Πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου
Η εκκλησιαστική ιστοριογραφία και η κανονική
παράδοση της Ορθοδόξου Εκκλησίας δοκιμάζονται συχνά από την απόπειρα ερμηνείας
της ποιμαντικής οικονομίας των Αγίων Πατέρων μέσα από ένα στενό, νομικίστικο
και θεσμοκρατικό πρίσμα. Ένα θεμελιώδες εκκλησιολογικό ζήτημα αφορά το κατά
πόσον οι Καππαδόκες Πατέρες (Μέγας Βασίλειος, Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος, Άγιος
Γρηγόριος Νύσσης), καθώς και ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, υπέπεσαν σε
αντικανονικές, υπερόριες χειροτονίες ή σχισματικές πράξεις «εισπήδησης» κατά
τις περιόδους των αιρετικών κρίσεων και των διωγμών.
Για την ορθή κανονική αποτίμηση των πατερικών
ενεργειών απαιτείται η ουσιώδης διάκριση μεταξύ της συνήθους εκκλησιαστικής
ευταξίας εν καιρώ ειρήνης και της έκτακτης χαρισματικής και μυστηριακής κάλυψης
του εκκλησιαστικού πληρώματος εν καιρώ διωγμού, δογματικής νοθεύσεως ή
αντικανονικής καταδυναστεύσεως εκ μέρους της διοικούσης ιεραρχίας.
Η Εκκλησία, ως το θεανθρώπινο και ζωντανό Σώμα του
Χριστού, διέπεται primum et ante omnia από τον υπέρτατο πνευματικό κανόνα της
σωτηρίας των ψυχών (salus animarum suprema lex). Όταν η διοικούσα
εκκλησιαστική αρχή εκπίπτει στην αίρεση, συμπράττει με την κακοδοξία ή εκδιώκει
αναιτίως τους ορθοδόξους ποιμένες, η προσκόλληση στη θεσμική νομιμοφάνεια και
στα εξωτερικά όρια της δικαιοδοσίας εκφυλίζεται σε μέσο αλλοιώσεως και εκρίζωσης
της ορθής πίστεως.
Όπως μαρτυρεί η διαχρονική πατερική συνείδηση, η
κοσμική ή αυτοκρατορική επικύρωση δεν αποτελεί κριτήριο εκκλησιαστικής
γνησιότητας. Η κρατική αναγνώριση μιας εκκλησιαστικής διοίκησης ουδέποτε
εξασφάλισε την κανονικότητά της.
Αυτό φάνηκε ξεκάθαρα κατά τις μεγάλες θεολογικές
δοκιμασίες της Εκκλησίας. Τέτοιες περίοδοι ήταν ο Αρειανισμός, ο
Μονοθελητισμός, η Εικονομαχία και η ψευδενωτική Λατινοφροσύνη. Τότε, οι
ετερόδοξοι επίσκοποι απολάμβαναν το κύρος της κρατικής νομιμότητας. Αντίθετα, οι
στύλοι της Ορθοδοξίας διώκονταν σκληρά. Ο Μέγας Αθανάσιος, ο Μέγας Βασίλειος
και ο Ιερός Χρυσόστομος αντιμετωπίστηκαν ως εχθροί. Το ίδιο συνέβη με τον Όσιο
Μάξιμο τον Ομολογητή, τον Όσιο Θεόδωρο τον Στουδίτη και τον Άγιο Μάρκο τον
Ευγενικό. Όλοι αυτοί χαρακτηρίστηκαν «παράνομοι» και «σχισματικοί», επειδή
υπερασπίστηκαν την ακεραιότητα του δόγματος.
Οι Καππαδόκες Πατέρες και η Ποιμαντική Δράση
στην Αρειανική Κρίση
Κατά τη διάρκεια του 4ου αιώνα, όταν ο Αρειανισμός
κατείχε την αυτοκρατορική στήριξη του Ουάλη και οι ορθόδοξες επισκοπικές έδρες
καταλαμβάνονταν από Αρειανιστές ή Αρειανίζοντες επισκόπους, οι Καππαδόκες
Πατέρες ανέλαβαν την προστασία της Ορθοδόξου Πίστεως.
Η
Στάση και οι Ενέργειες του Μεγάλου Βασιλείου
Ο Μέγας Βασίλειος, ως Αρχιεπίσκοπος Καισαρείας
Καππαδοκίας, αντιμετώπισε την προσπάθεια του αυτοκράτορα Ουάλη να διασπάσει τη δικαιοδοσία της Καππαδοκίας.
Προκειμένου να περιφρουρήσει την Ορθοδοξία και να εμποδίσει την εξάπλωση των
Αρειανών, ο Μέγας Βασίλειος:
- Ίδρυσε
νέες επισκοπικές έδρες σε κομβικές περιοχές (όπως τα Νύσσα και τα Σάσιμα)
και χειροτόνησε επισκόπους εγνωσμένου ορθοδόξου φρονήματος, όπως τον
αδελφό του Γρηγόριο Νύσσης και τον φίλο του Γρηγόριο Ναζιανζηνό (στην
επισκοπή Σασίμων).
- Απέστειλε
επιστολές και κληρικούς σε αλλότριες επαρχίες που μαστίζονταν από τον
Αρειανισμό, παρέχοντας δογματική καθοδήγηση και στηρίζοντας το «υγιαίνον
μέρος» του λαού που είχε αποτειχιστεί από τους αιρετικούς ποιμένες.
Οι ενέργειες αυτές δεν συνιστούσαν
αντικανονική «εισπήδηση» (κατά την έννοια του 35ου Αποστολικού Κανόνα), διότι
δεν απέβλεπαν σε προσωπική διοικητική επέκταση ή σφετερισμό αλλότριων θρόνων,
αλλά στην ανόρθωση των βεβηλωμένων θυσιαστηρίων και στη διασφάλιση αδιάβλητης
ιερωσύνης για τους πιστούς.
Ο
Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος στην Κωνσταντινούπολη
Η μετάβαση του Αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου στην
Κωνσταντινούπολη το 379 μ.Χ. αποτελεί την πλέον χαρακτηριστική απόδειξη
έκτακτης ποιμαντικής διαποίμανσης. Στην πρωτεύουσα, όλοι οι ναοί κατέχονταν από
τον Αρειανό επίσκοπο Δημόφιλο.
Ο Άγιος Γρηγόριος, χωρίς επίσημο διοικητικό διορισμό
στην Κωνσταντινούπολη, συγκρότησε την ορθόδοξη σύναξη στον ιδιωτικό οίκο της
Αναστάσεως, κηρύσσοντας τα περίφημα δογματικά αναγνώσματα περί της Αγίας
Τριάδος. Η δράση του αυτή, που αναστηλώθηκε συνοδικά από τη Β΄ Οικουμενική
Σύνοδο (381 μ.Χ.), απέδειξε ότι η αγιαστική διαποίμανση του ορθοδόξου
πληρώματος υπερέχει της θεσμικής καταλήψεως των ναών από κακοδόξους.
Ο
Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος και οι Χειροτονίες στην Αραβησσό
Το ζήτημα των χειροτονιών που τελέστηκαν από τον
Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο στην Αραβησσό της Αρμενίας (404–407 μ.Χ.) αποτελεί
το κεντρικό σημείο αναφοράς για την κανονική θεμελίωση της ΕΚΤΑΚΤΗΣ
ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΚΗΣ ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑΣ ΕΝ ΔΙΩΓΜΩ.
Το Ιστορικό και Κανονικό Υπόβαθρο της
Εξορίας
Το 403 μ.Χ., η αντικανονική και ληστρική Σύνοδος επί
Δρυν, υπό την προεδρία του Θεοφίλου Αλεξανδρείας και με την κάλυψη της
αυτοκράτειρας Ευδοξίας, αποφάσισε την καθαίρεση και εκθρόνιση του Πατριάρχη
Κωνσταντινουπόλεως Ιωάννου του Χρυσοστόμου.
Η απόφαση αυτή ήταν παντελώς άκυρη και αντικανονική,
καθώς η Σύνοδος συγκροτήθηκε από εχθρικά προσκείμενους επισκόπους εκτός
δικαιοδοσίας, χωρίς τηρήση δικονομικών κανόνων. Ως εκ τούτου ο Άγιος Ιωάννης ο
Χρυσόστομος ουδέποτε απώλεσε την κανονική αρχιερωσύνη ή την πατριαρχική του
ιδιότητα. Παρέμενε ενώπιον του Θεού και της Εκκλησίας ο μόνος κανονικός
Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως. Οι διάδοχοί του στον θρόνο (Αρσάκιος και
Αττικός), παρά την αυτοκρατορική αναγνώριση, ήταν αντικανονικοί σφετεριστές και
καταληψίες του πατριαρχικού θρόνου.
Η εκκλησιαστική κατάσταση στην Αραβιησσό
Κατά την περίοδο της εξορίας του Αγίου Ιωάννου του
Χρυσοστόμου στην περιοχή (404–407 μ.Χ.), επίσκοπος της Αραβησσού ήταν ο Οτρέιος,
ένας ιεράρχης με μεγάλη πνευματική ακτινοβολία και καθοριστικό ρόλο στην
υποστήριξη του εξόριστου Πατριάρχη. Ο Οτρέιος ήταν ένας από τους πιο σεβαστούς
επισκόπους της Δευτέρας Αρμενίας (υπό τη Μητρόπολη Μελιτηνής), γνωστός για την
ευσέβεια, την ασκητικότητα και την αταλάντευτη προσήλωσή του στην Ορθοδοξία.
Η σχέση του με τον Άγιο Ιωάννη τον
Χρυσόστομο ήταν σχέση βαθιάς πνευματικής αδελφοσύνης,
αμοιβαίου σεβασμού και έμπρακτης αλληλεγγύης στις πιο δύσκολες ώρες του
Χρυσοστόμου. Όταν οι επιδρομές των Ισαύρων ληστών ανάγκασαν τον Χρυσόστομο να
εγκαταλείψει την Κουκουσό τον χειμώνα του 405/406 μ.Χ. και να καταφύγει στο
οχυρωμένο κάστρο της Αραβησσού, ο επίσκοπος Οτρέιος τον υποδέχθηκε με
εξαιρετικές τιμές, αψηφώντας πλήρως τον φόβο της αυτοκρατορικής αυλής της
Κωνσταντινουπόλεως. Ο Οτρέιος δεν αναγνώρισε ποτέ την ληστρική «Σύνοδο επί Δρυν»
ούτε την καθαίρεση του Χρυσοστόμου. Αντιθέτως, τον αντιμετώπισε ως τον μοναδικό
κανονικό Αρχιεπίσκοπο Κωνσταντινουπόλεως. Του παραχώρησε πλήρη ελευθερία να
ιερουργεί, να κηρύττει, να χειροτονεί και να διοικεί τις ιεραποστολικές
υποθέσεις στην Αραβησσό, γεγονός που ακυρώνει στην πράξη κάθε κατηγορία των
εχθρών του περί «εισπήδησης». Ο Άγιος
Ιωάννης ο Χρυσόστομος αναφέρεται με ιδιαίτερη αγάπη και ευγνωμοσύνη στον Οτρέιο
σε σωζόμενες επιστολές του (όπως στην Επιστολή 127 προς τον ίδιο τον
Οτρέιο και σε επιστολές προς την Αγία Ολυμπιάδα), επαινώντας την αρετή, τη
γενναιότητα και τη φροντίδα του:
Ο Χρυσόστομος τον αποκαλεί «αἰδεσιμώτατον καί θεοσεβέστατον ἀδελφόν
καί συλλειτουργόν», υπογραμμίζοντας
ότι η παρουσία και η αγάπη του Οτρείου αποτέλεσαν παρηγοριά μέσα στις σωματικές
ασθένειες, το δριμύ ψύχος της Αρμενίας και τον συνεχή κίνδυνο από τις επιδρομές
των Ισαύρων».
Ο Οτρέιος συνεργάστηκε στενά με τον Χρυσόστομο για
την προστασία των κληρικών και των μοναχών που διώκονταν από τους αντιπάλους
του Αγίου (τους λεγόμενους «Ιωαννίτες»), παρέχοντάς τους καταφύγιο στην επαρχία
του.
Αυτή η στενή συνεργασία και η μετατροπή της
Αραβησσού σε ασφαλές πνευματικό καταφύγιο του Χρυσοστόμου ήταν ένας από τους
λόγους που εξόργισαν τους εχθρούς του στην Κωνσταντινούπολη, οδηγώντας τους
τελικά στην απόφαση να διατάξουν την ακόμα πιο σκληρή εκτόπισή του στην
Πιτυούντα το καλοκαίρι του 407 μ.Χ
Οι Ενέργειες στην Αραβησσό
Κατά τη διάρκεια της σκληρής εξορίας του στην
Αραβησσό της Αρμενία, ο Ιερός Χρυσόστομος κατέστη ο πνευματικός φάρος
ολόκληρης της Ανατολής. Όταν οι καταληψίες επίσκοποι εξαπέλυσαν σφοδρό διωγμό
κατά των πιστών κληρικών και λαϊκών (των αποκαλουμένων “Ιωαννιτών”), ο Άγιος
ανέλαβε αμέσως την πνευματική τους καθοδήγηση και στήριξη.
Χειροτόνησε στην Αραβησσό επτά (7) Ορθοδόξους
Επισκόπους, προκειμένου να αποσταλούν σε διάφορες επαρχίες της Ανατολής και της
Φοινίκης για την οργάνωση της λατρείας και τη διαφύλαξη της Πίστεως. Επίσης, χειροτόνησε πλήθος πρεσβυτέρων και διακόνων «προς
το επαρκέσαι τοις όχλοις εις λειτουργίαν της Εκκλησίας και θυσίαν ιεράν και
αναίμακτον». Εξέδωσε κανόνες ψαλμωδίας και καθόρισε τη θεία μυσταγωγία για τις
συνάξεις των πιστών που αρνούνταν την κοινωνία με τους σφετεριστές επισκόπους.
Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος μέσα από τις περίφημες
Επιστολές της Εξορίας (ιδιαίτερα προς την Αγία Ολυμπιάδα και τους προσφιλείς
του κληρικούς) δικαίωσε και επαίνεσε απόλυτα την αποτείχιση των πιστών
από τους καταληψίες επισκόπους. Χαρακτήρισε τους διωκόμενους Ιωαννίτες ως «κατά
πρόθεση μάρτυρες», τονίζοντας ότι η υπομονή τους στον προπηλακισμό χάριν
της κανονικής ακρίβειας τους στεφανώνει ενώπιον του Θεού.
Απέρριψε την κατηγορία ότι οι χειροτονίες της
Αραβησσού συνιστούσαν «σχίσμα», εξηγώντας ότι το σχίσμα το εισήγαγαν οι
παρανομήσαντες και βιοπραγήσαντες επίσκοποι.
Ήταν οι ενέργειες του Αγίου Ιωάννη του
Χρυσοστόμου αντικανονικές;
Η κατηγορία ότι οι χειροτονίες της Αραβησσού
συνιστούσαν αντικανονική «εισπήδηση» ή «παρασυναγωγή» καταρρέει, όταν εξεταστούν
οι ιεροί κανόνες στο θεολογικό τους βάθος.
