Η εορτή της Περιτομής του Κυρίου παρουσιάζει σημαντικές
διαφοροποιήσεις ανάμεσα στην Ορθόδοξη (ανατολική) και τη Δυτική (λατινική)
θεολογία, τόσο ως προς τη λειτουργική πρόσληψη όσο και ως προς το σωτηριολογικό
και χριστολογικό πλαίσιο.
Στην Ορθόδοξη Εκκλησία, η Περιτομή θεωρείται θεολογικά
ενεργή και εντάσσεται στο μυστήριο της Ενανθρωπήσεως. Συνεορτάζεται με τον Άγιο
Βασίλειο τον Μέγα (1 Ιανουαρίου) και η υμνολογία της τονίζει κυρίως τη
συγκατάβαση του Θεού, την εκπλήρωση του Νόμου και διατηρεί έντονη χριστολογική
παραδοξότητα. Δεν υπάρχει σε αυτήν έννοια ενοχής, ικανοποίησης ή νομικού
χαρακτήρα· πρόκειται για θεία ενέργεια που καθαγιάζει τη σάρκα και εντάσσεται
στην πορεία προς τη Θέωση. Ο Χριστός προσλαμβάνει όλη την ανθρώπινη εμπειρία
για να τη θεραπεύσει εκ των έσω, όπως σημειώνει ο Γρηγόριος ο Θεολόγος: «τὸ ἀπρόσληπτον
ἀθεράπευτον». Λειτουργικά,
η Περιτομή αποτελεί τύπο του Βαπτίσματος, με έμφαση στην εσωτερική μεταμόρφωση·
ο Χριστός δεν “χρειάζεται” την περιτομή, αλλά την καθαγιάζει, εκδηλώνοντας την
ενότητα της θείας Υπόστασης με την ανθρώπινη φύση χωρίς διαχωρισμό.
Στη Δυτική Παράδοση, η 1η Ιανουαρίου κατά τον Μεσαίωνα
εορταζόταν ως Festum Circumcisionis Domini, ενώ μετά το Β΄ Βατικανή Σύνοδο η εορτή μετατοπίστηκε κυρίως σε Θεομητορική,
με τη Maria, Mater Dei να αποκτά πρωτεύοντα ρόλο. Η Περιτομή υποχώρησε
λειτουργικά και επιβιώνει κυρίως σε πατερικά και σχολαστικά κείμενα. Η θεολογία
μετατοπίζεται από τη συγκατάβαση στη νομική υπακοή· η πράξη συνδέεται συχνά με
την υπακοή στον Νόμο και προετοιμάζει το πάθος ως ικανοποίηση (satisfactio).
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην πρώτη έκχυση αίματος του Χριστού, ως προοίμιο του
Σταυρού, ερμηνευόμενη εντός νομικού πλαισίου δικαιοσύνης, όπως αναπτύσσει ο Ανσέλμος
του Καντερβουρίου. Λειτουργικά η Περιτομή στη Δύση σημειώνει την ένταξη στη
Διαθήκη και την υποταγή στον Νόμο· τονίζεται η ταπεινή υπακοή του Χριστού, ενώ
ο μυστηριακός χαρακτήρας είναι λιγότερο εμφανής. Χριστολογικά, γίνεται
συχνότερα διάκριση «κατά την ανθρώπινη φύση», με αναλυτική σχολαστική
κατηγοριοποίηση των φύσεων.
Συνολικά, η Ορθόδοξη θεώρηση της Περιτομής δίνει έμφαση στη
θεία ενέργεια, τη σωτηριολογική διάσταση και την ενότητα της θείας και
ανθρώπινης φύσης στον Χριστό, ενώ η Δυτική παράδοση δίνει περισσότερο βάρος στη
νομική υπακοή, τη συμβολική προετοιμασία του Σταυρού και στη σχολαστική ανάλυση
της ανθρώπινης φύσης του Χριστού. Οι διαφορές αυτές αντικατοπτρίζουν ευρύτερες
θεολογικές και λειτουργικές τάσεις στις δύο παραδόσεις, με διαφορετική έμφαση
στη συγκατάβαση, τη Χάρη και το μυστήριο της Ενανθρωπήσεως.
5. Συνοπτικός Πίνακας
|
Θέμα |
Ανατολή |
Δύση |
|
Κεντρική έννοια |
Συγκατάβαση |
Υπακοή στον Νόμο |
|
Σωτηρία |
Θέωση |
Ικανοποίηση / δικαίωση |
|
Αίμα |
Αγιασμός της σάρκας |
Προοίμιο του Πάθους |
|
Λειτουργική θέση |
Κεντρική |
Περιθωριοποιημένη |
|
|
6. Τελικό συμπέρασμα
Η Ορθόδοξη θεολογία βλέπει την Περιτομή ως ένα
ακόμη βήμα της ενανθρώπησης που θεραπεύει και αγιάζει την ανθρώπινη φύση.
Η λατινική θεολογία τείνει να τη δει ως πράξη
υπακοής και προεικόνιση της θυσίας ικανοποιήσεως της Θείας Δικαιοσύνης
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου