». Στην εποχή μας, όπου τόσα σκοτάδια περιβάλλουν τον άνθρωπο, ο Σταυρός μένει το φως που δεν σβήνει.

5. Δρόμος προς τον ουρανό. Ο Σταυρός είναι «θεία κλίμαξ», ουράνια σκάλα: «δι' ης ανατρέχομεν εις ουρανούς». Είναι η «θύρα του Παραδείσου», που είχε κλείσει με την πτώση του Αδάμ και τώρα ξανανοίγει. Όσο κι αν φαίνεται περίεργο, το «ύψωμα» του Σταυρού είναι το ανέβασμα όλης της ανθρωπότητας: «υψώθημεν από γης προς ουράνια».

6. Η ελπίδα και η ομορφιά της Εκκλησίας. Ίσως ο πιο συγκινητικός χαρακτηρισμός είναι το ιδιόμελο του Όρθρου: «Σταυρέ του Χριστού, χριστιανών η ελπίς, πεπλανημένων οδηγέ, χειμαζομένων λιμήν, εν πολέμοις νίκος, οικουμένης ασφάλεια, ασθενούντων ιατρέ, νεκρών η ανάστασις, ελέησον ημάς». Και το εξαποστειλάριο τα συμπυκνώνει όλα: «Σταυρός, ο φύλαξ πάσης της οικουμένης· Σταυρός, η ωραιότης της Εκκλησίας· Σταυρός, βασιλέων το κραταίωμα· Σταυρός, πιστών το στήριγμα· Σταυρός, αγγέλων η δόξα, και των δαιμόνων το τραύμα». Προσέξτε: ο Σταυρός είναι «ωραιότης» της Εκκλησίας — όχι ντροπή, αλλά καύχημα, όπως έλεγε και ο απόστολος Παύλος.

Η θεολογία του Σταυρού στους ύμνους

1. Με ένα ξύλο νικάει το ξύλο. Ο πυρήνας της θεολογίας της γιορτής βρίσκεται στο μεγάλο Δοξαστικό του Εσπερινού: «Δεύτε άπαντα τα έθνη, το ευλογημένον ξύλον προσκυνήσωμεν». Εκεί εξηγείται το μυστήριο με απλά λόγια: «Ξύλω γάρ έδει το ξύλον ιάσασθαι». Ο διάβολος νίκησε τον Αδάμ με ένα ξύλο· ο Χριστός τον νικά με το ξύλο του Σταυρού: «ο απατήσας εν ξύλω, τω Σταυρώ δελεάζεται». Η κατάρα λύεται και η δικαίωση του ανθρώπου ολοκληρώνεται.

2. Οι τύποι της Παλαιάς Διαθήκης. Τα τροπάρια του κανόνα του Κοσμά γεμίζουν από παλιές ιστορίες που προαναγγέλλουν τον Σταυρό: ο Μωσής με τα χέρια απλωμένα σταυρωτά νικά τον Αμαλήκ· το πικρό νερό της Μερράς γλυκαίνεται με ξύλο· το χάλκινο φίδι· ο πατριάρχης Ιακώβ που ευλογεί με εναλλαγμένα χέρια· η ράβδος του Ααρών· ο Ιωνάς μέσα στο κήτος. Η Εκκλησία βλέπει παντού τον τύπο του Σταυρού — σαν να λέει: όλη η ιστορία του κόσμου έφτανε σ' αυτή τη στιγμή.

3. Νίκη κατά του θανάτου και του διαβόλου. Στους ύμνους της 14ης Σεπτεμβρίου δεν κλαίμε τον Χριστό — γιορτάζουμε τη νίκη Του. «Κατεπόθη του θανάτου η δύναμις». Ο Άδης, που κατάπιε τον Χριστό με λαχτάρα, τον ξέρασε τρέμοντας: «ων γάρ κατέπιε πόθω Άδης, απήμεσε τρόμω». Ο διάβολος καταβάλλεται ολοκληρωτικά: «βροτοί εθεώθημεν, και διάβολος παντελώς καταβέβληται» — οι θνητοί θεοποιηθήκαμε, κι ο διάβολος έπεσε για πάντα.

4. Ο Σταυρός φέρνει την Ανάσταση. Η γιορτή δεν είναι μνημόσυνο του Πάθους, αλλά «εγκαίνια της Αναστάσεως». Γι' αυτό ακούμε: «Σήμερον Σταυρός υψούται, και δαίμονες φυγαδεύονται· σήμερον η κτίσις πάσα εκ της φθοράς ηλευθέρωται». Η ύψωση του Σταυρού μιμείται την Ανάσταση και την Ανάληψη: «Σταυρός υψούται σήμερον, και κόσμος αγιάζεται».

5. Η λατρεία του Σταυρού είναι λατρεία του Χριστού. Γιατί προσκυνάμε τον Σταυρό; Οι ύμνοι δίνουν την απάντηση: δεν προσκυνούμε ένα ξύλο, αλλά Εκείνον που κρεμάστηκε πάνω του. «Τον Σταυρόν σου προσκυνούμεν Δέσποτα, και την αγίαν σου Ανάστασιν δοξάζομεν», ψάλλει η Εκκλησία αντί του Τρισαγίου. Ακριβώς γι' αυτό, στη Θεία Λειτουργία της ημέρας, ο ιερέας υψώνει τον Σταυρό και ευλογεί σταυροειδώς τον λαό προς τις τέσσερις κατευθύνσεις — το φως του Σταυρού φτάνει παντού.

Το μήνυμα για τη ζωή μας σήμερα

Τι μένει, λοιπόν, από όλα αυτά για εμάς; Τρία πράγματα.

Πρώτον, ο Σταυρός δεν είναι ντροπή αλλά καύχημα. Ό,τι ο κόσμος βλέπει ως αποτυχία, η Εκκλησία το βλέπει ως «αήττητον τρόπαιον».

Δεύτερον, ο Σταυρός είναι ζωντανή παρουσία, όχι παλιό αντικείμενο. Είναι «ισχύς» και «βοήθεια» για όποιον τον επικαλείται με πίστη — «Σταυρός, πιστών το στήριγμα».

Τρίτον, ο Σταυρός έχει όνομα και πρόσωπο: τον Χριστό. Γι' αυτό και το απολυτίκιο της γιορτής είναι μια ζεστή προσευχή: «Σώσον Κύριε τον λαόν σου και ευλόγησον την κληρονομίαν σου… και το σον φυλάττων διά του Σταυρού σου πολίτευμα».

Και μια τελευταία εικόνα από το Θεοτοκίο των Αίνων: οι πιστοί προσκυνούν τον Σταυρό «χαρά και φόβω» — με χαρά, για τη σωτηρία που χαρίζει, και με φόβο, γιατί ξέρουμε πόσο ανάξιοι είμαστε. Αυτό είναι όλο το μυστικό της πίστης μας.

Χαίροις, Σταυρέ, του πεσόντος Αδάμ η τελεία λύτρωσις!

………………………………………………………

Εκκλησιολογία Πενταρχίας και Οικουμενιστικό Όραμα. Αποκρυπτογραφώντας την ομιλία του Πατριάρχη Βαρθολομαιου στην Βουδαπέστη.

visit counter

Εισαγωγικά

Η ομιλία της Α.Θ.Π. του Οικουμενικού Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου κατά τη λήξη των εργασιών του 27ου Διεθνούς Συνεδρίου της Εταιρείας Δικαίου των Ανατολικών Εκκλησιών, στις 4 Σεπτεμβρίου 2026, στο νεοεγκαινιασθέν Ορθόδοξο Χριστιανικό Κέντρο Διαλόγου «Φανάριον» της Βουδαπέστης, διακρίνεται από οικουμενιστική λογική και προοπτική.

Η εκδήλωση πλαισιώθηκε από την παρουσία σημαντικών προσωπικοτήτων, όπως ο απερχόμενος Πρόεδρος της Εταιρείας, Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Περιστερίου κ. Γρηγόριος, και ο νεοεκλεγείς Πρόεδρος και οικοδεσπότης, Ελλογιμώτατος Καθηγητής Péter Szabó. Ο Πατριάρχης , ως ιδρυτικό μέλος της Εταιρείας από το 1969 και πρώτος Αντιπρόεδρός της, απέτισε φόρο τιμής στους πνευματικούς του πατέρες και ιδρυτές: τον αοίδιμο πατέρα Ivan Žužek, υπό την επίβλεψη του οποίου εκπόνησε τη διδακτορική του διατριβή στη Ρώμη, και τον αλησμόνητο Καθηγητή Αμίλκα Αλιβιζάτο.

Κεντρικό ορόσημο της εκδήλωσης αποτέλεσε η ίδρυση του νέου Κέντρου «Φανάριον», η οποία σηματοδοτεί τη θεμελίωση ενός σύγχρονου οικουμενιστικού κόμβου στην καρδιά της Ευρώπης και αποτελεί καρπό των  μόχθων του Μητροπολίτου Αυστρίας και Εξάρχου Ουγγαρίας κ. Αρσενίου.

