«Απροϋπόθετος ή Εμπροϋπόθετος η Ενσάρκωση του Θείου Λόγου;»

την


Θα ενσαρκωνόταν ο Χριστός αν ο Αδάμ δεν είχε αμαρτήσει;

Αυτό οδηγεί σε δύο κύριες προσεγγίσεις:

  1. Απροϋπόθετη Ενσάρκωση: η Ενανθρώπηση ήταν μέρος του αρχικού σχεδίου του Θεού, ανεξάρτητη από την αμαρτία του ανθρώπου.
  2. Εμπροϋπόθετη Ενσάρκωση: η Ενανθρώπηση ήταν συνέπεια της πτώσης του ανθρώπου και έγινε για τη σωτηρία από την αμαρτία.

1. Θεολογικό πλαίσιο

1.1 Σκοπός της Δημιουργίας

Στην Πατερική Θεολογία:

  • Η Δημιουργία έχει σκοπό την ένωση του ανθρώπου με τον Θεό (θέωση).
  • Ο άνθρωπος δημιουργείται κατ’ εικόνα του Θεού (εν δυνάμει), και κατ’ ομοίωσιν μπορεί να γίνει μετά την τελείωση (ενέργεια).
  • Ο Χριστός είναι ο Αρχέτυπος και Τελικός Σκοπός αυτής της ένωσης.

1.2 Πτώση του Αδάμ

  • Προκάλεσε την ανάγκη για σωματική γέννηση και ιστορική εμφάνιση του Χριστού.
  • Αλλά δεν ακύρωσε τον αρχικό σκοπό της Δημιουργίας: η θεία ένωση ήταν προαιώνια βούληση.

2. Δυτική Θεολογία

2.1 Rupertus Tuitiensis (12ος αι.)

  • Υποστηρίζει ότι η Ενανθρώπηση ήταν μέρος του αρχικού σχεδίου του Θεού.
  • Η ενσάρκωση δεν ήταν «φάρμακο» για την αμαρτία, αλλά προορισμός της Δημιουργίας.
  • (Ο Rupertus Tuitiensis, γνωστός και ως Rupert του Tuit, ήταν ένας θεολόγος και σχολαστικός λόγιος του 12ου αιώνα,

2.2 Duns Scotus (13ος αι.)( Ο Duns Scotus (περ. 1266–1308) ήταν ένας από τους πιο σημαντικούς Σχολαστικούς φιλοσόφους και θεολόγους του 13ου αιώνα, γνωστός για την ιδιαίτερα σύνθετη και βαθιά σκέψη του

  • Τόνισε την απροϋπόθετη Ενανθρώπηση.
  • Αρχές:
    1. Ο Θεός επιθυμεί τον Εαυτό Του με προτεραιότητα.
    2. Η ενσάρκωση του Λόγου είναι η πιο άμεση έκφραση της θείας αγάπης.
    3. Θα είχε συμβεί ακόμη κι αν ο άνθρωπος δεν αμάρτανε.
  • Επιχειρηματολογία: η Ενσάρκωση είναι προαιώνιος σκοπός, όχι απλώς θεραπεία της πτώσης.

2.3 Θωμάς Ακινάτης

  • Παρουσιάζει υπέρ της εμπροϋπόθετης Ενανθρωπήσεως.
  • Η ενσάρκωση συνδέεται με την ιστορική πτώση.
  • Στηρίζεται στην ερμηνεία της Γραφής και στην παράδοση: η Ενανθρώπηση έγινε για τη λύτρωση του ανθρώπου από την αμαρτία.

3. Πατερική Θεολογία (Ορθόδοξη)

3.1 Άγιοι Πατέρες

  • Μάξιμος Ομολογητής, Ιωάννης Δαμασκηνός, Γρηγόριος Παλαμάς:
    • Η διδασκαλία τους δεν συζητά υποθετικά τι θα γινόταν αν δεν αμάρτανε ο Αδάμ.
    • Εστιάζουν στη θεώρηση του ανθρώπου: ο σκοπός της Δημιουργίας είναι η ένωση με το Θεό μέσω του Λόγου.

3.2 Η έννοια της υποστατικής και κατ’ ενέργεια ένωσης

  • Κατ’ ουσίαν: μόνο τα Πρόσωπα της Αγίας Τριάδας είναι πλήρως ενωμένα.
  • Κατ’ υπόσταση: πραγματοποιείται στον Χριστό με τη Σάρκωση.
  • Κατ’ ενέργεια: δίνεται στον άνθρωπο με τη δημιουργία του «κατ’ εικόνα».
  • Ο Χριστός είναι το Αρχέτυπο του ανθρώπου. Το σχέδιο της Ενανθρωπήσεως ήταν ήδη στον θεϊκό νου πριν από την πτώση.

3.3 Πτώση και Ενανθρώπηση

  • Ο Αδάμ ήταν προπτωτικά ικανός για θεώση, αλλά όχι πλήρως.
  • Η πτώση επέβαλε την ανάγκη για σωματική ενσάρκωση του Χριστού στην ιστορία, αλλά ο σκοπός της θεώσεως ήταν ήδη προϋπάρχων.
  • Η διαφορά: με πτώση, η Ενανθρώπηση γίνεται ιστορικά και σωστικά· χωρίς πτώση, η Ενανθρώπηση θα ήταν πνευματική, ως προαιώνιος σκοπός.

4. Σύγκριση απροϋπόθετης vs εμπροϋπόθετης Ενανθρωπήσεως

Στοιχείο

Απροϋπόθετη

Εμπροϋπόθετη

Βάση

Προαιώνια βούληση Θεού

Ανάγκη σωτηρίας λόγω πτώσης

Χρόνος

Θα συνέβαινε ακόμα κι αν δεν υπήρχε αμαρτία

Εξαρτάται από την πτώση

Δυτική παράδοση

Duns Scotus, Rupertus

Θωμάς Ακινάτης

Ορθόδοξη Παράδοση

Ο Χριστός ως Αρχέτυπο του ανθρώπου

Η Ενανθρώπηση προβάλλει τη λύτρωση, αλλά σκοπός πάντα η ένωση με το Θεό

Σκοπός

Ένωση ανθρώπου-Θεού, τελικός προορισμός

Ένωση ανθρώπου-Θεού, λύτρωση της αμαρτίας

5. Βασικό Συμπέρασμα

  1. Η ερώτηση είναι θεολογική, όχι ιστορική.
  2. Στην Ορθόδοξη Πατερική Παράδοση:
    • Ο Χριστός είναι προαιώνιος σκοπός της Δημιουργίας.
    • Η πτώση απλώς αλλάζει τον τρόπο πραγματοποίησης (ιστορική αντί πνευματική).
  3. Στη Δύση, υπάρχει διαφωνία:
    • Duns Scotus: απροϋπόθετη Ενανθρώπηση.
    • Θωμάς: εμπροϋπόθετη Ενανθρώπηση.

💡 Κεντρική ιδέα: Ο Χριστός είναι το Αρχέτυπο και ο Τελικός Σκοπός της Δημιουργίας· η πτώση δεν ακυρώνει το σχέδιο του Θεού, αλλά την ιστορική μορφή που παίρνει.

1️⃣ Το θεολογικό ερώτημα

Το ζήτημα είναι γνωστό ως: «εμπροϋπόθετη ή απροϋπόθετη Σάρκωση του Λόγου» – δηλαδή:

  • Εμπροϋπόθετη Σάρκωση: Ο Χριστός έγινε άνθρωπος για τη λύτρωση του ανθρώπου από την αμαρτία. Η σάρκωση εξαρτάται από την πτώση: χωρίς αμαρτία δεν θα χρειαζόταν σωτηρία.
  • Απροϋπόθετη Σάρκωση: Ο Χριστός θα γινόταν άνθρωπος ασχέτως από την πτώση. Σκοπός: να ολοκληρωθεί η θεία πρόνοια, η ένωση Θεού και ανθρώπου, η θέωση του κόσμου.

2️⃣ Τι λέει η Ορθοδοξία

  • Η εμπροϋπόθετη θεωρία είναι η επικρατούσα στην ορθόδοξη θεολογία:
    • Αντιστοιχεί στα δεδομένα της Αγίας Γραφής και στη διδασκαλία των Πατέρων.
    • Ο Χριστός σαρκώθηκε για τη σωτηρία των ανθρώπων από την αμαρτία, όπως λέει και το Σύμβολο της Πίστεως:

«Τον δι ημάς του ανθρώπους και δια την ημετέραν σωτηρίαν, κατελθόντα εκ των ουρανών και σαρκωθέντα…»

    • Σάρκωση, πάθος, ανάσταση έχουν σωτηριολογικό σκοπό, και χωρίς αμαρτία θα ήταν «θεωρητικά» αχρείαστα.
  • Η απροϋπόθετη θεωρία έχει κάποια θέση στη θεολογική παράδοση, κυρίως από τον Ιερό Μάξιμο τον Ομολογητή και κάποιους Σλάβους θεολόγους.
    • Υποστηρίζει ότι ο σκοπός της Δημιουργίας (ένωση ανθρώπου με Θεό) θα συνέβαινε έτσι κι αλλιώς.
    • Η σάρκωση ήταν τότε όχι αναγκαιότητα, αλλά συμπλήρωση της θείας οικονομίας.

3️⃣ Κεντρικό συμπέρασμα

  • Η ορθόδοξη θέση είναι ότι η σάρκωση είναι εμπροϋπόθετη: δηλαδή ο Χριστός έγινε άνθρωπος κυρίως για τη σωτηρία από την αμαρτία.
  • Η απροϋπόθετη θεωρία παραμένει ενδιαφέρουσα και θεολογικά σεβαστή, αλλά δεν αποτελεί κύριο δόγμα.
  • Η ένωση Θεού-ανθρώπου και η θέωση είναι ο τελικός σκοπός της Δημιουργίας, αλλά η ιστορική Σάρκωση ως σωτηρία είναι συνδεδεμένη με την πτώση.

1. Ἀπροϋπόθετο της θείας Ενανθρωπήσεως

Η θέση αυτή υποστηρίζει ότι η Σάρκωση έγινε από την αρχή ως τελικός σκοπός της δημιουργίας, ανεξάρτητα από την πτώση και την ανάγκη σωτηρίας του ανθρώπου.

Κύριοι υποστηρικτές και επιχειρήματα:

  • Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής: Ο Χριστός αποτελεί το «μυστήριο κατά Χριστό», δηλαδή τον πρωταρχικό και τελικό σκοπό της δημιουργίας· όλα έγιναν γι’ Αυτόν και όχι για κάποιο άλλο λόγο. Η ένωση θεότητας και ανθρωπότητας αποτελεί τον λόγο για τον οποίο υπάρχει η δημιουργία.
  • Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς: Η όλη δημιουργία και η ανθρώπινη φύση αποβλέπουν στο Χριστό ως τελικό σκοπό. Οι πράξεις του Θεού από την αρχή έως το τέλος συνδέονται με την θεανδρική οικονομία.
  • Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης: Ολόκληρος ο νοητός και αισθητός κόσμος προορίστηκε για τον Χριστό, και η Ενανθρώπηση ήταν προαποφασισμένη ανεξάρτητα από την πτώση.
  • Σύγχρονοι θεολόγοι: Μητροπολίτης Ναυπάκτου Ιερόθεος Βλάχος, Παναγιώτης Νέλλας: Ο τελικός σκοπός της δημιουργίας είναι η «εισαγωγή του Πρωτοτόκου» στον κόσμο· η Σάρκωση αποτελεί τον κεντρικό σκοπό της.

Βασική ιδέα: Η Σάρκωση ήταν αρχική πρόνοια Θεού, και η σωτηρία του ανθρώπου δεν ήταν η πρωταρχική αιτία, αλλά μάλλον συνέπεια.

2. Ἐμπροϋπόθετο της θείας Ενανθρωπήσεως

Η αντίθετη άποψη υποστηρίζει ότι η Ενανθρώπηση προβλέπει και ανταποκρίνεται στην πτώση του ανθρώπου, δηλαδή έγινε για τη σωτηρία και θέωση του ανθρώπου.

Κύριοι υποστηρικτές και επιχειρήματα:

  • Πατέρες της Εκκλησίας:
    • Ειρηναίος: Ο Λόγος δεν θα γινόταν σάρκα αν δεν υπήρχε η ανάγκη σωτηρίας της σάρκας.
    • Αμβρόσιος: Η αιτία της Ενανθρωπήσεως είναι η λύτρωση της σάρκας που αμάρτησε.
    • Αγ. Αυγουστίνος: «Si homo non periisset, Filius hominis non venisset» — αν ο άνθρωπος δεν είχε χαθεί, ο Υιός δεν θα ερχόταν.
    • Άγιος Χρυσόστομος και Μ. Αθανάσιος: Η Ενανθρώπηση περιορίζεται στη σωτηρία του ανθρώπου και είναι αποτέλεσμα φιλανθρωπίας.
  • Σύγχρονοι θεολόγοι: Χρήστος Ανδρούτσος, Παναγιώτης Τρεμπέλας, Ιωάννης Καρμίρης, Ανδρέας Θεοδώρου: Η Σάρκωση έγινε δια την σωτηρία του κόσμου από την αμαρτία. Η πτώση του ανθρώπου ήταν προϋπόθεση για την αιτία της Ενανθρωπήσεως.

Βασική ιδέα: Η Σάρκωση είχε ως πρωταρχικό σκοπό τη σωτηρία του ανθρώπου, και αν δεν υπήρχε πτώση, δεν θα υπήρχε η ανάγκη Ενανθρωπήσεως.

3. Σημειώσεις για τις δύο θέσεις

  • Η ἀπροϋπόθετη θέση τονίζει τον Χριστό ως πρωταρχικό και τελικό σκοπό της δημιουργίας, ανεξάρτητα από την πτώση.
  • Η ἐμπροϋπόθετη θέση συνδέει άμεσα την Ενανθρώπηση με την πτώση και την σωτηρία του ανθρώπου.
  • Κάποιοι Πατέρες και σύγχρονοι θεολόγοι παραθέτουν επιχειρήματα και για τις δύο θέσεις (π.χ. Άγιος Μάξιμος σύμφωνα με τον Α. Θεοδώρου), ανάλογα με την ερμηνεία των κειμένων τους.

Συμπέρασμα:
Η θεολογία της Ενανθρωπήσεως διαμορφώνεται από δύο βασικά ρεύματα:

  1. Η Σάρκωση ως πρωταρχικός σκοπός της δημιουργίας (ἀπροϋπόθετο).
  2. Η Σάρκωση ως απάντηση στην πτώση του ανθρώπου (ἐμπροϋπόθετο).

Το ζήτημα παραμένει κεντρικό στη συζήτηση για το νόημα της θείας οικονομίας και τη σχέση Θεού-δημιουργίας-σωτηρίας.


Σχόλια

Δημοσίευση σχολίου