Η λογοκλοπή των Χριστουγέννων

visit counter

Το ζήτημα της «λογοκλοπής» των Χριστουγέννων αφορά τη σύγκρουση δύο βασικών ιστορικών θεωριών για την προέλευση της 25ης Δεκεμβρίου. Ενώ η θεωρία της «Χριστιανοποίησης» κυριαρχεί στη λαϊκή κουλτούρα, η «Υπολογιστική» θεωρία κερδίζει έδαφος στους ακαδημαϊκούς κύκλους τα τελευταία χρόνια.

1. Η Θεωρία της Χριστιανοποίησης (Replacement Theory)

Σύμφωνα με αυτήν, η Εκκλησία επέλεξε την 25η Δεκεμβρίου για να «σκεπάσει» δημοφιλείς παγανιστικές γιορτές: 

• Sol Invictus (Ανίκητος Ήλιος): Το 274 μ.Χ., ο αυτοκράτορας Αυρηλιανός καθιέρωσε την 25η Δεκεμβρίου ως γιορτή του Ήλιου. Οι Χριστιανοί φέρεται να οικειοποιήθηκαν την ημέρα για να προβάλουν τον Χριστό ως τον αληθινό «Ήλιο της Δικαιοσύνης».
• Σατουρνάλια: Παρόλο που γιορτάζονταν νωρίτερα (17-23 Δεκεμβρίου), πολλά έθιμά τους, όπως η ανταλλαγή δώρων και τα συμπόσια, ενσωματώθηκαν στο χριστιανικό εορταστικό δωδεκαήμερο.
• Μίθρας: Η 25η Δεκεμβρίου θεωρούνταν επίσης η γενέθλια ημέρα του θεού Μίθρα, λατρεία ιδιαίτερα διαδεδομένη στους Ρωμαίους στρατιώτες. 

2. Η Υπολογιστική Θεωρία (Calculation Hypothesis)

Αυτή η θεωρία υποστηρίζει ότι η ημερομηνία προέκυψε από εσωτερικούς χριστιανικούς υπολογισμούς, πριν καθιερωθεί η γιορτή του Ανίκητου Ήλιου: 

• Η Σύλληψη και ο Θάνατος: Υπήρχε η αρχαία παράδοση ότι οι «μεγάλοι άνδρες» πεθαίνουν την ίδια ημέρα που συνελήφθησαν. Οι πρώτοι Χριστιανοί υπολόγισαν τον θάνατο του Χριστού (και άρα τον Ευαγγελισμό) στις 25 Μαρτίου.
• Το Εννεάμηνο: Προσθέτοντας ακριβώς εννέα μήνες κύησης στην 25η Μαρτίου, η γέννηση τοποθετείται αυτόματα στις 25 Δεκεμβρίου.
• Ιστορικές Πηγές: Στοιχεία για αυτή τη θεωρία υπάρχουν σε κείμενα του Ιππόλυτου Ρώμης και του Ιούλιου Αφρικανού ήδη από τις αρχές του 3ου αιώνα (περ. 202-221 μ.Χ.), δηλαδή δεκαετίες πριν από την επίσημη γιορτή του Sol Invictus. 

3. Σημαντικά Ιστορικά Ορόσημα

• 336 μ.Χ.: Ο πρώτος επίσημος καταγεγραμμένος εορτασμός των Χριστουγέννων στη Ρώμη, επί Μεγάλου Κωνσταντίνου.
• 380 μ.Χ.: Με το Διάταγμα της Θεσσαλονίκης, ο Χριστιανισμός γίνεται επίσημη θρησκεία και η γιορτή εξαπλώνεται στην Ανατολή (Κωνσταντινούπολη), αντικαθιστώντας σταδιακά τον κοινό εορτασμό με τα Θεοφάνια.
• 9ος αιώνας: Τα Χριστούγεννα καθιερώνονται πλέον ως η μείζονα θρησκευτική γιορτή που γνωρίζουμε σήμερα. 

Συμπέρασμα: Η χρήση του όρου «λογοκλοπή» θεωρείται από πολλούς ιστορικούς υπερβολική. Αντίθετα, φαίνεται πως υπήρξε μια πολιτισμική ώσμωση, όπου η Εκκλησία χρησιμοποίησε το υπάρχον εορταστικό πλαίσιο της εποχής για να μεταφέρει το δικό της θεολογικό μήνυμα.