O ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ ΠΕΡΙ ΣΤΑΥΡΟΥ ΚΑΙ ΕΣΤΑΥΡΩΜΕΝΟΥ

visit counter

 Η  διδασκαλία του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου για τον Σταυρό και τη λειτουργική του θέση διαρθρώνεται σε τρεις βασικούς άξονες:

1. Η Θεολογική Μεταμόρφωση και η Τιμή του Σταυρού

Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος υπογραμμίζει τη συγκλονιστική μεταβολή της σημασίας του Σταυρού δια της θυσίας του Χριστού. Ενώ προηγουμένως αποτελούσε σύμβολο κατάρας και εκτελέσεως, μεταβλήθηκε σε αντικείμενο πόθου, νίκης και βασιλικού καλλωπισμού, τιμιότερου από ολόκληρο τον κόσμο. Παράλληλα, ο Ιερός Πατέρας περιγράφει την ευρεία χρήση του σημείου του Σταυρού στην καθημερινή ιδιωτική και δημόσια ζωή των πιστών, οι οποίοι το χάρασσαν στα μέτωπά τους, στις οικίες, στα ενδύματα, στις καθημερινές τους τράπεζες, ακόμα και στα διαδήματα των βασιλέων1.

2. Η Λειτουργική Παρουσία «εν τη ιερά τραπέζῃ»

Στο  παρακάτω  χωρίο του Χρυσοστόμου περιγράφεται η δεσπόζουσα παρουσία του τύπου και του σημείου του Σταυρού στη Θεία Λατρεία:

«Οὗτος ἐν τῇ ἱερᾷ τραπέζῃ, οὗτος ἐν ταῖς τῶν ἱερέων χειροτονίαις, οὗτος πάλιν μετὰ τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ ἐπὶ τὸν μυστικὸν δεῖπνον διαλάμπει…»(«Λόγον εις τον Σταυρόν και εις τον ληστήν». Patrologia Graeca (PG 48, 825θ΄ / PG 49, 403)

Όπως επισημαίνεται, η αναφορά αυτή του Χρυσοστόμου αφορά τη λειτουργική παρουσία του σημείου και τύπου του Σταυρού πάνω στην Αγία Τράπεζα (καθώς και στον Σταυρό ευλογίας ή τον Σταυρό στην κορυφή του κιβωρίου).

Δεν αναφέρεται σε μόνιμη τοποθέτηση τρισδιάστατου ξύλινου «Εσταυρωμένου της Μ. Παρασκευής» πίσω από την Αγία Τράπεζα34.

3. Η Χρονολογική Τάξη της Σωτηρίας στην Ευχή της Αναφοράς

Στη Θεία Λειτουργία του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, η ευχή της Αγίας Αναφοράς συμπυκνώνει τη γραμμική και ιστορική πορεία των γεγονότων της Θείας Οικονομίας:

«Μεμνημένοι τοίνυν τῆς σωτηρίου ταύτης ἐντολῆς καὶ πάντων τῶν ὑπὲρ ἡμῶν γεγενημένων, τοῦ σταυροῦ, τοῦ τάφου, τῆς τριημέρου ἀναστάσεως, τῆς εἰς οὐρανοὺς ἀναβάσεως, τῆς ἐκ δεξιῶν καθέδρας, τῆς δευτέρας καὶ ἐνδόξου πάλιν παρουσίας…»

Βάσει αυτής της χρυσοστομικής ευχής, τονίζεται ότι στη Θεία Ευχαριστία υπάρχει αυστηρή διαδοχή (Σταύρωση -Τάφος- Ανάσταση - Βασιλεία). Για το λόγο αυτό, η παράδοση ορίζει τον έναν μόνιμο αγιογραφημένο Εσταυρωμένο στο Τέμπλο (πριν από την Αγία Τράπεζα), ώστε να τηρείται η χρυσοστομική σειρά και να μην καθηλώνεται η λατρεία εσαεί στο Πάθος μέσα στον εσχατολογικό χώρο της κόγχης.