Ε-ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΜΠΑΛΑΜΑΝΤ (Α)

visit counter

Επιμέλεια έρευνας: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

Τι είναι το κείμενο του Μπάλαμαντ

Το καλοκαίρι του 1993, στο μοναστήρι του Μπαλαμάντ στον Λίβανο, υπεγράφη από αντιπροσώπους εννέα Ορθοδόξων Εκκλησιών (μεταξύ των οποίων το Οικουμενικό Πατριαρχείο, το Πατριαρχείο Αντιοχείας, η Εκκλησία της Ρωσίας κ.ά.) ένα κείμενο με τίτλο «Ουνιτισμός, μέθοδος ένωσης στο παρελθόν και η παρούσα αναζήτηση πλήρους κοινωνίας». Αυτό το κείμενο, γνωστό ως «Συμφωνία του Μπαλαμάντ» ή «Κείμενο του Μπαλαμάντ», αποτελεί ένα από τα πιο επικίνδυνα και προβληματικά κείμενα της σύγχρονης εκκλησιαστικής ιστορίας.

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία και τα πρακτικά της Μικτής Διεθνούς Επιτροπής Θεολογικού Διαλόγου μεταξύ της Ορθόδοξης και της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας (η οποία συνήλθε στην Ιερά Μονή Θεοτόκου Μπαλαμαντ στον Λίβανο, από 17 έως 24 Ιουνίου 1993) στον θεολογικό διάλογο συμμετείχαν:

1. Η Εκκλησία της Ελλάδος

ΔΕΝ συμμετείχε καθόλου στην εν λόγω συνάντηση. Η Εκκλησία της Ελλάδος (όπως και τα Πατριαρχεία Ιεροσολύμων, Σερβίας, Βουλγαρίας, Γεωργίας κ.ά.) απείχε από την Ολομέλεια του Μπάλαμαντ.

2. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο

Το Οικουμενικό Πατριαρχείο συμμετείχε ενεργά και μάλιστα η ορθόδοξη ηγεσία της αντιπροσωπείας προερχόταν από αυτό:

• Αρχιεπίσκοπος Αυστραλίας Στυλιανός (ως Ορθόδοξος Συμπρόεδρος της Μικτής Επιτροπής).
• Μητροπολίτης Ιταλίας Σπυρίδων (ως Ορθόδοξος Γραμματέας της Επιτροπής).

Πηγές - Βιβλιογραφία Επίσημα Ανακοινωθέντα & Κείμενα Διαλόγου: Joint International Commission for the Theological Dialogue between the Roman Catholic Church and the Orthodox Church, Πρακτικά Ζ´ Ολομέλειας (Μπάλαμαντ Λιβάνου, Ιούνιος 1993) – The Balamand Document: Uniatism, Method of Union of the Past, and the Present Search for Full Communion. Ιστορικές και Κανονικές Μελέτες: Καθηγητής Π. Χρήστου / Θεολογικά περιοδικά και αρχεία Οικουμενικού Πατριαρχείου σχετικά με τις αντιπροσωπείες των Ορθοδόξων Εκκλησιών στις Ολομέλειες της Μικτής Επιτροπής. The Balamand Union: A Victory of Vatican Diplomacy (Αρχεία τεκμηρίωσης, καταγραφή παρόντων/απόντων αυτοκεφάλων εκκλησιών, όπου αναφέρεται ρητά η απουσία της Εκκλησίας της Ελλάδος και η συμμετοχή του Οικ. Πατριαρχείου διά των Στυλιανού Αυστραλίας και Σπυρίδωνος Ιταλίας).

 

Τα προβληματικά άρθρα του κειμένου του Μπάλαμαντ

ΑΡΘΡΟ 1: Οι «Αδελφές Εκκλησίες»

Τι λέει το κείμενο (παρ. 13):

«Εκατέρωθεν αναγνωρίζεται, ότι όσα ενεπιστεύθη ο Χριστός εις την Εκκλησίαν Του — ομολογία της αποστολικής πίστεως, μετοχή εις τα αυτά μυστήρια, προ παντός εις την μίαν ιερωσύνην την τελούσαν την μίαν θυσίαν του Χριστού, αποστολική διαδοχή των επισκόπων — δεν δύνανται να θεωρηθούν ως αποκλειστική ιδιοκτησία μιας των ημετέρων Εκκλησιών... Αυτός είναι ο λόγος, δια τον οποίον η Καθολική Εκκλησία και η Ορθόδοξος Εκκλησία αναγνωρίζουν εαυτάς αμοιβαίως ως αδελφάς Εκκλησίας».

Σχόλια: Αυτό είναι το πιο επικίνδυνο σημείο ολόκληρου του κειμένου. Η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι η Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία. Δεν υπάρχουν «δύο αδελφές Εκκλησίες» — η μία Ορθόδοξη και η άλλη παπική. Ο Παπισμός είναι σχίσμα και αίρεση. Όταν το κείμενο του Μπαλαμάντ μιλά για «αμοιβαία αναγνώριση ως αδελφές Εκκλησίες», στην ουσία λέει ότι και οι δύο είναι εξίσου Εκκλησίες του Χριστού. Αυτό είναι άρνηση της ορθόδοξης εκκλησιολογίας. Η Εκκλησία του Χριστού είναι ΜΙΑ. Όποιος είναι έξω από αυτήν, δεν είναι «αδελφή Εκκλησία», αλλά σχίσμα.

 

ΑΡΘΡΟ 2: Έγκυρα μυστήρια και ιερωσύνη στους Παπικούς

Τι λέει το κείμενο (παρ. 13, όπως παραπάνω): Αναγνωρίζει στους Παπικούς «την μίαν ιερωσύνην», «τα αυτά μυστήρια» και «αποστολική διαδοχή».

Σχόλια: Η Ορθόδοξη Εκκλησία, από αιώνες, διδάσκει ότι έξω από αυτήν δεν υπάρχει μυστήριο, δεν υπάρχει ιερωσύνη, δεν υπάρχει σωτηρία. Οι Άγιοι Πατέρες (όπως ο Άγιος Κυπριανός, ο Άγιος Φώτιος, ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς) ήταν σαφείς: έξω από την Εκκλησία δεν υπάρχει ούτε βάπτισμα, ούτε θυσία, ούτε ιερωσύνη. Το Μπαλαμάντ, όμως, λέει το αντίθετο: ότι οι Παπικοί έχουν «τα ίδια μυστήρια» και «την ίδια ιερωσύνη». Αυτό σημαίνει ότι αποδεχόμαστε ότι ο Παπισμός είναι Εκκλησία με όλα τα μέσα σωτηρίας — κάτι που αντίκειται στην ορθόδοξη πίστη.

 

ΑΡΘΡΟ 3: Απόρριψη του αναβαπτισμού

Τι λέει το κείμενο (παρ. 13):

«Είναι σαφές, ότι εντός του πλαισίου τούτου αποκλείεται πας αναβαπτισμός».

Σχόλια: Αυτό σημαίνει ότι όποιος Παπικός θέλει να γίνει Ορθόδοξος, δεν χρειάζεται να βαπτιστεί. Αρκεί μια απλή «χρίση» ή «προσχώρηση». Αλλά η Ορθόδοξη Εκκλησία, με βάση τους ιερούς Κανόνες, αναβαπτίζει τους αιρετικούς και σχισματικούς. Οι Παπικοί είναι αιρετικοί (λόγω του filioque, της παπικής εξουσίας, του πurgatorio κ.λπ.). Το Μπαλαμάντ λέει: «Μην τους ξαναβαπτίζετε». Αυτό είναι προδοσία της παραδόσεώς μας. Ο Άγιος Μάρκος ο Εφέσου, ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς και τόσοι άλλοι Πατέρες θα στρέφονταν στον τάφο τους αν άκουγαν τέτοια πράγματα.

---

ΑΡΘΡΟ 4: Η «εκκλησιολογία της επιστροφής» είναι «παρωχημένη»

Τι λέει το κείμενο (παρ. 5 και 12): Απορρίπτει την «παρωχημένη εκκλησιολογία της επιστροφής» , δηλαδή την ιδέα ότι οι Παπικοί πρέπει να επιστρέψουν στην Ορθόδοξη Εκκλησία για να σωθούν.

Σχόλια: Αυτό είναι το πιο προκλητικό σημείο. Η Ορθόδοξη Εκκλησία, από την ίδρυσή της, πιστεύει ότι η σωτηρία βρίσκεται μόνο μέσα στην Εκκλησία. Όποιος είναι έξω από αυτήν, πρέπει να επιστρέψει. Το Μπαλαμάντ, όμως, λέει ότι αυτή η σκέψη είναι «παρωχημένη». Δηλαδή, δεν χρειάζεται κανείς να «επιστρέψει» στην Ορθοδοξία. Μπορεί να μείνει Παπικός και να θεωρείται εξίσου σωσμένος! Αυτό δεν είναι απλώς οικουμενισμός — είναι συγκρητισμός. Αρνείται την αποκλειστικότητα της Ορθοδόξου Εκκλησίας ως αρτού σωτηρίας.

 

ΑΡΘΡΟ 5: Το «δικαίωμα ύπαρξης» των Ουνιτών

Τι λέει το κείμενο (παρ. 14, 15):

«Οι Ανατολικές Καθολικές Εκκλησίες, ως μέρος της Καθολικής Κοινωνίας, έχουν το δικαίωμα να υπάρχουν και να δρουν ανταποκρινόμενες στις πνευματικές ανάγκες των πιστών τους».

 

Σχόλια: Οι Ουνίτες (Ανατολικοί Καθολικοί) είναι το πιο επικίνδυνο όπλο του Παπισμού εναντίον της Ορθοδοξίας. Προσποιούνται ότι είναι «Ορθόδοξοι» αλλά υπακούουν στον Πάπα. Το Μπαλαμάντ όχι μόνο δεν τους καταδικάζει, αλλά τους αναγνωρίζει δικαίωμα να υπάρχουν! Αυτό σημαίνει ότι αποδεχόμαστε την Ουνία ως νόμιμο φαινόμενο. Η Ορθόδοξη Εκκλησία, όμως, πάντα θεωρούσε την Ουνία ως απάτη και προδοσία. Το Μπαλαμάντ την νομιμοποιεί.

---

ΑΡΘΡΟ 6: Απαγόρευση προσηλυτισμού

Τι λέει το κείμενο (παρ. 10, 12): Καταδικάζει κάθε μορφή «προσηλυτισμού» μεταξύ Ορθοδόξων και Παπικών. Λέει ότι η ιεραποστολική δραστηριότητα για «επιστροφή» των άλλων στην δική σου Εκκλησία είναι «προσηλυτισμός» και πρέπει να σταματήσει.

Σχόλια: Ο Χριστός είπε: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη» (Ματθ. 28,19). Η Ορθόδοξη Εκκλησία έχει χρέος να κηρύττει την αλήθεια σε όλους, συμπεριλαμβανομένων των Παπικών. Το Μπαλαμάντ λέει: «Μην κηρύττετε στους Παπικούς, μην προσπαθείτε να τους φέρετε στην Ορθοδοξία». Αυτό είναι άρνηση της ιεραποστολής. Αν δεν κηρύξουμε στους αιρετικούς, τότε ποιους θα κηρύξουμε; Στους ειδωλολάτρες; Και αυτοί, με την λογική του Μπαλαμάντ, θα μπορούσαν να είναι «αδελφές Εκκλησίες»!

 

ΑΡΘΡΟ 7: Οι δύο Εκκλησίες ως «δύο πνεύμονες»

Τι λέει (έμμεσα, μέσω της εκκλησιολογίας του): Η όλη φιλοσοφία του Μπαλαμάντ βασίζεται στην ιδέα ότι Ορθοδοξία και Παπισμός είναι «δύο πνεύμονες» του ίδιου Σώματος του Χριστού — ιδέα που είχε προωθήσει ο Πάπας Ιωάννης Παύλος Β΄ και υιοθέτησε ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος.

Σχόλια: Το Σώμα του Χριστού δεν έχει δύο πνεύμονες που αναπνέουν διαφορετικές αιρέσεις. Το Σώμα του Χριστού είναι ΕΝ. Ο Παπισμός αρνείται την αλήθεια (π.χ. filioque, αλάθητο του Πάπα, πurgatorio, κ.λπ.). Δεν μπορεί να είναι «πνεύμονας» του Χριστού. Αυτή η θεωρία είναι η γνωστή «θεωρία των κλάδων» (Branch Theory), που λέει ότι οι διαφορετικές «Εκκλησίες» είναι κλάδοι του ίδιου δέντρου. Αυτή η θεωρία είναι αίρεση και έχει καταδικαστεί από την Ορθόδοξη Εκκλησία.

 

Η αποκήρυξη της Ουνίας μόνο ως «μεθόδου» και όχι ως «εκκλησιολογικής αίρεσης» (Παράγραφοι 1 & 2).

«Η Ουνία ως μέθοδος, όπου εφηρμόσθη... απερρίφθη ως μέθοδος αναζήτησης της ενότητας...»

ΣΧΟΛΙΟ. Το κείμενο καταδικάζει την Ουνία μόνο τεχνικά (ως μέθοδο του παρελθόντος), αφήνοντας στο απυρόβλητο την ουσία της. Δεν χαρακτηρίζεται ως αίρεση ή πλάνη η ίδια η δομή της Ουνίας, ενώ η ύπαρξη των Ουνιτών γίνεται αποδεκτή στο παρόν.

  Ο περιορισμός του «προσηλυτισμού» και η αμοιβαία αποδοχή (Παράγραφοι 12 & 15):

«...στην αναζήτηση της επανασύστασης της ενότητας δεν τίθεται θέμα μεταστροφής (conversion) προσώπων από τη μία Εκκλησία στην άλλη προκειμένου να εξασφαλίσουν τη σωτηρία τους».