 Υπό το πρόσχημα μιας δήθεν ενότητας, ο Πατριάρχης επιχείρησε να νομιμοποιήσει τον «νομικό οικουμενισμό», υποβιβάζοντας τους Ιερούς Κανόνες της Εκκλησίας σε ευλύγιστα εργαλεία προσαρμογής. Αντί οι κανόνες να αποτελούν τα αδιαπραγμάτευτα όρια που διαχωρίζουν την αλήθεια από την πλάνη και την Εκκλησία από τον αιρετικό κόσμο, μετατρέπονται σε μοχλούς διάλυσης της Ορθόδοξης εκκλησιολογίας. Η κατάργηση των παραδοσιακών ορίων και η εργαλειοποίηση της κανονικής τάξης για χάρη του συγκρητιστικού διαλόγου προωθούν μια ψευδεπίγραφη «ενότητα» που αγνοεί το δόγμα, προδίδει την Παράδοση των Πατέρων και υποτάσσει την Ορθοδοξία στις επιταγές του πανθρησκειακού οικουμενισμού.

 

ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΟΜΙΛΙΑΣ ΤΟΥ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ

(Ολόκληρο το κείμενο στα αγγλικα βρίσκεται στην ηλεκτρονική διεύθυνση : https://fosfanariou.gr/index.php/2026/09/05/omilia-tou-oikoumenikou-patriarchou-stin-voudapesti-4-septemvriou-2026/

 

Η Εκκλησιολογία της Πενταρχίας κατά την Πρώτη Χιλιετία

Η Πενταρχία λειτούργησε κατά την πρώτη χιλιετία ως ο βασικός θεσμικός πυλώνας διαφύλαξης της ενότητας και της ευταξίας στην αδιαίρετη χριστιανική Εκκλησία. Η Αναλογία των Πέντε Αισθήσεων, όπως διατυπώθηκε τον 9ο αιώνα από τον Αναστάσιο τον Βιβλιοθηκάριο, απέδωσε την αρμονική διακυβέρνηση του εκκλησιαστικού σώματος παραβάλλοντάς την με τις πέντε αισθήσεις του ανθρώπινου οργανισμού, καταδεικνύοντας ότι η εύρυθμη λειτουργία εξαρτιόταν απολύτως από την ομόνοια και τη συνεργασία των πέντε θρόνων. Το Σύστημα της Κοινωνίας (Communio Patriarcharum) διασφάλιζε την ενότητα μέσω της κανονικής αυτονομίας κάθε Πατριάρχη στον τοπικό του χώρο, η οποία συνυπάρχαινε με την αδιάσπαστη συμμετοχή όλων στην κοινή πίστη και τη συλλειτουργία γύρω από το ίδιο Ευχαριστιακό Ποτήριο. Το σύστημα αυτό αφορούσε ισότιμα τα Πατριαρχεία Ρώμης, Κωνσταντινουπόλεως, Αλεξανδρείας, Αντιοχείας και Ιεροσολύμων, τα οποία συνέθεταν συλλογικά το ορατό σύμβολο της παγκόσμιας εκκλησιαστικής συνοχής.

Η Φύση του Παπικού Πρωτείου και ο Τίτλος «Πατριάρχης της Δύσεως»

Η προσέγγιση του ρόλου του Επισκόπου Ρώμης βασίζεται στη «σπουδαία αρχή» του Joseph Ratzinger και στο όραμα του Πατριάρχη Αθηναγόρα, υιοθετώντας τη διατύπωση του τελευταίου για τον Πάπα ως «διάδοχο του Πέτρου, πρώτο κατά την τιμή μεταξύ ημών, προκαθήμενο στην αγάπη», ώστε το πρωτείο να νοείται ως διακονία αγάπης εντός της κοινωνίας των Εκκλησιών και όχι ως άμεση και παγκόσμια δικαιοδοσία υπεράνω αυτών, ενώ παράλληλα κρίσιμης σημασίας για τον οικουμενικό διάλογο κρίνεται η θετική αποκατάσταση του τίτλου «Πατριάρχης της Δύσεως» στο Annuario Pontificio του 2024, μετά την αφαίρεσή του το 2006 από τον Βενέδικτο ΙΣΤ΄.

5. Σύγχρονες Πρωτοβουλίες και η «Πεντάχορδη Λύρα»

Λόγω της συνεχιζόμενης στερήσεως της συνοδοιπορίας της Εκκλησίας της Πρεσβυτέρας Ρώμης, το Οικουμενικό Πατριαρχείο αναλαμβάνει την εντατικοποιημένη ποιμαντική ευθύνη που του αναλογεί. Ο Πατριάρχης απέστειλε επιστολή στους τρεις άλλους αρχαίους Θρόνους της Ανατολής (Αλεξάνδρεια, Αντιόχεια, Ιεροσόλυμα), προσκαλώντας τους σε αδελφική Σύναξη. Οι τέσσερις αυτοί Θρόνοι παραμένουν «ακλώνητοι στύλοι και αρραγή θεμέλια της Αποστολικής Παραδόσεως». Οι επιδιώξεις της επικείμενης Σύναξης εστιάζουν στη συνοδική διάκριση των μεγάλων και πιεστικών προκλήσεων που αντιμετωπίζει ο χριστώνυμος λαός του Θεού, στην επιβεβαίωση της ιστορικής συνέχειας της Αποστολικής Πίστης και στην αταλάντευτη και ενιαία μαρτυρία της Ορθοδοξίας στον σύγχρονο κόσμο. Ως καταστάλαγμα αυτής της πορείας, το τελικό μήνυμα εκπέμπει ελπίδα για την αποκατάσταση της πλήρους ευχαριστιακής κοινωνίας, προσδοκώντας ότι η Πενταρχία θα καταστεί ξανά πλήρης ώστε η «πεντάχορδη λύρα» της παγκόσμιας Εκκλησίας να αντηχήσει και πάλι με την αρχαία της αρμονία, συμμετέχοντας ενεργά στη μαρτυρία της αλήθειας. Υπό αυτό το πρίσμα, το «Φανάριον» της Βουδαπέστης φιλοδοξεί να αποτελέσει ένα διαρκές σταυροδρόμι συνάντησης και τοποθεσία της υπομονετικής αναζήτησης της αλήθειας εν αγάπη.

 

Κριτική Επισκόπηση της ομιλίας

Η  ομιλία του Οικουμενικού Πατριάρχου Βαρθολομαίου στη Βουδαπέστη– συνιστά επιτομή της εκκλησιολογικής εκτροπής του σύγχρονου οικουμενισμού. Υπό το πρόσχημα της ιστορικής αναδρομής και της δήθεν αποκατάστασης της «ενότητας», προωθείται μια εκκλησιολογία που υπονομεύει ευθέως τους Ιερούς Κανόνες, την πατερική παράδοση και την Ορθόδοξη αυτοσυνειδησία.

Η Αίρεση του «Νομικού Οικουμενισμού» — Η χαρακτηριστική δήλωση ότι οι εκκλησιαστικοί κανόνες δεν αποτελούν «νομικά τείχη» που χωρίζουν τους εντός από τους εκτός της Εκκλησίας, αλλά «εργαλεία» της οικουμενικής κίνησης, συνιστά κατάφωρη παραχάραξη της κανονικής τάξης. Οι Άγιοι Κανόνες της Εκκλησίας μας δεν θεσπίστηκαν ως διακοσμητικά στοιχεία ούτε ως ελαστικά «εργαλεία διαλόγου», αλλά ως ορατά όρια (τείχη) που διαχωρίζουν την αλήθεια από την αίρεση, το φως από το σκότος. Η απομείωση της κανονικής ακρίβειας στο όνομα μιας νοσηφής «αγάπης» χωρίς αλήθεια οδηγεί αναπόφευκτα στην αλλοίωση του δόγματος.

Η Ανιστόρητη Αναβίωση της «Πενταρχίας» και η Σχέση με τον Παπισμό — Η απόπειρα αναβίωσης του θεσμού της «Πενταρχίας» και η εξομοίωση της θέσης του εκπεσόντος Πατριαρχείου Ρώμης με τα ορθόδοξα Πατριαρχεία αγνοεί θεμελιώδη εκκλησιολογικά δεδομένα: Η Ρώμη έχει αποκοπεί από το Σώμα της Μίας, Αγίας, Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας λόγω των παπικών κακοδοξιών (Filioque, αλάθητο, παγκόσμια πρωτεία δικαιοδοσίας). Η αποδοχή του Παπικού Πρωτείου –έστω και υπό τον μανδύα του «πρώτου στην αγάπη» ή του «προκαθημένου» κατά τα πρότυπα του Joseph Ratzinger– αποτελεί υποχώρηση έναντι του βατικάνειου συγκεντρωτισμού.

Η θεραπεία της «Πεντάχορδης λύρας» χωρίς προηγούμενη επιστροφή του Παπισμού στην Ορθόδοξη Πίστη και εγκατάλειψη των αιρετικών του δογμάτων είναι εκκλησιολογική ουτοπία και προδοσία της Πατερικής Ομολογίας.

Η Υποκατάσταση της Συνοδικότητας από το Ανατολικό «Βατικανό» — Η εξαγγελία σύγκλησης των τεσσάρων αρχαίων Πατριαρχείων (χωρίς τη συμμετοχή της καθόλου Ορθοδοξίας με ευρεία συνοδική εκπροσώπηση) επιχειρεί να δημιουργήσει ένα νέο κέντρο εξουσίας και αποφάσεων, μια «ανατολική παπική» δομή που παρακάμπτει την ισότητα των τοπικών Αυτοκεφάλων Εκκλησιών.

Το προβαλλόμενο κέντρο «Φανάριον» στη Βουδαπέστη και ο «οικουμενικός διάλογος» που ευαγγελίζεται η ομιλία  δεν υπηρετούν την ενότητα «εν τῇ Αληθείᾳ», αλλά τον συγκρητισμό και την υποταγή της Ορθοδοξίας στις γεωπολιτικές και εκκλησιολογικές επιδιώξεις της Δύσης. Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν έχει ανάγκη από νέες «οικουμενικές» φόρμουλες, αλλά από την επαναβεβαίωση της Πατερικής Ομολογίας και την απόρριψη κάθε μορφής συγκρητιστικού εκσυγχρονισμού.

Η ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΠΑΠΙΣΜΟ

visit counter

(Σύντομο κατηχητικό σημείωμα)

Ο Σταυρός είναι το κέντρο της Χριστιανικής πίστης. Για κάθε Χριστιανό, ο σταυρός δεν είναι απλώς ένα σύμβολο· είναι το σημείο όπου η αγάπη του Θεού συνάντησε την αμαρτία του ανθρώπου. Όμως, όπως συμβαίνει με πολλά θέματα της πίστης, η Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία και ο Ρωμαιοκαθολικισμός (που συχνά ονομάζεται «παπισμός» στα θεολογικά κείμενα) κατανοούν τον Σταυρό με διαφορετικό τρόπο. Σε αυτό το άρθρο θα δούμε, με απλά λόγια, ποια είναι η θεολογία του Σταυρού στον παπισμό και πού εντοπίζονται οι βασικές διαφορές από την Ορθόδοξη παράδοση.

Τι είναι ο Σταυρός για τον Ρωμαιοκαθολικισμό;

Για την Καθολική Εκκλησία, ο Σταυρός είναι πρώτα απ' όλα η θυσία του Χριστού για τη σωτηρία του κόσμου. Ο Χριστός πέθανε στον σταυρό για να λυτρώσει τον άνθρωπο από την αμαρτία. Αυτή η βασική αλήθεια είναι κοινή σε όλες τις Χριστιανικές Εκκλησίες. Η διαφορά βρίσκεται στο πώς εξηγείται αυτή η θυσία.

Η θεωρία της «ικανοποίησης»

Η σημαντικότερη κατανόηση του Σταυρού στον παπισμό οφείλεται στον  Ανσέλμο Καντερβούρης (11ος αιώνας). Σύμφωνα με τη διδασκαλία του, ο άνθρωπος αμάρτησε και όφειλε στον Θεό μια «οφειλή» — μια χρεωστική υποχρέωση που δεν μπορούσε να πληρώσει. Ο Θεός, ως δίκαιος, δεν μπορούσε να αγνοήσει την αμαρτία. Έτσι, ο Χριστός ήρθε και πλήρωσε τη χρέη αντί για μας, προσφέροντας τον εαυτό Του ως θυσία.

Η θεολογική σύλληψη του Ανσέλμου Καντερβούρη (11ος αιώνας), η οποία διατυπώθηκε κυρίως στο έργο του Cur Deus Homo (Γιατί ο Θεός έγινε άνθρωπος), αποτελεί τη θεμελιώδη βάση της δυτικής σωτηριολογίας γύρω από το νόημα του Σταυρού. Ο Ανσέλμος επηρεάστηκε βαθύτατα από το φεουδαρχικό σύστημα της εποχής του, θεωρώντας ότι η αμαρτία του ανθρώπου δεν είναι μια απλή ηθική παράβαση, αλλά μια άπειρη προσβολή προς την υπέρτατη θεία Μαεστρία. Επειδή ο άνθρωπος είναι πεπερασμένος, αδυνατεί να προσφέρει κάτι επαρκές για να εξιλεώσει αυτή την προσβολή, με αποτέλεσμα να χρωστά στον Θεό μια «οφειλή»  που παραμένει διαρκώς απλήρωτη, καθώς η θεία δικαιοσύνη απαιτεί απόλυτη τάξη. Επειδή ο άνθρωπος αδυνατούσε να πληρώσει, αλλά ο Θεός επιθυμούσε να τον σώσει, απαιτήθηκε η παρέμβαση του Ιησού Χριστού, ο οποίος ως αληθινός Θεός και αληθινός άνθρωπος διέθετε ταυτόχρονα την απαιτούμενη ιδιότητα και αξία. Ο θάνατός Του πάνω στον Σταυρό λειτούργησε ως μια εκούσια προσφορά υπέρμετρης τιμής προς τον Πατέρα, εξισορροπώντας το βάρος της ανθρώπινης αμαρτίας και ικανοποιώντας πλήρως τη θεία δικαιοσύνη αντί για εμάς. Αυτή η προσέγγιση προσέδωσε στη λύτρωση έναν έντονα νομικό, λογιστικό και συναλλακτικό χαρακτήρα, εστιάζοντας κυρίως στο πώς ο Θεός ικανοποιεί τη δικαιοσύνη Του, σε αντίθεση με την ανατολική παράδοση που ερμηνεύει τον Σταυρό πρωτίστως ως νίκη κατά του θανάτου και έκφραση της άπειρης αγάπης.

Σε απλά λόγια: ο Θεός ήταν «θυμωμένος» με τον άνθρωπο λόγω της αμαρτίας, και ο Χριστός «ικανοποίησε» αυτή την απαίτηση της δικαιοσύνης με το θάνατό Του. Αυτή η προσέγγιση τονίζει τη δικαιοσύνη του Θεού και παρουσιάζει τον Σταυρό ως μια οικονομική ή νομική συναλλαγή.

Η τιμωρία και η δικαιοσύνη

Μια παραλλαγή αυτής της θεωρίας, που έγινε ιδιαίτερα γνωστή από τον μεταρρυθμιστή Λούθηρο και επηρέασε πολύ τη Δύση, είναι η ιδέα της «υποκατάστασης», σύμφωνα με την οποία ο Χριστός τιμωρήθηκε στη θέση μας, καθώς ο Θεός «μετέθεσε» τις αμαρτίες μας πάνω στον Χριστό κι Εκείνος υπέστη την τιμωρία που εμείς αξίζαμε. Στον Ρωμαιοκαθολικισμό σήμερα αυτή η εικόνα έχει μαλακώσει, αλλά παραμένει η ιδέα ότι ο θάνατος του Χριστού ήταν μια «τιμωρία» που χρειαζόταν να εξαγοραστεί για λογαριασμό μας.. Αυτή η αντίληψη, γνωστή στη θεολογία ως ποινική υποκατάσταση, αποτέλεσε έναν από τους βασικότερους τρόπους με τους οποίους η Δυτική Χριστιανοσύνη ερμήνευσε το νόημα του Σταυρού και της Σωτηρίας, βασιζόμενη στη θεία δικαιοσύνη, όπου ο Θεός ως υπέρτατος Κριτής απαιτεί την τιμωρία κάθε παράβασης.

Οι βασικοί πυρήνες της θεωρίας αυτής περιλαμβάνουν τη μεταφορά της ενοχής, όπου οι αμαρτίες όλης της ανθρωπότητας λογαριάστηκαν στον Ιησού Χριστό, και την εκτέλεση μιας θανατικής ποινής, κατά την οποία ο Χριστός υπέφερε την οργή του Θεού και αποπλήρωσε πλήρως το χρέος της αμαρτίας. Η προσέγγιση αυτή διαφοροποιείται αισθητά από την παράδοση της Ορθόδοξης Ανατολικής Εκκλησίας, η οποία ερμηνεύει τον σταυρικό θάνατο με όρους λύτρωσης, νίκης κατά του θανάτου και θεραπείας της ανθρώπινης φύσης, ενώ η Δύση είδε τη σχέση Θεού και ανθρώπου μέσα από το πρίσμα του ρωμαϊκού νομικού συστήματος και του δικαίου.

Η εξέλιξη της ιδέας διακρίνεται στον Προτεσταντισμό, ιδιαίτερα στον Καλβινισμό και τον Λουθηρανισμό, όπου η ποινική υποκατάσταση έγινε το κέντρο της σωτηριολογίας και ο άνθρωπος δικαιώνεται δια πίστεως αποδεχόμενος αυτή την αντικατάσταση. Αντίθετα, στην Καθολική Εκκλησία, αν και διατηρήθηκε η ιδέα της ικανοποίησης της θείας δικαιοσύνης, οι σύγχρονοι θεολόγοι αποφεύγουν τις ακραίες δικανικές ερμηνείες, τονίζοντας τον θάνατο του Χριστού ως την υπέρτατη πράξη υπακοής και αγάπης μέχρι θανάτου που εξιλεώνει την ανθρωπότητα.

 

Η Ορθόδοξη αντίθεση: νίκη και αγάπη

Η Ορθόδοξη Εκκλησία βλέπει τον Σταυρό τελείως διαφορετικά. Για την Ορθοδοξία, ο Σταυρός δεν είναι η τιμωρία που έδωσε ένας θυμωμένος Θεός, αλλά η μεγάλη νίκη του Χριστού απέναντι στον θάνατο και τον διάβολο. Ο Χριστός δεν πλήρωσε κάποιο χρέος σε έναν «θυμωμένο Πατέρα», αφού ο Θεός Πατέρας δεν ήταν ποτέ εχθρός του ανθρώπου. Ο Θεός είναι μόνο αγάπη, και ο Σταυρός είναι η μεγαλύτερη απόδειξη αυτής της αγάπης. Όπως λέει άλλωστε ο Απόστολος Παύλος, «ο Χριστός μας αγάπησε και έδωσε τον εαυτό του για εμάς». Έτσι, η Ορθοδοξία μιλάει για μια θυσία αγάπης και όχι για την ικανοποίηση μιας αυστηρής δικαιοσύνης. Ο Χριστός πρόσφερε τον εαυτό του εντελώς ελεύθερα και από αγάπη, και όχι επειδή «αναγκάστηκε» να πληρώσει κάποιο χρέος.

Συμπέρασμα

Η θεολογία του Σταυρού στον παπισμό βασίζεται κυρίως στην ιδέα της «ικανοποίησης» και της «τιμωρίας» — ο Χριστός πλήρωσε το χρέος της αμαρτίας. Η Ορθόδοξη Εκκλησία, από την άλλη, βλέπει τον Σταυρό ως έκφραση της άπειρης αγάπης του Θεού και ως νίκη επί του θανάτου. Και στις δύο περιπτώσεις, ο Σταυρός παραμένει το μεγαλύτερο μυστήριο της πίστης μας. Για τον Ορθόδοξο Χριστιανό, όμως, το βασικό μήνυμα είναι ένα: ο Θεός δεν μας τιμώρησε· μας αγάπησε μέχρι θανάτου, και ο θάνατός Του έγινε η αφετηρία της δικής μας αναστάσεως.

Πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

AΠΟΤΕΛΕΙ Η ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΗΡΥΞΗ ΑΙΡΕΣΗΣ «ΓΥΜΝΗ ΤΗ ΚΕΦΑΛΗ» ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΠΩΣ ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΕΙΤΑΙ ΑΥΤΟ;;

visit counter

Πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου

2. Η Ερμηνεία της Φράσεως «Γυμνῇ τῇ Κεφαλῇ»

Ο 15ος ιερός Κανόνας ορίζει ότι η αποτείχιση  δικαιώνεται και επαινείται όταν ο επίσκοπος διδάσκει την κακοδοξία «δημοσίᾳ... και γυμνῇ τῇ κεφαλῇ επ' Εκκλησίας».

Ο κανονιολόγος Ιωάννης Ζωναράς ερμηνεύει τη φράση αυτή ορίζοντας ότι σημαίνει «ανυποστόλως και μετά παρρησίας διδάσκει τα αιρετικά δόγματα». Η επίσημη συνοδική αποδοχή, η υπογραφή και η λειτουργική διαμνημόνευση των αποφάσεων αυτών αποτελούν την πλέον απροκάλυπτη, θεσμική και «μετά παρρησίας» διακήρυξη της κακοδοξίας πάνω στην Αγία Τράπεζα ενώπιον του ποιμνίου.

3. Αίρεση «παρά των Αγίων Συνόδων ή Πατέρων κατεγνωσμένη»

Ο Οικουμενισμός —του οποίου η Σύνοδος της Κρήτης αποδέχτηκε— εμπίπτει στην απαίτηση του 15ου Κανόνα περί αιρέσεως που είναι ήδη καταδικασμένη από παλαιές και σύγχρονες Συνόδους, από τους Αγίους Πατέρες και από την ίδια την Αγία Γραφή.

Συνεπώς, ο επίσκοπος που αποδέχεται και διδάσκει δημοσίως τις αποφάσεις αυτές καθίσταται «ψευδεπίσκοπος» και «ψευδοδιδάσκαλος», και η διακοπή της κοινωνίας μαζί του πριν από τη συνοδική του καταδίκη δεν προκαλεί σχίσμα, αλλά προστατεύει την Εκκλησία από το σχίσμα της αιρέσεως.

Η  αποδοχή και η διακήρυξη των αποφάσεων της Συνόδου της Κρήτης αποτελεί κήρυξη αιρέσεως «γυμνῇ τῇ κεφαλῇ», εμπίπτοντας άμεσα στις προϋποθέσεις του 15ου ιερού Κανόνα της ΑΒ' Συνόδου.

Η θέση αυτή αναλύεται ως εξής::

1. Η Αιρετική Εκκλησιολογία των Αποφάσεων της Κρήτης.

Οι πηγές υπογραμμίζουν ότι η Σύνοδος της Κρήτης (2016) προσέβαλε το εκκλησιαστικό δόγμα και εισήγαγε νέα αιρετική εκκλησιολογία. Συγκεκριμένα:

• Θεώρησε και ονόμασε τις αιρέσεις ως «εκκλησίες».
• Επικύρωσε συνοδικά τα κείμενα των Θεολογικών Διαλόγων, αναγνωρίζοντας στους αλλοδόξους (Μονοφυσίτες, Παπικούς, Προτεστάντες) έγκυρο βάπτισμα και αποστολική διαδοχή.
• Ενέκρινε τη θεσμική συμμετοχή στο «Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών», υποβιβάζοντας τη Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία.

ΕΝΣΤΑΣΗ :ΝΑΙ ΑΛΛΑ ΣΗΜΕΡΑ ΔΕΝ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΑΠΟ ΑΜΒΩΝΟΣ.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ :Η ένσταση αυτή είναι συχνή, αλλά σύμφωνα με τις πατερικές πηγές και τα πρακτικά των Συνόδων, η έννοια του «κηρύσσειν δημοσίᾳ και γυμνῇ τῇ κεφαλῇ» δεν περιορίζεται στο προφορικό κήρυγμα από τον άμβωνα.

Η πατερική παράδοση θεμελιώνει την απάντηση ως εής:

1. Κήρυγμα «Έργῳ και Λόγῳ» (Όσιος Θεόδωρος ο Στουδίτης)

Όταν ο Όσιος Θεόδωρος ο Στουδίτης κλήθηκε να απαντήσει σε παρόμοιο ερώτημα —ότι δηλαδή οι αιρετίζοντες της εποχής του δεν δίδασκαν ευθέως την εκτροπή από τον άμβωνα— εξήγησε ότι η αίρεση δεν κηρύσσεται μόνο με λόγια. Κηρύσσεται «έργῳ και λόγω» όταν μια δογματική ή κανονική παραβίαση κυρώνεται συνοδικά, παρουσιάζεται ως «σωτήριος οικονομία» και επιβάλλεται στην καθημερινή εκκλησιαστική πράξη.

2. Η Θεσμική και Συνοδική Αποδοχή

Μια συνοδική απόφαση (όπως της Κρήτης), η οποία έχει υπογραφεί επίσημα από επισκόπους, έχει δημοσιευθεί και ισχύει ως επίσημη γραμμή της Εκκλησίας, αποτελεί διαρκές και απροκάλυπτο κήρυγμα της διοικούσης Εκκλησίας. Το γεγονός ότι δεν αναλύεται καθημερινά στο κυριακάτικο κήρυγμα δεν αναιρεί το ότι έχει θεσμοθετηθεί και εφαρμόζεται επίσημα.

3. Το «Γυμνῇ τῇ Κεφαλῇ» και η Αγία Τράπεζα

Οι ερμηνευτές των Κανόνων (όπως ο Ιωάννης Ζωναράς) ερμηνεύουν τη φράση «γυμνῇ τῇ κεφαλῇ» ως «ανυποστόλως και μετά παρρησίας» διδασκαλία.

• Στην Ορθόδοξη Λειτουργική παράδοση, ο κατεξοχήν «άμβωνας» ομολογίας της πίστεως είναι η Αγία Τράπεζα.
• Η αναφορά του ονόματος του Επισκόπου ή του Πατριάρχου κατά τη Θεία Λειτουργία αποτελεί «τελείαν συγκοινωνίαν» και δηλώνει δημόσια συμμετοχή στην πίστη του μνημονευομένου.
• Όταν λοιπόν ο λειτουργός μνημονεύει τον επίσκοπο που αποδέχθηκε ή εφαρμόζει τις αποφάσεις αυτές, διακηρύσσει δημόσια («επ' Εκκλησίας») και ενώπιον του θυσιαστηρίου τη μετοχή του σε αυτές.
• Όπως προκύπτει από τα Πρακτικά της Ε' Οικουμενικής Συνόδου, η μνημόνευση ακατάκριτου αιρετικού επισκόπου μιαίνει την καθαρότητα των αγίων μυστηρίων. Ο μολυσμός αυτός δεν σημαίνει ακύρωση ή αφανισμό του ενυποστάτου των μυστηρίων (καθώς αυτά τελούνται υποστατικά όσο ο κληρικός δεν έχει καθαιρεθεί συνοδικά), αλλά απώλεια του αγιασμού και της αφέσεως των αμαρτιών. Έτσι, η συμμετοχή στη Θεία Ευχαριστία όπου μνημονεύεται η αφορμή της αιρέσεως αποβαίνει για τους εν γνώσει κοινωνούντες «εις κρίμα και κατάκριμα».

 Συνεπώς, η διακοπή της μνημονεύσεως (αποτείχιση) κατά τον 15ο Κανόνα της ΑΒ' Συνόδου αποτελεί το κανονικό μέσο για την προστασία του πιστού από τον αλυσιδωτό αυτόν πνευματικό συμμολυσμό

4. Η Σιωπή ως Συγκατάθεση

Όπως τονίζει ο Όσιος Θεόδωρος ο Στουδίτης, η ανοχή και η σιωπή απέναντι σε μια ήδη θεσμοθετημένη κακοδοξία συνιστά συγκατάθεση και επισύρει το φοβερό «κρίμα της σιωπής». Συνεπώς, η επίσημη υιοθέτηση, η θεσμική εφαρμογή και η λειτουργική διαμνημόνευση των αποφάσεων συνιστούν πλήρη και δημόσια κήρυξη («γυμνῇ τῇ κεφαλῇ»), ανεξάρτητα από το αν γίνεται ειδική αναφορά στο προφορικό κήρυγμα του άμβωνα.

Η στάση του Οσίου Θεοδώρου του Στουδίτου απέναντι στη «Μοιχειανική» Σύνοδο του 809 μ.Χ

Η στάση του Οσίου Θεοδώρου του Στουδίτου απέναντι στη «Μοιχειανική» Σύνοδο του 809 αποτελεί ένα θεμελιώδες ιστορικό παράδειγμα για το πώς μια επικαλούμενη «οικονομία» μετατρέπεται σε αίρεση.

Η εξέλιξη αυτή αναλύεται ως εξής::

1. Η διαφορά μεταξύ Αμαρτήματος και Αιρέσεως.

Πριν από τη Σύνοδο του 809, η αντικανονική ευλόγηση του παρανόμου γάμου του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου ΣΤ' από τον ιερέα Ιωσήφ θεωρούνταν από τον Όσιο ως μια μεμονωμένη αμαρτωλή πράξη και παραβίαση των ιερών κανόνων. Για το λόγο αυτό, κατά το διάστημα εκείνο ο Όσιος ασκούσε μια προσωρινή οικονομία: απέφευγε μεν την προφανή κοινωνία με τον «μοιχοζεύκτη» ιερέα Ιωσήφ, αλλά διατηρούσε την εκκλησιαστική κοινωνία με τους Πατριάρχες Ταράσιο και Νικηφόρο εφόσον ο Ιωσήφ είχε παυθεί από την ιερουργία.

2. Η θεσμοθέτηση της Παρανομίας ως «Σωτηρίου Οικονομίας»

Η ουσιαστική μεταβολή συνέβη στη Σύνοδο του 809, όπου οι επίσκοποι δεν περιορίστηκαν στην ανεκτικότητα μιας αμαρτωλής πράξεως, αλλά προέβησαν σε δογματική απόκλιση. Συγκεκριμένα:

• Θέσπισαν ότι οι θείοι νόμοι δεν ισχύουν για τους βασιλείς όταν αυτοί δεν το επιθυμούν.
• Ονόμασαν τη διάλυση των ευαγγελικών εντολών «σωτήριον οικονομίαν».
• Αναθεμάτισαν όσους δεν αποδέχονταν αυτή την «οικονομία» των αγίων.

3. «Μία φωνὴ τίκτει αἵρεσιν»

Ο Όσιος Θεόδωρος διέγνωσε ότι η Σύνοδος του 809 γέννησε μια νέα αίρεση —τη «μοιχειανική αίρεση»— διότι μέσω αυτής της συνοδικής αποφάσεως διακήρυξαν ότι οι αμετάβλητες εντολές του Ευαγγελίου είναι τρεπτές και μεταβαλλόμενες ανάλογα με τις περιστάσεις. Με τον τρόπο αυτό, η παραβίαση της πίστεως και των κανόνων αναδείχθηκε  σε θεσμικό δόγμα.

4. Η Δημόσια Κήρυξη και η Υποχρεωτική Αποτείχιση

Ενώ πριν από το 809 δεν υπήρχε «εκφωνητόν πονηρόν δόγμα», η Σύνοδος του 809 έφερε την κακοδοξία απροκάλυπτα στη δημοσιότητα («διὰ συνόδου εἰς τοὐμφανές»). Αυτή η δημόσια κήρυξη ενεργοποίησε άμεσα την υποχρέωση της αποτείχισης:

• Ο Όσιος διέκοψε πλήρως από την κοινωνία της Συνόδου και όσων συνέπλεαν μαζί της.
• Τόνισε ότι η σιωπή απέναντι στη θεσμοθετημένη πλάνη συνιστά συγκατάθεση και επισύρει το «φοβερόν τῆς σιωπῆς κρῖμα».
• Υπενθύμισε τη διδασκαλία του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου ότι «εχθροί του Θεού δεν είναι μόνο οι αιρετικοί, αλλά και όσοι κοινωνούν με αυτούς».

5. Τα Όρια της Αληθινής Οικονομίας

Ο Όσιος υπογράμμισε ότι «ουδεμία γαρ οικονομία λύσιν των θείων νόμων αποτελεί». Όταν η οικονομία χρησιμοποιείται για να νομιμοποιήσει τη διαρκή αμαρτία ή την κακοδοξία, παύει να είναι θεραπευτική συγκατάβαση και μεταβάλλεται σε παράνομη υποκρισία και καταστροφή της εκκλησιαστικής πειθαρχίας

Η διάκριση του Οσίου Θεοδώρου (μεταξύ μεμονωμένου παραπτώματος και συνοδικής νομιμοποίησής του ως «οικονομίας») πως εφαρμόζεται στη σύγχρονη εκκλησιολογική συζήτηση για τις αποφάσεις της Κρήτης.

Η διάκριση που έκανε ο Όσιος Θεόδωρος ο Στουδίτης κατά τη Μοιχειανική έριδα εφαρμόζεται άμεσα στη σύγχρονη εκκλησιολογική αξιολόγηση των αποφάσεων της Συνόδου της Κρήτης (2016):

1. Από το Μεμονωμένο Παράπτωμα στη Συνοδική Θεσμοθέτηση

• Στην εποχή του Οσίου Θεοδώρου: Πριν από τη Σύνοδο του 809, η αντικανονική ευλόγηση του παρανόμου γάμου αποτελούσε μια μεμονωμένη αμαρτωλή πράξη και παραβίαση των ιερών κανόνων. Όταν όμως η Σύνοδος του 809 επικύρωσε την πράξη αυτή, θέσπισε ότι οι θείοι νόμοι δεν υποχρεώνουν τους βασιλείς και ονόμασε τη διάλυση των εντολών «σωτήριο οικονομία».
• Στη Σύνοδο της Κρήτης (2016): Αντίστοιχα, ενώ για δεκαετίες οι διάφορες υποχωρήσεις του Οικουμενισμού διεξάγονταν υπό το κάλυμμα μιας άμετρης «οικονομίας», με τη Σύνοδο της Κρήτης οι αποκλίσεις αυτές θεσμοθετήθηκαν συνοδικά. Οι αλλοδοξίες ονομάστηκαν επίσημα «εκκλησίες» και επικυρώθηκαν συνοδικά τα κείμενα των Θεολογικών Διαλόγων που αναγνωρίζουν στους ετεροδόξους έγκυρο βάπτισμα και αποστολική διαδοχή.

2. Η Μεταβολή της «Οικονομίας» σε Αίρεση

• Ο Όσιος Θεόδωρος διέγνωσε ότι η αθέτηση των ευαγγελικών εντολών στην πράξη, όταν παρουσιάζεται και κυρώνεται συνοδικά ως «σωτήριος οικονομία», συνιστά αίρεση, διακηρύσσοντας το περίφημο «μη θαυμάσῃς, ει μία φωνή τίκτει αίρεσιν».
• Με τον ίδιο τρόπο, η θεσμική αναγνώριση των αιρέσεων ως εκκλησιών στην Κρήτη δεν αποτελεί απλή διοικητική συγκατάβαση, αλλά εισαγωγή νέας αιρετικής εκκλησιολογίας που ανατρέπει τη διδασκαλία του Ευαγγελίου και των Οικουμενικών Συνόδων.

3. Η Μετάβαση στην Υποχρεωτική Αποτείχιση

• Πριν από τη Σύνοδο του 809, ο Όσιος Θεόδωρος απέφευγε μεν την άμεση κοινωνία με τον παρανομήσαντα ιερέα, αλλά διατηρούσε την εκκλησιαστική κοινωνία με τους Πατριάρχες. Όταν όμως η κακοδοξία έγινε «εκφωνητή» και θεσμοθετήθηκε «διά συνόδου εις τούμφανες», ο Όσιος διέκοψε πάραυτα την κοινωνία με τη Σύνοδο και όσους συνέπλεαν μαζί της.
• Κατά τον ίδιο κανόνα, η επίσημη συνοδική επικύρωση των αποφάσεων της Κρήτης κατέστησε την κακοδοξία δημόσια και θεσμοθετημένη, μετατρέποντας τη διακοπή του μνημοσύνου (αποτείχιση) από απλό δικαίωμα σε άμεσο κανονικό χρέος και υποχρέωση για την προστασία του πιστού από τον πνευματικό μολυσμό

Σύγκριση  της Μοιχειανής Συνόδου(809) και της Συνόδου της Κρήτης,

Η σύγκριση ανάμεσα στη Μοιχειανής Σύνοδο  του 809 και τη Σύνοδο της Κρήτης του 2016, υπό το πρίσμα της πατερικής παράδοσης και της μελέτης του πατρός Ευγενίου, αποκαλύπτει τη βαθιά ιστορική και θεολογική αναλογία στη μετάβαση από το μεμονωμένο κανονικό αμάρτημα στη συνοδική θεσμοθέτηση της αιρέσεως.

Αιτία και αφορμή: Στη Μοιχοσύνοδο του 809, η αιτία υπήρξε η αντικανονική ευλόγηση του παρανόμου γάμου του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου ΣΤ' με τη Θεοδότη. Αντίστοιχα, στη Σύνοδο της Κρήτης του 2016, η αφορμή εντοπίζεται στη θεσμική επικύρωση των Θεολογικών Διαλόγων και τη συνολική συμπόρευση στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών.

Προηγηθείσα κατάσταση: Η Μοιχοσύνοδος προήλθε από μια μεμονωμένη παραβίαση των ιερών κανόνων, δηλαδή ένα αμάρτημα μοιχοζευξίας, κατά το οποίο ασκούνταν προσωρινή οικονομία ενώ ο εμπλεκόμενος ιερέας είχε ήδη παυθεί. Στην περίπτωση της Κρήτης, προηγήθηκαν δεκαετίες άτυπων και μεμονωμένων οικουμενιστικών υποχωρήσεων, οι οποίες δικαιολογούνταν στο όνομα μιας άμετρης και στρεβλής «οικονομίας».

Δογματική εκτροπή: Η Μοιχοσύνοδος κατέληξε στη θεσμοθέτηση ότι οι θείοι νόμοι δεν υποχρεούννται να δεσμεύουν τους βασιλείς και ότι η διάλυση των εντολών μπορεί να συνιστά «σωτήριο οικονομία». Στην Κρήτη, η εκτροπή εκδηλώθηκε με την εισαγωγή μιας νέας αιρετικής εκκλησιολογίας, δια της αναγνώρισης των ετεροδόξων ως «εκκλησιών» και της αποδοχής του βαπτίσματός τους.

Χαρακτηρισμός εκτροπής και δημοσιότητα: Στο 809 γεννήθηκε η «μοιχειανική αἵρεσις» μέσω συνοδικής αποφάσεως, ακολουθώντας το αξίωμα ότι «μία φωνὴ τίκτει αἵρεσιν», όπου η κακοδοξία κατέστη «εκφωνητόν πονηρόν δόγμα» και εξήλθε «διά συνόδου εις τούμφανες» («γυμνῇ τῇ κεφαλῇ»). Αντίστοιχα, το 2016 σημειώθηκε προσβολή του εκκλησιαστικού δόγματος και ανατροπή των ορίων των Οικουμενικών Συνόδων και των Πατέρων, μέσω επίσημης συνοδικής υπογραφής, θεσμικής δημοσίευσης και λειτουργικής διακήρυξης δια της μνημόνευσης των επισκόπων.

Φύση της οικονομίας και κανονικό χρέος: Και στις δύο περιπτώσεις παρατηρείται ψευδής επίκληση της «οικονομίας» για τη νομιμοποίηση της παραβίασης του Ευαγγελίου, καθώς «ουδεμία γαρ οικονομία λύσιν των θείων νόμων αποτελεί». Ως προς το κανονικό χρέος της αποτείχισης, ενώ το 809 επιβαλλόταν η άμεση υποχρέωση διακοπής κοινωνίας από τη Σύνοδο και τους συναινούντες διότι η σιωπή συνιστά συγκατάθεση, το 2016 ενεργοποιείται ο 15ος Κανόνας της Πρωτοδευτέρας Συνόδου για διακοπή μνημοσύνου προς αποφυγή του πνευματικού συμμολυσμού.

 

Βασικά Συμπεράσματα της Σύγκρισης:

1. Η μεταβολή της αμαρτίας σε αίρεση: Και στις δύο περιπτώσεις, η αίρεση δεν γεννήθηκε από την αρχική παραβίαση, αλλά από τη συνοδική της νομιμοποίηση και κάλυψη ως «οικονομίας».
2. Η ανάγκη της αποτείχισης: Όταν η κακοδοξία παύει να είναι κρυφή και διακηρύσσεται συνοδικά ή λειτουργικά («γυμνῇ τῇ κεφαλῇ»), η ανοχή μετατρέπεται σε συνένοχη σιωπή, καθιστώντας τη διακοπή κοινωνίας σωτηριολογικό χρέος.
3. Ο κίνδυνος του συμμολυσμού: Η συμμετοχή ή η μνημόνευση των επισκόπων που αποδέχονται τις συνοδικές αυτές παρεκτροπές μεταφέρει τον πνευματικό μολυσμό στο ποίμνιο μέσω της «αρχής των συγκοινωνούντων δοχείων»

Εκκλησιολογική Αξιολόγηση της Συνόδου της Κρήτης (2016): Θεολογική Ανασκόπηση και Κανονικές Προεκτάσεις

visit counter

-Αποτίμηση της Συνόδου της Κρήτης από την Εκκλησία της Ελλάδος (Φθινόπωρο 2016):

visit counter

Η  έκτακτη σύγκληση της Ιεραρχίας τον Νοέμβριο του 2016 χαρακτηρίστηκε από έντονο παρασκήνιο, διπλωματικούς ελιγμούς και πιέσεις από το Φανάρι, με αποτέλεσμα την έκδοση ενός ανακριβούς ανακοινωθέντος που παρουσίαζε μια ιδανική εικόνα «σύμπνοιας», ενώ στην πραγματικότητα δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ ψηφοφορία για την έγκριση των αποφάσεων της Κρήτης.

Τα γεγονότα:

1.  Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος απείλησε ρητά με διακοπή της εκκλησιαστικής κοινωνίας (ακοινωνησία) τους Μητροπολίτες Πειραιώς Σεραφείμ και Καλαβρύτων Αμβρόσιο εάν δεν σταματούσαν να επικρίνουν τη Σύνοδο.
2. Ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος επέβαλε χαμηλούς τόνους και πλήρη μυστικότητα για τις έντονες διαφωνίες εντός της Ιεραρχίας, θεωρώντας ότι οι αποφάσεις της Κρήτης είναι πλέον μη ανατρέψιμες.
3. Οι Μητροπολίτες Κυθήρων και Καλαβρύτων αποκάλυψαν ότι η Ιεραρχία δεν ψήφισε ποτέ για την έγκριση των αποφάσεων, αλλά το θέμα παραπέμφθηκε στη Δ.Ι.Σ. και ουσιαστικά στις «ελληνικές καλένδες».
4. Την ίδια περίοδο, η Μόσχα πέτυχε μια πανορθόδοξη «επίδειξη ενότητας» στα γενέθλια του Πατριάρχη Κυρίλλου, με τον ίδιο να υπεραμύνεται της αποχής του από την Κρήτη λόγω έλλειψης καθολικής συναίνεσης.

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΤΕΡΑ

Οι απειλές του Πατριάρχη Βαρθολομαίου διατυπώθηκαν με ιδιαίτερα αυστηρό ύφος σε επίσημη επιστολή που απέστειλε στις 18 Νοεμβρίου 2016 προς τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πάσης Ελλάδος Ιερώνυμο, λίγο πριν από την έκτακτη σύγκληση της Ιεραρχίας για την αποτίμηση της Συνόδου της Κρήτης.

Η επιχειρηματολογία και οι κυρώσεις με τις οποίες απείλησε ο Πατριάρχης συνοψίζονται στα εξής:

• Η απειλή της ακοινωνησίας (διακοπή κοινωνίας): Η πλέον σοβαρή απειλή του Πατριάρχη ήταν η διακοπή της εκκλησιαστικής και μυστηριακής κοινωνίας με όσους επέμεναν να αμφισβητούν τις αποφάσεις της Κρήτης. Στην επιστολή του ξεκαθάρισε ρητά πως: «Εάν δεν ανανήψωσιν και δεν έλθουν εις εαυτούς το Οικουμενικόν Πατριαρχείον θέλει αντιμετωπίσει το δημιουργούμενον πρόβλημα δια της διακοπής της εκκλησιαστικής και μυστηριακής κοινωνίας μετ’ αυτών».
• Στοχοποίηση συγκεκριμένων προσώπων: Ο Πατριάρχης κατηγόρησε ονομαστικά τους Μητροπολίτες Καλαβρύτων Αμβρόσιο και Πειραιώς Σεραφείμ, καθώς και τον Πρωτοπρεσβύτερο Θεόδωρο Ζήση. Τους απέδωσε την κατηγορία ότι ενισχύουν μια ομάδα που καλεί τον πιστό λαό και άλλους Προκαθημένους σε «ανταρσίαν και αμφισβήτησιν» των συνοδικών αποφάσεων.
• Απαίτηση για πειθαρχικά μέτρα: Κάλεσε τον Αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο να παρέμβει άμεσα, να λάβει «τα προσήκοντα μέτρα» και να προβεί στις απαραίτητες συστάσεις προς τους διαφωνούντες, ώστε να παύσουν να ενεργούν «αντιεκκλησιαστικώς και αντικανονικώς». Η απαίτηση αυτή συνοδευόταν από την προειδοποίηση επιβολής των προβλεπόμενων από τους ιερούς κανόνες κυρώσεων σε περίπτωση μη συμμόρφωσης.
• Εκκλησιολογική θεμελίωση των απειλών: Προκειμένου να δικαιολογήσει το δικαίωμά του να απειλεί με τέτοιες κυρώσεις, ο Βαρθολομαίος αυτοανακηρύχθηκε στην επιστολή ως «φύλαξ του Δόγματος και της κανονικής εν τη κατά Ανατολάς Εκκλησία τάξεως». Αυτή η αναφορά προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, καθώς χαρακτηρίστηκε από επικριτές ως ξένη προς την ορθόδοξη παράδοση και εγγύτερη προς τις μοναρχικές/παπικές αντιλήψεις περί αυθεντικής ερμηνείας και παγκόσμιας δικαιοδοσίας.

Αποδέχτηκε η Εκκλησία της Ελλάδος την Σύνοδο της Κρήτης;

Η απάντηση στο ερώτημα αν η Εκκλησία της Ελλάδος αποδέχθηκε τελικά τη Σύνοδο της Κρήτης είναι διπλή, καθώς υπάρχει χάσμα ανάμεσα στην επίσημη/τεχνική εικόνα και στην πραγματική συνοδική διαδικασία που ακολουθήθηκε:

1. Η επίσημη θέση (Στα χαρτιά)

Στο επίσημο Δελτίο Τύπου της έκτακτης Ιεραρχίας (24 Νοεμβρίου 2016), η οποία συγκλήθηκε ειδικά για την αποτίμηση της Συνόδου της Κρήτης, αναφέρθηκε ότι η Ιεραρχία ενέκρινε τις προτάσεις της εισηγήσεως του Μητροπολίτη Σερρών Θεολόγου. Η εισήγηση αυτή πρότεινε να ανατεθεί στη Διαρκή Ιερά Σύνοδο (Δ.Ι.Σ.) η σε βάθος μελέτη των κειμένων της Κρήτης (των θετικών και των επιφυλακτικών) και η έκδοση μιας εγκυκλίου προς ενημέρωση του λαού.

2. Η πραγματικότητα (Στην πράξη)

Στην πραγματικότητα, δεν διεξήχθη ποτέ καμία ψηφοφορία (ούτε γραπτή, ούτε προφορική, ούτε δια βοής ή ανατάσεως χειρών) στην Ιεραρχία για την επίσημη έγκριση των αποφάσεων της Κρήτης.

Όπως αποκάλυψαν οι Μητροπολίτες Κυθήρων Σεραφείμ και Καλαβρύτων Αμβρόσιος, ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος έκλεισε τη συζήτηση δηλώνοντας ρητά: «δεν παίρνουμε καμία απόφαση».  Η παραπομπή του θέματος στη Δ.Ι.Σ. για τη σύνταξη μιας μελλοντικής εγκυκλίου λειτούργησε ως διπλωματικός ελιγμός που μετέφερε το ζήτημα στις «ελληνικές καλένδες», καθώς η εγκύκλιος και η επίσημη ενημέρωση του λαού ουσιαστικά πάγωσαν.

3. Οι λόγοι αυτής της στάσης

Η Εκκλησία της Ελλάδος απέφυγε μια ξεκάθαρη απόφαση λόγω δύο μεγάλων πιέσεων:

• Οι απειλές του Φαναρίου: Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος είχε στείλει επιστολή (18 Νοεμβρίου 2016) απειλώντας ρητά με διακοπή της μυστηριακής κοινωνίας (ακοινωνησία) με Μητροπολίτες της Ελλάδος (όπως τον Πειραιώς Σεραφείμ και τον Καλαβρύτων Αμβρόσιο) εάν συνέχιζαν την κριτική κατά της Συνόδου.
• Η αποφυγή εσωτερικού σχίσματος: Ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος, με βάση τη στρατηγική «Ό γέγονε, γέγονε», προσπάθησε να κρατήσει χαμηλούς τόνους. Ήθελε να αποφύγει μια δημόσια ρήξη με το Φανάρι, αλλά και τη διάσπαση της ίδιας της Ιεραρχίας της Ελλάδος. Πολλοί διαφωνούντες Μητροπολίτες επέλεξαν τη σιωπή ή την αποχή από τη συνεδρίαση για να μη διευκολύνουν τη ρήξη.

Συνεπώς, η Εκκλησία της Ελλάδος δεν απέρριψε τη Σύνοδο για να αποφύγει τη ρήξη με το Οικουμενικό Πατριαρχείο, αλλά δεν την επικύρωσε ποτέ με επίσημη συνοδική ψηφοφορία, επιλέγοντας αντ' αυτού μια οδό «δημιουργικής ασάφειας» και σιωπής δηλαδη της ΕΜΜΕΣΗΣ ΑΠΟΔΟΧΗΣ.

Το κείμενο «Προς τον Λαό».

Το κείμενο «Προς τον Λαό», αποτελεί την επίσημη ενημερωτική εγκύκλιο της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος σχετικά με τις αποφάσεις της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Κρήτης (2016).

Το έγγραφο αυτό είναι δομημένο με απόλυτη σαφήνεια σε 10 κεντρικές θέσεις, οι οποίες αναλύουν τα θεολογικά, εκκλησιολογικά και κοινωνικά συμπεράσματα της Συνόδου:

1. Η Μυστηριακή Ενότητα και η Συνοδικότητα

Η πρώτη θέση υπογραμμίζει ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία εκφράζει την ενότητα και την καθολικότητά Της μέσω των Ιερών Μυστηρίων. Η συνοδικότητα παρουσιάζεται ως ο απαραίτητος θεσμός που υπηρετεί αυτή την ενότητα, διαπνέοντας την οργάνωση της Εκκλησίας, τον τρόπο λήψης των αποφάσεων και καθορίζοντας την ιστορική της πορεία.

2. Η Αναγνώριση Συνόδων «Καθολικού Κύρους»

Για πρώτη φορά σε επίσημο συνοδικό κείμενο αυτού του επιπέδου, αναγνωρίζονται ως Σύνοδοι «καθολικού κύρους» (δηλαδή με κύρος Οικουμενικών) οι εξής ιστορικές Μεγάλες Σύνοδοι:

• Η Μεγάλη Σύνοδος επί Μεγάλου Φωτίου (879-880).
• Οι επί Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά Μεγάλες Σύνοδοι (1341, 1351, 1368).
• Οι εν Κωνσταντινουπόλει Μεγάλες Σύνοδοι για την αποκήρυξη της ενωτικής Συνόδου της Φλωρεντίας, των προτεσταντικών δοξασιών (1638, 1642, 1672, 1691) και του εθνοφυλετισμού ως εκκλησιολογικής αίρεσης (1872).

3. Η Φύση της Αυτοκεφαλίας

Διευκρινίζεται με δογματική αυστηρότητα ότι οι Ορθόδοξες Αυτοκέφαλες Εκκλησίες δεν αποτελούν μια χαλαρή «συνομοσπονδία» ανεξάρτητων Εκκλησιών. Αντίθετα, συναποτελούν και εκφράζουν οργανικά τη Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία.

4. Η Ρύθμιση της Ορθόδοξης Διασποράς

Για την αντιμετώπιση των ποιμαντικών προβλημάτων στις χώρες της Διασποράς, αποφασίστηκε η συνέχιση της λειτουργίας των Επισκοπικών Συνελεύσεων. Το σχήμα αυτό κρίθηκε απαραίτητο για τη διασφάλιση της συνοδικότητας, ως προσωρινό στάδιο μέχρι να καταστεί δυνατή η εφαρμογή της πλήρους κανονικής ακρίβειας.

5. Η Ιερότητα της Οικογένειας και του Γάμου

Η οικογένεια ορίζεται ως ο πολύτιμος καρπός της μυστηριακής ενώσεως ανδρός και γυναικός («εις Χριστόν και εις την Εκκλησίαν»). Η εγκύκλιος τονίζει ότι η μυστηριακή αυτή ένωση αποτελεί τη μόνη εγγύηση για τη γέννηση και την ορθή ανατροφή των τέκνων.

6. Το Ασκητικό Ήθος και η Εγκράτεια

Η Ιερά Σύνοδος προβάλλει την αξία της εγκράτειας και της χριστιανικής ασκήσεως. Ξεκαθαρίζεται ότι η άσκηση δεν αποκόπτει τον άνθρωπο από την κοινωνική ζωή, αλλά τον συνδέει με τη μυστηριακή ζωή της Εκκλησίας, ενώ τονίζεται ότι το ασκητικό ήθος δεν αφορά μόνο τους μοναχούς, αλλά είναι χαρακτηριστικό κάθε χριστιανού.

7. Καταδίκη των Διωγμών και Ανθρωπιστική Αλληλεγγύη

Εκφράζεται η έντονη αγωνία της Εκκλησίας για τις σύγχρονες γεωπολιτικές κρίσεις. Καταδικάζονται απερίφραστα οι διωγμοί, οι δολοφονίες θρησκευτικών κοινοτήτων, ο βίαιος προσηλυτισμός, η εμπορία προσφύγων και τα βασανιστήρια, με ιδιαίτερη αναφορά στην τραγική κατάσταση των Χριστιανών στη Μέση Ανατολή.

8. Η Ιεραποστολή ως Πρωταρχικό Έργο

Η Ιεραποστολή ορίζεται ως το βασικότερο έργο της Εκκλησίας. Περιγράφεται ως ο διαρκής αγώνας για τη μαρτυρία της πίστεως και το κήρυγμα του Ευαγγελίου, τόσο προς τους πιστούς που ζουν στις εκκοσμικευμένες κοινωνίες όσο και προς εκείνους που δεν έχουν γνωρίσει ακόμα τον Χριστό.

9. Ο Θεολογικός Διάλογος χωρίς Δογματικούς Συμβιβασμούς

Ο διάλογος με τους ετεροδόξους (άλλες χριστιανικές ομολογίες – αιρέσεις) διεξάγεται με σκοπό τη μαρτυρία της αλήθειας και καθιστά γνωστή τη γνησιότητα της Ορθόδοξης Παράδοσης και της πατερικής διδασκαλίας. Δηλώνεται κατηγορηματικά ότι οι διάλογοι αυτοί δεν σημαίνουν και δεν θα σημάνουν ποτέ οποιονδήποτε συμβιβασμό σε ζητήματα πίστεως.

10. Η Μοναδικότητα της Εκκλησίας και η Καταδίκη των Σχισμάτων

Η εγκύκλιος διακηρύσσει ότι η Εκκλησία είναι Μία, η Ορθόδοξη, η οποία αναμένει πάντοτε την επιστροφή των ετεροδόξων μέσω της μετάνοιας. Καταδικάζει τα σχίσματα και τις παρασυναγωγές ως «δυσίατες πνευματικές ασθένειες». Απευθύνεται δε αυστηρή προτροπή στους πιστούς να μην ακολουθούν όσους τους παρακινούν σε απομάκρυνση από την Εκκλησία, επικαλούμενοι φανταστικούς λόγους δογματικής ακριβείας.

 

Τι δείχνει το ίδιο το κείμενο «Προς τον Λαό» (Ποιμαντική Αποδοχή)

Αν απομονώσουμε αποκλειστικά το περιεχόμενο της επίσημης αυτής εγκυκλίου της Ιεράς Συνόδου, το κείμενο δείχνει σαφή διάθεση παρουσίασης και υπεράσπισης της Συνόδου της Κρήτης προς τους πιστούς: Το κείμενο ξεκινά αναφέροντας ότι παρουσιάζει τα συμπεράσματα της Συνόδου και εξαίρει το γεγονός ότι στην Κρήτη αναγνωρίστηκαν για πρώτη φορά ως «καθολικού κύρους» (δηλαδή Οικουμενικές) ιστορικές Σύνοδοι όπως αυτή του Μεγάλου Φωτίου και του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά.  Υπεραμύνεται των θεολογικών διαλόγων με τους ετεροδόξους, τονίζοντας ότι αποτελούν χρέος μαρτυρίας της αλήθειας και ξεκαθαρίζοντας ότι «δεν σημαίνουν ούτε και θα σημαίνουν ποτέ οποιονδήποτε συμβιβασμό σε ζητήματα πίστεως».

 Το κείμενο στρέφεται ανοιχτά κατά των εσωτερικών αντιδράσεων, καλώντας τους πιστούς «να μη δίνουν βαρύτητα στα λόγια εκείνων που τους παρακινούν να απομακρυνθούν από Αυτήν [την Εκκλησία]... επικαλούμενοι φανταστικούς λόγους δογματικής ακριβείας», ενώ χαρακτηρίζει τα σχίσματα ως «δυσίατες πνευματικές ασθένειες».

Ορίζει ότι τα κείμενα της Κρήτης αποτελούν πλέον «αντικείμενο εμβαθύνσεως και περαιτέρω μελέτης», όπως συμβαίνει με όλες τις Συνόδους.

---

2. Τι συνέβη στο παρασκήνιο (Η έλλειψη Συνοδικής Επικύρωσης)

Παρά την έκδοση αυτού του ποιμαντικού κειμένου, οι πηγές αποκαλύπτουν ότι η Εκκλησία της Ελλάδος απέφυγε να επικυρώσει επίσημα και κανονικά τη Σύνοδο της Κρήτης με συνοδική ψηφοφορία.

• Δεν διεξήχθη ψηφοφορία: Όπως κατήγγειλαν δημόσια οι Μητροπολίτες Κυθήρων Σεραφείμ και Καλαβρύτων Αμβρόσιος, κατά την έκτακτη σύγκληση της Ιεραρχίας τον Νοέμβριο του 2016, δεν τέθηκε ποτέ σε ψηφοφορία (ούτε γραπτή, ούτε προφορική, ούτε δια βοής) η έγκριση των αποφάσεων της Κρήτης.
• Ο ελιγμός του Αρχιεπισκόπου: Ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος, ακολουθώντας τη στρατηγική του κατευνασμού προκειμένου να αποφύγει εσωτερικό σχίσμα αλλά και ρήξη με το Φανάρι, έκλεισε τη συνεδρίαση δηλώνοντας: «δεν παίρνουμε καμία απόφαση». Αντ' αυτού, παρέπεμψε όλο το υλικό στη Διαρκή Ιερά Σύνοδο (Δ.Ι.Σ.) προκειμένου να συνταχθεί απλώς η εγκύκλιος προς τον λαό.
• Δημιουργική ασάφεια: Η έκδοση του κειμένου «Προς τον Λαό» χρησιμοποιήθηκε ως ένας διπλωματικός ελιγμός. Παρουσίασε μια εικόνα ενότητας προς το εξωτερικό και καθησύχασε το ποίμνιο, αλλά επέτρεψε στην Ιεραρχία της Ελλάδος να μην πάρει επίσημη, δεσμευτική συνοδική απόφαση για την κανονική αποδοχή της Συνόδου της Κρήτης.

Συμπέρασμα

Με βάση το κείμενο «Προς τον Λαό», η Εκκλησία της Ελλάδος αποδέχθηκε ποιμαντικά και παρουσίασε θετικά τη Σύνοδο της Κρήτης στο ποίμνιό της, προειδοποιώντας μάλιστα κατά των σχισμάτων. Ωστόσο, απέφυγε να την επικυρώσει θεσμικά και κανονικά ως Σώμα της Ιεραρχίας, καθώς δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ επίσημη ψηφοφορία έγκρισης των κειμένων της.