Η ύπαρξη του μολυσμού κατά τη μαρτυρία της Γραφής, των Οικουμενικών Συνόδων και των Αγίων Πατέρων (Β)

visit counter

Οι Αγιορείτες Πατέρες στα χρόνια του Βέκκου, στην επιστολή τους προς τον αυτοκράτορα Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγο, λένε:

«Και ο μεγάλος πατέρας μας και ομολογητής Θεόδωρος ο Στουδίτης λέει τα εξής σε κάποιον, μέσα από την τίμια επιστολή του: "Μου είπες ότι φοβάσαι να πεις στον πρεσβύτερό σου να μην μνημονεύει τον αιρεσιάρχη, παρόλο που δεν τολμώ να σου πω κάτι παραπάνω· όμως η κοινωνία έχει μολυσμό μόνο και μόνο από το να τον αναφέρει κανείς, ακόμη κι αν αυτός που τον αναφέρει είναι ορθόδοξος". Αυτά είπε ο πατέρας. Και πριν από αυτό, και ο ίδιος ο Θεός το είχε δείξει, λέγοντας: "Οι ιερείς μου παρέβησαν τον νόμο μου και βεβήλωσαν τα άγιά μου". Πώς; Επειδή δεν ξεχώριζαν το βέβηλο από το άγιο, αλλά τα θεωρούσαν όλα κοινά. Τι μπορεί να είναι πιο φωτεινό και πιο αληθινό από αυτό;»

Και οι Αγιορείτες Πατέρες κάνουν ξεκάθαρη αναφορά στον μολυσμό που προέρχεται από τη μνημόνευση αιρετικού που δεν έχει καταδικαστεί, και αυτό επειδή σε τέτοιον αναφέρεται ο άγιος Θεόδωρος ο Στουδίτης, τον οποίο και επικαλούνται. Η εφαρμογή αυτού του δόγματος στη μνημόνευση του Πάπα –για την οποία επικαλούνται το απόσπασμα του οσίου Θεοδώρου– έχει το νόημα ότι, αν υπάρχει μολυσμός από τη μνημόνευση αιρετικού που δεν έχει καθαιρεθεί, πόσο μάλλον όταν πρόκειται για τον Πάπα. Επίσης, ερμηνεύουν το χωρίο του προφήτη Ιεζεκιήλ ως αναφερόμενο σε αιρετικούς που δεν έχουν καθαιρεθεί, αφού το συνδέουν με το απόσπασμα του αγίου Θεοδώρου: «και ο Θεός το έδειξε αυτό», δηλαδή ό,τι ήδη είχε πει ο όσιος Θεόδωρος ο Στουδίτης.

Ο όσιος Μελέτιος ο Γαλησιώτης λέγει:

«Ο Στουδίτης, ο σοφός, ο μεγάλος ανάμεσα στους πατέρες· λέει ότι η έστω και σύντομη κοινωνία με αιρετικούς φέρνει στους ορθοδόξους μολυσμό που δεν είναι καθόλου ασήμαντος.»

Και ο όσιος Μελέτιος αναφέρεται στον μολυσμό από την κοινωνία με αιρετικούς που δεν έχουν ελεγχθεί και καταδικαστεί, επειδή κι αυτός επικαλείται τον άγιο Θεόδωρο τον Στουδίτη. Και από την ανάγνωση όλου του λόγου του οσίου Πατρός «Κατ’ Ιταλών» οδηγείται ο αναγνώστης με βεβαιότητα στο συμπέρασμα ότι αναφέρεται επίσης σε τέτοιους αιρετικούς. Ενδεικτικά, σε κάποιο σημείο λέει:

«Είναι εντελώς ακατάλληλο το να προσκολλάται κανείς και να έχει κοινωνία με παράνομους ανθρώπους, ακόμη κι αν είναι αδέλφια, συγγενείς, φίλοι, ιερείς, βασιλείς ή κάποιοι ισχυροί.»

Εδώ ο Όσιος μιλά για ιερείς· άρα αναφέρεται σε αιρετικούς που δεν έχουν ακόμη καθαιρεθεί. Και όσα λέει ο Όσιος έχουν την ίδια σημασία, σχετικά με τον Πάπα, με όσα είπαν και οι Αγιορείτες Πατέρες (βλ. παραπάνω).

