Όταν ο Αγιορείτικος μοναχισμός ζητά σκηνή και προβολή.

visit counter

(Απόψεις και σχόλια με αφορμή εκδήλωση Αγιορείτικης Μονής στο Μέγαρο Μουσικής)

Εισαγωγή

Τον Σεπτέμβριο του 2026, η Ιερά Μονή Ξενοφώντος γιόρτασε τα πενήντα χρόνια της στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Χίλιοι θεατές, η Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ο Αρχιεπίσκοπος, επίσημοι, σκηνικά φώτα. Την εκδήλωση υπερασπίστηκε στη συνέχεια Μητροπολίτης της Βόρειας Ελλάδος με ένα κείμενο που γεννά πολλές ενστάσεις.

Το ζήτημα είναι η σημερινή εκκοσμικευμένη Αγιορείτικη νοοτροπία. Ο Αγιορείτικος μοναχισμός που παρέμενε στην σιωπή πολλά  χρόνια —στα κελιά και στις σπηλιές— σήμερα ζητά μικρόφωνο, χορηγό και προσκεκλημένους. Αυτό το κείμενο δεν αποτελεί επίθεση στον αγώνα των μοναχών. Καταγράφει απλώς ένα θλιβερό φαινόμενο, τη στιγμή που η ματαιοδοξία ντύθηκε με ράσο και απαίτησε χειροκρότημα.

Απαντώντας σε ερωτήματα που τέθηκαν.

ΕΡΩΤΗΣΗ:  Ήταν απαραίτητη μια τέτοια εκδήλωση, και μάλιστα από μοναχούς, σε κοσμικό χώρο;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ. Όχι. Και όχι απλώς «όχι» — ήταν αντίθετη με τον χαρακτήρα του μοναχισμού.

Απαραίτητη για ποιον; Το μοναστήρι δεν χρειαζόταν δημοσιότητα για να επιβιώσει· επιβίωσε 50 χρόνια χωρίς Μέγαρο. Η αλήθεια είναι μία. Η  εκδήλωση δεν ήταν απαραίτητη για την Εκκλησία· ήταν απαραίτητη για τους ανθρώπους που ήθελαν να εμφανιστούν επάνω σε μια σκηνή. Αυτό που παρουσιάζεται ως «ανάγκη ενημέρωσης» είναι στην πραγματικότητα η ανάγκη της κενοδοξίας να βρει βήμα.

Και ο χώρος δεν είναι λεπτομέρεια. Το Μέγαρο Μουσικής είναι εμπορική συναυλιακή αίθουσα, τόπος θεάματος. Ο μοναχός δεν ανεβαίνει σε σκηνή· η σκηνή είναι ο βίος του, κρυφός. Όταν ο μοναχισμός ζητά σποτ και σκηνικά φωτισμού, έχει ήδη αλλάξει θεό.

------------------------------------------------------------------------------------------

ΕΡΩΤΗΣΗ:  Χρειάζεται η προβολή προσώπων, ή είναι υπερβολικό και εγωιστικό;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ. Είναι καθαρός εγωισμός . Το ερώτημα «προβάλλομαι ή όχι» δεν το θέτει ποτέ ο ταπεινός. Ο ταπεινός φοβάται τον έπαινο όπως τη φωτιά· ξέρει ότι ο έπαινος από ανθρώπους είναι η πρώτη δόση της φαρμακωμένης δόξης. Ο άγιος Γέροντας Παΐσιος έκρυβε τα χαρίσματά του· ο άγιος Πορφύριος έλεγε «κρύψε τα, μην τα δείχνεις». Η Εκκλησία δεν αγιοποιεί εν ζωή — όχι από γραφειοκρατία, αλλά γιατί η ζώσα ψυχή είναι σε κίνδυνο όταν γίνεται θριαμβευτής. Το κακό είναι ότι το θέαμα αυτό διδάσκει χιλιάδες ανθρώπους το ακριβώς αντίθετο από τον Ευαγγελικό λόγο, ότι η δόξα ανθρώπων είναι στόχος ζωής. Ένας μοναχός που γίνεται είδωλο σε πλήρη κοινωνικά φώτα δεν φωτίζει — αποπροσανατολίζει.

-----------------------------------------------------------------------------

ΕΡΩΤΗΣΗ .Μπορούν οι μοναχοί να ασχολούνται με κοινωνικές/πολιτιστικές εκδηλώσεις έξω από τις Μονές τους, ή πρέπει να είναι εσώκλειστοι;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ.Ο κανόνας είναι σαφής. Ο  μοναχός μένει στο κελί του. Οτιδήποτε άλλο, είναι εξαίρεση που αποδεικνύει τον κανόνα — δεν τον καταργεί. Η παράδοση είναι αμείλικτη: «Κάθισον στο κελί σου, και το κελί σου θα σε διδάξει τα πάντα» (Γέρων Ιωσήφ ο Ησυχαστής). Ο μοναχός ασχολείται με «κοινωνικές εκδηλώσεις» με έναν μόνο τρόπο, με την προσευχή, τη νηστεία και την υπομονή. Αυτό είναι το κοινωνικό του έργο — αόρατο, μακρόθυμο, χωρίς εισιτήρια. Ο μοναχός που θεωρεί το κελί του  φυλακή, δεν είναι μοναχός· είναι κοσμικός με ράσο.

--------------------------------------------------------------------------

ΕΡΩΤΗΣΗ. Είναι θεμιτή η προβολή μίας μόνον Μονής, χωρίς το σύνολο του Άθωνα;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ. Όχι, επειδή  ο μοναχισμός δεν είναι εμπορικό κατάστημα ούτε φέρει επωνυμία με διαφημιστική ταυτότητα. Το ερώτημα αυτό δεν οδηγεί πουθενά, διότι η απάντηση δεν είναι «να προβάλλονται όλες μαζί σε ένα μεγαλοπρεπές θέαμα»· η απάντηση είναι να μην προβάλλεται καμία. Το Άγιο Όρος δεν είναι χαρτοφυλάκιο τίτλων για να «παρουσιάζεται» σε Μέγαρα. Η πνευματικότητα δεν είναι εμπόρευμα που χρειάζεται διαφημιστική προβολή.

-------------------------------------------------------------------------

ΕΡΩΤΗΣΗ; Είχε άρωμα λιβανιού η εκδήλωση; Είχαμε την παρουσία του Θεού ανάμεσά μας;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ. Δεν κρίνουμε την παρουσία του Θεού με την όσφρηση — ούτε με τον αριθμό των θεατών. Η παράδοση δίνει άλλα κριτήρια: Ο Θεός είναι εκεί όπου υπάρχει ταπείνωση, σιωπή, μετάνοια.

Ένας κόσμος συγκινημένος σε μια αίθουσα δεν αποδεικνύει τίποτα. Ο Ηρώδης άκουσε τον Ιωάννη και «ήδετο ακούων» (Μκ. 6,20)  και μετά τον αποκεφάλισε. Σταυρώθηκε ο Χριστός ενώπιον ενός όχλου, και ο όχλος έλεγε «σταύρωσον». Τα πλήθη δεν είναι μάρτυρες του Πνεύματος· ο Θεός μαρτυρεί στις καρδιές, όχι στα προγράμματα.

Το ερώτημα «είχαμε την παρουσία του Θεού;» δεν απαντάται από τον διοργανωτή· απαντάται από την καρδιά του ταπεινού. Και ο ταπεινός δεν ρωτά τέτοια ερώτητα — προσπίπτει και σιωπά.

π.Δ,Α