Ο ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΕΠΙΣΚΟΠΙΚΟ ΑΞΙΩΜΑ

visit counter

Η διδασκαλία και η στάση του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου απέναντι στο επισκοπικό αξίωμα, την υπακοή στους ποιμένες και τα όρια της εκκλησιαστικής εξουσίας αποτελούν κεντρικό πυλώνα της Ορθόδοξου Εκκλησιολογίας:

 

1. Η Χρυσή Τομή της Υπακοής: «Πίστεως Ένεκεν»  και «Βίου Ένεκεν»

Ερμηνεύοντας το αποστολικό χωρίο «Πείθεσθε τοῖς ἡγουμένοις ὑμῶν καὶ ὑπείκετε» (Εβρ. 13:17), ο Ιερός Χρυσόστομος οριοθετεί με απόλυτη σαφήνεια τη στάση των πιστών απέναντι στους επισκόπους:

Ο πιστός δεν επιτρέπεται να περιεργάζεται ή να κατακρίνει τις αμαρτίες του επισκόπου, διότι η Χάρις του Αγίου Πνεύματος ενεργεί στα Μυστήρια δια των χειρών ακόμη και αναξίων λειτουργών χάριν της σωτηρίας του λαού. Ο Θεός δεν χειροτονεί όλους τους αναξίους, αλλά ενεργεί δια πάντων (όπως ενήργησε δια του Βαλαάμ ή του Ιούδα).

Όταν ο επίσκοπος διδάσκει κακοδοξία («εἰ δέ δόγμα ἔχει διεστραμμένον»), ο Χρυσόστομος προστάζει απερίφραστα: «Φεῦγε αὐτὸν καὶ παραίτησαι, μὴ μόνον ἂν ἄνθρωπος ᾖ, ἀλλὰ κἂν ἄγγελος ἐξ οὐρανοῦ κατιών». Στα θέματα της Πίστεως, η «ομόνοια» και η «αγάπη» δεν επιτρέπεται να προτιμώνται σε βάρος της Δογματικής Αλήθειας.

 

2. Ποιος Προκαλεί Πραγματικά το Σχίσμα στο Επισκοπάτο

Κατά τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο, σε σχίσμα βρίσκονται όσοι περιφρονούν και ενεργούν αντίθετα προς την κανονική τάξη και την παράδοση της Εκκλησίας —ακόμη κι αν κατέχουν θεσμικά τους επισκοπικούς θρόνους με την κάλυψη της πολιτικής εξουσίας.

 Όταν ο Χρυσόστομος εξορίστηκε αδίκως, το υγιαίνον πλήρωμα («Ιωαννίτες») διέκοψε την εκκλησιαστική κοινωνία με τους αντικανονικούς διαδόχους του (Αρσάκιο και Αττικό). Ο Ιερός Πατήρ από την εξορία επαινούσε και δικαίωνε πλήρως τη διακοπή κοινωνίας, χαρακτηρίζοντας τους αποτειχισμένους πιστούς «κατά πρόθεση μάρτυρες».

 

3. Η Ερμηνεία του «Οὐ δύναται ἡ Ἐκκλησία ἄνευ ἐπισκόπου εἶναι»

Η αρχική σύσταση του Χρυσοστόμου προς τους 40 επισκόπους πριν την εκθρόνισή του (να επιδείξουν υπομονή διότι η Εκκλησία δεν μπορεί να μείνει «ανεπίσκοπος») αφορούσε προσωπική αδικία και διοικητικό διωγμό, και όχι κήρυξη αιρέσεως.

 Όπως τονίζεται στις πηγές, η Εκκλησία δεν μπορεί να μείνει χωρίς καλό και ορθόδοξο επίσκοπο. Σε περιόδους εκκλησιαστικής δοκιμασίας και αποστασίας, τη διαποίμανση του ποιμνίου αναλαμβάνει ο ίδιος ο Χριστός.

 

4. Η Ακοινωνησία από Κακόδοξους Ποιμένες

Όπως διασώζει ο Όσιος Θεόδωρος ο Στουδίτης, ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος διακήρυξε με «μεγάλη και πολλή φωνή» ότι:

«Ἐχθροὺς γὰρ τοῦ Θεοῦ ὁ Χρυσόστομος οὐ μόνον τοὺς αἱρετικούς, ἀλλὰ καὶ τοὺς τοῖς τοιούτοις κοινωνοῦντας, μεγάλῃ καὶ πολλῇ τῇ φωνῇ ἀπεφήνατο».

Ακόμη και η απλή συνεστίαση, φιλία ή λειτουργική διαμνημόνευση κακόδοξου επισκόπου καθιστά τον πιστό υπεύθυνο και συμμέτοχο στον πνευματικό συμμολυσμό.

 

5. Ο Λαός ως Συν-υπεύθυνος με το Επισκοπάτο

Ο Ιερός Χρυσόστομος διακήρυσε προς το ποίμνιό του το περίφημο «χωρὶς ὑμῶν οὐδὲν ἐργάσομαι», αναγνωρίζοντας ότι ο πιστός λαός δεν είναι άβουλος καταναλωτής μυστηρίων, αλλά ενεργός φρουρός της κανονικής τάξεως και της Ορθοδόξου Πίστεως