Ο άγιος Ιωσήφ Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως και η Σύνοδός του λέγουν:

«Οι άγιοι μάς παραγγέλλουν να αντιστεκόμαστε μέχρι και το αίμα, ώστε να μη μολυνθούμε από την κοινωνία με τους βλάσφημους. Ο Ιερός Χρυσόστομος μας προτρέπει να μην συμφιλιωνόμαστε μαζί τους, να μην συνδεόμαστε με φιλία, ειρήνη ή με οποιαδήποτε άλλη σχέση, όπως υπενθυμίσαμε στην αγάπη σας. Ο δε Μέγας Βασίλειος, στους ασκητικούς λόγους του, λέει ότι είναι ξεκάθαρη έκπτωση της πίστεως το να αρνείται κανείς κάτι από όσα είναι γραμμένα ή να εισάγει κάτι που δεν είναι γραμμένο». Και παρακάτω: «Και ο Μέγας ανάμεσα στους ασκητές και σοφός στα θεία, ο άγιος Εφραίμ, λέει τα εξής: "Αλίμονο σε όσους μολύνουν την αγία πίστη με αιρέσεις ή κάνουν υποχωρήσεις στους αιρετικούς"».

Το συνοδικό αυτό κείμενο μας λέει ότι είναι παραγγελία —δηλαδή εντολή, διαταγή— των Αγίων η αντίσταση μέχρις αίματος, ώστε να μην μολυνθούμε από την κοινωνία με τους αιρετικούς. Δεν είναι, λοιπόν, μόνο εντολή του αγίου Ιωσήφ ούτε μόνο της Συνόδου του, αλλά όλων των Αγίων. Δηλαδή, η Εκκλησία διαχρονικά μας προστάζει να μη μολυνόμαστε από την κοινωνία με αιρετικούς που δεν έχουν ακόμη κατακριθεί· ότι αναφέρεται σε τέτοιους αποδεικνύεται από το ότι μνημονεύει σε αυτό το πλαίσιο τον Μέγα Βασίλειο, ο οποίος μιλά για αιρετικούς που δεν έχουν καταδικαστεί (βλ. σσ. 560 κ.ε.).

Την ίδια ακριβώς παράθεση έχει και ο Ιερομόναχος–κανονολόγος Ματθαίος Βλάσταρις, ο οποίος λέει: «Οι θεόπνευστοι Πατέρες μας παραγγέλλουν να αντιστεκόμαστε μέχρις αίματος, ώστε να μη μολυνθούμε με την κοινωνία των βλάσφημων». Ιδού άλλη μία απόδειξη ότι αποτελεί «ομόφωνη διδασκαλία» των Αγίων Πατέρων η εντολή να αποφεύγουμε μέχρι θανάτου τον μολυσμό που προέρχεται από την κοινωνία με αιρετικούς που δεν έχουν καταγνωσθεί. Ο ιερός Ματθαίος μάλιστα αναφέρεται στην ίδια αυτή συνάφεια στον Μέγα Βασίλειο. Εντυπωσιάζει επίσης το ότι το παραθέτει αυτολεξεί και ο διάσημος κανονολόγος, καθώς και ότι ο Δοσίθεος το επανεκδίδει στον «Τόμο Καταλλαγής» του τον 17ο αιώνα.

Τελικά, η Εκκλησία μαρτυρεί ότι υπάρχει μολυσμός από τέτοιους αιρετικούς, ο οποίος μεταδίδεται μέσω της κοινωνίας στον ορθόδοξο πιστό, ο οποίος οφείλει να αγωνίζεται μέχρι και το αίμα για να τον αποφύγει.

Ο άγιος Μάρκος ο Ευγενικός λέει:

«Λαμβάνοντας την επιστολή της αγιότητάς σου πήρα μεγάλη παρηγοριά μέσα στα σκυθρωπά που μας συνέβησαν· γιατί αυτοί που τιμήθηκαν και υψώθηκαν πάνω από κάθε αξία από την Εκκλησία του Θεού, την ατίμασαν και την μόλυναν ενώνοντάς την με εκείνους που εδώ και πολλούς αιώνες έχουν αποκοπεί, έχουν σαπίσει και είναι υποκείμενοι σε αμέτρητα αναθέματα, και με την κοινωνία μαζί τους μόλυναν την άσπιλη Νύμφη του Χριστού… Πρέπει όμως όσοι αγαπούν τον Θεό να παραταχθούν γενναία και να είναι έτοιμοι να υποστούν κάθε κίνδυνο για την ευσέβεια και για να μη μολυνθούν από την κοινωνία με τους ασεβείς»

Αλλά ο άγιος Μάρκος μας λέει ότι όσοι αγαπούν τον Θεό πρέπει με έργα και με γενναιότητα να παραταχθούν απέναντί τους και να είναι έτοιμοι να υποστούν κάθε κίνδυνο για χάρη της ευσέβειας και για να μη μολυνθούν από την κοινωνία με τους ασεβείς. Εδώ πρέπει να παρατηρήσουμε ότι δεν χρειάζεται μόνο για χάρη της ευσέβειας να είμαστε έτοιμοι να κινδυνεύσουμε, αλλά και για να μη μολυνθούμε από την εκκλησιαστική κοινωνία με τους ασεβείς. Αυτό αποδεικνύει ότι πράγματι αυτή είναι θέση της Εκκλησίας, όπως είδαμε στις προηγούμενες παραθέσεις.

Ότι ο λόγος εδώ αφορά τους Λατινόφρονες και όχι τους Παπικούς, φαίνεται από ολόκληρη την επιστολή, όπου λέγεται:

«Και σαν να μην έφταναν όσα είχαν ήδη προηγηθεί (δηλαδή ότι ένωσαν την Εκκλησία με τους Λατίνους), για να επικυρώσουν την καινοτομία που οι ίδιοι εισήγαγαν, διάλεξαν για προστάτη τους—μάλλον μισθωτό και όχι ποιμένα, λύκο και όχι νομέα—τον λατινόφρονα Πατριάρχη, τον οποίο μπορούν να κατευθύνουν όπως θέλουν και μέσω του οποίου πιστεύουν ότι θα εγκαταστήσουν στις ψυχές όλων το πονηρό λατινικό δόγμα· και ίσως μάλιστα να κινήσουν και διωγμό εναντίον όσων φοβούνται τον Κύριο, επειδή με κανέναν τρόπο δεν δέχονται κοινωνία μαζί τους.»

Ποιοι λοιπόν δεν δέχονται κοινωνία μαζί τους; Οι Ορθόδοξοι προς τους Λατινόφρονες. Οι Λατινόφρονες είναι εκείνοι που θέλουν, μέσω του λατινόφρονος Πατριάρχη, να εισαγάγουν το λατινικό δόγμα στις ψυχές όλων.

Επομένως, η φράση «και για να μη μολυνθούν από την κοινωνία των ασεβών» σημαίνει ότι οι Ορθόδοξοι δεν πρέπει να μολυνθούν από την εκκλησιαστική κοινωνία με τους ασεβείς και ακαθαίρετους Λατινόφρονες. Εδώ η μόλυνση αναφέρεται ακριβώς στην κοινωνία με τους Λατινόφρονες και στην ασεβή στάση τους, και όχι μόνο στο ότι ενώθηκαν με τους Λατίνους και μόλυναν έτσι την Εκκλησία με την κοινωνία τους.

Εξάλλου, το ότι οι Λατινόφρονες ενώθηκαν με τους Λατίνους δεν σημαίνει ότι έχασαν αυτομάτως την ιερωσύνη τους. Επιπλέον, και ο άγιος Γεννάδιος Σχολάριος τους θεωρεί ως έχοντες ιερωσύνη, αφού και η Σύνοδος της Κωνσταντινούπολης (1283), η οποία εξέτασε το λατινικό δόγμα, αντιμετώπισε τον Βέκκο και τους ομοφρονούντες του ως κληρικούς που μπορούσαν να καθαιρεθούν —και πράγματι τους καθαίρεσε· και η καθαίρεση σημαίνει την αφαίρεση της ιερωσύνης.

Γι’ αυτό λέγει:

«Όποιος μνημονεύει τον Πάπα, ή έχει κοινωνία με αυτόν που τον μνημονεύει, ή τον συμβουλεύει ή τον ενθαρρύνει, θα τον θεωρήσω όπως η άγια και μεγάλη Σύνοδος της Κωνσταντινουπόλεως, η οποία εξέτασε το λατινικό δόγμα και καθαίρεσε τότε όσους το φρονούσαν, δηλαδή τον Βέκκο και τους ομοφρονούντες του.»

(Αποσπασμα απο το βιβλίο του ιερομονάχου Ευγενίου -Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΜΟΛΥΣΜΟΥ- σε απλούστερη γλωσσική διασκευή.Επιμέλεια κειμένου: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου