ΕΚΘΕΣΙΣ ΤΗΣ ΕΞ ΑΓΙΟΡΕΙΤΩΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ» [Περί τῶν βιβλίων τοῦ Τρεμπέλα: «Μυστικισμός - Ἀποφατισμός - Καταφατική Θεολογία»]

visit counter

1.      Εισαγωγή

Στην ηλεκτρονική διεύθυνση

https://analogion.gr/logos/theology/454-agioreites-trempelas-1975

δημοσιεύεται κείμενο με  τίτλο: ΕΚΘΕΣΙΣ ΤΗΣ ΕΞ ΑΓΙΟΡΕΙΤΩΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ» [Περί τῶν βιβλίων τοῦ Τρεμπέλα: «Μυστικισμός - Ἀποφατισμός - Καταφατική Θεολογία»]

Το κείμενο αυτό είναι μια σημαντική Έκθεση Αγιορειτών μοναχών που γράφτηκε το 1975 στο Άγιο Όρος. Συνδέεται κυρίως με τον μοναχό και μετέπειτα ηγούμενο Βασίλειο Γοντικάκη και γράφτηκε ως απάντηση στο βιβλίο του θεολόγου Παναγιώτη  Τρεμπέλα  με τίτλο Μυστικισμός – Αποφατισμός – Καταφατική Θεολογία.

Η έκθεση αυτή θεωρείται πολύ σημαντική, γιατί σηματοδότησε μια αλλαγή στην ελληνική θεολογία. Πολλοί θεολόγοι άρχισαν να στρέφονται περισσότερο προς την πατερική παράδοση και την πνευματική εμπειρία της Ορθοδοξίας, αντί για μια καθαρά ακαδημαϊκή και δυτικότροπη προσέγγιση.

 

2. Η σχέση θεολογίας και πνευματικής ζωής

Ένα βασικό σημείο της κριτικής των Αγιορειτών είναι ότι η θεολογία δεν μπορεί να είναι μόνο επιστημονική μελέτη βιβλίων. Κατά τη γνώμη τους, ο Τρεμπέλας αντιμετώπιζε τη θεολογία κυρίως ως ακαδημαϊκή γνώση και ανάλυση ιδεών.

Οι Αγιορείτες όμως τονίζουν ότι η θεολογία συνδέεται άμεσα με την πνευματική ζωή. Θεολόγος δεν είναι μόνο αυτός που γνωρίζει πολλά βιβλία, αλλά αυτός που ζει την εμπειρία της σχέσης με τον Θεό μέσα από την προσευχή, την άσκηση και τη ζωή της Εκκλησίας.

 

3. Η υπεράσπιση του Διονυσίου του Αρεοπαγίτη

Ο Παναγιώτης Τρεμπέλας αμφισβήτησε την αυθεντικότητα των κειμένων που αποδίδονται στον Άγιο  Διονύσιο  τον  Αρεοπαγίτη. Σύμφωνα με την κριτική που έχει αναπτυχθεί στη δυτική θεολογία, τα κείμενα αυτά πιθανότατα δεν γράφτηκαν από το πρόσωπο της αποστολικής εποχής, αλλά εμφανίστηκαν αρκετούς αιώνες αργότερα, περίπου τον 6ο αιώνα. Επίσης υποστηρίζεται ότι το περιεχόμενό τους παρουσιάζει επιρροές από τη φιλοσοφία, ιδιαίτερα από τον νεοπλατωνισμό. Για τον λόγο αυτόν αρκετοί δυτικοί μελετητές θεωρούν ότι τα έργα αυτά δεν είναι ιστορικά αυθεντικά ως προς τον συγγραφέα τους, αλλά προέρχονται από έναν μεταγενέστερο χριστιανό συγγραφέα που χρησιμοποίησε το όνομα του Αρεοπαγίτη.

 

4. Η χρήση της φιλοσοφίας στην θεολογία

Σχετικά με τη χρήση φιλοσοφικών όρων, οι Αγιορείτες εξηγούν ότι οι Πατέρες της Εκκλησίας συχνά χρησιμοποιούσαν τη γλώσσα της ελληνικής φιλοσοφίας. Για παράδειγμα, όροι που σχετίζονται με τη σκέψη του φιλοσόφου Πλωτίνος χρησιμοποιήθηκαν για να εκφραστούν θεολογικές αλήθειες.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι Πατέρες υιοθέτησαν τη φιλοσοφία ως έχει. Αντίθετα, χρησιμοποίησαν τη φιλοσοφική γλώσσα ως εργαλείο για να εκφράσουν το μήνυμα της χριστιανικής αποκάλυψης.

 

5. Ο αποφατισμός ως εμπειρία

Ένα ακόμη σημείο διαφωνίας αφορά τον αποφατισμό, δηλαδή την ιδέα ότι ο Θεός δεν μπορεί να περιγραφεί πλήρως με ανθρώπινες έννοιες και λέξεις. Ο Τρεμπέλας τον αντιμετώπιζε κυρίως ως μια θεολογική θεωρία που μπορεί να μελετηθεί και να αναλυθεί. Οι Αγιορείτες όμως υποστηρίζουν ότι ο αποφατισμός είναι κυρίως πνευματική εμπειρία. Δηλαδή ο άνθρωπος μπορεί να φτάσει σε μια βαθιά σχέση με τον Θεό, όπου η λογική δεν αρκεί για να περιγράψει αυτό που βιώνει.

 

6. Η υπεράσπιση του Συμεών του Νέου Θεολόγου

Μεγάλη συζήτηση έγινε και γύρω από τον Συμεών ο Νέος Θεολόγος. Ο Τρεμπέλας είχε εκφράσει επιφυλάξεις για τις έντονες πνευματικές εμπειρίες που περιγράφει ο άγιος, όπως τα δάκρυα και το φως που βλέπουν οι άγιοι στην προσευχή.

Οι Αγιορείτες απαντούν ότι αυτές οι εμπειρίες δεν είναι ψυχολογικές καταστάσεις ή συναισθηματικές υπερβολές. Σύμφωνα με την ορθόδοξη παράδοση, πρόκειται για πραγματική εμπειρία της χάρης του Θεού. Το λεγόμενο «άκτιστο φως» θεωρείται η ίδια η θεία ενέργεια που φανερώνεται στον άνθρωπο, ενώ τα δάκρυα θεωρούνται σημάδι βαθιάς πνευματικής συγκίνησης και μεταμόρφωσης.

 

7. Η έννοια της θέωσης

Οι Αγιορείτες τονίζουν ότι ο σκοπός της χριστιανικής ζωής είναι η θέωση. Δηλαδή ο άνθρωπος καλείται να ενωθεί με τον Θεό και να μεταμορφωθεί από τη χάρη Του.

Αυτό δεν είναι απλώς μια ηθική βελτίωση του χαρακτήρα, αλλά μια βαθιά αλλαγή της ίδιας της ύπαρξης του ανθρώπου.

 

8. Κριτική στη δυτική επίδραση

Η έκθεση ασκεί επίσης κριτική σε αυτό που ονομάζει «δυτική επίδραση» ή «ευσεβισμό». Με τον όρο αυτό εννοεί μια τάση που δίνει μεγαλύτερη σημασία στην ηθική συμπεριφορά και λιγότερη στην εμπειρία της χάρης και της ένωσης με τον Θεό.

Οι Αγιορείτες θεωρούν ότι η ορθόδοξη παράδοση δίνει έμφαση στην πνευματική μεταμόρφωση του ανθρώπου μέσα από τη ζωή της Εκκλησίας.

 

9. Η σημασία του κειμένου

Η παρέμβαση αυτή είχε μεγάλη επίδραση στη θεολογία στην Ελλάδα. Πολλοί θεολόγοι άρχισαν να μελετούν ξανά τους Πατέρες της Εκκλησίας και ιδιαίτερα τα έργα της Φιλοκαλία. Παράλληλα ενισχύθηκε η σύνδεση της θεολογικής μελέτης με την πνευματική εμπειρία της Εκκλησίας.

Παρά τη σκληρή κριτική, οι Αγιορείτες δηλώνουν ότι σέβονται το συνολικό έργο του Παναγιώτης Τρεμπέλας και αναγνωρίζουν τη συμβολή του στη θεολογική επιστήμη. Ωστόσο θεωρούν ότι στη συγκεκριμένη περίπτωση η προσέγγισή του απομακρύνεται από τη βιωματική και πατερική παράδοση της Ορθοδοξίας.

 

Ο Ορθόδοξος Λαός ως Θεματοφύλακας της Πίστεως και τα Όρια της Ομολογίας

visit counter

Εισαγωγή

Η Ορθόδοξη Εκκλησιολογία αναγνωρίζει στον λαό του Θεού έναν ιδιαίτερο και αναντικατάστατο ρόλο στη διαφύλαξη και μετάδοση της αληθείας της πίστεως. Ο όρος «λαός του Θεού» (λαός του Θεού) δεν αναφέρεται απλώς σε ένα συνονθύλευμα πιστών, αλλά στο σύνολο του σώματος της Εκκλησίας, κληρικών και λαϊκών, που συμμετέχουν ενεργά στη ζωή και την ομολογία της πίστεως. Η θεολογική παράδοση της Ανατολικής Εκκλησίας έχει διαχρονικά υπογραμμίσει τη σημασία του λαού ως θεματοφύλακα της παραδόσεως, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι ο ρόλος αυτός είναι αυθαίρετος ή ανεξέλεγκτος.

 

Ι. Η Θεολογική Βάση του Ρόλου του Λαού

Η Συνοδικότητα και η Συμμετοχή του Λαού

Η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι εξ ορισμού συνοδική. Η συνοδικότητα δεν περιορίζεται μόνο στους επισκόπους και τους κληρικούς, αλλά εκτείνεται σε όλο το πλήρωμα της Εκκλησίας. Ο λαός του Θεού, ως «βασίλειον ιεράτευμα, έθνος άγιον» (Α' Πέτρ. β' 9), καλείται να συμμετέχει ενεργά στη ζωή της Εκκλησίας. Αυτή η συμμετοχή δεν είναι παθητική αλλά δυναμική, καθώς ο λαός καλείται να «δοκιμάζει τα πνεύματα» (Α' Ιωαν. δ' 1) και να διακρίνει την αλήθεια από το ψεύδος.

Η ιστορική μαρτυρία της Εκκλησίας είναι σαφής: στις Οικουμενικές Συνόδους, η αποδοχή των αποφάσεων από τον λαό ήταν απαραίτητη προϋπόθεση για την κανονική ισχύ τους. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, παρά την εκθρόνισή του από τη Σύνοδο της Οάσεως, βρήκε καταφύγιο στην αγάπη και την αναγνώριση του λαού της Κωνσταντινούπολης. Ο λαός, με την «ακριβή συναίνεσή» του (ἀκριβὴς συναίνεσις), αποτελούσε τον τελικό κριτή της ορθότητας των αποφάσεων της Εκκλησίας.

Η «Συνείδηση της Εκκλησίας»

Ο πατήρ Γεώργιος Φλωρόφσκυ έχει υπογραμμίσει τη σημασία της «συνειδήσεως της Εκκλησίας»  ως κανόνα της αληθείας. Αυτή η συνείδηση δεν είναι ατομική υπόθεση, αλλά συλλογική πραγματικότητα που εκφράζεται μέσα από το σύνολο του λαού του Θεού. Ο λαός, διαμέσου των αιώνων, έχει διαφυλάξει την πίστη με την προσευχή, τη λατρεία, την τέχνη και την καθημερινή του ζωή.

 

ΙΙ. Ο Ρόλος του Λαού ως Θεματοφύλακα

Η Διαφύλαξη της Παραδόσεως

Ο λαός της Εκκλησίας είναι ο πρωταγωνιστής της παραδόσεως . Η παράδοση δεν είναι απλώς μια σειρά δογμάτων, αλλά η ζωντανή εμπειρία της Εκκλησίας που μεταδίδεται από γενεά σε γενεά. Ο λαός, με τη συμμετοχή του στα μυστήρια, την τήρηση των εθίμων και την προσευχή, διαφυλάσσει αυτή την παράδοση ζωντανή.

Η λαϊκή ευσέβεια, η λεγόμενη «θεοσέβεια του λαού», έχει συχνά προλάβει τις επίσημες αποφάσεις της Εκκλησίας. Η λατρευτική ζωή, η υμνολογία, η εικονογραφία και η λαϊκή θεολογία αποτελούν εκφράσεις αυτής της  φύλαξης  της λειτουργίας του λαού. Οι Άγιοι της Εκκλησίας, στην πλειονότητά τους, προήλθαν από το λαό και αναγνωρίστηκαν από το λαό πριν από την επίσημη αγιοκατάταξή τους.

Η Αντιμετώπιση των Αιρέσεων

Ιστορικά, ο λαός έχει παίξει καθοριστικό ρόλο στην αντιμετώπιση των αιρέσεων. Οι μονοφυσίτες, οι εικονομάχοι, οι ουνίτες αντιμετωπίστηκαν όχι μόνο από τους επισκόπους αλλά και από την άρνηση του λαού να αποδεχθεί την παραχάραξη της πίστεως. Η λαϊκή αντίσταση κατά της εικονομαχίας, με τις γυναίκες που κρύβανε τις εικόνες και τους μοναχούς που διακήρυτταν την ορθοδοξία, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του ρόλου του λαού ως θεματοφύλακα.

 

ΙΙΙ. Τα Όρια της Ομολογίας του Λαού

Η Υποταγή στην Ιερά Παράδοση

Ωστόσο, ο ρόλος του λαού ως θεματοφύλακα δεν είναι αυθαίρετος. Ο λαός οφείλει να υποτάσσεται στην ιερά παράδοση της Εκκλησίας, όπως αυτή εκφράζεται μέσα από την Αγία Γραφή, τους ιερούς κανόνες και τις αποφάσεις των Οικουμενικών Συνόδων. Η «συνείδηση της Εκκλησίας» δεν ταυτίζεται με την ατομική γνώμη ή τις προτιμήσεις του λαού, αλλά με την ομολογία της πίστεως που έχει παραδοθεί από τους Αποστόλους.

Ο Άγιος Ιγνάτιος ο Θεοφόρος προειδοποιούσε ήδη από τον 2ο αιώνα: «όπου άν ο επίσκοπος φαίνηται, εκεί και το πλήθος έστω». Η ενότητα της Εκκλησίας εξασφαλίζεται μέσα από την κοινωνία με τον επίσκοπο, ο οποίος είναι ο εγγυητής της ορθότητας της πίστεως στην τοπική Εκκλησία. Ο λαός δεν μπορεί να ομολογεί ανεξάρτητα από τον επίσκοπο, ούτε να απορρίπτει την εκκλησιαστική τάξη.

Όταν ο Επίσκοπος Δεν Ορθοδοξεί: Η Αντίσταση του Λαού

Ι. Το Δίλημμα της Υπακοής

Το ερώτημα που θέτετε είναι κρίσιμο και ιστορικά διαχρονικό: Τι οφείλει να πράξει ο λαός όταν ο επίσκοπος, που είναι ο εγγυητής της ορθότητας της πίστεως, ο ίδιος αποκλίνει από αυτήν;

Η απάντηση δεν είναι απλή, γιατί εμπλέκονται δύο θεμελιώδεις αρχές που φαίνονται να συγκρούονται:

• Η υπακοή στον επίσκοπο ως εκφραστή της ενότητας της Εκκλησίας
• Η υπακοή στην αλήθεια της πίστεως που είναι ανώτερη από κάθε πρόσωπο

 

ΙΙ. Η Πατερική Διδασκαλία: Υπακοή στον Θεό μάλλον ή στους ανθρώπους

Ο Απόστολος Πέτρος: Το Κριτήριο της Πίστεως

Η Αγία Γραφή δίνει το πρώτο και αυθεντικό κριτήριο: «Δει πειθαρχείν Θεώ μάλλον ή ανθρώποις» (Πράξ. ε' 29). Οι Απόστολοι, όταν κλήθηκαν να σιωπήσουν, απάντησαν: «Ου δυνάμεθα γαρ ημείς ά είδομεν και ηκούσαμεν μη λαλείν» (Πράξ. δ' 20).

Αυτή η αρχή ισχύει και για τη σχέση λαού και επισκόπου. Η υπακοή στον επίσκοπο είναι υποχρεωτική όταν ομιλεί σύμφωνα με την παράδοση της Εκκλησίας. Όταν όμως ο επίσκοπος αποκλίνει, ο λαός οφείλει να προτιμήσει την αλήθεια της πίστεως.

Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Το Παράδειγμα της Αντίστασης

Ο ίδιος ο Χρυσόστομος, αν και εκθρονίστηκε από τη Σύνοδο της Οάσεως (403 μ.Χ.), δεν αποδέχθηκε την απόφαση ως δίκαιη. Ο λαός της Κωνσταντινούπολης τον υποστήριξε, αναγνωρίζοντας ότι η Σύνοδος είχε συγκληθεί μεθοδευμένα και αντικανονικά. Η αντίσταση του λαού δεν ήταν ανταρσία, αλλά μαρτυρία υπέρ της αληθείας.

Στην επιστολή του προς τον Πάπα Ιννοκέντιο, ο Χρυσόστομος γράφει ότι η Σύνοδος ήταν «συνοδος ληστρική», και ο λαός το αναγνώρισε. Αυτό δείχνει ότι ο λαός μπορεί να διακρίνει και να κρίνει, όταν έχει πνευματική διαίσθηση.

Ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής: Η Άρνηση της Κοινωνίας

Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής (7ος αι.). Όταν ο Πατριάρχης Κωνσταντινούπολης Πύρρος και οι επίσκοποι της Ανατολής αποδέχθηκαν το μονοθελητικό συμβιβασμό με τους μονοφυσίτες, ο Μάξιμος δεν τους ακολούθησε. Αρνήθηκε την κοινωνία με τους επισκόπους που είχαν εγκαταλείψει την ορθοδοξία, ακόμη και όταν αυτό σήμαινε διωγμό, εξορία και βασανιστήρια.

Ο Μάξιμος δεν δημιούργησε σχίσμα, αλλά διατήρησε την ενότητα με την Εκκλησία των Πατέρων. Άρνησε την κοινωνία με τους αιρετικούς επισκόπους, παραμένοντας πιστός στην ορθόδοξη πίστη. Αυτή η στάση αργότερα αναγνωρίστηκε ως ορθή από την ΣΤ' Οικουμενική Σύνοδο.

 

ΙΙΙ. Η Διάκριση: Πότε ο Επίσκοπος «Δεν Ορθοδοξεί»

Επίπεδα Αποκλίσεως

Δεν κάθε διαφωνία ή ατέλεια του επισκόπου συνιστά αιρετική απόκλιση. Η Εκκλησία διακρίνει:

1. Ατομικές αδυναμίες ή αμαρτίες – Αυτές δεν ακυρώνουν την εκκλησιαστική ιδιότητα του επισκόπου, αν και τον καθιστούν ανάξιο.
2. Διοικητικά λάθη ή αδικίες – Ο λαός μπορεί να ζητήσει διόρθωση, αλλά δεν αρνείται την κοινωνία.
3. Θεολογικές αποκλίσεις από την πίστη – Εδώ αρχίζει το κρίσιμο ζήτημα. Αν ο επίσκοπος διδάσκει αίρεση ή εισάγει καινοτομίες που παραβιάζουν την παράδοση, τότε ο λαός οφείλει να αντισταθεί.
4. Καθαρή αίρεση και αποστασία – Όταν ο επίσκοπος δημόσια και επιμόνως αρνείται δογμάτα της πίστεως, τότε η άρνηση κοινωνίας είναι όχι μόνο δικαίωμα αλλά υποχρέωση.

Το Κριτήριο της Εκκλησιαστικής Συνειδήσεως

Ο λαός δεν αποφασίζει αυθαίρετα ότι ο επίσκοπος «δεν ορθοδοξεί». Το κριτήριο είναι:

• Η Αγία Γραφή
• Οι αποφάσεις των Οικουμενικών Συνόδων
• Η διδασκαλία των Αγίων Πατέρων
• Η ενεργής παράδοση της Εκκλησίας

Όταν η διδασκαλία του επισκόπου έρχεται σε σύγκρουση με αυτά, τότε ο λαός έχει το δικαίωμα και την υποχρέωση να διαμαρτυρηθεί.

ΙV. Τα Μέσα της Λαϊκής Αντίστασης

1. Η Διαμαρτυρία και η Έκκληση

Ο λαός οφείλει πρώτα να διαμαρτυρηθεί εντός των εκκλησιαστικών πλαισίων. Η επιστολή προς τον επίσκοπο, η έκκληση σε ανώτερες εκκλησιαστικές αρχές (Σύνοδο, Πατριάρχη), η κοινοποίηση της ανησυχίας στο πλήρωμα της Εκκλησίας είναι τα πρώτα βήματα.

2. Η Άρνηση της Κοινωνίας (Αποτείχιση)

Αν ο επίσκοπος επιμένει στην αίρεση, ο λαός μπορεί να αρνηθεί την κοινωνία μαζί του. Αυτό σημαίνει:

• Να μην μετέχει των μυστηρίων που τελεί ο συγκεκριμένος επίσκοπος
• Να αναζητήσει πνευματική καθοδήγηση από ορθόδοξους κληρικούς
• Να διατηρήσει την ενότητα με την Εκκλησία των Πατέρων, όχι με τον αιρετικό επίσκοπο

Η άρνηση κοινωνίας δεν είναι σχίσμα, όταν γίνεται υπέρ της αληθείας. Το σχίσμα είναι η απομάκρυνση από την Εκκλησία, ενώ η ακοινωνησία με τον αιρετικό είναι η διαφύλαξη της ενότητας με την ορθόδοξη πίστη.

3. Η Μαρτυρία της Ομολογίας

Ο λαός καλείται να ομολογήσει την αλήθεια, ακόμη και με κίνδυνο. Η ιστορία της Εκκλησίας είναι γεμάτη από λαϊκούς ομολογητές που αντιστάθηκαν σε αιρετικούς επισκόπους:

• Οι γυναίκες της Κωνσταντινούπολης που κρύψανε τις εικόνες κατά την εικονομαχία
• Οι μοναχοί του Αγίου Όρους που αντιστάθηκαν στον ουνιτισμό
• Οι λαϊκοί της Ρωσίας που δεν αποδέχθηκαν τις καινοτομίες του Πατριάρχη Νίκωνα (παλαιοί ορθόδοξοι)

 

V. Τα Όρια της Αντίστασης

Η Αποφυγή του Σχίσματος

Ο λαός δεν έχει το δικαίωμα να δημιουργήσει δική του «Εκκλησία» ή να χειροτονήσει δικούς του κληρικούς. Αυτό θα ήταν σχίσμα. Η άρνηση κοινωνίας με έναν αιρετικό επίσκοπο δεν συνεπάγεται την ίδρυση νέας εκκλησιαστικής δομής.

Ο λαός παραμένει μέλος της Μίας, Αγίας, Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας, ακόμη και όταν ο τοπικός του επίσκοπος έχει αποκλίνει. Αναζητεί κοινωνία με άλλους ορθόδοξους κληρικούς ή επισκόπους, διατηρώντας την ενότητα με την καθολική συνείδηση της Εκκλησίας.

Η Ταπείνωση και η Αποφυγή του Φανατισμού

Η αντίσταση δεν πρέπει να συνοδεύεται από υβριστικό λόγο, προσωπικές επιθέσεις ή διάθεση εξουσίας. Ο λαός ομολογεί την αλήθεια με ταπείνωση και αγάπη, ακόμη και προς τον αιρετικό επίσκοπο. Η κατάκριση του προσώπου απαγορεύεται· η κατάκριση της αίρεσης είναι υποχρεωτική.

 

VΙ. Η Ευθύνη του Λαού

Όταν ο επίσκοπος δεν ορθοδοξεί, ο λαός δεν μπορεί να επικαλεστεί την «υπακοή» για να δικαιολογήσει την αποδοχή της αίρεσης. Η υπακοή στον επίσκοπο είναι συνθήκη, όχι απόλυτη υποχρέωση. Η προϋπόθεση είναι η ορθοδοξία του επισκόπου.

Ο λαός οφείλει:

1. Να γνωρίζει την πίστη – Χωρίς γνώση, δεν μπορεί να διακρίνει
2. Να διαμαρτύρεται – Με σεβασμό, αλλά με σαφήνεια
3. Να αρνείται την κοινωνία – Όταν η αίρεση είναι προφανής
4. Να ομολογεί την αλήθεια – Ακόμη και ως μάρτυρας
5. Να παραμένει στην Εκκλησία – Χωρίς να δημιουργεί σχίσμα

Η ιστορία της Εκκλησίας αποδεικνύει ότι ο λαός, όταν είναι πνευματικά ζωντανός, είναι ικανός να διακρίνει την αλήθεια και να αντισταθεί στην πλάνη, ακόμη και όταν αυτή προέρχεται από τον επίσκοπο. Η «συνείδηση της Εκκλησίας» εκφράζεται μέσα από το πλήρωμα των πιστών, και όχι μόνο μέσα από την ιεραρχία.

Όπως έγραψε ο Άγιος Ιωάννης της Κροστάνδης: «Η αλήθεια είναι μία, και αυτήν πρέπει να ακολουθούμε, όποιος κι αν είναι ο λαλών».

Ο Κίνδυνος του Λαϊκισμού

Η υπερβολική ανάδειξη του ρόλου του λαού μπορεί να οδηγήσει σε μορφές λαϊκισμού που υπονομεύουν την εκκλησιαστική τάξη. Ο λαϊκισμός  αποτελεί αίρεση κατά την οποία ο λαός αντιμετωπίζεται ως η μόνη πηγή της εξουσίας στην Εκκλησία, αποκόπτοντας τον από την ιεραρχική δομή και την παράδοση. Αυτή η τάση, που εμφανίστηκε έντονα κατά τη Δύση με τον προτεσταντισμό, αποτελεί απειλή για την ενότητα και την αποστολική διαδοχή της Εκκλησίας.

Ο λαός δεν είναι κυρίαρχος της πίστεως, αλλά φύλακάς της. Δεν δημιουργεί την αλήθεια, αλλά την παραλαμβάνει και την διαφυλάσσει. Η ομολογία του λαού είναι έγκυρη μόνο όταν είναι ενσωματωμένη στην εκκλησιαστική ζωή και υποταγμένη στην παράδοση των Αγίων Πατέρων.

Η Σχέση Κλήρου και Λαού

Τα όρια της ομολογίας του λαού καθορίζονται επίσης από τη σχέση του με τον κλήρο. Ο κλήρος, και ιδιαίτερα ο επίσκοπος, είναι ο διδάσκαλος της πίστεως και ο εγγυητής της ορθότητας. Ο λαός οφείλει να ακούει τον κλήρο, όταν αυτός ομιλεί «εν ονόματι Κυρίου» και σύμφωνα με την παράδοση της Εκκλησίας. Αντιστρόφως, ο κλήρος οφείλει να ακούει τον λαό, να σέβεται την «συνείδηση της Εκκλησίας» και να μην επιβάλλει αυθαίρετες αποφάσεις.

Η υγιής σχέση κλήρου και λαού είναι συμπληρωματική. Ο κλήρος χωρίς τον λαό είναι κενός τελετουργικός θεσμός, ο λαός χωρίς τον κλήρο είναι ακέφαλο σώμα. Η ομολογία της πίστεως απαιτεί την ενότητα και των δύο.

 

ΙV. Σύγχρονες Προκλήσεις και Προοπτικές

Η Παγκοσμιοποίηση και η Ορθόδοξη Ταυτότητα

Στο σύγχρονο περιβάλλον της παγκοσμιοποίησης, ο ρόλος του Ορθόδοξου λαού ως θεματοφύλακα της πίστεως καθίσταται κρισιμότερος από ποτέ. Οι προκλήσεις του οικουμενισμού, του θρησκευτικού συγκρητισμού και του κοσμικού ανθρωπισμού απειλούν την ορθόδοξη ταυτότητα. Ο λαός καλείται να διακρίνει και να ομολογήσει την αλήθεια, χωρίς όμως να πέσει σε φονταμενταλισμό ή απομονωτισμό.

Η Συμμετοχή των Λαϊκών στα Συνοδικά Σώματα

Η σύγχρονη εκκλησιαστική πρακτική έχει αναγνωρίσει την ανάγκη ενεργού συμμετοχής των λαϊκών στα συνοδικά σώματα. Οι λαϊκοί θεολόγοι, οι επιστήμονες και οι εκπρόσωποι των λαϊκών οργανώσεων συμμετέχουν στις συνεδριάσεις των Ιερών Συνόδων, προσφέροντας τη μαρτυρία και τη γνώση τους. Αυτή η συμμετοχή δεν υποκαθιστά τον ρόλο του κλήρου, αλλά τον συμπληρώνει, εμπλουτίζοντας τη συνοδική διαδικασία με τη λαϊκή εμπειρία.

Η Παιδεία της Πίστεως

Η άσκηση του ρόλου του θεματοφύλακα προϋποθέτει την παιδεία της πίστεως. Ο λαός χρειάζεται κατήχηση, θεολογική μόρφωση και πνευματική καθοδήγηση για να μπορεί να διακρίνει την αλήθεια. Η κατήχηση δεν είναι αποκλειστικό προνόμιο των παιδιών, αλλά δια βίου ανάγκη για κάθε πιστό. Η άγνοια της πίστεως οδηγεί σε εύκολη χειραγώγηση και παραχάραξη της παραδόσεως.

 

Επίλογος

Ο Ορθόδοξος λαός είναι πράγματι θεματοφύλακας της πίστεως, αλλά αυτός ο ρόλος έχει σαφή όρια και προϋποθέσεις. Ο λαός διαφυλάσσει την πίστη όταν είναι ενωμένος με τον κλήρο, υποταγμένος στην ιερά παράδοση και ζωντανός στην ευχαριστιακή κοινωνία. Η ομολογία του λαού είναι έγκυρη όταν εκφράζει τη «συνείδηση της Εκκλησίας» και όχι ατομικές απόψεις ή κοινωνικές τάσεις.

Η πρόκληση για τη σύγχρονη Ορθόδοξη Εκκλησία είναι να διατηρήσει την ισορροπία μεταξύ της ενεργού συμμετοχής του λαού και της διαφύλαξης της εκκλησιαστικής τάξης. Ο λαός δεν είναι κυρίαρχος, αλλά συνοδοιπόρος στο ταξίδι της Εκκλησίας προς τη Βασιλεία του Θεού. Η ομολογία του είναι δώρο και ευθύνη, χάρισμα και διακονία, που καλείται να ασκήσει «εν αγάπη» και «εν αληθεία».

 

Βασίλειον Ιεράτευμα και Βαθμοί Ιεροσύνης

visit counter

Η θεολογική σύγχυση μεταξύ της «βασιλείου ιερατεύματος» και των βαθμών της ιεροσύνης αποτελεί ένα από τα πλέον επικίνδυνα νοηματικά ασαφή που διαπερνούν τη σύγχρονη εκκλησιαστική συζήτηση. Η παρούσα ανάλυση επιχειρεί να διαλευκάνει αυτή τη διάκριση, εξετάζοντας τις βιβλικές, πατερικές και κανονικές διαστάσεις του ζητήματος.

 

Η βιβλική βάση της σύγχυσης

Η φράση «βασίλειον ιεράτευμα» προέρχεται από την Α' προς Πέτρον επιστολή (2:9): «υμείς δε γένος εκλεκτόν, βασίλειον ιεράτευμα, έθνος άγιον, λαός εις περιποίησιν». Ο Απόστολος Πέτρος εφαρμόζει εδώ τον τύπο του Εξόδου (19:6), όπου ο Ισραήλ καλείται «βασίλειον ιεράτευμα» ως αντίθεση προς «τα έθνη».

Η χριστολογική μετατόπιση είναι καθοριστική: ο Ισραήλ του νόμου γίνεται ο νέος Ισραήλ της χάριτος, η Εκκλησία. Ωστόσο, αυτή η μετατόπιση δεν συνεπάγεται κατάργηση της εσωτερικής διαφοροποίησης. Ο Λευιτικός νόμος διατηρούσε την Ααρωνική ιεροσύνη παράλληλα με την «βασίλειον ιεράτευμα» του Ισραήλ. Ομοίως, η Καινή Διαθήκη δεν καταργεί τα χαρίσματα, αλλά τα πληροί.

 

Η διάκριση των χαρισμάτων στον Απόστολο Παύλο

Η προς Εφεσίους επιστολή (4:11-12) είναι απολύτως σαφής: «και αυτός έδωκεν τους μεν αποστόλους, τους δε προφήτας, τους δε ευαγγελιστάς, τους δε ποιμένας και διδασκάλους, προς τον καταρτισμόν των αγίων εις έργον διακονίας, εις οικοδομήν του σώματος του Χριστού».

Τα χαρίσματα αυτά δεν είναι ισοδύναμα. Είναι διατεταγμένα, ιεραρχημένα, καταρτιστικά. Ο σκοπός τους δεν είναι η αυτοπροβολή, αλλά η «οικοδομή του σώματος». Ο Παύλος διακρίνει σαφώς: «οι μεν απόστολοι, οι δε προφήται, οι δε ευαγγελισταί, οι δε ποιμένες και διδάσκαλοι». Το «οι μεν... οι δε» είναι διακριτικό, όχι απλώς αριθμητικό.

Η προς Κορινθίους Α' επιστολή (12:28-29) επαναλαμβάνει: «και ούς μεν έθετο ο Θεός εν τη Εκκλησία πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτας, τρίτον διδασκάλους». Η τάξη είναι σαφής: «πρώτον... δεύτερον... τρίτον».

 

Η πατερική διάκριση

Ο Ιερός Χρυσόστομος, στο «Περί Ιερωσύνης», αναπτύσσει την έννοια της ειδικής ιεροσύνης ως «χάρισμα» και «λειτούργημα». Η διάκριση μεταξύ «βασιλείου ιερατεύματος» και «ιερατικής ιεροσύνης» είναι σαφής στην πατερική παράδοση: το πρώτο είναι κοινό σε όλους τους βαπτισμένους, το δεύτερο είναι χάρισμα που δίδεται μέσω της χειροτονίας.

Ο Μέγας Αθανάσιος, στο «Περί της ενανθρωπήσεως του Λόγου», διακρίνει την «κοινήν χάριν» του βαπτίσματος από την «εξαίρετον χάριν» της ιεροσύνης. Η διάκριση είναι ουσιώδης, όχι επουσιώδης.

 

Η κανονική παράδοση

Οι Αποστολικοί Κανόνες είναι αυστηροί ως προς τους βαθμούς της ιεροσύνης:

Κανών 1: «Επίσκοπος υπό δύο ή τριών επισκόπων χειροτονείσθω».

Κανών 2: «Πρεσβύτερος υπό ενός επισκόπου χειροτονείσθω, ως και διάκονος και οι λοιποί κληρικοί».

Κανών 6: «Επίσκοπον μη χειροτονείν άνευ συνόδου».

Η χειροτονία είναι συνοδική πράξη, όχι λαϊκή. Ο λαός συμμετέχει με την αποδοχή (αναφορά), όχι με την επιλογή (εκλογή). Η διάκριση είναι καθοριστική: ο λαός «επιφωνεί», δεν «χειροτονεί».

 

Η σύγχρονη σύγχυση

Η σύγχρονη θεολογική συζήτηση, επηρεασμένη από προτεσταντικά και φιλελεύθερα μοντέλα, τείνει να ισοπεδώσει τη διάκριση. Η «βασιλείος ιερωσύνη» των βαπτισμένων παρουσιάζεται ως ανταγωνιστική προς την «ιερατικήν ιερωσύνην», ενώ στην πραγματικότητα είναι συμπληρωματική.

Ο Νέλλας, στο «Βασίλειον ιεράτευμα», προσθέτει αμέσως: «ο όρος λαϊκός χρησιμοποιείται όχι με ιεραρχική έννοια, αλλά ως υενθύμιση ότι όλοι είμαστε λαός του Θεού». Η παράλειψη αυτής της διευκρίνισης οδηγεί σε παρερμηνείες.

 

Η ορθή διάκριση

Η ορθόδοξη εκκλησιολογία διακρίνει:

Πρώτον, τη «βασίλειον ιερωσύνην» — την κοινή συμμετοχή όλων των βαπτισμένων στη βασιλεία και την ιεροσύνη του Χριστού, μέσω του βαπτίσματος και του χρίσματος.

Δεύτερον, την «ιερατικήν ιερωσύνην» — το ειδικό χάρισμα της διακονίας του λόγου και των μυστηρίων, που δίδεται μέσω της χειροτονίας.

Η διάκριση είναι λειτουργική, όχι ουσιαστική: όλοι μετέχουν της θείας φύσεως, αλλά όχι όλοι λειτουργούν ως πρόσωπα της χριστοπαρουσίας. Η λειτουργική διαφορά είναι θεσμοθετημένη από το Άγιο Πνεύμα και κατοχυρωμένη στην αποστολική παράδοση.

Η σύγχυση της «βασιλείου ιερατεύματος» με την κατάργηση των βαθμών της ιεροσύνης αποτελεί θεολογικό αντιφατότητα. Η Εκκλησία δεν είναι ούτε ιεροκρατία (αποκλεισμός του λαού), ούτε λαϊκοκρατία (ισοπέδωση των βαθμών), αλλά ιεραρχική κοινωνία όπου η «βασιλείος ιερωσύνη» των βαπτισμένων συνυπάρχει με την «ιερατικήν ιερωσύνην» των κεχειροτονημένων, ενούμενες στην κοινωνία του σώματος του Χριστού.

Η παράθεση των Πατέρων για τη νομιμοποίηση της λαϊκής αυτοδικίας αποτελεί θεολογική νοθεία. Οι Πατέρες διακρίνουν, δεν ισοπεδώνουν. Η ιεροσύνη είναι χάρισμα, όχι επάγγελμα· λειτούργημα, όχι δικαίωμα· διακονία, όχι εξουσία.

 

Μία παρερμηνεία της εκκλησιολογίας του π. Γεωργίου Φλωρόφσκυ

visit counter

Από το έργο Bible, Church, Tradition: An Eastern Orthodox View (τόμος 1 των Collected Works), στο κεφάλαιο «The Catholicity of the Church» γράφεται η ακόλουθη φράση: «The duty of obedience ceases when the bishop deviates from the catholic norm, and the people have the right to accuse and even to depose him».

Μετάφραση: «Το καθήκον της υπακοής παύει να ισχύει, όταν ο επίσκοπος ξεφεύγει από το καθολικό πρότυπο, οπότε ο λαός έχει το δικαίωμα να τον κατηγορήσει ακόμη και να τον καθαιρέσει».

Το κρίσιμο ερώτημα: Τι σημαίνει «καθαιρέσει»;

Η φράση «accuse and even to depose him» πρέπει να ερμηνευθεί μέσα στο πλαίσιο της συνοδικότητας που αναπτύσσει ο Φλωρόφσκυ. Ο ίδιος αναφέρεται σε δύο άρθρα του για περισσότερες λεπτομέρειες: «The Work of the Holy Spirit in Revelation», The Christian East, 1932 και «The Sacrament of Pentecost», The Journal of the Fellowship of St. Alban and St. Sergius, 1934.

Η «καθαίρεση» στον Φλωρόφσκυ δεν είναι ατομική πράξη λαϊκού, αλλά συλλογική πράξη της Εκκλησίας-σώματος. Ο λαός «καθαιρεί» όχι ως άθροισμα ατόμων, αλλά ως καθολική εμπειρία που εκφράζεται συνοδικά.

Ο Φλωρόφσκυ αναφέρεται σε ιστορικά παραδείγματα (Αρειανισμός, Μονοφυσιτισμός) όπου η κρίση γίνεται από συνόδους, όχι από ατομικές αποφάσεις.

 

Η απόρριψη του προτεσταντισμού

Ο ίδιος ο Φλωρόφσκυ απορρίπτει ρητά την ατομική γνώμη: «In the Church there is not and cannot be any outward authority... But this does not mean that everyone has received unlimited freedom of personal opinion. It is precisely in the Church that "personal opinions" should not and cannot exist».

Μετάφραση: «Στην Εκκλησία δεν υπάρχει και δεν μπορεί να υπάρχει καμιά εξωτερική εξουσία... Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ο καθένας έχει λάβει απεριόριστη ελευθερία προσωπικής γνώμης. Είναι ακριβώς στην Εκκλησία όπου οι "προσωπικές γνώμες" δεν πρέπει και δεν μπορούν να υπάρχουν».

 

Η εσωτερική, κοινωνική, συνοδική εξουσία

Για τον Φλωρόφσκυ, η φράση «δεν υπάρχει εξωτερική εξουσία» δεν σημαίνει αναρχία, αλλά εσωτερική, κοινωνική, συνοδική εξουσία:

• Η εξουσία δεν επιβάλλεται άνωθεν (παπικό ex cathedra)
• Η εξουσία αναδύεται από την κοινωνία της Εκκλησίας
• Η εξουσία εκφράζεται συνοδικά, όχι ατομικά

 

Η έννοια της σομπορνόστ (sobornost)

Κεντρική για τον Φλωρόφσκυ είναι η ρωσική θεολογική έννοια της σομπορνόστ, που υποδηλώνει οργανική ενότητα όπου τα μέρη διαφέρουν αλλά συνυπάρχουν, όπου η πολλαπλότητα δεν αναιρεί την ενότητα, και όπου η ενότητα δεν ισοπεδώνει την πολλαπλότητα.

Αυτή η σομπορνόστ είναι που χαρακτηρίζει την Εκκλησία ως καθολική. Η καθολικότητα δεν είναι το άθροισμα των τοπικών Εκκλησιών, ούτε η επικράτηση μιας τοπικής Εκκλησίας επί των άλλων. Είναι η κοινωνία (κοινωνία προσώπων, κοινωνία πίστεως, κοινωνία ευχαριστίας) που καθιστά την Εκκλησία καθολική.

 

Η σημασία του «even» (ακόμη και)

Η αγγλική λέξη «even» στη φράση «accuse and even to depose him» έχει κρίσιμη σημασιολογική λειτουργία. Δεν είναι απλώς σύνδεσμος πρόσθεσης («και»), αλλά επιρρηματικός τόνος έμφασης που υποδηλώνει:

• Ιεραρχία: η κατηγορία είναι το κανονικό, η καθαίρεση το ακραίο
• Συνθήκη: η καθαίρεση ακολουθεί, δεν προηγείται
• Σπανιότητα: η καθαίρεση είναι το έσχατο όριο, όχι η ρουτίνα

Η μετάφραση «ακόμη και» διατηρεί αυτή τη σημασία, αλλά η ερμηνεία που παρουσιάζεται συχνά την αποδυναμώνει, παρουσιάζοντας την καθαίρεση ως εύκολη, σχεδόν αυτονόητη επιλογή.

 

Η συνοδική παράδοση

Ο Φλωρόφσκυ παραπέμπει σε δύο άρθρα του για περισσότερες λεπτομέρειες. Αυτά τα κείμενα αναπτύσσουν την πνευματολογική βάση της εκκλησιολογίας του. Το Πνεύμα το Άγιο δεν επιβάλλεται από άνωθεν, αλλά αναδύεται από την κοινωνία της Εκκλησίας. Αυτή η αναδυόμενη εξουσία είναι που χαρακτηρίζει την ορθόδοξη εκκλησιολογία.

Η «καθαίρεση» στο πλαίσιο αυτό δεν είναι απόφαση ατόμων, αλλά αναγνώριση από την κοινωνία ότι κάποιος έχει αποκοπεί από την κοινωνία. Είναι εκκλησιαστικό γεγονός, όχι διοικητική πράξη.

Η παρερμηνεία σε τρία σημεία

Ο Φλωρόφσκυ εννοεί συνοδική Εκκλησία-σώμα, ενώ η παρερμηνεία το εκλαμβάνει ως ατομική λαϊκή αυτοδικία. Ο Φλωρόφσκυ μιλά για κοινή απόφαση, ενώ η παρερμηνεία το μεταφράζει ως προσωπική γνώμη. Ο Φλωρόφσκυ θέτει το έσχατο όριο, ενώ η παρερμηνεία το παρουσιάζει ως καθημερινή πρακτική. Ο Φλωρόφσκυ αναφέρεται στη σομπορνόστ, ενώ η παρερμηνεία το εκλαμβάνει ως δημοκρατία ή λαϊκοκρατία.

 

Συμπέρασμα

Ο «λαός» που «κατηγορεί» και «καθαιρεί» στον Φλωρόφσκυ είναι αυτή η καθολική κοινωνία, όχι το άθροισμα των προσωπικών γνωμών που ο ίδιος απορρίπτει ρητά.

Η φράση του Φλωρόφσκυ δεν δίνει δικαίωμα σε κάθε πιστό να κρίνει μόνος του τον επίσκοπο. Δίνει δικαίωμα στην Εκκλησία ως σύνολο να προστατεύει την πίστη της. Ο λαός δεν είναι άθροισμα ατόμων, αλλά ζωντανό σώμα που αποφασίζει συνοδικά.

Ομιλία εις την E΄ Κυριακήν των Νηστειών – Οσίας Μαρίας της Αιγυπτίας. (Οσίου Ιουστίνου Πόποβιτς)

visit counter

Οσία Μαρία η Αιγυπτία, Σε όλες τις δυσκολίες σου και στις πιο μεγάλες πτώσεις σου να θυμάσαι την κραυγή αυτής της αγίας εβδομάδας, που έχει τη δύναμη να σε αναστήσει, «Κύριε, πριν εις τέλος απόλωμαι, σώσόν με». π. Ιουστίνου Πόποβιτς

«Κύριε, προτού χαθώ τελείως σώσέ με»

Ιδού η Ε΄ Κυριακή της Μ. Τεσσαρακοστής, η Κυριακή της πιο μεγάλης μεταξύ των αγίων γυναικών Αγίας, της οσίας μητρός ημών Μαρίας της Αιγυπτίας.

Σαράντα επτά χρόνια έκανε στην έρημο, και ο Κύριος της έδωσε εκείνο που σπάνια δίνει σε κάποιον από τους Αγίους. Χρόνια ολόκληρα δεν γεύθηκε ψωμί και νερό. Στην ερώτηση του αββά Ζωσιμά εκείνη απάντησε: «Ουκ επ’ άρτω μόνω ζήσεται άνθρωπος» (Ματθ. 4, 4). Ο Κύριος την έτρεφε με έναν ιδιαίτερο τρόπο και την οδηγούσε στην ερημητική ζωή, στους ερημητικούς της αγώνες.

Και ποιό ήταν το αποτέλεσμα; Η Αγία μετέτρεψε την κόλασή της σε παράδεισο! Νίκησε το διάβολο και ανέβηκε ψηλά στον Θεό! Πώς, με τι; Με τη νηστεία και την προσευχή, με νηστεία και προσευχή! Διότι η νηστεία, η νηστεία μαζί με την προσευχή, είναι δύναμη που νικά τα πάντα. Ένας θαυμάσιος ύμνος της Μ. Τεσσαρακοστής λέει: «ακολουθήσωμεν τω διά νηστείας ημίν, την κατά του διαβόλου νίκην υποδείξαντι, Σωτήρι των ψυχών ημών». Με τη νηστεία μας έδειξε τη νίκη κατά του διαβόλου… Δεν υπάρχει άλλο όπλο, δεν υπάρχει άλλο μέσον.

Νηστεία! Ιδού το μέσον για να νικήσεις το διάβολο, τον κάθε διάβολο. Παράδειγμα νίκης, η αγία Μαρία η Αιγυπτία. Τι θεία δύναμη η νηστεία! Νηστεία δεν είναι τίποτε άλλο παρά να σταυρώνεις το σώμα, να σταυρώνεις ο ίδιος τον εαυτό σου.

Εφόσον υπάρχει σταυρός, η νίκη είναι σίγουρη. Το σώμα της πρώην πόρνης της Αλεξάνδρειας, της Μαρίας, με την αμαρτία παραδόθηκε στη δουλεία του διαβόλου. Αλλά όταν αγκάλιασε το Σταυρό του Χριστού, όταν πήρε αυτό το όπλο στα χέρια της, νίκησε το διάβολο. Νηστεία είναι η ανάσταση της ψυχής εκ νεκρών. Η νηστεία και η προσευχή ανοίγουν τα μάτια του ανθρώπου, ώστε να αντικρύσει και να καταλάβει πραγματικά τον εαυτό του, να δει τον εαυτό του. Βλέπει τότε ότι κάθε αμαρτία στη ψυχή του είναι ο τάφος του, ο θάνατός του. Καταλαβαίνει ότι η αμαρτία μέσα στη ψυχή του δεν κάνει τίποτε άλλο από το να μετατρέπει σε πτώματα όλα όσα ανήκουν στη ψυχή: τους λογισμούς της, τα συναισθήματά της και τις διαθέσεις της· σειρά από τάφους. Και τότε…, τότε ξεχύνεται θρηνητική κραυγή από τη ψυχή: «Πριν εις τέλος απόλωμαι, σώσόν με». Αυτή είναι η κραυγή μας κατά την αγία αυτή εβδομάδα: Κύριε, προτού χαθώ τελείως, σώσέ με. Έτσι προσευχηθήκαμε αυτή την εβδομάδα στον Κύριο, τέτοιες προσευχητικές αναβοήσεις μας παρέδωσε στο Μ. Κανόνα του ο μεγάλος άγιος πατήρ ημών Ανδρέας Κρήτης.

«Κύριε, πριν εις τέλος απόλωμαι, σώσόν με». Αυτή η κραυγή μας αφορά όλους, όλους όσοι έχουμε αμαρτίες. Ποιός δεν έχει αμαρτίες; Είναι αδύνατον αν κυττάξεις τον εαυτό σου να μή βρεις κάπου, σε κάποια γωνιά της ψυχης σου, να μη εντοπίσεις σε κάποια άκρη της μία ξεχασμένη ίσως αμαρτία. Και… κάθε αμαρτία, για την οποία δεν έχεις μετανοήσει, ειναι ο τάφος σου, είναι ο θάνατός σου. Και εσύ, για να μπορέσεις να σωθείς και να αναστήσεις τον εαυτό σου από τον τάφο σου, κράζε με τις προσευχητικές θρηνητικές κραυγές της Μ. Τεσσαρακοστής: «Κύριε, πριν εις τέλος απόλωμαι, σώσόν με».

Ας μη ξεγελάμε τον εαυτό μας, αδελφοί, ας μη απατώμεθα. Και μία μόνο αμαρτία αν έμεινε στη ψυχή σου, και συ δεν μετανοείς και δεν την εξομολογείσαι αλλά την ανέχεσαι μέσα σου, αυτή η αμαρτία θα σε οδηγήσει στο βασίλειο της κολάσεως. Για την αμαρτία δεν υπάρχει τόπος στον παράδεισο του Θεού. Για την αμαρτία δεν υπάρχει τόπος στη Βασιλεία των Ουρανών. Για να αξιωθείς της Βασιλείας των Ουρανών, φρόντισε να διώξεις από μέσα σου κάθε αμαρτία, να ξεριζώσεις από μέσα σου με τη μετάνοια κάθε αμαρτία. Διότι, τίποτε δεν γλυτώνει από τη μετάνοια του ανθρώπου. Τέτοια δύναμη έδωσε ο Κύριος στην Αγία Μετάνοια.

Κοίταξε! Αφού η μετάνοια μπόρεσε να σώσει μία τόσο μεγάλη άσωτη γυναίκα, όπως ήταν κάποτε η Μαρία η Αιγυπτία, πως να μη σώσει και άλλους αμαρτωλούς, τον κάθε αμαρτωλό, και τον πιο μεγάλο αμαρτωλό και εγκληματία; Ναι, η Αγία και Μ. Τεσσαρακοστή είναι το πεδίο της μάχης, επί του οποίου εμείς οι Χριστιανοί με τη νηστεία και την προσευχή νικάμε το διάβολο, νικάμε όλες τις αμαρτίες, νικάμε όλα τα πάθη και εξασφαλίζουμε στον εαυτό μας την αθανασία και την αιώνιο ζωή. Στη ζωή των αγίων και αληθινών Χριστιανών υπάρχουν αναρίθμητα παραδείγματα που δείχνουν ότι όντως μόνο με την προσευχή και τη νηστεία εμείς οι Χριστιανοί νικάμε τους δαίμονες, όλους εκείνους που μας βασανίζουν και θέλουν να μας παρασύρουν στο βασίλειο του κακού, στην κόλαση. Αυτή η Αγία Νηστεία…! είναι νηστεία των αγίων αρετών μας. Κάθε αγία αρετή ανασταίνει τη ψυχή μου και τη ψυχή σου εκ των νεκρών.

Προσευχή! Τι είναι η προσευχή; Είναι η μεγάλη αρετή που σε ανασταίνει και με ανασταίνει. Σηκώθηκες μήπως για προσευχή, έκραξες προς τον Κύριο να καθαρίσει τη ψυχή σου από τις αμαρτίες, από το κάθε κακό, από κάθε πάθος; Τότε οι τάφοι σου και οι τάφοι μου ανοίγουν και οι νεκροί ανασταίνονται. Ό,τι είναι αμαρτωλό φεύγει, ό,τι σύρει προς το κακό εξαφανίζεται. Η αγία προσευχή ανασταίνει τον καθένα από μας, όταν είναι ειλικρινής, όταν φέρνει όλη τη ψυχή στον ουρανό, όταν εσύ με φόβο και τρόμο λες στον Κύριο: « Δες, δες τους τάφους μου, αναρίθμητοι είναι οι τάφοι μου, Κύριε! Μέσα σε κάθε ένα από αυτούς τους τάφους, νάτην η ψυχή μου, νάτην νεκρή, μακρυά από Σένα, Κύριε! Ειπέ λόγον και ανάστησον πάντας τους νεκρούς μου! Διότι, Συ, Συ, Κύριε, μας έδωσες πολλές θείες δυνάμεις να μας ανασταίνουν διά της αγίας Αναστάσεως, να μας ανασταίνουν από τον τάφο της ραθυμίας».

Ναι, με την αμαρτία, με τα πάθη μας, πεθαίνουμε ψυχικά. Η ψυχή πεθαίνει, όταν χωρίζεται από τον Θεό. Η αμαρτία είναι δύναμη που χωρίζει τη ψυχή από τον Θεό. Και εμείς, όταν αγαπάμε την αμαρτία, όταν αγαπάμε τις αμαρτωλές ηδονές, στην πραγματικότητα αγαπάμε τον θάνατό μας, αγαπάμε τους τάφους, τους βρωμερούς τάφους, μέσα στους οποίους η ψυχή μας αποσυντίθεται.

Αντίθετα, όταν ανανήψουμε, όταν με τον κεραυνό της μετανοίας χτυπήσουμε την καρδιά μας, τότε…, τότε οι νεκροί μας ανασταίνονται. Τότε η ψυχή μας νικά όλους τους φονείς της, νικά τον κατεξοχή δημιουργό όλων των αμαρτιών, το διάβολο, νικά με τη δύναμη του Αναστάντος Κυρίου Ιησού Χριστού.

Γι’ αυτό, για μας τους Χριστιανούς δεν υπάρχει αμαρτία πιο ισχυρή από μας. Να είσαι βέβαιος ότι πάντοτε είσαι δυνατότερος από κάθε αμαρτία που σε βασανίζει, πάντοτε είσαι δυνατότερος από κάθε πάθος που σε βασανίζει. Πώς; -ρωτάς. Με τη μετάνοια! Και τι είναι ευκολότερο απ’ αυτήν; Πάντοτε μπορείς μέσα σου, μέσα στη ψυχή σου, να κραυγάζεις: «Κύριε, πριν εις τέλος απόλωμαι, σώσόν με». Η βοήθεια του Θεού δεν θα σε παραβλέψει. Θα αναστήσεις τον εαυτό σου από τους νεκρούς και θα ζεις σ’ αυτόν τον κόσμο σαν κάποιος που ήρθε από εκείνον τον κόσμο, που αναστήθηκε και ζει μία νέα ζωή, τη ζωή του Αναστάντος Κυρίου, που υπάρχουν μέσα του όλες οι θείες δυνάμεις, έτσι ώστε καμμία αμαρτία πλέον δεν μπορεί να σε φονεύσει. Ίσως να ξαναπέφτεις, αλλά πλέον γνωρίζεις, γνωρίζεις το όπλο, γνωρίζεις τη δύναμη με την οποία ανασταίνεσαι εκ των νεκρών. Αν πενήντα φορές την ημέρα αμαρτήσεις, αν πενήντα φορές ντροπιασθείς, αν πενήντα τάφους σκάψεις σήμερα, μόνο φώναξε: «Κύριε, δος μου μετάνοια. Πριν εις τέλος απόλωμαι, σώσόν με».

Ο Αγαθός Κύριος, ο οποίος γνωρίζει την ασθένεια και αδυναμία της ανθρώπινης ψυχής και της ανθρώπινης θελήσεως, είπε: Έλα, αδελφέ. Ακόμη κι αν εβδομηκοντάκις την ημέρα αμαρτήσεις, πάλι έλα και πες: ήμαρτον (Ματθ. 18,21-22). Αυτή την εντολή δίνει ο Κύριος σε εμάς τους ανθρώπους, τους ασθενείς και αδυνάτους. Συγχωρεί τους αμαρτωλούς. Γι’ αυτό και δήλωσε ότι χαρά μεγάλη γίνεται στον ουρανό για κάθε αμαρτωλό που μετανοεί στη γη (πρβλ. Λουκ. ιε΄ 7). Όλος ο ουράνιος κόσμος κοιτάζει εσένα, αδελφέ και αδελφή, πως ζεις στη γη. Πέφτεις στην αμαρτία και δεν μετανοείς; Να, οι Άγγελοι κλαίνε και θλίβονται στον Ουρανό εξαιτίας σου. Μόλις αρχίσεις να μετανοείς, να, οι Άγγελοι στον Ουρανό χαίρονται, και σαν ουράνιοι αδελφοί σου χορεύουν…

Να η σημερινή μεγάλη αγία, η Μαρία η Αιγυπτία. Πόσο αμαρτωλή! Απ’ αυτήν ο Κύριος έκανε μία αγία ύπαρξη σαν τα Χερουβίμ. Με τη μετάνοια έγινε ισάγγελη· με τη μετάνοια κατέστρεψε την κόλαση, στην οποία βρισκόταν, και ανέβηκε ολόκληρη στον παράδεισο του Χριστού. Δεν υπάρχει Χριστιανός αδύνατος σ’ αυτόν τον κόσμο, έστω κι αν του επιτίθενται οι φρικωδέστερες αμαρτίες και πειρασμοί αυτού του κόσμου. Αρκεί μόνο ο Χριστιανός να μη ξεχάσει τα μεγάλα του όπλα: τη μετάνοια, την προσευχή, τη νηστεία· να επιδοθεί σε κάποια ευαγγελική άσκηση, σε κάποια αρετή: είτε στην προσευχή, είτε στη νηστεία, είτε στην ευαγγελική αγάπη, είτε στην ευσπλαχνία. Ας θυμηθούμε τους μεγάλους Αγίους του Θεού, ας θυμηθούμε την εορταζομένη σήμερα μεγάλη Αγία, την Οσία Μητέρα μας Μαρία την Αιγυπτία, και ας είμαστε βέβαιοι ότι ο Κύριος θα είναι άμεσος βοηθός μας. Η αγία Μαρία βίωσε τόσο θαυμαστή βοήθεια από την Υπεραγία Θεοτόκο και σώθηκε από τη φοβερή της κόλαση, από τους φοβερούς της δαίμονες. Η Υπεραγία Θεοτόκος και σήμερα και πάντοτε μας βοηθεί σε όλες τις ευαγγελικές μας αρετές: στην προσευχή, και στη νηστεία, και στην αγρυπνία, και στην αγάπη, και στους οικτιρμούς, και στην υπομονή, και σε κάθε άλλη αρετή. Εύχομαι να μας βοηθεί πάντα και να μας καθοδηγεί…

Γι’ αυτό, ποτέ να μην αποκάμεις στον αγώνα και στον πόλεμο με τις αμαρτίες σου… Σε όλες τις δυσκολίες σου και στις πιο μεγάλες πτώσεις σου να θυμάσαι την κραυγή αυτής της αγίας εβδομάδας, που έχει τη δύναμη να σε αναστήσει: «Κύριε, πριν εις τέλος απόλωμαι, σώσόν με». (1965) 
(Μετάφραση αδελφών της Ι. Μ. Οσίου Γρηγορίου Αγ. Όρους, από το βιβλίο: Πασχαλινές Ομιλίες (Pashalne Besede), Βελιγράδι 1998).

 

π. Ιουστίνος Πίρβου: Η νομιμοποίηση των αμαρτιών έλκει την οργή του Θεού

visit counter

 

Σήμερα, που η Ορθόδοξη Ελλάδα νομιμοποίησε τον γάμο μεταξύ ομοφυλόφιλων «ζευγαριών» καθώς και την υιοθεσία παιδιών από ομοφυλόφιλες «οικογένειες», ας θυμηθούμε την επίπληξη και την προειδοποίηση του πατέρα Ιουστίνου Πίρβου. Μια επίπληξη που μοιάζει περισσότερο με προφητεία…

Η ηθική κρίση

Αγαπητέ μου, πρόκειται για τη ζωή μας που διολίσθησε τόσο απότομα. Παλαιότερα δεν υπήρχαν αυτές οι αμαρτίες όλων αυτών των αποχρώσεων. Ούτε καν στο λεξικό υπήρχε αυτή η άθλια ορολογία που υπάρχει τώρα — του ομοφυλόφιλου, της λεσβίας. Δεν ήταν γνωστό από πού προέρχονται όλα αυτά.

Η ηθική κρίση, η πνευματική κρίση που μας έπληξε, δεν είναι παρά η αυστηρή Κρίση και η οργή του Θεού για τις αμαρτίες μας. Όπως είπε και ο Σεβασμιώτατος Θεοφάνης, η λέξη «κρίση» σημαίνει «Κρίση» με κεφαλαίο Κ. Βρισκόμαστε πραγματικά κάτω από την Κρίση του Θεού για όλες τις ανομίες μας.

Δεν ξέρουμε πώς να διαμαρτυρηθούμε για τον νόμο του Θεού, αλλά γνωρίζουμε να διαμαρτυρόμαστε για τις αυξήσεις των μισθών. Όταν οι ομοφυλόφιλοι παρελαύνουν, όταν δεχόμαστε μικροτσίπ, όταν τα παιδιά μας κινδυνεύουν, ελάχιστοι αντιδρούν.

Η υπεράσπιση της κοινωνίας και της οικογένειας

Πρέπει να υπερασπιστούμε την κοινωνία και την οικογένεια από αυτήν τη σύγχρονη αναπηρία που έχει διεισδύσει και στη χώρα μας, αποδεχόμενη την αιμομιξία, την πορνεία και άλλα μεγάλα εγκλήματα. Προσπαθούν να καταργήσουν τις αξίες του έθνους από τα θεμέλια, ενεργώντας με δύο σχέδια: ένα ηθικό και πνευματικό, αλλά και ένα βιολογικό — μολύνοντας την οικογένεια και την ανθρώπινη βούληση.

Ας θυμηθούμε τους μάρτυρες και τους προγόνους μας! Ας μην επιτρέψουμε στους ξένους να μας κλέψουν αυτήν την ιερή κληρονομιά, που έλαβε τη χάρη του Θεού και σφυρηλατήθηκε με το αίμα και τον ιδρώτα των μαρτύρων μας.

Να γνωρίζετε ότι μπορούμε να είμαστε ο φύλακας της Ευρώπης. Μια Ευρώπη χωρίς Ρουμανία δεν μπορεί να υπάρξει. Η Ρουμανική Ορθοδοξία —όπως και η Ελληνική— παραμένει σχεδόν η μόνη φρουρά, στο μεγαλείο της αξιοπρέπειας και του κύρους της.

 

Πόλεμοι και ανομία

Ναι, ο Θεός επιτρέπει τον διωγμό και τον πόλεμο ως τιμωρία για τις παραβάσεις μας. Και αν δεν σωθούν οι σημερινοί, τουλάχιστον οι επόμενες γενιές θα καταλάβουν την οργή του Θεού λόγω των πράξεών μας και θα στραφούν σε Αυτόν με μετάνοια.

Ο Θεός θα επιτρέψει να φτωχοποιηθούμε, να παραδοθούμε σε άλλους λαούς, γιατί δεν καλλιεργήσαμε το αμπέλι του έθνους μας. Και τότε θα το πάρει και θα το δώσει σε άλλους εργάτες που θα το καρποφορήσουν.

Επίλογος

Ζούμε σε εποχή μεγάλης πνευματικής σύγχυσης. Ας μην παρασυρθούμε από την ψευδαίσθηση της «προόδου» που νομιμοποιεί την αμαρτία. Η μόνη αληθινή πρόοδος είναι η επιστροφή στον Θεό, η μετάνοια και η υπεράσπιση της πίστης μας.

Ας παραμείνουμε σταθεροί στην Ορθόδοξη παράδοση και ας θυμόμαστε πάντοτε ότι «ο Θεός ου μυκτηρίζεται». Η νομιμοποίηση της αμαρτίας έλκει την οργή του Θεού — αλλά η μετάνοια έλκει το έλεός Του.

ΠΗΓΗ.ΕΘΝΕΓΕΡΣΙΣ

Η ΕΝΘΡΟΝΙΣΗ ΤΗΣ Α΄ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΤΟΥ ΚΑΝΤΕΡΜΠΟΥΡΙ ΣΤΗΝ ΑΓΓΛΙΑ!

visit counter

 

Η Ντέιμ Σάρα Μάλαλι «ενθρονίστηκε» επίσημα ως Αρχιεπίσκοπος του Καντέρμπουρι, επικεφαλής της Εκκλησίας της Αγγλίας, και έγινε η πρώτη γυναίκα που αναλαμβάνει αυτόν τον ρόλο εδώ και 1.400 χρόνια. 

Η Αγγλικανική ολογοα  είναι  ένα βδέλυγμα Αποκάλυψης και όχι Εκκλησία… είναι μια σκόπιμη προσομοίωση της θηριοποίησης των ”άγιων” θεσμών στα Έσχατα…μορφή που σηματοδοτεί την πυροδότηση της έσχατης μάχης κατά του Αρνίου και των συν Αυτώ!!

 Αρχή διωγμών πολέμων θρήνων συμφορών ανά την οικουμένη.. Μια Αποκαλυπτική καρικατούρα… ένα καρτούν μια αρχι-ιέρεια της Κόλασης..

ΠΗΓΗ.ΟΙΜΟΣ-ΑΘΗΝΑ

ΣΧΟΛΙΑ
Η επίσημη ενθρόνιση της Ντέιμ Σάρα Μάλαλι ως Αρχιεπισκόπου του Καντέρμπουρι δεν αποτελεί απλώς μια ιστορική πρωτιά για την εκκλησία της Αγγλίας—είναι η πλέον εκκλησιαστική επιβεβαίωση ότι βαδίζουμε επί των ουδών των Εσχάτων Καιρών.

Η Αποκάλυψις του Ιωάννου μάς παρουσιάζει με σφοδρότητα την εικόνα της Πόρνης Βαβυλώνος: «Και η γυνή ήτο ενδεδυμένη πορφύραν και κόκκινον και κεχρυσωμένη με χρυσόν και λίθους τιμίους και μαργαρίτας, έχουσα εν τη χειρί αυτής χρυσούν ποτήριον γέμον βδελυγμάτων και ακαθαρσίας της πορνείας αυτής, και επί το μέτωπον αυτής ήτο όνομα γεγραμμένον· Μυστήριον, Βαβυλών η μεγάλη, η μήτηρ των πορνών και των βδελυγμάτων της γης» (Αποκ. ιζ΄, 4-5). Και η ερμηνεία του θείου οράματος είναι αποκαλυπτική: «Και η γυνή, την οποίαν είδες, είναι η πόλις η μεγάλη, η έχουσα βασιλείαν επί των βασιλέων» (Αποκ. ιζ΄, 18).

Η Βαβυλών της Αποκαλύψεως δεν είναι απλώς γεωγραφικός τόπος, αλλά μορφή θρησκευτικής αποστασίας που συγκεντρώνει εξουσία επί των εθνών. Η Αγγλικανική ομολογια  με την ιστορική της διαδοχή από τη «πάπισσα» Ιωάννα (εκείνη την αιρετική ανάμνηση μεσαιωνικής πλάνης) έως την σημερινή Αρχιεπίσκοπο, δεν εγκαθιστά απλώς μια γυναίκα σε θρόνο εκκλησιαστικό—αναπαράγει συνειδητά το αποκαλυπτικό αρχέτυπο της θηλυκής εξουσίας που αντιστρατεύεται την Παράδοση της Εκκλησίας..

Η ενθρόνιση αυτή δεν είναι τυχαία, ούτε αποτέλεσμα «προόδου» ή «ισότητας». Είναι σκόπιμος ΕΥΤΕΛΙΣΜΟΣ  των θείων θεσμών. Η Αγγλικανική ομολογια  μετασχηματίζεται πλέον ενώπιόν μας από Σώμα Χριστού σε βδέλυγμα Αποκαλύψεως, από Εκκλησία σε αρχι-ιερατείο της Κολάσεως.

Η χριστιανική Δύση, που κάποτε πολεμούσε για τα ιδανικά του Ευαγγελίου, σήμερα πολεμάει εναντίον της ίδιας της Αποκαλύψεως, μετατρέποντας τους ιερούς θεσμούς σε θέαμα αποστασίας.

Η Μάλαλι δεν είναι απλώς Αρχιεπίσκοπος—είναι η ενσάρκωση του Μυστηρίου της Βαβυλώνος, η μήτηρ των πορνών που κρατά το «χρυσούν ποτήριον των βδελυγμάτων». Και η Αγγλία, η πόλις η μεγάλη, επιβεβαιώνει ότι έχει βασιλείαν επί των βασιλέων της γης, όχι ως φως έθνους, αλλά ως σκότος εσχάτων.

Η αποχριστιανοποίηση δεν έρχεται πλέον με σφραγίδες και διατάγματα—έρχεται με ενθρονίσεις, με χρυσά ποτήρια, με πορφύρες και κόκκινα, με μυστήρια γραμμένα επί των μετώπων των ηγετών. Και το Αρνίο παρακολουθεί, σιωπηλό, ετοιμάζοντας την οργή του Κυρίου των δυνάμεων κατά της Βαβυλώνος της εσχάτης ώρας.