Η Ἀκολουθία τῆς Θείας Μεταλήψεως (προσευχὲς πρὸ τῆς μεταλήψεως) ἀποτελεῖ συνεκτικὸ λειτουργικὸ σύνολο μὲ σαφῆ ἐσωτερικὴ δομή. Ἡ τάξη της δὲν εἶναι τυχαία, ἀλλὰ ἀκολουθεῖ μυσταγωγικὴ πορεία: ἀπὸ τὴν καθαρτικὴ συντριβή → στὴν ὁμολογία πίστεως → καὶ στὴν ἱκεσία κοινωνίας.
Παρακάτω παρατίθεται ἡ δομὴ ὅπως παραδίδεται στὸ Ὡρολόγιο καὶ τὸ Εὐχολόγιο τῆς Ἐκκλησίας.
1. Εἰσαγωγικὴ δεητικὴ ἀρχή
Σκοπός: ἔνταξη τῆς πράξεως στὴν προσευχητικὴ ζωή τῆς Ἐκκλησίας
-
Συνήθης ἀρχή προσευχῶν
(«Δι’ εὐχῶν τῶν ἁγίων Πατέρων ἡμῶν…»)
🔹 Θεολογικὸ νόημα
Η Θεία Μετάληψη δὲν εἶναι ἰδιωτικὴ πράξη, ἀλλὰ τελεῖται ἐν κοινωνίᾳ Ἐκκλησίας.
🕊 Ἅγ. Ἰγνάτιος ὁ Θεοφόρος
«Οὐδὲν χωρὶς τῆς Ἐκκλησίας».
2. Ψαλμικὸ καὶ κατανυκτικὸ μέρος
Σκοπός: συντριβὴ καρδίας καὶ μετάνοια
Κύρια στοιχεία
-
Ψαλμοὶ μετανοίας (συνήθως Ψαλμ. Ν΄ – «Ἐλέησόν με ὁ Θεός…»)
-
Τροπάρια κατανυκτικοῦ χαρακτῆρα
📖 «Θυσία τῷ Θεῷ πνεῦμα συντετριμμένον» (Ψαλμ. 50,19)
🔹 Θεολογικὸ νόημα
Προϋποτίθεται ἡ ἀσκητικὴ ἀνθρωπολογία: ὁ ἄνθρωπος προσέρχεται ὡς μετανοῶν, ὄχι ὡς αὐτοδικαιούμενος.
🕊 Ἅγ. Ἰωάννης τῆς Κλίμακος
«Μετάνοια ἐστὶ θυγάτηρ ἐλπίδος».
3. Κανὼν πρὸ τῆς Θείας Μεταλήψεως
Σκοπός: μυσταγωγικὴ προετοιμασία καὶ θεολογικὴ παιδεία
Δομή
-
Ὠδὲς κανόνος (συνήθως 8 ἢ 9)
-
Εἱρμοί καὶ τροπάρια εὐχαριστιακοῦ περιεχομένου
🔹 Θεολογικὸ νόημα
Ο Κανόνας:
-
ἀναπτύσσει Χριστολογία (ἐνανθρώπηση),
-
Σωτηριολογία (ἄφεση – ζωή),
-
Ἐσχατολογία (πρόγευση Βασιλείας).
🕊 Ἅγ. Νικόλαος Καβάσιλας
«Ἡ ὑμνολογία παιδαγωγεῖ τὸν πιστὸν στὸ Μυστήριο».
4. Προσευχὲς Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας
Σκοπός: προσωπικὴ ἱκεσία ἐν τῇ πίστει τῆς Ἐκκλησίας
Κύριες προσευχές
-
Ἁγίου Βασιλείου τοῦ Μεγάλου
-
Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου
-
Ἁγίου Συμεὼν τοῦ Νέου Θεολόγου
-
Ἁγίου Ἰωάννου Δαμασκηνοῦ
🔹 Θεολογικὸ νόημα
Ο πιστὸς δανείζεται τὴ φωνὴ τῶν Πατέρων, ὁμολογῶν τὴν ἴδια πίστη μὲ τὴν Ἐκκλησία ὅλων τῶν αἰώνων.
🕊 Ἅγ. Βασίλειος ὁ Μέγας
«Ἡ παράδοσις τῆς Ἐκκλησίας φυλάττει τὴν ἀλήθειαν».
5. Κεντρικὴ δογματικὴ ὁμολογία
«Πιστεύω, Κύριε, καὶ ὁμολογῶ…»
Σκοπός: ρητὴ ὁμολογία πίστεως πρὸ τῆς κοινωνίας
🔹 Θεολογικὸ νόημα
-
Χαλκηδόνια Χριστολογία
-
Πραγματικὴ παρουσία Σώματος καὶ Αἵματος
-
Συνείδηση ἀναξιότητος καὶ ἐλπίδα ἐλέους
📖 «Ὁμολογήσῃς ἐν τῷ στόματί σου Κύριον Ἰησοῦν…» (Ῥωμ. 10,9)
6. Τελικές δεήσεις καὶ ἱκεσία ἀξιώσεως
Σκοπός: προσδοκία κοινωνίας «εἰς ζωὴν αἰώνιον»
-
Αἴτημα ἵνα ἡ Μετάληψη μὴ γίνῃ «εἰς κρίμα»
-
Παράδοση ὅλου τοῦ εἶναι στὸν Χριστό
🕊 Ἅγ. Μάξιμος ὁ Ὁμολογητής
«Ὁ Θεὸς δίδεται ὅλος σὲ ὅλον τὸν ἄνθρωπο».
Συνοπτικὴ σχηματοποίηση τῆς δομῆς
-
Ἐκκλησιαστικὴ ἀρχή
-
Μετανοητικὴ κάθαρση
-
Ὑμνολογικὴ μυσταγωγία
-
Πατερικὴ ἱκεσία
-
Δογματικὴ ὁμολογία πίστεως
-
Ἐσχατολογικὴ προσδοκία κοινωνίας
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου