1. Εισαγωγή και Πλαίσιο της Εξορίας
1.1. Το Ιστορικό και Κανονικό Πλαίσιο της Επισκοπής Ράσκα-Πριζρένης
Η Επισκοπή Ράσκα-Πριζρένης και Κοσσυφοπεδίου-Μετοχίων περιήλθε σε καθεστώς αναγκαστικής εξορίας عقب την αντικανονική εκδίωξη του κανονικού της Ποιμενάρχου, Επισκόπου Αρτεμίου, και του προσκεκολλημένου σε αυτόν ποιμνίου από το φυσικό, ιστορικό και κανονικό έδαφος της επισκοπικής περιφέρειας. Στο πλευρό του Επισκόπου Αρτεμίου συσπειρώθηκε πλήθος ευσεβών πιστών, οι οποίοι διακατέχονταν από δικαιολογημένες και έκδηλες ανησυχίες για τη διατήρηση της αλώβητης Ορθόδοξης πίστης εντός της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, καθότι η τελευταία δονείται εκθεμελίων και κλονίζεται σοβαρά από την αίρεση του οικουμενισμού. Η βίαιη αυτή απομάκρυνση κατέστησε αδήριτη την ανάγκη συνεχούς ποιμαντικής μέριμνας, διακονίας και τέλεσης της Θείας Λατρείας εκτός των αυστηρών γεωγραφικών ορίων της επισκοπής.
1.2. Το Τυπικο-Νομικό Ζήτημα
Με δεδομένο ότι στην Ορθόδοξη Εκκλησιολογία κάθε σπιθαμή γης υπάγεται στο κανονικό έδαφος κάποιας συγκεκριμένης επισκοπής —είτε της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας είτε άλλης Αυτοκέφαλης Εκκλησίας— η δραστηριοποίηση μιας εξόριστης επισκοπικής διοίκησης σε ξένη δικαιοδοσία φαίνεται, εκ πρώτης όψεως, να δημιουργεί ένα κανονικό πρόβλημα. Η ουσιαστική αποτίμηση της φύσης αυτού του προβλήματος απαιτεί τη σαφή διαφοροποίηση μεταξύ δύο διαμετρικά αντίθετων προσεγγίσεων:
- Στενή τυπικο-νομική / φορμαλιστική εξέταση: Θεωρεί τη διαμονή, τη λατρευτική ζωή και την ποιμαντική δραστηριότητα της Επισκοπής Ράσκα-Πριζρένης εκτός των στενών κανονικών της ορίων ως αντικανονική παράβαση. Η προσέγγιση αυτή εξετάζει το ζήτημα απομονωμένα, αποστεγανωμένα και με στενά γραμματικό τρόπον, αγνοώντας παντελώς τις εξαιρετικές συνθήκες, το υπόβαθρο της εξορίας και τις υφιστάμενες εκκλησιολογικές παραμέτρους.
- Ουσιαστική εκκλησιολογική θεώρηση: Αξιολογεί την κατάσταση υπό το πρίσμα του ευρύτερου, αληθινού και ουσιαστικού εκκλησιολογικού πλαισίου. Ερμηνεύει το ζήτημα υπό το φως των ιερών κανόνων και των σύγχρονων εξαιρετικά δύσκολων συνθηκών, κατά τις οποίες η Σερβική Εκκλησία δοκιμάζεται από τον διωγμό των ορθοτομούντων και από τη δογματική εκτροπή της αίρεσης του οικουμενισμού.
2. Κανονικό Δίκαιο.
2.1. Οι Όροι Ισχύος των Ιερών Κανόνων
Στην επιστήμη του Κανονικού Δικαίου, οι ιεροί κανόνες της Εκκλησίας κατέχουν πλήρη, δεσμευτική και απόλυτη ισχύ αποκλειστικά και μόνο υπό κανονικές συνθήκες ειρήνης, ευστάθειας και ορθοτομίας της πίστης. Όταν η Εκκλησία βρεθεί σε εξαιρετικές, έκτακτες συνθήκες διωγμών ή αιρετικών παρεισφρήσεων, η εμμονή σε έναν στενό, άκαμπτο κανονικό φορμαλισμό εγκυμονεί εσχάρους κινδύνους. Ο τυπικός δογματισμός επί των τύπων, όταν αποκόπτεται από την ουσία της σωτηρίας, εκτρέπεται σε δογματικό σχετικισμό και οδηγεί νομοτελειακά στην προδοσία της ίδιας της Ορθόδοξης πίστης.
2.2. Η Θεσμική Εφαρμογή της Εκκλησιαστικής Οικονομίας
Η Εκκλησιαστική Οικονομία συνιστά θεμελιώδη και θεσμοθετημένη κανονική αρχή της Ορθοδοξίας, η οποία επιτρέπει τη συνειδητή παρέκκλιση από τη δικονομική και χωροταξική αυστηρότητα (ακρίβεια) σε περιόδους μείζονος κρίσης. Η Οικονομία λειτουργεί ως ανώτατο συνοδικό εργαλείο, εγκεκριμένο, επικυρωμένο και εφαρμοσμένο αυθεντικά ακόμη και από Οικουμενική Σύνοδο. Σκοπός της δεν είναι η κατάργηση της κανονικής τάξης, αλλά η διαφύλαξη του ποιμνίου, της ιερωσύνης, της αποστολικής διαδοχής και της ακραιφνούς δογματικής ακεραιότητας, όταν η ομαλή διοικητική λειτουργία καθίσταται ανέφικτη λόγω της ασκηθείσης βίας, της εξορίας ή της αλλοίωσης της πίστης από την εκκλησιαστική ηγεσία.
3. Ιστορικά και Κανονικά Προηγούμενα Θεμελίωσης
3.1. Ο 39ος Κανόνας της Πενθέκτης Οικουμενικής Συνόδου (691 μ.Χ.)
Ο 39ος Κανόνας της Πενθέκτης (Δέκατης Έκτης) Οικουμενικής Συνόδου (691 μ.Χ.) αποτελεί την άμεση πρακτική εφαρμογή του 37ου Κανόνα της ίδιας Συνόδου και συγκροτεί το πλέον ακλόνητο ιστορικό και κανονικό έρεισμα για τη θεμελίωση εξόριστης επισκοπικής διοίκησης. Η ιστορική και κανονική εξέλιξη της υποθέσεως αυτής διαγράφεται ως εξής:
- Τέλη 7ου Αιώνα (Βαρβαρική Εισβολή και Αυτοκρατορική Συνδρομή): Λόγω της βαρβαρικής εισβολής των Αράβων στη νήσο Κύπρο, ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Ιωάννης αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την εμπόλεμη έδρα του. Με την αμέριστη συμπαράσταση και συνδρομή του ευσεβούς Αυτοκράτορα Ιουστινιανού Β΄ του Νέου (685–695), οργανώθηκε η διάσωση της τοπικής Εκκλησίας.
- Μετοικεσία Κλήρου και Ποιμνίου: Ο Αρχιεπίσκοπος Ιωάννης, επικεφαλής ολόκληρου του ιερού κλήρου και του πιστού ποιμνίου της Κύπρου, μετοίκησε στην περιοχή του Ελλησπόντου στη Μικρά Ασία, εγκαθιστώντας τη νέα διοικητική του έδρα στην Ιουστινιανούπολη.
- Συνοδική Θεσμοθέτηση (Πενθέκτη Οικουμενική Σύνοδος, 691 μ.Χ.): Οι Άγιοι Πατέρες της Συνόδου, κινούμενοι υπό την επενέργεια του Αγίου Πνεύματος, προέβησαν σε μια πρωτοφανή κανονική ρύθμιση για τη διασφάλιση του αυτοκεφάλου καθεστώτος της Κυπριακής Εκκλησίας (όπως αυτό είχε επικυρωθεί από την Γ΄ Οικουμενική Σύνοδο της Εφέσου το 431 μ.Χ.):
- Αναγνώρισαν στον Αρχιεπίσκοπο Ιωάννη και τους επισκόπους του την απόλυτη διατήρηση όλων των κανονικών δικαιωμάτων διακυβέρνησης και δικαιοδοσίας επί του μεταφερθέντος ποιμνίου στη νέα τους έδρα.
- Απέσπασαν τον τοπικό Μητροπολίτη της περιοχής του Ελλησπόντου (με έδρα την Κύζικο) και τον υπό αυτόν κλήρο από την μέχρι τότε κανονική τους εξάρτηση και τους υπήγαγαν διοικητικά και κανονικά στον εξόριστο Αρχιεπίσκοπο Κύπρου.
- Εξαίρεσαν πλήρως τη νεοσύστατη αυτή περιοχή από τη δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Κωνσταντινούπολης, παραχωρώντας την στην Αρχιεπισκοπή Κύπρου προς διαφύλαξη της εκκλησιαστικής της υποστάσεως.
- Αποκατάσταση της Τάξεως μετά τη Κρίση: Όταν ο αραβικός κίνδυνος παρήλθε οριστικά, ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου με τον κλήρο και το ποίμνιό του επέστρεψαν στη φυσική τους έδρα στην Κύπρο. Τότε μόνο ο Πατριάρχης Κωνσταντινούπολης επανήλθε στο πρότερο καθεστώς και διόρισε εκ νέου Μητροπολίτη στην Κύζικο.
3.2. Το Παράδειγμα της Ρωσικής Εκκλησίας της Διασποράς (ROCOR) και η Σερβική Στάση του 1921
Κατά τον 20ό αιώνα, η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία του Εξωτερικού (ROCOR), διωκόμενη άγρια από το άθεο κομμουνιστικό καθεστώς, βρέθηκε αντιμέτωπη με το ίδιο ακριβώς κανονικό ζήτημα: τη λειτουργία και συγκρότηση εκκλησιαστικής διοίκησης εντός ξένων κανονικών επικρατειών. Οι Ρώσοι της Διασποράς, εδραζόμενοι στον 39ο Κανόνα της Πενθέκτης Συνόδου, παραμερίσαν τις κατηγορίες των κατηγόρων και διωκτών τους, έχοντας πλήρη κανονική κάλυψη.
Το 1921, η ίδια η Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία έκανε άμεση χρήσιμη εφαρμογή του 39ου Κανόνα για να παράσχει άσυλο και κανονική υπόσταση στους εξόριστους Ρώσους. Η χαοτική αντίθεση μεταξύ της τότε στάσης της Σερβικής Εκκλησίας και της σημερινής συμπεριφοράς της έναντι του Επισκόπου Αρτεμίου αποτυπώνεται στον ακόλουθο συγκριτικό πίνακα:
Ιστορική Περίπτωση ROCOR (1921) | Σημερινή Στάση έναντι Επισκόπου Αρτεμίου |
|---|---|
Φιλοξενία και Αποδοχή: Η Σερβική Εκκλησία υποδέχθηκε αδελφικά στην επικράτειά της τους εξόριστους Ρώσους επισκόπους υπό τον Μητροπολίτη Αντώνιο Χραπόβιτσκι (1863–1936) και το ποίμνιό τους. | Διώξεις και Καταδίκη: Η Σερβική Ιεραρχία καταδικάζει τον Επίσκοπο Αρτέμιο και το ποίμνιό του για τέλεση λατρείας εκτός ορίων, αγνοώντας προκλητικά το γεγονός της βίαιης εξορίας τους. |
Επίκληση 39ου Κανόνος: Η Σερβική Εκκλησία επικαλέστηκε σθεναρά τον 39ο Κανόνα της Πενθέκτης για να δικαιολογήσει τη φιλοξενία των Ρώσων απέναντι στις κανονικές ενστάσεις του Πατριαρχείου Κωνσταντινούπολης. | Εσκεμμένη Παράβλεψη: Οι οικουμενιστές επίσκοποι προσποιούνται ότι όλα βαίνουν καλώς και αγνοούν εσκεμμένα τον 39ο Κανόνα και την ιστορική εφαρμογή του από την ίδια τη Σερβική Εκκλησία. |
Διοικητική και Λατρευτική Ελευθερία: Παραχωρήθηκε στους εξόριστους Ρώσους επισκόπους πλήρες δικαίωμα να λειτουργούν, να συνέρχονται σε συνόδους, να λατρεύουν και να διοικούν ελεύθερα το ποίμνιό τους. | Κατηγορίες για Σχίσμα: Ο συνταξιούχος επίσκοπος Αθανάσιος Τζέβτιτς, ενώ ερμηνεύει επαινετικά τη φιλοξενία του 1921, αρνείται την εφαρμογή της στον Επίσκοπο Αρτέμιο, αποκαλώντας τον «σχισματικό» και «σεκταριστή». |
Προστασία από Διώκτες: Παροχή ουσιαστικού εκκλησιαστικού ασύλου και προστασίας απέναντι στους εχθρούς του άθεου κομμουνιστικού καθεστώτος. | Συνεργασία με Διώκτες: Πλήρης συνέργεια και σύμπραξη της Ιεραρχίας με τους τοπικούς «Σιπτάρους» (Αλβανούς βαρβάρους και τρομοκράτες) για τον διωγμό του Επισκόπου Αρτεμίου. |
4. Κριτική Αναλύση της Σημερινής Εκκλησιαστικής Κατάστασης
4.1. Η Στάση της Ιεραρχίας και η Αίρεση του Οικουμενισμού
Η ουσιαστική εκκλησιολογική εξέταση αποδεικνύει ότι το πρόβλημα της Επισκοπής Ράσκα-Πριζρένης στην εξορία δεν έγκειται στην τοπική μετατόπιση των λατρευτικών και διοικητικών της καθηκόντων σε άλλες περιφέρειες, αλλά στην παντελή αποστασία και δογματική αλλοίωση της ηγεσίας της Σερβικής Εκκλησίας:
- Αποστασία Πατριάρχη Ειρηναίου: Ο Πατριάρχης Ειρηναίος έχει αποστατήσει από την Ορθόδοξη πίστη, προσχωρώντας στην αίρεση του οικουμενισμού. Αντί να λειτουργεί ως στοργικός πατέρας, διώκει αντικανονικά τον Επίσκοπο Αρτέμιο και το ποίμνιό του, βαδίζοντας «χέρι-χέρι» με τους Αλβανούς βαρβάρους και τρομοκράτες («Σιπτάρους»). Η στάση του συμπυκνώνεται στη δημόσια, κυνική και αντιχριστιανική αποστροφή του: «Ό,τι κρέμεται, ας πέσει».
- Εμπλοκή Επισκόπου Αθανασίου Γέβτιτς: Ο συνταξιούχος επίσκοπος Αθανάσιος Τζέβτιτς πρωτοστατεί στον διωγμό με ιδιαίτερη πικρία, σκληρότητα και ρητορική μίσους, ξένη προς το χριστιανικό πνεύμα. Παρότι στα συγγράμματά του εξυμνεί την εφαρμογή του 39ου Κανόνα το 1921 υπέρ των Ρώσων, αρνείται εμπαθώς την ισχύ του για τον Επίσκοπο Αρτέμιο.
Η σύμπραξη της Ιεραρχίας με τους αλλότριους διώκτες και η παράλληλη προσχώρησή της στον οικουμενισμό μεταβάλλουν ριζικά τη φύση της διαμάχης. Το ζήτημα παύει να είναι μια απλή χωροταξική υπέρβαση δικαιοδοσίας και αναδεικνύεται σε μείζον ζήτημα ομολογίας πίστης και διαφύλαξης της Ορθοδοξίας.
4.2. Η Απαιτούμενη Κανονική Νομιμοποίηση
Στον νομικό και εκκλησιολογικό παράλογο ισχυρισμό ότι η εξόριστη επισκοπή οφείλει να λάβει «άδεια» ή «ευλογία» από τον διώκτη της, η επιστήμη του Κανονικού Δικαίου απαντά ότι είναι αντικειμενικά αδύνατον να αναμένεται κανονική έγκριση από έναν εκπεσόντα της πίστεως και αντικανονικώς διώκοντα Πατριάρχη. Στην εκκλησιαστική αυτή εκτροπή, η Επισκοπή Ράσκα-Πριζρένης στην εξορία αντλεί την εκκλησιολογική και κανονική της νομιμότητα από τις ακόλουθες πρωτογενείς πηγές:
- Τους Αγίους Πατέρες των Οικουμενικών Συνόδων: Η κανονική υπόσταση θεμελιώνεται στην ευλογία και τις αποφάσεις των Πατέρων (όπως ο 39ος Κανόνας της Πενθέκτης Συνόδου), οι οποίοι θέσπισαν τους ιερούς κανόνες με πρωταρχικό και υπερτατο σκοπό τη διατήρηση της Ορθόδοξης πίστης.
- Τη Διατήρηση των Ορθοδόξων Δογμάτων: Ο αντικειμενικός σκοπός του αγώνα του Επισκόπου Αρτεμίου είναι η περιφρούρηση των ιερών δογμάτων και της κανονικής τάξεως, στοιχεία που συγκροτούν την ουσιαστική συνέχεια και την αληθινή υπόσταση της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.
- Την Ομολογία Πίστης Κλήρου και Ποιμνίου: Η αδιάσπαστη συσπείρωση των πιστών και του ιερού κλήρου γύρω από τον ορθοτομούντα Επίσκοπό τους συγκροτεί πλήρη και έγκυρη εκκλησιαστική κοινότητα.
- Τη Θεία Ευλογία: Στην επιβεβλημένη, αφύσικη και έκτακτη αυτή κατάσταση της εξορίας, η ευλογία του Θεού εκτείνεται αδιάλειπτα όπου υπάρχουν κληρικοί και πιστοί που ομολογούν την Ορθόδοξη πίστη και αγωνίζονται σθεναρά για τη διατήρησή της.
5. Συμπεράσματα
Η παρουσία, η λατρευτική ζωή και η διοικητική μεριμνα της Επισκοπής Ράσκα-Πριζρένης εκτός των στενών γεωγραφικών της ορίων τυγχάνουν πλήρως κανονικά δικαιολογημένες, θεμελιωμένες στους ιερείς κανόνες και εκκλησιολογικά απολύτως έγκυρες. Ο τυπικός κανονικός φορμαλισμός υποχωρεί υποχρεωτικά ενώπιον των εξαιρετικών συνθηκών του διωγμού, της συνενοχής της εκκλησιαστικής ηγεσίας με αλλότριους διώκτες και της διολίσθησης του Πατριάρχη Ειρηναίου στην αίρεση του οικουμενισμού. Βάσει του αυθεντικού προηγουμένου του 39ου Κανόνος της Πενθέκτης Οικουμενικής Συνόδου και της ιστορικής εφαρμογής του από τη Σερβική Εκκλησία το 1921, η εξόριστη Επισκοπή υπό τον Επίσκοπο Αρτέμιο επιτελεί το ιερό της καθήκον για τη διατήρηση της Ορθοδοξίας, αντλώντας την κανονική της νομιμότητα από την αιώνια Παράδοση των Αγίων Πατέρων.
Σημείωση.Τα παραπάνω γράφτηκαν όταν Πατριάρχης Σερβίας ήταν ο Ειρηναίος.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου