Επιμέλεια κειμένου: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος
Αθανασίου
Ο Ιερός
Χρυσόστομος στους σχετικούς λόγους για τα Πάθη και τον Σταυρικό θάνατο του
Χριστού, παρουσιάζει τον Χριστό ως τον Μεγάλο Αρχιερέα που προσφέρει τον
Εαυτό Του, ως τον Βασιλέα που θρονιάζεται στον Σταυρό και ως τον Διδάσκαλο που παραδίδει το μάθημα
της σιωπής. Η Εκκλησία, λοιπόν, είναι ο χώρος όπου αυτό το Πάθος συνεχίζεται να
βιώνεται ως νίκη, και όπου η ταπείνωση αναγνωρίζεται ως η μόνη οδός προς
τη θέωση. Η εμβάθυνση στην ανάλυση του Ιερού Χρυσοστόμου απαιτεί τη σύνδεση των
ιστορικών γεγονότων της Σταύρωσης με το Οντολογικό και Εκκλησιολογικό
τους υπόβαθρο. Για τον Χρυσόστομο, ο Σταυρός δεν είναι απλώς ένα ηθικό
παράδειγμα, αλλά η ιδρυτική πράξη της Εκκλησίας και η ανακαίνιση της κτίσης.
Σύμφωνα με την ερμηνευτική προσέγγιση του Ιερού
Χρυσοστόμου, τα Πάθη του Κυρίου δεν αποτελούν απλώς μια ιστορική καταγραφή
μαρτυρίου, αλλά μια βαθιά αποκάλυψη της πνευματικής κατάστασης της ανθρωπότητας
και της θείας οικονομίας. Ο Άγιος επισημαίνει με έμφαση ότι η ακραία
συμπεριφορά των στρατιωτών και του όχλου ξεπερνούσε τα όρια της κοινής
ανθρώπινης κακίας, αποτελώντας μια «βακχική μανία» υποκινούμενη άμεσα
από τον διάβολο. Εντοπίζει μάλιστα μια σαφή αντίθεση στα κίνητρα των θυτών: ενώ
οι Ιουδαίοι ωθούνταν από τον φθόνο, οι Ρωμαίοι στρατιώτες, που δεν είχαν
κανέναν προσωπικό λόγο αντιδικίας, επέδειξαν μια αδικαιολόγητη αγριότητα που
αποδεικνύει την πλήρη πνευματική αλλοτρίωση εκείνης της στιγμής. Αυτή η κακία
εκφράστηκε μέσα από την καθολικότητα του εξευτελισμού, καθώς ο Χριστός
δεν υπέφερε σε ένα μόνο μέλος του σώματός Του, αλλά καθολικά: στην κεφαλή με το
ακάνθινο στεφάνι, στο πρόσωπο με τους εμπτυσμούς, στα χέρια με τον κάλαμο και
σε ολόκληρο το σώμα με τη μαστίγωση.
Παράλληλα, ο Χρυσόστομος απαντά στο ερώτημα γιατί η
Εκκλησία επιλέγει να προβάλλει τόσο έντονα και δημοσίως αυτές τις στιγμές της
άκρας ταπείνωσης αντί να τις αποσιωπά. Εξηγεί ότι αυτό συμβαίνει πρωτίστως για
να μην δίνεται η εντύπωση στους εθνικούς ότι η χριστιανική πίστη προβάλλει
επιλεκτικά μόνο τα ένδοξα θαύματα, αποκρύπτοντας τις «δύσκολες» στιγμές. Η Χάρη
του Αγίου Πνεύματος οργάνωσε έτσι τα πράγματα, ώστε η ημέρα αυτή να
ονομαστεί Μεγάλη και η ταπείνωση του Θεού να διακηρυχθεί ενώπιον όλης της
οικουμένης. Για την Εκκλησία, η σωτηρία δεν πηγάζει μόνο από τη δύναμη του
Θεού, αλλά κυρίως από την απόφασή Του να γίνει «ευτελής» και να ταπεινωθεί
μέχρι θανάτου για χάρη του ανθρώπου.
Τέλος, ο «Χρυσούς Ρήτωρ» προβαίνει σε μια σημαντική
θεολογική εναρμόνιση σχετικά με τη στάση των δύο ληστών, λύνοντας τη
φαινομενική διαφωνία μεταξύ των Ευαγγελιστών Ματθαίου και Λουκά. Διευκρινίζει
ότι στην αρχή και οι δύο ληστές χλεύαζαν τον Κύριο, συμμετέχοντας στον
γενικό εμπαιγμό. Ωστόσο, η συγκλονιστική μεταστροφή του ενός ληστή έλαβε χώρα
πάνω στον Σταυρό, την ώρα του μαρτυρίου. Αυτό το γεγονός υπογραμμίζει με τον
πλέον δυναμικό τρόπο την απεριόριστη δύναμη της μετάνοιας, η οποία μπορεί να ανακαινίσει
τον άνθρωπο και να μεταβάλει την πνευματική του μοίρα μέσα σε μια στιγμή, ακόμη
και την ύστατη ώρα του θανάτου.
Η Χριστολογική Διάσταση
Ο Χρυσόστομος θεολογεί πάνω στην ένωση των δύο
φύσεων του Χριστού, δίνοντας έμφαση στο πώς η Θεότητα ενεργεί μέσα από
την άκρα Ανθρωπότητα. Ο Άγιος υπογραμμίζει ότι ο Χριστός δεν υφίσταται
τα πάθη από αδυναμία, αλλά από κυριαρχική ελευθερία. Η θεολογική αξία
της σιωπής Του έγκειται στο ότι ο «Λόγος» μένει άφωνος για να δώσει φωνή στην
ανθρωπότητα που είχε βουβιαθεί από την αμαρτία. Κάθε στάδιο του πάθους είναι
μια «αντίστροφη δημιουργία». Στην Εδέμ ο άνθρωπος θέλησε να γίνει Θεός και
απέτυχε· στον Γολγοθά ο Θεός γίνεται «σκώληκας και ουκ άνθρωπος» για να
θεραπεύσει την ανθρώπινη υπερηφάνεια. Το ακάνθινο στεφάνι είναι η
θεολογική αναίρεση των «ακανθών και τριβόλων» της πτώσης.
Εκκλησιολογική Θεμελίωση: Ο Σταυρός ως
Μήτρα της Εκκλησίας
Η χρυσοστομική θεολογία συνδέει άρρηκτα τη
Σταύρωση με την Εκκλησιολογία: Ο Χρυσόστομος τονίζει ότι ο εξευτελισμός
«ολόκληρου του σώματος» (κεφαλή, χέρια, πρόσωπο) αγιάζει ολόκληρο το σώμα της
Εκκλησίας. Κάθε μέλος του Χριστού που υποφέρει, δέχεται τον αγιασμό από τα μέλη
του Εσταυρωμένου. Η παρατήρησή του ότι τα πάθη αναγιγνώσκονται μπροστά σε όλη
την οικουμένη (άνδρες, γυναίκες, παιδιά) υποδηλώνει την καθολικότητα της
Εκκλησίας. Η Εκκλησία δεν είναι μια κλειστή λέσχη «φωτισμένων», αλλά το
σώμα εκείνο που ομολογεί δημόσια την ταπείνωση του Θεού της. Η αναφορά στο αίμα
και το ύδωρ (που υπονοείται μέσω της εκπλήρωσης των προφητειών) αποτελεί για
τον Χρυσόστομο τη γέννηση των δύο βασικών μυστηρίων: του Βαπτίσματος και
της Θείας Ευχαριστίας. Ο Σταυρός είναι η τράπεζα πάνω στην οποία
προσφέρεται η θυσία που συγκροτεί την Εκκλησία.
Γ. Η Σωτηριολογική Σημασία: Η Νίκη επί
του Θανάτου
Ο Χρυσόστομος αναλύει τη σύγκρουση Χριστού και
Διαβόλου ως μια πνευματική στρατηγική. Ο Διάβολος, βλέποντας τον Χριστό να
πεινάει, να διψάει και να υποφέρει, πίστεψε ότι είναι ένας κοινός άνθρωπος. Η
«βακχική μανία» που περιγράφει ο Άγιος είναι η παγίδα της θείας οικονομίας: ο
θάνατος κατάπιε ένα σώμα, αλλά «σκόνταψε» στη Θεότητα και έτσι αναγκάστηκε να
ξεράσει όλους τους απ' αιώνος νεκρούς.Η σωτηρία του ληστή είναι η πρώτη
εκκλησιολογική πράξη «εντός» του Παραδείσου. Ο ληστής γίνεται ο πρώτος πολίτης
της Βασιλείας, αποδεικνύοντας ότι η Εκκλησία είναι τόπος μετανοίας και
όχι δικαίωσης των «καθαρών».
Για τον Χρυσόστομο, η θεολογία πρέπει να γίνει βίωμα
μέσα στην κοινότητα. Η προτροπή του να υπομένουμε τους δούλους ή τους φίλους
μας δεν είναι απλή ευγένεια, αλλά εκκλησιολογική αναγκαιότητα. Αν ο
Χριστός, η κεφαλή του σώματος, υπέμεινε τα πάντα, τότε τα μέλη δεν μπορούν να
ζουν σε διχόνοια. Η οργή διασπά το σώμα της Εκκλησίας, ενώ η μακροθυμία το
ενώνει. Το σημείο του Σταυρού στο στήθος δεν είναι φυλαχτό, αλλά υπενθύμιση της
εν Χριστώ ταυτότητας. Ο πιστός καλείται να γίνει «σύμμορφος» με τα πάθη
του Χριστού, μετατρέποντας την καθημερινή του αδικία σε ευλογία.
Τα Υπερφυσικά Σημεία και η Σημασία τους.
Το σκοτάδι που κάλυψε τη γη από την έκτη έως την
ενάτη ώρα (12:00 - 15:00) δεν ήταν ένα φυσικό φαινόμενο, όπως μια έκλειψη
ηλίου. Η Διάρκεια: Μια έκλειψη διαρκεί λίγα λεπτά, ενώ το σκοτάδι αυτό
κράτησε τρεις ώρες. Έγινε στο μέσο της ημέρας για να είναι ορατό από
όλους και να δείξει την "οργή" της κτίσης για το έγκλημα που
συντελούνταν.
Το "Σημείον του Ιωνά" και η
Δύναμη του Σταυρού
Ο Χριστός είχε υποσχεθεί ότι το μόνο σημάδι που θα
έδινε στην "πονηρή γενεά" θα ήταν αυτό του προφήτη Ιωνά. Όπως ο Ιωνάς
έμεινε τρεις μέρες στην κοιλιά του κήτους, έτσι και ο Χριστός θα έμενε τρεις
μέρες στον τάφο. Η δύναμη του Χριστού φανερώθηκε τη στιγμή που φαινόταν
"ηττημένος" πάνω στον Σταυρό. Το κείμενο επισημαίνει ότι τα θαύματα
την ώρα της Σταύρωσης (σεισμός, σχίσιμο πέτρας) ήταν πιο θαυμαστά από όσα έκανε
όσο βάδιζε στη γη.
Η Τελευταία Φωνή και η Εξουσία επί του
Θανάτου
Η φράση «Ἠλὶ ἠλί,
λιμᾶ σαβαχθανί» και η τελική κραυγή
πριν την παράδοση του πνεύματος έχουν ιδιαίτερη σημασία. Ο Χριστός προσεύχεται
χρησιμοποιώντας λόγια των Ψαλμών (Παλαιά Διαθήκη), αποδεικνύοντας ότι δεν είναι
"αντίθεος" αλλά σε πλήρη συμφωνία με τον Θεό Πατέρα. Ο Χριστός δεν
πέθανε από εξάντληση, όπως οι κοινοί θνητοί πάνω στον σταυρό. Η "μεγάλη
φωνή" του δείχνει ότι είχε ακόμα δυνάμεις και ότι παρέδωσε ο ίδιος
την ψυχή του θεληματικά.
Οι Συνέπειες στον Ναό και την Κτίση
- Το
Καταπέτασμα: Το σχίσιμο του καταπετάσματος του
Ναού συμβολίζει το τέλος της παλαιάς λατρείας και την επερχόμενη ερήμωση
της Ιερουσαλήμ.
- Η
Ανάσταση των Νεκρών: Το γεγονός ότι "μνημεία
ανεώχθησαν" πριν καν την τριήμερο Ανάσταση του Χριστού, αποτελεί
προάγγελο της κοινής ανάστασης όλων των ανθρώπων.
Η Μεταστροφή του Εκατόνταρχου
Ο εκατόνταρχος δεν ήταν ένας απλός θεατής, αλλά ο
αξιωματικός υπεύθυνος για την εκτέλεση. Η ομολογία του («Ἀληθῶς Θεοῦ υἱὸς ἦν οὗτος»)
έχει τεράστια σημασία για τους εξής λόγους: Δεν πίστεψε μόνο λόγω του σεισμού,
αλλά —όπως εξηγεί το κείμενο— επειδή είδε τον Χριστό να ξεψυχά με «εξουσία».
Αντελήφθη ότι ο θάνατος αυτός δεν ήταν μια παθητική κατάρρευση από αδυναμία,
αλλά μια κυριαρχική παράδοση πνεύματος. Ο εκατόνταρχος (που η εκκλησιαστική παράδοση
ονομάζει Λογγίνο) όχι μόνο πίστεψε, αλλά αργότερα μαρτύρησε για τον
Χριστό, σφραγίζοντας την πίστη του με το αίμα του.
Η Αντίδραση του Όχλου
Ενώ λίγο πριν ο όχλος χλεύαζε και ζητούσε τη
σταύρωση, η εικόνα αλλάζει άρδην μετά τον θάνατο του Ιησού:
- Τύπτοντες
τὰ
στήθη: Η κίνηση αυτή (το χτύπημα στο
στήθος) είναι παγκόσμιο σύμβολο βαθιάς οδύνης, συντριβής και μεταμέλειας.
- Η
Δύναμη του Εσταυρωμένου: Ο Άγιος τονίζει ότι η πνευματική δύναμη του
Χριστού ενήργησε στις ψυχές τους τη στιγμή που όλα φαινόνταν να έχουν
τελειώσει. Η ύβρις έδωσε τη θέση της στον φόβο και τον σεβασμό.
ΠΗΓΕΣ:
·
https://greekdownloads3.files.wordpress.com/2014/08/in-matthaeum.pdf
·
Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου Ἅπαντα τὰ ἔργα, Ὑπόμνημα στὸ Κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγέλιον, ὁμιλία ΠΘ΄ (ἐπιλεγμένα ἀπόσπασματα), πατερικὲς ἐκδόσεις «Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς» (ΕΠΕ), ἐκδ. οἶκος «Τὸ Βυζάντιον», Θεσσαλονίκη 1979, τόμος 12, σελίδες 375-381 ἀντίστοιχα.
·
Βιβλιοθήκη τῶν Ἑλλήνων, Ἅπαντα τῶν ἁγίων Πατέρων, Ἰωάννου Χρυσοστόμου ἔργα, τόμος 69, σελ. 176-177 καὶ σελ. 190-193:
·
http://users.sch.gr/aiasgr/Paterika
keimena/Eurethrio/Agios Iwannhs o Xrusostomos Apanta.htm
·
http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient
greek/tools/liddell-scott/index.html
·
Π. Τρεμπέλα, Ἡ Καινὴ Διαθήκη μὲ σύντομη ἑρμηνεία, ἐκδόσεις ἀδελφότητος θεολόγων «Ὁ Σωτήρ», ἔκδοση τέταρτη, Ἀθήνα
2014.
·
Ἡ Καινὴ Διαθήκη, Κείμενον καὶ ἑρμηνευτικὴ ἀπόδοσις ὑπὸ Ἰωάννου Κολιτσάρα, ἐκδόσεις ἀδελφότητος θεολόγων «Ἡ Ζωή», ἔκδοση τριακοστὴ τρίτη, Ἀθήνα
2009.
·
Ἡ Παλαιὰ Διαθήκη κατὰ τοὺς ἑβδομήκοντα, Κείμενον καὶ σύντομος ἀπόδοσις τοῦ νοήματος ὑπὸ Ἰωάννου Κολιτσάρα, ἐκδόσεις ἀδελφότητος θεολόγων «Ἡ Ζωή», ἔκδοση τέταρτη, Ἀθήνα
2005.
·
http://users.sch.gr/aiasgr/Palaia
Diathikh/Biblia/Palaia Diathikh.htm
·
http://users.sch.gr/aiasgr/Kainh
Diathikh/Biblia/Kainh Diathikh.htm
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου