ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΤΩΝ ΘΕΟΛΟΓΙΚΩΝ ΔΙΑΛΟΓΩΝ ΟΡΘΟΔΟΞΩΝ-ΡΩΜΑΙΟΚΑΘΟΛΙΚΩΝ

visit counter

Πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου

Εισαγωγικά

Ως «Κείμενο της Αλεξάνδρειας» στα πλαίσια των σύγχρονων θεολογικών διαλόγων νοείται το επίσημο κείμενο συμφωνίας με τίτλο «Συνοδικότητα και Πρωτείο στη δεύτερη χιλιετία και σήμερα», το οποίο εγκρίθηκε και υπογράφηκε τον Μάιο του 2023 στην Αλεξάνδρεια της Aιγύπτου από τη Μικτή Διεθνή Επιτροπή Θεολογικού Διαλόγου μεταξύ της Ορθόδοξης Εκκλησίας και της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας.

Αποτελεί έναν σημαντικό και ταυτόχρονα σταθμό στον επίσημο διμερή θεολογικό διάλογο (τον αποκαλούμενο «διάλογο της αγάπης» και της αλήθειας) μεταξύ των Ορθοδόξων και Ρωμαιοκαθολικων..

Στη 15η Ολομέλεια της Μικτής Διεθνούς Επιτροπής Θεολογικού Διαλόγου μεταξύ της Ορθόδοξης Εκκλησίας και της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, η οποία συνήλθε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου (1 Ιουνίου έως 7 Ιουνίου 2023) και ενέκρινε το κείμενο «Συνοδικότητα και Πρωτείο στη δεύτερη χιλιετία και σήμερα», συμμετείχαν επίσημοι εκπρόσωποι από όλες σχεδόν τις κατά τόπους Ορθόδοξες Εκκλησίες. Από το Οικουμενικό Πατριαρχείο και την Εκκλησία της Ελλάδος, τα πρόσωπα που έλαβαν μέρος ως επίσημα μέλη της ορθόδοξης αντιπροσωπείας ήταν τα εξής: 1. Από το Οικουμενικό Πατριαρχείο Σεβ. Μητροπολίτης Πισιδίας κ. Ιώβ (Γκέτσα): Ορθόδοξος Συμπρόεδρος της Μικτής Διεθνούς Επιτροπής Θεολογικού Διαλόγου. Σεβ. Μητροπολίτης Σηλυβρίας κ. Μάξιμος . Αιδεσιμολ. Πρεσβύτερος Καθηγητής π. Alexis (Αλέξιος) Torrance. 2. Από την Εκκλησία της Ελλάδος Σεβ. Μητροπολίτης Μεσσηνίας κ. Χρυσόστομος (Σαββάτος). Αιδεσιμολ. Πρωτοπρεσβύτερος π. Αμφιλόχιος Μίλτος.

 

 

Σύντομος σχολιασμός του κειμένου.

Για το κείμενο αυτό είχαμε κάνει παλιότερα αρκετές δημοσιεύσεις για την παρουσίασή του.

Το πλήρες κείμενο (πρωτίστως στα αγγλικά και γαλλικά) φιλοξενείται στην επίσημη ιστοσελίδα του Βατικανού, ((Pontifical Council for Promoting Christian Unity),  στη ενότητα των διμερών θεολογικών διαλόγων με τις Ορθόδοξες Εκκλησίες.

Τα βασικά σημεία των σχολιασμών μας  που αφορούσαν τα άρθρα  του κειμένου συνοψίζονται παρακάτω:

1.Το κείμενο, επιχειρώντας μια «κοινή ανάγνωση» της ιστορίας της δεύτερης χιλιετίας, τείνει να νομιμοποιήσει ιστορικά και εκκλησιολογικά το θεσμό του παπικού πρωτείου, αντιμετωπίζοντάς τον όχι ως αίρεση ή εκτροπή από την αρχαία εκκλησιαστική τάξη, αλλά ως μια «πραγματικότητα» που απλώς χρήζει εξισορρόπησης με τη συνοδικότητα. Αυτό συνιστά υπαναχώρηση από την ομολογιακή αυτοσυνειδησία της Ορθοδοξίας, η οποία θεωρεί το παπικό πρωτείο (ιδιαίτερα μετά τα δόγματα του αλάθητου και της παγκόσμιας δικαιοδοσίας της  Α΄ Συνόδου του  Βατικανού) ασυμβίβαστη πνευματική και δογματική εκτροπή.

2.Η προσπάθεια παρουσίασης της συνοδικότητας και του παπικού πρωτείου ως «αλληλένδετων αρχών» (όπως διατυπώνεται στα συμπεράσματα του κειμένου) αγνοεί το γεγονός ότι στη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία η συνοδικότητα είναι υποταγμένη στον απολυταρχικό και συγκεντρωτικό ρόλο του Πάπα. Στην Ορθοδοξία, αντίθετα, η συνοδικότητα πηγάζει από την ισότητα των επισκόπων και την κεφαλή της Εκκλησίας που είναι ο ίδιος ο Χριστός και όχι κάποιος θνητός επίσκοπος.

3.Η ερμηνεία των ιστορικών διαιρέσεων ως αποτέλεσμα κυρίως «πολιτισμικών, πολιτικών και ιστορικών παραγόντων» υποβαθμίζει τις βαριές δογματικές διαφορές (όπως το Filioque, τα άζυμα, το καθαρτήριο και το παπικό αλάθητο). Παράλληλα, παραβλέπεται η συνειδητή και πανορθόδοξη απόρριψη των ψευδοενώσεων (όπως η Σύνοδος της Φλωρεντίας) από τους αγίους Πατέρες (π.χ. Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός), οι οποίοι υπερασπίστηκαν την ακεραιότητα της ορθόδοξης πίστης.

4.Το κείμενο εντάσσεται στη μεθοδολογία του σύγχρονου Οικουμενισμού, η οποία επιδιώκει τη σταδιακή σύγκλιση και «γεφύρωση» αγεφύρωτων εκκλησιολογικών διαφορών. Για τους αντι-οικουμενιστές θεολόγους, η αποδοχή τέτοιων κειμένων από ορθόδοκους εκπροσώπους οδηγεί σε έναν α,μπέτερχαντ (γκρίζο) συγκρητισμό και υπονομεύει την αποκλειστικότητα της αλήθειας της Μίας, Αγίας, Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας, αλλοιώνοντας την πατερική παράδοση προς όφελος της παπικής αξίωσης για παγκόσμια δικαιοδοσία.

 

ΣΧΟΛΙΑ ΣΕ ΑΠΟΨΕΙΣ ΤΟΥ π.ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΘΕΡΜΟΥ

visit counter

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ π.ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΘΕΡΜΟΥ  Άνθρωπος μόνος και μπερδεμένος ψάχνει»- Εκδόσεις Αρμός.   ----------------------------------------------------------------------------------- Υπάρχουν σημεία στην Αγία Γραφή τα οποία αναρωτιέται ο αναγνώστης μήπως υποδηλώνουν κάποια απαξία της σεξουαλικής ζωής, μέχρι να φτάσει βέβαια στο κεφάλαιο εκείνο της προς Εφεσίους, όπου παραλληλίζει ο Απόστολος Παύλος τις σχέσεις του ζευγαριού με τη σχέση Χριστού και Εκκλησίας. Νομίζω ότι θα πρέπει να διαβάσουμε τις λέξεις και τις έννοιες μέσα στα συμφραζόμενα της εποχής τους. Τι θέλω να πω με αυτό; Μοιχεία ξέρουμε τι είναι, δεν άλλαξε η έννοιά της ανά τους αιώνες. Τώρα, όταν ο Χριστός μιλάει και για τον απλό λογισμό (αν θυμάστε το λέει στην συνάφεια εκείνη που κάνει μία αντιδιαστολή ανάμεσα στον Μωσαικό νόμο και τον καινούργιο που ήρθε να φέρει ο Χριστός, το λέει και για την οργή και για άλλα πράγματα), για πρώτη φορά μας εισάγει το θέμα της εσωτερικής επιθυμίας, δηλαδή δεν είναι μόνο αν κάνουμε την πράξη. Αν ο Χριστός παρέμενε στο ίδιο επίπεδο, να μιλάει μόνο για πράξεις και να τις καταδικάζει, θα ήταν πολύ χαμηλού επιπέδου η ηθική Του. Αρχίζει και μπαίνει στο ζήτημα της επιθυμίας, γιατί από την επιθυμία γεννιώνται οι πράξεις. Τώρα για το ζήτημα της πορνείας· εκεί έχει χυθή πολλή μελάνη, κακώς δυστυχώς, απορώ γιατί, νομίζω ότι είναι αρκετά σαφές. Η πορνεία είναι αυτό που γνωρίζουμε όλοι, η σεξουαλική πράξη επ' αμοιβή. Μια άλλη έννοια που συχνά συναντά κανείς μέσα στα εκκλησιαστικά κείμενα είναι ότι πρόκειται για την σεξουαλική εκείνη πράξη η οποία δεν έχει καμμιά σχέση με συναισθήματα, αλλά πηγάζει από την απρόσωπη έλξη και αποβλέπει σε απρόσωπη ευχαρίστηση. Γιατί αυτό είναι πορνεία; Διότι βλέπει τον άλλον ως αντικείμενο, αυτό είναι το κοινό χαρακτηριστικό, έστω και αν δεν γίνεται με χρήματα, αφού πάλι όταν γίνεται με χρήματα τον άλλον τον κάνεις αντικείμενο, τον αγοράζεις. Λοιπόν, όταν η σεξουαλική επαφή γίνεται χωρίς συναισθήματα βασισμένη στην απρόσωπη έλξη, πάλι ο άλλος μετατρέπεται σε αντικείμενο για προσωπική χρήση. Τι γίνεται όμως; Επειδή αυτή η λέξη, πορνεία, χρησιμοποιήθηκε αρκετές φορές στην Καινή Διαθήκη και μετέπειτα στους Πατέρες για να δηλώσει οποιαδήποτε σεξουαλική σχέση εκτός γάμου, έχουν φτάσει ακόμη και σήμερα να χαρακτηρίζουν σχέσεις βασισμένες στην αγάπη ως πορνεία. Είναι ένα πολύ σοβαρό ερμηνευτικό λάθος. Που μπορεί να οφείλεται αυτή η γενίκευση του νοήματος της πορνείας της εποχής εκείνης και η οποία τους παρασύρει; Κατά την γνώμη μου οφείλεται στο γεγονός ότι την εποχή εκείνη που γράφτηκαν τα εκκλησιαστικά κείμενα ήταν πάρα πολύ σπάνιο, σχεδόν αδύνατο, να μπορέσουν δύο άνθρωποι να έχουν σεξουαλική ζωή εκτός γάμου και πριν το γάμο. Τα ήθη ήταν πάρα πολύ αυστηρά, οι κοινωνίες μικρές, και ο μόνος τρόπος για να έχεις σεξουαλική ζωή εκτός γάμου ήταν η επαγγελματική πορνεία, η επί χρήμασι. Γι' αυτό τον λόγο σιγά-σιγά αυτή η έννοια επεκτάθηκε σε κάθε σχέση προ του γάμου ή ακόμη και στις μοιχευτικές σχέσεις, τις παράλληλες, μετά τον γάμο δηλαδή. Γνωρίζουμε πολύ καλά όμως ότι μπορεί σε μία σχέση να υπάρχουν ωραία συναισθήματα, βαθιά συναισθήματα, και για κάποιους άλλους λόγους να μην έχει γίνει ο γάμος. Η ύπαρξη συναισθημάτων δεν σημαίνει ότι η σχέση αυτή εξισώνεται με τον γάμο, δεν μπορεί να εξισωθή, γιατί ακριβώς δεν έχει εκκλησιασθή ακόμη. Χρειάζεται να τύχει εκκλησιασμού, δηλαδή να ενσωματωθή στο σώμα του Χριστού, στην Εκκλησία, έτσι ώστε το φυσικό επίπεδο των συναισθημάτων να μπορέσει να πάρει ιδιότητες πρόσθετες, πνευματικές ιδιότητες, πέρα από το φυσικό επίπεδο. Επομένως έχουμε ένα σοβαρό έλλειμμα με την σεξουαλική ζωή πριν τον γάμο, αλλά δεν είναι πορνεία αυτό το πράγμα, έλεος! Μερικές φορές μάλιστα βρίσκεις και πιο πολλή αγάπη εκεί από ορισμένους γάμους οι οποίοι είναι συμβατικοί. Ή, να πούμε και το άλλο, ότι έχουμε ενίοτε σεξουαλική ζωή μέσα στον γάμο με σκοπό τα ανταλλάγματα ή την χρήση του άλλου. Με άλλα λόγια, μπορεί να υπάρχει σχέση πορνική μέσα στον γάμο. Τώρα, υφίσταται ένα σοβαρό ζήτημα, πνευματικό και ποιμαντικό, το γεγονός ότι η κοινωνία έχει φτάσει σε τέτοιο σημείο πιά που η μεν σεξουαλική ωρίμανση γίνεται πολύ νωρίς και ο γάμος γίνεται πάρα πολύ αργά, οπότε το χάσμα διευρύνεται σε απίστευτο βαθμό. --------------▪︎-----------▪︎------------▪︎-----------▪︎ Άνθρωπος μόνος και μπερδεμένος ψάχνει- Εκδόσεις Αρμός

 

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΑΠΟΨΕΩΝ

1. Σύμφωνα με την παραδοσιακή ορθόδοξη δογματική, ο γάμος δεν είναι απλώς μια τυπική «νομική επικύρωση» ή μια κοινωνική σύμβαση που έρχεται εκ των υστέρων να προσθέσει «πνευματικές ιδιότητες» σε μια ήδη υπάρχουσα φυσική/συναισθηματική σχέση.

Αυτό σημαίνει ότι κατά την Ορθόδοξη Εκκλησιολογία, η χάρη του Αγίου Πνεύματος δεν «βελτιώνει» απλώς το φυσικό επίπεδο, αλλά εγκαινιάζει μια καινούργια οντολογική πραγματικότητα (ένωση εν Χριστώ). Η απουσία του Μυστηρίου αφήνει τη σχέση στα όρια της φθαρτής φύσης, ανεξάρτητα από το πόσο βαθιά ή αγνά είναι τα ανθρώπινα συναισθήματα.

2. Η θέση ότι οι προγαμιαίες σχέσεις που βασίζονται στην αγάπη δεν συνιστούν «πορνεία» βρίσκει κάθετη αντίθεση στην πατερική παράδοση. Για την ασκητική και κανονική παράδοση της Εκκλησίας, κάθε σεξουαλική πράξη εκτός του μυστηρίου του γάμου εμπίπτει στον ευρύτερο βιβλικό όρο της «πορνείας». Η Εκκλησία δεν εστιάζει μόνο στο αν υπάρχει «συναίσθημα» ή «αντικειμενοποίηση», αλλά στο γεγονός ότι το σώμα αποτελεί «ναόν του Αγίου Πνεύματος». Η ολοκλήρωση της ένωσης χωρίς την ευλογία της Εκκλησίας θεωρείται αυτονόμηση από το σώμα του Χριστού, καθώς η ερωτική πράξη στην Ορθοδοξία είναι αδιάσπαστα συνδεδεμένη με την ολοκληρωτική, δημόσια και εκκλησιαστική δέσμευση.

3. Το επιχείρημα ότι μια προγαμιαία σχέση μπορεί να έχει «περισσότερη αγάπη» από έναν ψυχρό ή συμβατικό γάμο αποτελεί  σύγκριση ανομοίων μεγεθών. Η αποτυχία ή η υποκρισία μέσα σε έναν θεσμοθετημένο γάμο (ο «συμβατικός γάμος») οφείλεται στην ανθρώπινη αδυναμία, στην αμαρτία και στην έλλειψη πνευματικού αγώνα των συζύγων, και όχι στον ίδιο τον θεσμό. Το γεγονός ότι κάποιοι αποτυγχάνουν μέσα στον γάμο δεν δικαιώνει ούτε νομιμοποιεί θεολογικά τη θεσμοθέτηση μιας εναλλακτικής κατάστασης εκτός γάμου.

4. Αναφορικά με το πραγματικό πρόβλημα που θέτει ο συγγραφέας —δηλαδή το τεράστιο χάσμα μεταξύ βιολογικής ωρίμανσης και ηλικίας γάμου—η λύση δεν μπορεί να είναι η χαλάρωση των ορίων της ηθικής ή η αναγνώριση των προγαμιαίων σχέσεων, αλλά η εγκράτεια, η πνευματική άσκηση και η προσπάθεια της κοινωνίας να διευκολύνει τους νέους να παντρεύονται νωρίτερα, αντιμετωπίζοντας τις οικονομικές και κοινωνικές αιτίες της καθυστέρησης.

5. Η Εκκλησία διαφυλάττει την «ακρίβεια» όχι για να επιβάλλει τιμωρητικούς κανόνες, αλλά για να δείχνει τον υψηλότερο δυνατό πνευματικό στόχο. Ο γάμος ως Μυστήριο, η αγνότητα και η ολοκληρωτική αφιέρωση παραμένουν το ιδεώδες, ο «πήχυς» που δείχνει μέχρι πού μπορεί να φτάσει η ανθρώπινη αγάπη όταν κοινωνεί τη χάρη του Θεού. Χωρίς την ακρίβεια, το μήνυμα χάνει το θεολογικό του βάθος και ευθυγραμμίζεται με τα εκκοσμικευμένα πρότυπα. Από την άλλη, η «οικονομία» αναγνωρίζει την ανθρώπικη αδυναμία, τα αδιέξοδα της εποχής (όπως το χάσμα μεταξύ εφηβείας και γάμου) και την πραγματικότητα της πτώσης. Όπως ένας έμπειρος γιατρός δεν πετάει τον ασθενή έξω από το ιατρείο επειδή είναι άρρωστος, έτσι και η Εκκλησία δεν μπορεί να απορρίπτει τους ανθρώπους που αγαπούν μεν, αλλά βρίσκονται έξω  από τα τυπικά όρια του μυστηρίου. Η οικονομία προσέρχεται με διάκριση, αγκαλιάζοντας τον άνθρωπο εκεί ακριβώς που βρίσκεται, χωρίς να τον καταδικάζει, αλλά βοηθώντας τον να προχωρήσει πνευματικά. Η μεγάλη τέχνη για την Εκκλησία σήμερα είναι να μην εκκοσμικεύει το ιδεώδες (δηλαδή να μην λέει ότι «όλα επιτρέπονται αρκεί να υπάρχει συναίσθημα») αλλά και να μην απομακρύνεται με ψυχρότητα από τον πληγωμένο άνθρωπο (δηλαδή να μην υιοθετεί έναν αποστειρωμένο νομικισμό). Η ισορροπία αυτή απαιτεί σαφήνεια στη διδασκαλία γύρω από το τι είναι το Μυστήριο του Γάμου και η πνευματική ζωή, αλλά και διάκριση  ώστε οι νέοι να αισθάνονται την Εκκλησία ως θεραπευτήριο και σπίτι τους, και όχι ως δικαστήριο.

