Γιατί ο Θεός έγινε άνθρωπος; Η απάντηση του αγίου Μαξίμου του Ομολογητή

την

ΚΕΙΜΕΝΟ

"Γιατί εξαιτίας του Χριστού, δηλαδή του μυστηρίου του σχετικού με τον Χριστό, όλος ο χρόνος και όλα όσα είναι εν χρόνω βρήκαν την αρχή και το τέλος της υπάρξεώς τους εν Χριστώ. Γιατί πριν από τον χρόνο τέθηκε μυστικά ως σκοπός μια ένωση των αιώνων, του ορισμένου και του Απροσδιόριστου, του μετρητού και του Αμέτρητου, του πεπερασμένου και του Απείρου, της δημιουργίας και του Δημιουργού, της κινήσεως και της ακινησίας—μια ένωση που φανερώθηκε εν Χριστώ κατά τους τελευταίους τούτους καιρούς» . Πρέπει κανείς να διακρίνει με πολλή προσοχή ανάμεσα στην αιώνια ύπαρξη του Λόγου, στους κόλπους της Αγίας Τριάδας, και στην «οικονομία» της Σαρκώσεώς Του. Η «πρόγνωση» σχετίζεται ακριβώς με τη Σάρκωση: «Επομένως ο Χριστός προγνωρίστηκε, όχι όπως ήταν κατά την φύση Του, αλλά όπως εμφανίστηκε αργότερα σαρκωμένος για χάρη μας σύμφωνα με την τελική οικονομία».
Αυτός είναι ο σκοπός που τέθηκε από τον Θεό πριν από την αρχή της Δημιουργίας και που τον ονομάζουμε προμελετημένη πλήρωση. Όλη η δημιουργία υπάρχει για χάρη αυτής της πλήρωσης, ενώ η ίδια η πλήρωση δεν υπάρχει εξαιτίας κανενός από όσα δημιουργήθηκαν. Επειδή ο Θεός είχε κατά νούν αυτό το τέλος, δημιούργησε τις φύσεις των πραγμάτων. Αυτό είναι πράγματι η πλήρωση της θείας Πρόνοιας και του σχεδίου του Θεού. Διά μέσου αυτής υπάρχει μια ανακεφαλαίωση στο Θεό όσων δημιουργήθηκαν από Αυτόν. Αυτό είναι το μυστήριο που περιλαμβάνει όλους τους αιώνες, το φοβερό σχέδιο του Θεού, που είναι περισσότερο από άπειρο και υπάρχει απείρως πριν από όλους τους αιώνες. Ο Άγγελος, που στην ουσία είναι ο ίδιος ο Λόγος του Θεού, έγινε άνθρωπος εξαιτίας αυτής της πλήρωσης".
(https://www.polymerwsvolos.org)

ΘΕΟΛΟΓΙΚΟΣ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ

1. Η Ενανθρώπηση ως μήνυμα σωτηρίας και όχι αποκλειστικά ως συνέπεια της πτώσης

Η χριστιανική παράδοση από την αρχή αντιλαμβάνεται τον Χριστό ως Σωτήρα, «ο οποίος λύτρωσε τον άνθρωπο από τα δεσμά της αμαρτίας και της φθοράς». Η θεολογία των πρώτων Πατέρων συνδέει τη Σάρκωση με τη λύτρωση, αλλά δεν την περιορίζει μόνο στη σωτηρία από την αμαρτία.

  • Οι Πατέρες δεν θεωρούν ότι η Ενανθρώπηση έγινε αποκλειστικά για να αντιμετωπιστεί η αμαρτία.

  • Δεν συζητήθηκε ποτέ επίσημα από τους Πατέρες η ερώτηση: «Θα υπήρχε Σάρκωση χωρίς την πτώση;».

  • Η έμφαση είναι στην πρωταρχική θεία πρόθεση και στο μυστήριο της Σάρκωσης, και όχι μόνο στην ανθρωπολογική ανάγκη.

2. Ο Άγιος Μάξιμος και η έννοια της προμελετημένης πλήρωσης

Ο Άγιος Μάξιμος (580–662) ξεχωρίζει για την ενασχόλησή του με το πρόβλημα του υπέρτατου σκοπού της Ενανθρωπήσεως. Σύμφωνα με τον Άγιο Μάξιμο:

  • Η Ενανθρώπηση θεωρείται πρωταρχικός σκοπός της θείας Δημιουργίας, όχι απλώς μια αντίδραση στην αμαρτία.

  • Η Σάρκωση του Λόγου είναι η «πλήρωση» που υπήρχε κατά νουν Θεού πριν από την αρχή της Δημιουργίας.

  • Η δημιουργία των πάντων γίνεται για χάρη αυτής της πλήρωσης· η πλήρωση αυτή δεν εξαρτάται από τα δημιουργημένα.

Κεντρικά στοιχεία της θεολογίας του Αγίου Μαξίμου:

  1. Η αιώνια πρόγνωση της Σαρκώσεως:

    • Ο Χριστός προγνωρίστηκε «όχι όπως ήταν κατά τη φύση Του», αλλά όπως θα εμφανιζόταν σαρκωμένος.

    • Η πρόγνωση αφορά την οικονομία της Σαρκώσεως, δηλαδή την ιστορική ενσάρκωση για τη σωτηρία και την ανακεφαλαίωση της δημιουργίας.

  2. Διπλή διάσταση της θείας οικονομίας:

    • Η κάθοδος του Θεού στους ανθρώπους (Σάρκωση, συγκατάβαση).

    • Η άνοδος του ανθρώπου στη θέωση, ως συνέχιση της Σαρκώσεως στην οικουμενική τάξη.

  3. Χριστοκεντρικό και θεοκεντρικό πλαίσιο:

    • Η τελική ολοκλήρωση της δημιουργίας βρίσκεται «εν Χριστώ».

    • Όλη η ιστορία της δημιουργίας και του χρόνου αποκτά νόημα μέσα στη Σάρκωση του Χριστού.

3. Το μυστήριο της Σαρκώσεως και η ανακεφαλαίωση της κτίσεως

Ο Άγιος Μάξιμος αναδεικνύει τη Σάρκωση ως μυστήριο που περιλαμβάνει όλους τους αιώνες και φανερώνει την ένωση Θεού και κτίσης:

  • Ο Λόγος γίνεται άνθρωπος για να αποκαταστήσει την καλοσύνη που δόθηκε από τον Πατέρα.

  • Μέσα από το μυστήριο του Χριστού, ο χρόνος και όλα τα όντα βρίσκουν την αρχή και το τέλος της ύπαρξής τους.

  • Το σχέδιο της Θείας Προνοίας διαιρείται σε δύο μεγάλες περιόδους:

    1. Η ιστορία της συγκατάβασης του Θεού μέσω της Σαρκώσεως.

    2. Η ιστορία της ανόδου του ανθρώπου προς τη δόξα της θέωσης.

Η θεώρηση αυτή τονίζει την συνεχή ανακεφαλαίωση της κτίσης στον Θεό ως αποτέλεσμα της Σαρκώσεως.

4. Υποθετικός χαρακτήρας του «κινήτρου» της Σαρκώσεως

Το θέμα του πρώτου κινήτρου της Σαρκώσεως παραμένει υποθετικό στη θεολογία:

  • Η υπόθεση ότι η Σάρκωση μπορεί να υπάρξει ανεξάρτητα από την πτώση είναι θεμιτή εντός της Ορθόδοξης θεολογίας.

  • Η θεώρηση του Αγίου Μαξίμου δεν αντιβαίνει στη διδασκαλία των Πατέρων, αλλά προσφέρει μια προμελετημένη θεώρηση της Σαρκώσεως, η οποία εντάσσεται στο γενικό δόγμα περί Δημιουργίας.

Η Σάρκωση γίνεται κατανοητή ως κέντρο του σχεδίου της Δημιουργίας, όχι μόνο ως αντίδραση στην αμαρτία.

5. Κεντρικά θεολογικά συμπεράσματα

  1. Η Σάρκωση είναι πρωταρχικός σκοπός του Θεού, προ της Δημιουργίας.

  2. Ο Χριστός είναι το κέντρο της ιστορίας του κόσμου, ο στόχος και η πλήρωση της Δημιουργίας.

  3. Η Σαρκωμένη Οικονομία του Χριστού διαιρεί τον χρόνο σε δύο μεγάλες εποχές:

    • Κάθοδος Θεού (Σάρκωση, συγκατάβαση).

    • Άνοδος ανθρώπου (θέωση).

  4. Το «κίνητρο» της Σαρκώσεως δεν είναι μονοδιάστατο· η θεολογία του Αγίου Μαξίμου επιτρέπει μια θεώρηση ανεξάρτητη από την πτώση, υποθετική αλλά θεολογικά αποδεκτή.

  5. Ολόκληρη η δημιουργία ανακεφαλαιώνεται στον Χριστό, καθιστώντας τον πρωταρχικό σκοπό και την τελική ολοκλήρωση της κτίσης. 

Σχόλια

Δημοσίευση σχολίου