ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
ΤΟΥ π.ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΘΕΡΜΟΥ Άνθρωπος μόνος και μπερδεμένος ψάχνει»-
Εκδόσεις Αρμός. ----------------------------------------------------------------------------------- Υπάρχουν σημεία στην Αγία
Γραφή τα οποία αναρωτιέται ο αναγνώστης μήπως υποδηλώνουν κάποια απαξία της
σεξουαλικής ζωής, μέχρι να φτάσει βέβαια στο κεφάλαιο εκείνο της προς
Εφεσίους, όπου παραλληλίζει ο Απόστολος Παύλος τις σχέσεις του ζευγαριού με
τη σχέση Χριστού και Εκκλησίας. Νομίζω ότι θα πρέπει να διαβάσουμε τις λέξεις
και τις έννοιες μέσα στα συμφραζόμενα της εποχής τους. Τι θέλω να πω με αυτό; Μοιχεία ξέρουμε τι είναι,
δεν άλλαξε η έννοιά της ανά τους αιώνες. Τώρα, όταν ο Χριστός μιλάει και για
τον απλό λογισμό (αν θυμάστε το λέει στην συνάφεια εκείνη που κάνει μία
αντιδιαστολή ανάμεσα στον Μωσαικό νόμο και τον καινούργιο που ήρθε να φέρει ο
Χριστός, το λέει και για την οργή και για άλλα πράγματα), για πρώτη φορά μας
εισάγει το θέμα της εσωτερικής επιθυμίας, δηλαδή δεν είναι μόνο αν κάνουμε
την πράξη. Αν ο Χριστός παρέμενε στο ίδιο επίπεδο, να μιλάει μόνο για πράξεις
και να τις καταδικάζει, θα ήταν πολύ χαμηλού επιπέδου η ηθική Του. Αρχίζει
και μπαίνει στο ζήτημα της επιθυμίας, γιατί από την επιθυμία γεννιώνται οι
πράξεις. Τώρα για το ζήτημα της
πορνείας· εκεί έχει χυθή πολλή μελάνη, κακώς δυστυχώς, απορώ γιατί, νομίζω
ότι είναι αρκετά σαφές. Η πορνεία είναι αυτό που γνωρίζουμε όλοι, η
σεξουαλική πράξη επ' αμοιβή. Μια άλλη έννοια που συχνά συναντά κανείς μέσα
στα εκκλησιαστικά κείμενα είναι ότι πρόκειται για την σεξουαλική εκείνη πράξη
η οποία δεν έχει καμμιά σχέση με συναισθήματα, αλλά πηγάζει από την απρόσωπη
έλξη και αποβλέπει σε απρόσωπη ευχαρίστηση. Γιατί αυτό είναι πορνεία; Διότι
βλέπει τον άλλον ως αντικείμενο, αυτό είναι το κοινό χαρακτηριστικό, έστω και
αν δεν γίνεται με χρήματα, αφού πάλι όταν γίνεται με χρήματα τον άλλον τον
κάνεις αντικείμενο, τον αγοράζεις. Λοιπόν, όταν η σεξουαλική επαφή γίνεται
χωρίς συναισθήματα βασισμένη στην απρόσωπη έλξη, πάλι ο άλλος μετατρέπεται σε
αντικείμενο για προσωπική χρήση. Τι γίνεται όμως; Επειδή
αυτή η λέξη, πορνεία, χρησιμοποιήθηκε αρκετές φορές στην Καινή Διαθήκη και
μετέπειτα στους Πατέρες για να δηλώσει οποιαδήποτε σεξουαλική σχέση εκτός
γάμου, έχουν φτάσει ακόμη και σήμερα να χαρακτηρίζουν σχέσεις βασισμένες στην
αγάπη ως πορνεία. Είναι ένα πολύ σοβαρό ερμηνευτικό λάθος. Που μπορεί να οφείλεται
αυτή η γενίκευση του νοήματος της πορνείας της εποχής εκείνης και η οποία
τους παρασύρει; Κατά την γνώμη μου οφείλεται στο γεγονός ότι την εποχή εκείνη
που γράφτηκαν τα εκκλησιαστικά κείμενα ήταν πάρα πολύ σπάνιο, σχεδόν αδύνατο,
να μπορέσουν δύο άνθρωποι να έχουν σεξουαλική ζωή εκτός γάμου και πριν το
γάμο. Τα ήθη ήταν πάρα πολύ αυστηρά, οι κοινωνίες μικρές, και ο μόνος τρόπος