 

ΤΟ ΠΡΩΤΕΙΟ ΚΑΙ Η ΣΥΝΟΔΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΠΑΠΙΣΜΟ

visit counter

Εισαγωγικά.

Πριν προχωρήσουμε στις δημοσιεύσεις άρθρων σχετικά με τα κείμενα Chieti και Αλεξάνδρειας καθώς και για τις πρόσφατες εξελίξεις δημοσιεύουμε απαραίτητα στοιχεία που πρέπει να γνωρίζουμε για το ΠΡΩΤΕΙΟ και την Συνοδικότητα. Το ζήτημα του πρωτείου στην Εκκλησία αποτελεί διαχρονικά έναν από τους βασικότερους θεολογικούς και εκκλησιολογικούς λόγους διαίρεσης μεταξύ της Ορθόδοξης Εκκλησίας και της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας (Παπισμού). Η διαφορά δεν εντοπίζεται τόσο στην ύπαρξη ενός τιμητικού ή λειτουργικού πρωτείου, όσο στον τρόπο άσκησης, στη θεμελίωση και στη φύση αυτού του πρωτείου (καθολική δικαιοδοσία και αλάθητο έναντι συνοδικότητας).

1. Το Πρωτείο στην Ορθόδοξη Εκκλησία

Η Ορθόδοξη Εκκλησία αναγνωρίζει πρωτείο, αλλά πρόκειται για πρωτείο τιμής και διακονίας. Δεν πρόκειται για πρωτείο εξουσίας ή διοικητικής υπεροχής επί ολόκληρης της Οικουμένης. Θεολογικά, η Εκκλησία είναι το σώμα του Χριστού, όπου όλες οι τοπικές Εκκλησίες είναι πλήρεις, ισότιμες και αυτοκέφαλες, με αποκλειστική Κεφαλή τον Ιησού Χριστό. Η διοίκηση της Εκκλησίας ασκείται συνοδικά, και κανένας επίσκοπος δεν βρίσκεται πάνω από τους άλλους σε μυστηριακή ή δογματική εξουσία. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης θεωρείται «πρώτος μεταξύ ίσων» (primus inter pares), έχοντας το προνόμιο του συντονισμού και της εκπροσώπησης, αλλά όχι δικαιοδοσία παρέμβασης στα εσωτερικά των άλλων Πατριαρχείων. Ιστορικά, το πρωτείο απονεμήθηκε στους επισκόπους των σπουδαίων κέντρων της αυτοκρατορίας, όπως η Ρώμη, η Κωνσταντινούπολη, η Αλεξάνδρεια, η Αντιόχεια και τα Ιεροσόλυμα. Η βάση αυτή στηρίχθηκε στα πρεσβεία τιμής των κανόνων των Οικουμενικών Συνόδων και όχι σε κάποιο προσωπικό προνόμιο του Αποστόλου Πέτρου που μεταβιβάστηκε αποκλειστικά σε έναν διάδοχο.

2. Το Πρωτείο στον Παπισμό (Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία)

Στη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, το πρωτείο του Πάπα είναι πρωτείο εξουσίας, δικαιοδοσίας και αλάθητου. Σύμφωνα με το ρωμαιοκαθολικό δόγμα, ο Χριστός όρισε τον Απόστολο Πέτρο αρχηγό των Αποστόλων και ορατή κεφαλή της Εκκλησίας. Το προνόμιο αυτό θεωρείται ότι μεταβιβάζεται διαδοχικά σε κάθε επίσκοπο Ρώμης (Πάπα) ως διάδοχο του Πέτρου. Ο Πάπας θεωρείται ότι έχει «πλήρη, ανώτατη, άμεση και οικουμενική εξουσία» επί ολόκληρης της Εκκλησίας και επί κάθε τοπικής Εκκλησίας και επισκόπου ξεχωριστά. Σύμφωνα με την Α' Βατικανή Σύνοδο (1870), ο Πάπας είναι αλάθητος (infallibilis) όταν ομιλεί ex cathedra (επήκοα/επίσημα από τον θρόνο του) επί θεμάτων πίστης και ηθικής, διατυπώνοντας διδασκαλία που δεσμεύει ολόκληρη την Εκκλησία.

Η Ερμηνεία του «Επί ταύτῃ τῇ πέτρᾳ» (Ματθ. 16, 18)

Η θεμελιώδης διαφορά ξεκινά από τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύεται η γνωστή φράση του Χριστού προς τον Απόστολο Πέτρο: «Κι εγώ λέω σ' εσένα πως εσύ είσαι ο Πέτρος, και πάνω σ' αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την εκκλησία μου...»

• Η Ρωμαιοκαθολική Ερμηνεία:

1. Ταυτίζει τη λέξη «πέτρα» άμεσα με το πρόσωπο του Αποστόλου Πέτρου.
2. Υποστηρίζει ότι ο Χριστός όρισε τον Πέτρο ως το ατομικό θεμέλιο και την ορατή κεφαλή της Εκκλησίας.
3. Επειδή ο Πέτρος μαρτύρησε στη Ρώμη και υπήρξε ο πρώτος επίσκοπός της, αυτό το πρωτείο εξουσίας κληροδοτείται εξ ολοκλήρου στους διαδόχους του, τους Πάπες Ρώμης.

• Η Ορθόδοξη Ερμηνεία:

1. Ερμηνεύει τη «πέτρα» όχι στο πρόσωπο του Πέτρου, αλλά στην ομολογία πίστεως που μόλις είχε κάνει ο Πέτρος («Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού ζώντος»).
2. Κατά τους Πατέρες της Εκκλησίας (όπως ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος και ο Αυγουστίνος), η Εκκλησία είναι χτισμένη πάνω στην πέτρα της πίστης στον Χριστό, και ο Πέτρος εκπροσωπεί εδώ όλους τους Αποστόλους.
3. Οι Ορθόδοξοι δέχονται ότι ο Πέτρος είχε όντως ένα «πρωτείο τιμής» ή πρωτοβουλίας μεταξύ των Αποστόλων (ήταν ο "πρώτος"), αλλά αυτό δεν σήμαινε διοικητική εξουσία ή αυθεντία πάνω στους άλλους αποστόλους, οι οποίοι ήταν κι αυτοί ισιότιμοι (ο Παύλος π.χ. έλεγξε ανοιχτά τον Πέτρο στην Αντιόχεια, όπως αναφέρεται στην Προς Γαλάτας επιστολή).

Ιστορική Εξέλιξη: Από την Πρώτη Χιλιετία στη Σχίσμα

Η εξέλιξη του θεσμού πέρασε από τρία βασικά στάδια:

1. Η Αρχαία Εκκλησία (Πρώτη Χιλιετία): Στην ενιαία τότε Εκκλησία, η Ρώμη απολάμβανε πράγματι τα «πρεσβεία τιμής» ως η πρωτεύουσα της Αυτοκρατορίας και ως η Εκκλησία που ιδρύθηκε από τους κορυφαίους Αποστόλους Πέτρο και Παύλο. Ο Πάπας θεωρούνταν ο «πρώτος» μεταξύ των Πατριαρχών, αλλά οι αποφάσεις λαμβάνονταν συνοδικά. Ουδέποτε ο Πάπας είχε δικαιοδοσία να επεμβαίνει στα εσωτερικά των άλλων Πατριαρχείων (Ανατολής) χωρίς αίτημα ή συναίνεση, ούτε υπήρχε δόγμα περί αλάθητου.
2. Η Σταδιακή Απόκλιση (Μεσσαίωνας): Λόγω των πολιτικών συνθηκών στη Δύση (κατάρρευση της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας), ο Πάπας ανέλαβε πολιτικούς και κοσμικούς ρόλους, γεγονός που ενίσχυσε τη συγκεντρωτική του εξουσία.  Στη Δύση άρχισε να επικρατεί η αντίληψη ότι ο Πάπας δεν είναι απλώς «πρώτος μεταξύ ίσων», αλλά ο απόλυτος μονάρχης της Εκκλησίας, από τον οποίο πηγάζει η εξουσία όλων των άλλων επισκόπων.
3. Η Οριστική Ρήξη: Η κορύφωση ήρθε τον 11ο αιώνα (1054 - Σχίσμα) και παγιώθηκε τον 19ο αιώνα με τις αποφάσεις της Α’ Συνόδου του Βατικανού (1870), η οποία κατοχύρωσε δογματικά το Παπικό Αλάθητο και την παντοδυναμία του Πάπα, απομακρυνándose οριστικά από το συνοδικό πολίτευμα της αρχαίας Εκκλησίας.

Η Συνοδικότητα στην Ορθόδοξη Εκκλησία και στον Παπισμό

Η έννοια της συνοδικότητας (η συμμετοχή και η κοινωνία όλων των μελών της Εκκλησίας στη λήψη αποφάσεων και στη ζωή της υπό την ηγεσία των επισκόπων) αποτελεί θεμελιώδη δομή της εκκλησιολογίας, αλλά εφαρμόζεται με εντελώς διαφορετικό τρόπο στην Ορθόδοξη Εκκλησία και στον Ρωμαιοκαθολικισμό (Παπισμό).

1. Η Συνοδικότητα στην Ορθόδοξη Εκκλησία

Στην Ορθοδοξία, η συνοδικότητα είναι σύμφυτη με τη φύση της Εκκλησίας ως Σώματος Χριστού.

• Ισοτιμία Επισκόπων: Όλοι οι επίσκοποι είναι κατ' αρχήν ίσοι μεταξύ τους. Ο Πρώτος (π.χ. ο Οικουμενικός Πατριάρχης) έχει «πρωτείο τιμής» και όχι «πρωτείο εξουσίας» επί των άλλων Εκκλησιών.
• Συνοδική Διοίκηση: Τα ανώτατα ζητήματα πίστης και διοίκησης λύνονται από Συνόδους (Τοπικές ή Οικουμενικές). Κανένας επίσκοπος, ακόμη και ο Πατριάρχης, δεν μπορεί να αποφασίσει αυθαίρετα για ολόκληρη την Εκκλησία.
• Ο Ρόλος του Λαού: Αν και οι επίσκοποι έχουν τον αποκλειστικό λόγο ψήφου στις Συνόδους, οι αποφάσεις τους εκφράζουν και επικυρώνονται από τη συνείδηση του πληρώματος της Εκκλησίας (κλήρου και λαού). Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Εγκύκλιος των Ανατολικών Πατριαρχών του 1848, η οποία τονίζει ότι φύλακας της πίστης είναι ο ίδιος ο λαός.

2. Η Συνοδικότητα στον Παπισμό

Στη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, το σύστημα παραδοσιακά κυριαρχείσαι από τον παπικό συγκεντρωτισμό. Σύμφωνα με τις αποφάσεις της Α' Βατικανής Συνόδου (1870), ο Πάπας της Ρώμης διαθέτει «πλήρη, υπέρτατη, άμεση και παγκόσμια» δικαιοδοσία επί ολόκληρης της Εκκλησίας, ενώ είναι και αλάθητος όταν μιλάει ex cathedra για ζητήματα πίστης και ηθικής. Η Σύνοδος των Επισκόπων, όπως λειτουργεί παραδοσιακά, δεν λαμβάνει δεσμευτικές αποφάσεις αυτόνομα· λειτουργεί κυρίως ως συμβουλευτικό όργανο προς τον Πάπα, ο οποίος έχει τον τελικό και αποφασιστικό λόγο.

 

Προτάσεις στον θεολογικό διάλογο  για τη Λύση του Ζητήματος.

Το ζήτημα του πρωτείου παραμένει το δυσκολότερο εμπόδιο στον θεολογικό διάλογο μεταξύ Ορθόδοξης και Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας. Ωστόσο, μέσα από τις συζητήσεις της Μικτής Διεθνούς Επιτροπής Θεολογικού Διαλόγου (με σημαντικά κείμενα όπως η Συμφωνία της Ραβέννας το 2007 και τα επόμενα έγγραφα), έχουν διατυπωθεί σημαντικές προέκτασεις και προτάσεις για το πώς θα μπορούσε να γίνει κατανοητό το πρωτείο σε μια ενωμένη Εκκλησία:

1. Η Διάκριση μεταξύ Τοπικού, Περιφερειακού και Οικουμενικού Επιπέδου

Η Ορθόδοξη θεολογία αποδέχεται ότι η Εκκλησία έχει μια δομή σε διάφορα επίπεδα (τοπικό, περιφερειακό/συνοδικό και οικουμενικό). Σύμφωνα με τα κείμενα του διαλόγου: Όπως κάθε τοπική Εκκλησία έχει έναν «πρώτο» (τον επίσκοπό της), και κάθε περιφέρεια/σύνοδος έχει τον δικό της «πρώτο» (τον μητροπολίτη ή πατριάρχη), έτσι και σε οικουμενικό επίπεδο, στην αρχαία Εκκλησία, υπήρχε ένας «πρώτος» μεταξύ των Πατριαρχών. Η Ορθόδοξη θέση είναι διατεθειμένη να αναγνωρίσει ένα οικουμενικό πρωτείο τιμής στον Πάπα Ρώμης, υπό την προϋπόθεση ότι αυτό θα ασκείται αυστηρά μέσα στα πλαίσια της συνοδικότητας.

2. Η Επιστροφή στο Μοντέλο της Πρώτης Χιλιετίας

Η βασική  πρόταση για τη λύση του προβλήματος είναι η επαναφορά στην εκκλησιολογία της πρώτης χιλιετίας, δηλαδή πριν από το Σχίσμα του 1054:

• Ο Πάπας μπορεί να είναι ο «πρώτος» στην τάξη μεταξύ των προκαθημένων των Πατριαρχείων.
• Ωστόσο, αυτό το πρωτείο δεν μπορεί να συνεπάγεται:
• Καθολική δικαιοδοσία (δηλαδή δικαίωμα παρέμβασης ή κατάργησης αποφάσεων σε άλλες τοπικές Εκκλησίες).
• Δόγμα περί παπικού αλάθητου.
• Το πρωτείο πρέπει να λειτουργεί διακονικά, ως σημείο ενότητας και συντονισμού της παγκόσμιας Εκκλησίας, και όχι ως μοναρχική εξουσία.

3. Η Σημασία της «Συνοδικότητας και Πρωτείου»

Σύμφωνα με τα σύγχρονα ορθόδοξα θεολογικά κείμενα (όπως αυτά του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως και άλλων Εκκλησιών), συνοδικότητα και πρωτείο είναι αλληλεξαρτώμενα και αχώριστα:

• Δεν υπάρχει πρωτείο χωρίς τη Σύνοδο, ούτε Σύνοδος χωρίς έναν «πρώτο» που να συγκαλεί και να εκπροσωπεί το σώμα.
• Σε μια προοπτική επανένωσης, το στοίχημα δεν είναι η κατάργηση κάθε μορφής πρωτείου, αλλά ο επαναπροσδιορισμός του ώστε να εκφράζει την αγάπη, την ισότητα των τοπικών Εκκλησιών και την κοινή πίστη, απορρίπτοντας τα απολυταρχικά και νομικίστικα στοιχεία της μεσαιωνικής Δύσης.

 

Η Ορθόδοξη  Κριτική στο Ζήτημα του Πρωτείου

Η  πατερική  πλευρά εντός της Ορθόδοξης Εκκλησίας αντιμετωπίζει το ζήτημα του παπικού πρωτείου –αλλά και τις τάσεις αναβίωσής του εντός του ορθόδοξου χώρου– με απόλυτη αυστηρότητα.

Σύμφωνα με τους αντιοικουμενιστές θεολόγους, μοναχοί (π.χ. Αγιορείτες) και ζηλωτές κληρικούς, οποιαδήποτε υποχώρηση ή αποδοχή ενός «οικουμενικού πρωτείου εξουσίας» (έστω και καμουφλαρισμένου ως «πρωτείου διακονίας») ισοδυναμεί με αλλοίωση της Ορθόδοξης Εκκλησιολογίας και προδοσία της Παράδοσης.

Οι Βασικοί Άξονες της Ορθόδοξης  Κριτικής

1. Στην Ορθόδοξη Εκκλησία δεν νοείται «ορατή κεφαλή» παγκοσμίως. Κεφαλή του Σώματος της Εκκλησίας είναι αποκλειστικά και μόνο ο Ιησούς Χριστός.   Οποιαδήποτε απόδοση υπερεπισκοπικών προνομίων, δικαιωμάτων έκκλητου (να δικάζει δηλαδή επισκόπους άλλων Εκκλησιών) ή διοικητικής δικαιοδοσίας σε έναν άνθρωπο (είτε στον Πάπα είτε σε κάποιον Ορθόδοξο Πατριάρχη) θεωρείται «νεο-παπισμός» και εισαγωγή κοσμικής εξουσίας (μοναρχίας) στο σώμα της Εκκλησίας.

2. Ασυμβίβαστο Πρωτείου και Συνοδικότητας :Σύμφωνα με την πατερική παράδοση, η Εκκλησία διοικείται συνοδικά. Οι επίσκοποι είναι ισιότιμοι («ισότιμοι τῇ τιμῇ και τῇ χάριτι»). Είναι θεολογικά αδύνατον να συνυπάρχουν το παπικό πρωτείο και η συνοδικότητα. Ακόμη και στα πλαίσια του διαλόγου Ορθοδόξων-Ρωμαιοκαθολικών, θεωρούν ότι τα κείμενα που υπογράφονται από ορθόδοξους αντιπροσώπους (όπως η Συμφωνία της Ραβέννας) επιχειρούν «επικίνδυνους συμβιβασμούς», προσπαθώντας να χωρέσουν τον θεσμό του Πάπα σε μια δήθεν «διορθωμένη» μορφή, πράγμα που απορρίπτεται ως εκκλησιολογική εκτροπή.

3. Η Απόρριψη του «Πρωτείου Τιμής» ως Δούρειου Ίππος: Πολλοί ορθόδοξοι  εκφράζουν φόβους και για το ίδιο το Ορθόδοξο «πρωτείο τιμής» όταν αυτό αρχίζει να ερμηνεύεται από ορισμένους κύκλους (π.χ. από το Οικουμενικό Πατριαρχείο) με αξιώσεις διοικητικής υπεροχής, εμπλοκής στα εσωτερικά άλλων Εκκλησιών (π.χ. το ζήτημα της Ουκρανίας) ή αποκλειστικών προνομίων. Θεωρούν ότι το «πρωτείο τιμής» κινδυνεύει να μεταλλαχθεί σιγά-σιγά σε «πρωτείο εξουσίας» δυτικού τύπου, φέρνοντας τον παπισμό πίσω στην Ορθοδοξία από την «πίσω πόρτα».

Το Σχίσμα του 1054 δεν είναι απλώς ένα ιστορικό ή διοικητικό γεγονός που μπορεί να λυθεί με διπλωματικές φόρμουλες, αλλά δογματικό ζήτημα.   Εφόσον ο Παπισμός εμμένει στα δόγματα του αλάθητου και της παπικής παντοδυναμίας, παραμένει –κατά τους αντιοικουμενιστές– εκτός της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Οποιαδήποτε κίνηση «ένωσης» χωρίς την προηγούμενη ριζική αποκήρυξη των παπικών δογμάτων θεωρείται «ένωση εν τω ψεύδει» και προδοσία της αλήθειας των Οικουμενικών Συνόδων.

Η  Ορθοδοξία δεν πρέπει να διαπραγματεύεται τη δομή της Εκκλησίας με κριτήρια πολιτικού ρεαλισμού ή πίεσης για την «παγκόσμια χριστιανική ενότητα». Η μοναδική οδός είναι η επιστροφή τωνετεροδόξων στην αδιασάλευτη παράδοση της Ορθόδοξης Καθολικής Εκκλησίας της πρώτης χιλιετίας, χωρίς καμία έκπτωση στα θέματα της συνοδικής ισότητας των επισκόπων.

π.Δ.Α

Η σύγχρονη αντι-οικουμενιστική κίνηση και οι σύγχρονοι διμερείς θεολογικοί διάλογου Ορθοδόξων και Παπικών.

visit counter

Πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου

Η σύγχρονη οικουμενιστική κίνηση, επιχειρώντας να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ της Ορθοδοξίας και του Παπισμού χωρίς προϋποθέσεις αληθινής μετάνοιας και επιστροφής στην πατερική διδασκαλία, επαναλαμβάνει το τραγικό δράμα της Συνόδου της Φλωρεντίας. Όπως τότε οι πολιτικές και γεωπολιτικές σκοπιμότητες οδήγησαν σε υποχώρηση έναντι της αλήθειας, έτσι και σήμερα προτάσσονται σκοπιμότητες εις βάρος της ακέραιης ορθόδοξης ταυτότητας, με βασικότερους κινδύνους την αναβίωση του παπικού πρωτείου, την αμφισβήτηση της μυστηριακής αποκλειστικότητας και την ελλιπή κατήχηση του πληρώματος.

1. Το Πρωτείο και η Αναγνώριση της Παπικής Ιερωσύνης

Το ζήτημα του πρωτείου, της συνοδικότητας και της αναγνώρισης της ιερωσύνης στους παπικούς αποτελεί τον πυρήνα της σύγχρονης θεολογικής αντιπαράθεσης:

Η Ανατροπή της Εκκλησιολογίας: Στην Ορθοδοξία, ο «πρώτος» είναι απλώς πρώτος μεταξύ ίσων  χωρίς εξουσία πάνω στις τοπικές Εκκλησίες. Αντίθετα, στον Παπισμό, ο Πάπας διεκδικεί παγκόσμια δικαιοδοσία και πλήρη εξουσία .

Η Παγίδα της «Παγκόσμιας Συνοδικότητας»: Τα κείμενα διαλόγων (όπως της Ραβέννας) που αναζητούν έναν παγκόσμιο προκαθήμενο υπονομεύουν την ισότητα της επισκοπικής αρχιερωσύνης και παραπέμπουν σε κοσμικού τύπου μοναρχία.

Η Απουσία Χάριτος εκτός Εκκλησίας: Σύμφωνα με την πατερική παράδοση και τους κανόνες του Μεγάλου Βασιλείου, όσοι αποκόπτονται λόγω αίρεσης χάνουν τη χαριτόβρυτη αποστολική διαδοχή. Συνεπώς, η αναγνώριση εγκυρότητας στα μυστήρια του Παπισμού οδηγεί νομοτελειακά στην προτεσταντικής έμπνευσης «θεωρία των κλάδων».

2. Η μεγαλύτερη πληγή και ο βασικότερος παράγοντας κινδύνου για το ορθόδοξο πλήρωμα είναι η έλλειψη ουσιαστικής ενημέρωσης και συστηματικής κατήχησης, καθώς η άγνοια δεν είναι αθωότητα αλλά η κερκόπορτα για την αλλοίωση της ταυτότητάς μας. Όταν ο λαός δεν γνωρίζει βαθιά τα δόγματα και την πατερική παράδοση, καθίσταται ευάλωτος στον συμβιβασμό, με αποτέλεσμα οι κρίσιμες αποφάσεις και οι συμπροσευχές να πληροφορούνται εκ των υστέρων δημιουργώντας την αίσθηση αποφάσεων «άνωθεν», και τα θεμελιώδη ρήγματα στην πίστη (όπως το Filioque ή το αλάθητο) να αντιμετωπίζονται ως απλές «ακαδημαϊκές διαφορές» που αφήνουν χώρο στον θρησκευτικό συγκρητισμό. Χωρίς αυτή την πνευματική θωράκιση αποδυναμώνονται τα θεμέλια του φρονήματος, ενώ αντίθετα, ιστορικά αποδεικνύεται —όπως συνέβη μετά τη Σύνοδο της Φλωρεντίας— ότι μόνο μέσα από μια ειλικρινή, πατερική κατήχηση ο λαός και οι μοναχοί μπορούν να λειτουργήσουν ως οι τελικοί φύλακες και θεματοφύλακες των ιερών και των οσίων της πίστεως, απορρίπτοντας την ένωση επί τη βάσει ψευδών όρων.

Οργάνωση και Δομή της Κατήχησης του Λαού στα Σύγχρονα Θεολογικά Ζητήματα

Δεδομένου ότι οι Μητροπόλεις αδιαφορούν για την κατηχητική και ενημερωτική κατήχηση του ποιμνίου σε ζητήματα που σχετίζονται άμεσα με το δόγμα, την ορθόδοξη εκκλησιολογία και τον Οικουμενισμό, καθίσταται επιτακτική και αναγκαία η συστηματική αξιοποίηση της ψηφιακής ιεραποστολής.

Παράλληλα, κρίνεται απολύτως απαραίτητο να ενημερωθούν και να ευαισθητοποιηθούν οι αποτειχισμένοι κληρικοί και λαϊκοί, καθώς, όπως διαφαίνεται στην πράξη, το κίνημα αυτό οδηγείται σε αποτυχία εξαιτίας της κακής οργάνωσης και της ελλιπούς κατήχησης.

Ένα ολοκληρωμένο σχέδιο δράσης και οργάνωσης περιλαμβάνει τους ακόλουθους βασικούς άξονες:

Αξιοποίηση Ψηφιακών Μέσων και Διαδικτύου: Λόγω της θεσμικής αδιαφορίας, η δημιουργία έγκυρων διαδικτυακών πλατφορμών, ενημερωτικών ιστολογίων, podcasts και βίντεο από θεολόγους και κληρικούς αποτελεί μονόδρομο, ώστε η ορθή θεολογική γνώση να φτάνει άμεσα στη νεολαία και στο ευρύτερο κοινό.

Επιμόρφωση και Ενημέρωση των Αποτειχισμένων: Ειδική μέριμνα για την οργάνωση και τη σωστή κατηχητική κατάρτιση των αποτειχισμένων κύκλων, προκειμένου να ξεπεραστούν τα προβλήματα κακής οργάνωσης που ναρκοθετούν την πορεία τους.

Η γνώση της πίστης δεν αποτελεί προνόμιο λίγων ακαδημαϊκών, αλλά ζωτική ανάγκη κάθε μέλους του εκκλησιαστικού σώματος για την πνευματική του θωράκιση.

 

Η Στροφή των Αντι-Οικουμενιστικών Ιστολογίων από τη Διαπίστωση στην Ουσιαστική Κατήχηση

Τα αντι-οικουμενιστικά ιστολόγια και οι διαδικτυακές πλατφόρμες είναι απαραίτητο να μετατοπίσουν το βάρος τους από την απλή κριτική και τις διαπιστώσεις στη συστηματική κατήχηση. Αντί να περιορίζονται αποκλειστικά στον σχολιασμό της επικαιρότητας ή στην καταδίκη των οικουμενιστικών κινήσεων, καλούνται να αναλάβουν έναν ενεργό, διδακτικό ρόλο.

Κύριοι Άξονες Θεματολογίας για τα Ιστολόγια

Δημοσίευση αναλυτικών, εκλαϊκευμένων αλλά θεολογικά ακριβών κειμένων που να εξηγούν τις δογματικές διαφορές (π.χ. Filioque, Παπικό Πρωτείο, αλάθητο, άκτιστη και κτιστή χάρη).

Προβολή των θέσεων των Αγίων Πατέρων (όπως ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός και ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς) γύρω από τα ζητήματα των ετεροδιδασκαλιών.

Υπέρβαση της «ειδησεογραφίας της διαμαρτυρίας» και επένδυση σε θετικά μαθήματα πίστης που οικοδομούν το εκκλησιαστικό φρόνημα του λαού.

 Δημιουργία υλικού που θα απαντά σε καθημερινά ερωτήματα των πιστών σχετικά με τα όρια της Ορθοδοξίας και την αυτοσυνειδησία της Εκκλησίας.

Η αποτελεσματικότητα ενός αντι-οικουμενιστικού λόγου δεν κρίνεται από την οξύτητα της κριτικής, αλλά από την εγκυρότητα, την ποιότητα και το βάθος της θεολογικής κατήχησης που προσφέρει στον λαό.

Θεματικές Ενότητες για την Κατήχηση και τη Σύγκριση Παπισμού - Ορθοδοξίας

Για να περάσουν τα αντι-οικουμενιστικά ιστολόγια από τη στείρα κριτική στη δομημένη κατήχηση, προτείνεται η δημοσίευση σειράς άρθρων και μελετών στις εξής βασικές θεματικές ενότητες:

1. Το Ζήτημα του Παπικού Πρωτείου και του Αλάθητου

Πώς διαμορφώθηκε η αξίωση  για παγκόσμια δικαιοδοσία στους πρώτους αιώνες και πώς ερμηνεύεται η Αγία Γραφή (π.χ. το "επί ταύτη τη πέτρα") στην ορθόδοξη παράδοση σε αντίθεση με τη ρωμαιοκαθολική ερμηνεία.

Ανάλυση της απόφασης της Α' Βατικανής Συνόδου (1870) και οι συνέπειές της στη συνοδική δομή της Εκκλησίας.

2. Η Προσθήκη του Filioque στο Σύμβολο της Πίστεως

Τριαδολογική Θεολογία: Η εκπόρευση του Αγίου Πνεύματος "ἐκ τοῦ Πατρός" σύμφωνα με την Οικουμενική Σύνοδο, και η μονομερής προσθήκη του Filioque από τη Δύση.

Πατερική Μαρτυρία: Η στάση του Αγίου Φωτίου του Μεγάλου και του Αγίου Μάρκου του Ευγενικού στη Φλωρεντία απέναντι στην παπικήαινοτομία.

3. Μυστήρια και Σωτηριολογία

Το Άκτιστο και το Κτιστό: Η διαφορά μεταξύ της ορθόδοξης διάκρισης Οσίας/Ενεργειών (Άκτιστον) και της ρωμαιοκαθολικής σχολαστικής θεολογίας (κτιστή χάρη, καθαρτήριο πυρ, αξιομισθίες των αγίων).

Εγκυρότητα Μυστηρίων: Η εκκλησιολογική θεώρηση των μυστηρίων των ετεροδόξων υπό το πρίσμα των Ιερών Κανόνων και της πατερικής παράδοσης.

4. Η Σύγχρονη Πραγματικότητα του Οικουμενισμού

Ανάλυση του γιατί η Ορθόδοξη Εκκλησία αποτελεί τη Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία και πώς ο Οικουμενισμός αλλοιώνει αυτή την ομολογία.

Τα κριτήρια με τα οποία οι Άγιοι Πατέρες όριζαν τα όρια της Εκκλησίας και τη στάση των πιστών απέναντι στους φορείς των αιρέσεων.

Στόχος της προσπάθειας είναι η  δημιουργία ενός μόνιμου ψηφιακού αρχείου αναφοράς, όπου ο κάθε πιστός θα μπορεί να ανατρέχει για να βρει εμπεριστατωμένες, νηφάλιες και θεολογικά ακριβείς απαντήσεις στα κρίσιμα ζητήματα της πίστης.

ΚΡΙΤΙΚΟΣ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΑΡΘΡΩΝ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΟΥ ΚΕΪΤΙ

visit counter

Έρευνα :πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου 

---

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Το κείμενο του Κέιτι υπογράφηκε στις 21 Σεπτεμβρίου 2016 στο Κιέτι της Ιταλίας από τη Μικτή Διεθνή Θεολογική Επιτροπή για τον Διάλογο μεταξύ Ορθοδόξων και Παπικών. Το πλήρες όνομα του είναι «Συνοδικότητα και πρωτείο κατά την πρώτη χιλιετία: Προς μια κοινή κατανόηση στη διακονία της ενότητας της Εκκλησίας». Το κείμενο αυτό ήρθε λίγους μήνες μετά τη Σύνοδο της Κρήτης και αποτελεί συνέχεια του διαλόγου που ξεκίνησε με το κείμενο της Ραβέννας το 2007. Παρακάτω παρουσιάζονται τα προβληματικά άρθρα με τα ακριβή κείμενα τους και ο κριτικός σχολιασμός του καθενός.

OI ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΝΤΕΣ

Οικουμενικό Πατριαρχείο Σεβ. Αρχιεπίσκοπος Τελμησσοῦ κ. Ἰώβ (Συμπρόεδρος της Ορθόδοξης πλευράς) Σεβ. Μητροπολίτης Σασίμων κ. Γεννάδιος (Συν-γραμματέας) Σεβ. Μητροπολίτης Διοκλείας κ. Κάλλιστος Εκκλησία της Ελλάδος Σεβ. Μητροπολίτης Μεσσηνίας κ. Χρυσόστομος -----------Οι ονομαστικοί κατάλογοι των συμμετεχόντων δημοσιεύονται επίσημα στα αρχεία των διμερών θεολογικών διαλόγων και στα επίσημα δελτία Τύπου. Διαδικτυακή δημοσίευση: Ολόκληρη η λίστα με τα ονόματα όλων των αντιπροσώπων (τόσο από το Οικουμενικό Πατριαρχείο και την Εκκλησία της Ελλάδος όσο και από τις υπόλοιπες Ορθόδοξες Εκκλησίες και τη Ρωμαιοκαθολική πλευρά) φιλοξενείται στην επίσημη ιστοσελίδα του Βατικανού (Pontifical Council for Promoting Christian Unity) στην ενότητα των Ολομέλειων Συνελεύσεων. Τίτλος ανάρτησης: «2016 Plenary Session – Communiqué / List of Participants» για τη συνάντηση του Κιέτι (Chieti). ------------------------------------------------------------------------

---

ΕΝΟΤΗΤΑ 1: ΤΟ ΑΡΘΡΟ 2 ΚΑΙ Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΕΝ ΤΗ ΠΟΙΚΙΛΙΑ

ΚΕΙΜΕΝΟ: «Από τα πρώτα χρόνια, η μία Εκκλησία υπήρχε ως πολλές τοπικές εκκλησίες. Η κοινωνία του Αγίου Πνεύματος βιωνόταν τόσο μέσα σε κάθε τοπική Εκκλησία όσο και στις σχέσεις μεταξύ τους ως ενότητα εν τη ποικιλία. Υπό την καθοδήγηση του Πνεύματος, η Εκκλησία ανέπτυξε πρότυπα τάξεως και διάφορες πρακτικές σύμφωνα με τη φύση της ως ενός λαού που ήλθε σε ενότητα εκ της ενότητας του Πατρός, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος».

 

ΣΧΟΛΙΟ: Το πρόβλημα εδώ είναι ότι η φράση «ενότητα εν τη ποικιλία» παρουσιάζει την Εκκλησία σαν να μπορούν να συνυπάρχουν διαφορετικές πίστεις και διδασκαλίες. Για την Ορθόδοξη Εκκλησία η ενότητα δεν είναι απλά μια διοικητική ή κοινωνική συνύπαρξη, αλλά ενότητα στην αλήθεια της πίστεως. Το κείμενο αποφεύγει να πει ότι οι δογματικές διαφορές μεταξύ Ορθοδοξίας και Παπισμού, όπως το Filioque, το αλάθητο του Πάπα και η απρόσληψη, είναι αιρέσεις που χωρίζουν και όχι απλές «ποικιλίες». Αυτή η προσέγγιση οδηγεί σε μια οικουμενιστική αγαπολογία που παραμερίζει την αλήθεια.

---

ΕΝΟΤΗΤΑ 2: ΤΟ ΑΡΘΡΟ 5 ΚΑΙ Η ΑΛΛΗΛΕΝΔΕΤΗ ΣΥΝΟΔΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΡΩΤΕΙΟ

ΚΕΙΜΕΝΟ:  «Στο δεύτερο χιλιετήριο, η κοινωνία χάλασε μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Έγιναν πολλές προσπάθειες να αποκατασταθεί η κοινωνία μεταξύ Καθολικών και Ορθοδόξων, αλλά δεν πέτυχαν. Η Μικτή Διεθνής Επιτροπή για τον Θεολογικό Διάλογο μεταξύ της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας και της Ορθοδόξου Εκκλησίας, στο συνεχιζόμενο έργο της να ξεπεράσει τις θεολογικές αποκλίσεις, εξέτασε τη σχέση μεταξύ συνοδικότητας και πρωτείου στη ζωή της Εκκλησίας. Οι διαφορετικές κατανοήσεις αυτών των πραγματικοτήτων έπαιξαν σημαντικό ρόλο στον χωρισμό μεταξύ Ορθοδόξων και Καθολικών. Είναι επομένως ουσιώδες να αναζητηθεί η καθιέρωση μιας κοινής κατανόησης αυτών των αλληλένδετων, συμπληρωματικών και αδιαχώριστων πραγματικοτήτων».

 

ΣΧΟΛΙΟ: Το κείμενο παρουσιάζει το Σχίσμα σαν να οφειλόταν απλά σε «διαφορετικές κατανοήσεις» και όχι σε αιρετικές διδασκαλίες που εισήγαγε η Ρώμη. Δεν αναφέρει καθόλου ότι η Ρώμη πρόσθεσε το Filioque στο Σύμβολο της Πίστεως, ότι υιοθέτησε το αλάθητο του Πάπα και άλλες καινοφανείς διδασκαλίες. Αντί να καταδικάσει αυτές τις αιρέσεις, το κείμενο τις παρουσιάζει σαν «διαφορετικές κατανοήσεις» που μπορούν να ξεπεραστούν με διάλογο. Αυτό είναι επικίνδυνο γιατί δίνει την εντύπωση ότι η αλήθεια της πίστεως είναι διαπραγματεύσιμη.

---

ΕΝΟΤΗΤΑ 3: ΤΑ ΑΡΘΡΑ 8 ΚΑΙ 9 ΚΑΙ Η ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΟΛΟΓΙΑ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟΥ 8: «Η μία, αγία, καθολική και αποστολική Εκκλησία της οποίας ο Χριστός είναι η κεφαλή, παρουσιάζεται στην ευχαριστιακή σύναξη μιας τοπικής Εκκλησίας υπό τον επίσκοπό της. Αυτός είναι ο προϊστάμενος. Στη λειτουργική σύναξη, ο επίσκοπος καθιστά ορατή την παρουσία του Ιησού Χριστού. Στην τοπική Εκκλησία, οι πολλοί πιστοί και οι κληρικοί υπό τον ένα επίσκοπο ενώνονται μεταξύ τους εν Χριστώ και βρίσκονται σε κοινωνία μαζί του σε κάθε πτυχή της ζωής της Εκκλησίας, κυρίως στην τέλεση της Ευχαριστίας. Όπως δίδαξε ο Άγιος Ιγνάτιος ο Θεοφόρος: όπου είναι ο επίσκοπος, εκεί να είναι όλος ο λαός, όπως όπου είναι ο Ιησούς Χριστός, εκεί είναι η καθολική Εκκλησία. Κάθε τοπική Εκκλησία τελεί σε κοινωνία με όλες τις άλλες τοπικές Εκκλησίες που ομολογούν την αληθινή πίστη και τελούν την ίδια Ευχαριστία. Στην Ευχαριστία, ο προϊστάμενος και η κοινότητα είναι αλληλένδετοι: η κοινότητα δεν μπορεί να τελέσει την Ευχαριστία χωρίς προϊστάμενο, και ο προϊστάμενος με τη σειρά του πρέπει να τελέσει με μια κοινότητα».

 

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟΥ 9: «Αυτή η αλληλένδετη σχέση μεταξύ του προϊσταμένου ή επισκόπου και της κοινότητας είναι ένα συστατικό στοιχείο της ζωής της τοπικής Εκκλησίας. Μαζί με τον κλήρο που συνδέεται με το υπουργείο του, ο τοπικός επίσκοπος ενεργεί εν μέσω των πιστών, που είναι το ποίμνιο του Χριστού, ως εγγυητής και υπηρέτης της ενότητας. Ως διάδοχος των Αποστόλων, ασκεί την αποστολή του ως υπηρεσία και αγάπη, ποιμαίνοντας την κοινότητά του και οδηγώντας την, ως κεφαλή της, σε βαθύτερη ενότητα με τον Χριστό στην αλήθεια, διατηρώντας την αποστολική πίστη μέσω του κηρύγματος του Ευαγγελίου και της τέλεσης των μυστηρίων».

 

ΣΧΟΛΙΟ: Τα άρθρα αυτά υιοθετούν την ευχαριστιακή εκκλησιολογία που προέρχεται από τη Β΄ Βατικανή Σύνοδο. Το πρόβλημα είναι ότι δίνουν υπερβολική έμφαση στον επίσκοπο και στην Ευχαριστία, παραμερίζοντας τη σημασία της ορθής πίστεως. Η ευχαριστιακή εκκλησιολογία οδηγεί σε μια κατανόηση της Εκκλησίας ως κοινωνίας που δεν χρειάζεται απαραίτητα την ομολογία της αληθούς πίστεως, αλλά αρκεί η κοινωνία γύρω από τον επίσκοπο. Αυτό είναι αντίθετο με την Ορθόδοξη διδασκαλία που λέει ότι η ενότητα της Εκκλησίας βασίζεται στην ομολογία της αληθούς πίστεως και στην τήρηση των ιερών κανόνων. Η Σύνοδος της Κρήτης υιοθέτησε παρόμοια ευχαριστιακή εκκλησιολογία στο Μήνυμά της, κάτι που δείχνει την κοινή κατεύθυνση.

---

ΕΝΟΤΗΤΑ 4: ΤΑ ΑΡΘΡΑ 15 ΚΑΙ 16 ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΩΤΕΙΟ ΤΗΣ ΡΩΜΗΣ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟΥ 15: «Μεταξύ του τέταρτου και του έβδομου αιώνα, η τάξη των πέντε πατριαρχικών θρόνων αναγνωρίστηκε, με βάση και με την έγκριση των οικουμενικών συνόδων, με τον θρόνο της Ρώμης να κατέχει την πρώτη θέση, ασκώντας ένα πρωτείο τιμής, ακολουθούμενο από τους θρόνους της Κωνσταντινούπολης, της Αλεξάνδρειας, της Αντιοχείας και των Ιεροσολύμων, με αυτή τη συγκεκριμένη σειρά, σύμφωνα με την κανονική παράδοση». -------------------------------------------------------------------------- ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟΥ 16: «Στη Δύση, το πρωτείο του θρόνου της Ρώμης κατανοήθηκε, ιδιαίτερα από τον τέταρτο αιώνα και εξής, με αναφορά στον ρόλο του Πέτρου μεταξύ των Αποστόλων. Το πρωτείο του επισκόπου της Ρώμης μεταξύ των επισκόπων ερμηνεύτηκε σταδιακά ως προνόμιο που του ανήκε επειδή ήταν ο διάδοχος του Πέτρου, του πρώτου των αποστόλων. Αυτή η κατανόηση δεν υιοθετήθηκε στην Ανατολή, η οποία είχε διαφορετική ερμηνεία των Γραφών και των Πατέρων σε αυτό το σημείο. Ο διάλογός μας μπορεί να επιστρέψει σε αυτό το θέμα στο μέλλον».

ΣΧΟΛΙΟ: Το άρθρο 15 είναι σωστό όταν λέει ότι η Ρώμη είχε πρωτείο τιμής. Το πρόβλημα είναι στο άρθρο 16 που παρουσιάζει τις δύο απόψεις για το πρωτείο σαν να είναι εξίσου νόμιμες. Για την Ορθόδοξη Εκκλησία το πρωτείο της Ρώμης ήταν τιμητικό και όχι εξουσιαστικό. Το κείμενο δεν απορρίπτει καθαρά την παπική δικαιοδοσία και το αλάθητο, αλλά αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο αποδοχής τους στο μέλλον με τη φράση «ο διάλογός μας μπορεί να επιστρέψει σε αυτό το θέμα στο μέλλον». Αυτό είναι επικίνδυνο γιατί δίνει έδαφος σε μια ερμηνεία που δεν συμβαδίζει με την Ορθόδοξη παράδοση. Το κείμενο δεν λέει ξεκάθαρα ότι η παπική δικαιοδοσία είναι αίρεση.

---

ΕΝΟΤΗΤΑ 5: ΤΟ ΑΡΘΡΟ 18 ΚΑΙ ΟΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΕΣ ΣΥΝΟΔΟΙ

ΚΕΙΜΕΝΟ: «Από την Α΄ Οικουμενική Σύνοδο της Νικαίας και εξής, τα μείζονα ζητήματα σχετικά με την πίστη και την κανονική τάξη στη Εκκλησία συζητήθηκαν και επιλύθηκαν από τις οικουμενικές συνόδους. Αν και ο επίσκοπος της Ρώμης δεν ήταν προσωπικά παρών σε καμία από αυτές τις συνόδους, σε κάθε περίπτωση είτε εκπροσωπείτο από τους λεγάτους του είτε συμφωνούσε με τα συμπεράσματα της συνόδου εκ των υστέρων. Η κατανόηση της Εκκλησίας για τα κριτήρια υποδοχής μιας συνόδου ως οικουμενικής αναπτύχθηκε κατά τη διάρκεια της πρώτης χιλιετίας. Η υποδοχή από την Εκκλησία στο σύνολό της υπήρξε πάντοτε το ύψιστο κριτήριο για την οικουμενικότητα μιας συνόδου».

 

ΣΧΟΛΙΟ: Το κείμενο αναφέρει ότι ο επίσκοπος Ρώμης δεν ήταν παρών στις Οικουμενικές Συνόδους, αλλά παραλείπει να πει ότι οι Οικουμενικές Σύνοδοι καταδίκασαν πολλές από τις πλάνες που αργότερα υιοθέτησε η Ρώμη. Για παράδειγμα, η Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδος καταδίκασε τις προσθήκες στο Σύμβολο της Πίστεως, αλλά το κείμενο του Κέιτι αποφεύγει να αναφερθεί σε αυτό. Επίσης, το κείμενο παρουσιάζει την υποδοχή της συνόδου από την Εκκλησία ως το ύψιστο κριτήριο, αλλά δεν διευκρινίζει ότι η υποδοχή πρέπει να βασίζεται στην ομολογία της αληθούς πίστεως. Αυτή η παράλειψη δημιουργεί μια ψευδή εικόνα της ιστορίας.

---

ΕΝΟΤΗΤΑ 6: ΤΟ ΑΡΘΡΟ 19 ΚΑΙ ΟΙ ΕΦΕΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟ ΤΗΣ ΡΩΜΗΣ

ΚΕΙΜΕΝΟ: «Κατά τους αιώνες, έγιναν πολλές εφέσεις προς τον επίσκοπο της Ρώμης, επίσης από την Ανατολή, σε πειθαρχικά ζητήματα, όπως η καθαίρεση ενός επισκόπου. Έγινε μια προσπάθεια στη Σύνοδο της Σαρδικής να καθιερωθούν κανόνες για μια τέτοια διαδικασία. Οι κανόνες της Σαρδικής καθόρισαν ότι ένας επίσκοπος που είχε καταδικαστεί μπορούσε να προσφύγει στον επίσκοπο της Ρώμης, και ότι ο τελευταίος, αν το έκρινε σκόπιμο, μπορούσε να διατάξει νέα δίκη. Οι εφέσεις σε πειθαρχικά ζητήματα έγιναν επίσης προς τον θρόνο της Κωνσταντινούπολης και προς άλλους θρόνους. Τέτοιες εφέσεις προς τους μείζονες θρόνους αντιμετωπίζονταν πάντοτε με συνοδικό τρόπο. Οι εφέσεις προς τον επίσκοπο της Ρώμης από την Ανατολή εξέφραζαν την κοινωνία της Εκκλησίας, αλλά ο επίσκοπος της Ρώμης δεν άσκησε κανονική εξουσία επί των Εκκλησιών της Ανατολής».

 

ΣΧΟΛΙΟ: Το άρθρο αυτό είναι σωστό όταν λέει ότι ο επίσκοπος Ρώμης δεν άσκησε κανονική εξουσία επί των Εκκλησιών της Ανατολής. Το πρόβλημα είναι ότι το κείμενο αφήνει να εννοηθεί ότι οι εφέσεις ήταν κάτι το κανονικό και αποδεκτό, ενώ στην πραγματικότητα ήταν εξαιρέσεις και όχι κανόνας. Επίσης, το κείμενο δεν αναφέρει ότι οι κανόνες της Σαρδικής δεν έγιναν ποτέ αποδεκτοί από την Ανατολή ως οικουμενικοί. Η Σύνοδος εν Τρούλλω δέχτηκε τους κανόνες της Σαρδικής, αλλά με επιφυλάξεις. Το κείμενο παρουσιάζει μια εικόνα που ευνοεί τη Ρώμη, χωρίς να διευκρινίζει ότι η Ανατολή ποτέ δεν αποδέχτηκε το δικαίωμα εφέσεως ως κανονική αρχή.

---

ΕΝΟΤΗΤΑ 7: ΤΑ ΑΡΘΡΑ 20 ΚΑΙ 21 ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟΥ 20: «Καθόλη την πρώτη χιλιετία, η Εκκλησία στην Ανατολή και τη Δύση ήταν ενωμένη στη διαφύλαξη της αποστολικής πίστεως, στη διατήρηση της αποστολικής διαδοχής των επισκόπων, στην ανάπτυξη δομών συνοδικότητας αδιαχώριστα συνδεδεμένων με το πρωτείο, και στην κατανόηση της εξουσίας ως υπηρεσίας αγάπης. Αν και η ενότητα της Ανατολής και της Δύσης ταράχτηκε κατά καιρούς, οι επίσκοποι της Ανατολής και της Δύσης ήταν συνειδητοί ότι ανήκαν στην μία Εκκλησία». ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟΥ 21: «Αυτή η κοινή κληρονομιά θεολογικών αρχών, κανονικών διατάξεων και λειτουργικών πρακτικών από την πρώτη χιλιετία αποτελεί ένα αναγκαίο σημείο αναφοράς και μια ισχυρή πηγή έμπνευσης για τους Καθολικούς και τους Ορθοδόξους καθώς αναζητούν να γιατρέψουν το τραύμα του χωρισμού τους στην αρχή της τρίτης χιλιετίας. Με βάση αυτή την κοινή κληρονομιά, και οι δύο πρέπει να εξετάσουν πώς το πρωτείο, η συνοδικότητα και η αλληλένδετη σχέση τους μπορούν να εννοηθούν και να ασκηθούν σήμερα και στο μέλλον».

 

ΣΧΟΛΙΟ: Τα άρθρα αυτά παρουσιάζουν την πρώτη χιλιετία σαν μια περίοδο όπου Ανατολή και Δύση ήταν ενωμένες, αλλά παραλείπουν να πουν ότι αυτή η ενότητα χάλασε εξαιτίας αιρετικών διδασκαλιών. Το κείμενο λέει ότι η ενότητα «ταράχτηκε κατά καιρούς», σαν να ήταν απλά μια προσωρινή δυσκολία και όχι ένα σχίσμα που οφειλόταν σε αίρεση. Επίσης, το κείμενο παρουσιάζει το κοινό παρελθόν ως «ισχυρή πηγή έμπνευσης» για την ένωση, αλλά δεν λέει ότι η ένωση μπορεί να γίνει μόνο αν οι Παπικοί απορρίψουν τις αιρέσεις τους. Το κείμενο του Κέιτι, όπως και η Σύνοδος της Κρήτης, χρησιμοποιεί διφορούμενη γλώσσα που επιτρέπει πολλές ερμηνείες και οδηγεί σε μια συμφιλίωση που δεν βασίζεται στην αλήθεια της πίστεως.

---

ΕΝΟΤΗΤΑ 8: Η ΣΥΝΔΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΣΥΝΟΔΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

Η Σύνοδος της Κρήτης που έγινε τον Ιούνιο του 2016, λίγους μήνες πριν από το κείμενο του Κέιτι, είχε πολλά κοινά σημεία με αυτό. Και τα δύο κείμενα υιοθετούν την ευχαριστιακή εκκλησιολογία, μιλούν για ενότητα χωρίς να τονίζουν τη σημασία της ορθής πίστεως και αποφεύγουν να καταδικάσουν τις αιρέσεις. Η Σύνοδος της Κρήτης στο κείμενο «Οι σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας με τον υπόλοιπο χριστιανικό κόσμο» αναγνώρισε την «ιστορική ονομασία» των ετερόδοξων ως «εκκλησίες», κάτι που είναι παρόμοιο με το πνεύμα του Κειμένου του Κέιτι που αναγνωρίζει το πρωτείο της Ρώμης χωρίς να το απορρίπτει. Και τα δύο κείμενα φαίνεται να στηρίζονται στη θεολογία του Ζηζιούλα, η οποία θεωρείται από πολλούς Ορθοδόξους θεολόγους ως αιρετική και οικουμενιστική. Η Σύνοδος της Κρήτης δεν καταδίκασε τον Παπισμό ως αίρεση, όπως έκαναν οι προηγούμενες Οικουμενικές Σύνοδοι, και το κείμενο του Κέιτι ακολουθεί την ίδια γραμμή παρουσιάζοντας το Σχίσμα ως αποτέλεσμα «διαφορετικών κατανοήσεων» και όχι αιρέσεων.

---

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Το κείμενο του Κέιτι και η Σύνοδος της Κρήτης έχουν κοινό πνεύμα και κοινό στόχο. Και τα δύο επιχειρούν να παρουσιάσουν μια ενότητα που δεν βασίζεται στην αλήθεια της πίστεως, αλλά σε μια διπλωματική συνύπαρξη. Και τα δύο αποφεύγουν να καταδικάσουν τις αιρέσεις και χρησιμοποιούν διφορούμενη γλώσσα. Ο Ορθόδοξος πιστός πρέπει να είναι προσεκτικός και να μελετάει αυτά τα κείμενα με βάση την παράδοση των Αγίων Πατέρων και τις αποφάσεις των Οικουμενικών Συνόδων. Η αληθινή ενότητα της Εκκλησίας μπορεί να υπάρξει μόνο μέσα στην αλήθεια της Ορθοδόξου πίστεως και όχι μέσα από συμβιβασμούς που παραμερίζουν τη διδασκαλία της Εκκλησίας. Το κείμενο του Κέιτι αποτελεί ένα ακόμα βήμα προς την αποδοχή του παπικού πρωτείου και της παπικής δικαιοδοσίας, κάτι που είναι απαράδεκτο για την Ορθόδοξη Εκκλησία.