για να έχεις σεξουαλική ζωή εκτός γάμου ήταν η επαγγελματική πορνεία, η επί
χρήμασι. Γι' αυτό τον λόγο σιγά-σιγά αυτή η έννοια επεκτάθηκε σε κάθε σχέση
προ του γάμου ή ακόμη και στις μοιχευτικές σχέσεις, τις παράλληλες, μετά τον
γάμο δηλαδή. Γνωρίζουμε πολύ καλά όμως
ότι μπορεί σε μία σχέση να υπάρχουν ωραία συναισθήματα, βαθιά συναισθήματα,
και για κάποιους άλλους λόγους να μην έχει γίνει ο γάμος. Η ύπαρξη
συναισθημάτων δεν σημαίνει ότι η σχέση αυτή εξισώνεται με τον γάμο, δεν
μπορεί να εξισωθή, γιατί ακριβώς δεν έχει εκκλησιασθή ακόμη. Χρειάζεται να
τύχει εκκλησιασμού, δηλαδή να ενσωματωθή στο σώμα του Χριστού, στην Εκκλησία,
έτσι ώστε το φυσικό επίπεδο των συναισθημάτων να μπορέσει να πάρει ιδιότητες
πρόσθετες, πνευματικές ιδιότητες, πέρα από το φυσικό επίπεδο. Επομένως έχουμε ένα σοβαρό
έλλειμμα με την σεξουαλική ζωή πριν τον γάμο, αλλά δεν είναι πορνεία αυτό το
πράγμα, έλεος! Μερικές φορές μάλιστα βρίσκεις και πιο πολλή αγάπη εκεί από
ορισμένους γάμους οι οποίοι είναι συμβατικοί. Ή, να πούμε και το άλλο, ότι
έχουμε ενίοτε σεξουαλική ζωή μέσα στον γάμο με σκοπό τα ανταλλάγματα ή την
χρήση του άλλου. Με άλλα λόγια, μπορεί να υπάρχει σχέση πορνική μέσα στον
γάμο. Τώρα, υφίσταται ένα σοβαρό ζήτημα, πνευματικό και ποιμαντικό, το
γεγονός ότι η κοινωνία έχει φτάσει σε τέτοιο σημείο πιά που η μεν σεξουαλική
ωρίμανση γίνεται πολύ νωρίς και ο γάμος γίνεται πάρα πολύ αργά, οπότε το
χάσμα διευρύνεται σε απίστευτο βαθμό. --------------▪︎-----------▪︎------------▪︎-----------▪︎ Άνθρωπος μόνος και
μπερδεμένος ψάχνει- Εκδόσεις Αρμός |
ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΤΩΝ
ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΑΠΟΨΕΩΝ
1. Σύμφωνα με την
παραδοσιακή ορθόδοξη δογματική, ο γάμος δεν είναι απλώς μια τυπική «νομική
επικύρωση» ή μια κοινωνική σύμβαση που έρχεται εκ των υστέρων να προσθέσει
«πνευματικές ιδιότητες» σε μια ήδη υπάρχουσα φυσική/συναισθηματική σχέση.
Αυτό σημαίνει ότι
κατά την Ορθόδοξη Εκκλησιολογία, η χάρη του Αγίου Πνεύματος δεν «βελτιώνει»
απλώς το φυσικό επίπεδο, αλλά εγκαινιάζει μια καινούργια οντολογική
πραγματικότητα (ένωση εν Χριστώ). Η απουσία του Μυστηρίου αφήνει τη σχέση στα
όρια της φθαρτής φύσης, ανεξάρτητα από το πόσο βαθιά ή αγνά είναι τα ανθρώπινα
συναισθήματα.
2. Η θέση ότι οι
προγαμιαίες σχέσεις που βασίζονται στην αγάπη δεν συνιστούν «πορνεία» βρίσκει
κάθετη αντίθεση στην πατερική παράδοση. Για την ασκητική και κανονική παράδοση
της Εκκλησίας, κάθε σεξουαλική πράξη εκτός του μυστηρίου του γάμου εμπίπτει
στον ευρύτερο βιβλικό όρο της «πορνείας». Η Εκκλησία δεν εστιάζει μόνο στο αν υπάρχει «συναίσθημα» ή
«αντικειμενοποίηση», αλλά στο γεγονός ότι το σώμα αποτελεί «ναόν του Αγίου
Πνεύματος». Η ολοκλήρωση της ένωσης χωρίς την ευλογία της Εκκλησίας θεωρείται
αυτονόμηση από το σώμα του Χριστού, καθώς η ερωτική πράξη στην Ορθοδοξία είναι
αδιάσπαστα συνδεδεμένη με την ολοκληρωτική, δημόσια και εκκλησιαστική δέσμευση.
3. Το επιχείρημα
ότι μια προγαμιαία σχέση μπορεί να έχει «περισσότερη αγάπη» από έναν ψυχρό ή
συμβατικό γάμο αποτελεί σύγκριση
ανομοίων μεγεθών. Η αποτυχία ή η υποκρισία μέσα σε έναν θεσμοθετημένο γάμο (ο
«συμβατικός γάμος») οφείλεται στην ανθρώπινη αδυναμία, στην αμαρτία και στην
έλλειψη πνευματικού αγώνα των συζύγων, και όχι στον ίδιο τον θεσμό. Το γεγονός
ότι κάποιοι αποτυγχάνουν μέσα στον γάμο δεν δικαιώνει ούτε νομιμοποιεί
θεολογικά τη θεσμοθέτηση μιας εναλλακτικής κατάστασης εκτός γάμου.
4. Αναφορικά με
το πραγματικό πρόβλημα που θέτει ο συγγραφέας —δηλαδή το τεράστιο χάσμα μεταξύ
βιολογικής ωρίμανσης και ηλικίας γάμου—η λύση δεν μπορεί να είναι η χαλάρωση
των ορίων της ηθικής ή η αναγνώριση των προγαμιαίων σχέσεων, αλλά η εγκράτεια,
η πνευματική άσκηση και η προσπάθεια της κοινωνίας να διευκολύνει τους νέους να
παντρεύονται νωρίτερα, αντιμετωπίζοντας τις οικονομικές και κοινωνικές αιτίες
της καθυστέρησης.
5. Η Εκκλησία
διαφυλάττει την «ακρίβεια» όχι για να επιβάλλει τιμωρητικούς κανόνες, αλλά για
να δείχνει τον υψηλότερο δυνατό πνευματικό στόχο. Ο γάμος ως Μυστήριο, η
αγνότητα και η ολοκληρωτική αφιέρωση παραμένουν το ιδεώδες, ο «πήχυς» που
δείχνει μέχρι πού μπορεί να φτάσει η ανθρώπινη αγάπη όταν κοινωνεί τη χάρη του
Θεού. Χωρίς την ακρίβεια, το μήνυμα χάνει το θεολογικό του βάθος και
ευθυγραμμίζεται με τα εκκοσμικευμένα πρότυπα. Από την άλλη, η «οικονομία»
αναγνωρίζει την ανθρώπικη αδυναμία, τα αδιέξοδα της εποχής (όπως το χάσμα
μεταξύ εφηβείας και γάμου) και την πραγματικότητα της πτώσης. Όπως ένας
έμπειρος γιατρός δεν πετάει τον ασθενή έξω από το ιατρείο επειδή είναι
άρρωστος, έτσι και η Εκκλησία δεν μπορεί να απορρίπτει τους ανθρώπους που
αγαπούν μεν, αλλά βρίσκονται έξω από τα τυπικά όρια του μυστηρίου. Η οικονομία προσέρχεται με διάκριση, αγκαλιάζοντας τον άνθρωπο εκεί ακριβώς που βρίσκεται, χωρίς να τον καταδικάζει, αλλά βοηθώντας τον να προχωρήσει πνευματικά. Η μεγάλη
τέχνη για την Εκκλησία σήμερα είναι να μην εκκοσμικεύει το ιδεώδες
(δηλαδή να μην λέει ότι «όλα επιτρέπονται αρκεί να υπάρχει συναίσθημα») αλλά
και να μην απομακρύνεται με ψυχρότητα από τον πληγωμένο άνθρωπο (δηλαδή να
μην υιοθετεί έναν αποστειρωμένο νομικισμό). Η ισορροπία αυτή απαιτεί σαφήνεια στη
διδασκαλία γύρω από το τι είναι το Μυστήριο του Γάμου και η πνευματική ζωή,
αλλά και διάκριση ώστε οι νέοι να
αισθάνονται την Εκκλησία ως θεραπευτήριο και σπίτι τους, και όχι ως δικαστήριο.