Ο 35ος Αποστολικός Κανόνας απαγορεύει σε επίσκοπο να
ενεργεί χειροτονίες εκτός των ορίων της δικής του επαρχίας («μή τολμάν εξω της
εαυτού παροικίας χειροτονίας ποιείσθαι»). Ωστόσο, η κανονική ερμηνεία (Θεόδωρος
Βαλσαμών, Ιωάννης Ζωναράς, Όσιος Νικόδημος ο Αγιορείτης) διευκρινίζει ότι η
απαγόρευση αυτή αφορά:
- Ειρηνική
περίοδο της Εκκλησίας.
- Ενέργειες
που γίνονται με σκοπό τον σφετερισμό αλλότριας διοικητικής εξουσίας, την
αρπαγή προσόδων ή την ανατροπή της κανονικής τάξεως.
Αντιθέτως, όταν η τοπική εκκλησιαστική
Αρχή περιπέσει σε αίρεση, καταληφθεί από εισβολείς ή διώκει την Ορθοδοξία, η
ενέργεια του κανονικού Πατριάρχη να χειροτονεί λειτουργούς για την αγιαστική
κάλυψη των πιστών δεν συνιστά εισπήδηση, αλλά εκπλήρωση του Θείου Νόμου.
Η πράξη του Αγίου Ιωάννου του
Χρυσοστόμου στην εξορία (404–407 μ.Χ.) εξηγείται από την Ορθόδοξη Κανονολογία
και Εκκλησιαστική Ιστορία μέσα από το πρίσμα της εκκλησιαστικής «οικονομίας»,
αλλά και με βάση τις πολύ συγκεκριμένες θεσμικές συνθήκες της εποχής του, οι
οποίες διαφέρουν ουσιωδώς από μια απλή αυθαίρετη ενέργεια.
Αναλυτικότερα, οι λόγοι που δικαιώνουν την ενέργειά
του και την καθιστούν έγκυρη στην εκκλησιαστική συνείδηση είναι τέσσερις:
1. Παρέμεινε ο μόνος νόμιμος Πατριάρχης
(Άκυρη Καθαίρεση)
Για την Ορθόδοξη Εκκλησία (καθώς και για τον Πάπα
Ρώμης Ιννοκέντιο Α΄ και τη Δύση που στήριξαν τον Χρυσόστομο), η «Σύνοδος επί
Δρυν» που τον καθαίρεσε ήταν ληστρική και αντικανονική. Συνεπώς, στα
μάτια της Εκκλησίας, ο Χρυσόστομος δεν έπαψε ποτέ να είναι ο κανονικός
Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, ενώ οι διάδοχοί του στον θρόνο (Αρσάκιος και
Αττικός) θεωρούνταν αντικανονικοί εισβολείς («μοιχοί» του θρόνου). Δεν
ενήργησε, δηλαδή, ως καθηρημένος ή ιδιώτης, αλλά ως ο νόμιμος προκαθήμενος της
πρωτεύουσας που βρισκόταν σε διωγμό.
2. Η ιδιάζουσα κανονική θέση της
Κωνσταντινούπολης
Ο 3ος Κανόνας της Β΄ Οικουμενικής
Συνόδου είχε ήδη αναγνωρίσει στον επίσκοπο Κωνσταντινουπόλεως «τὰ πρεσβεῖα τῆς τιμῆς μετὰ τόν τῆς Ῥώμης ἐπίσκοπον».
Παρότι ο 28ος Κανόνας της Δ΄ Οικουμενικής Συνόδου (451 μ.Χ.) κωδικοποίησε ρητά
αργότερα τη δικαιοδοσία του θρόνου στις διοικήσεις Πόντου, Ασίας και Θράκης
καθώς και «ἐν
τοῖς βαρβαρικοῖς», η πράξη αυτή ίσχυε ήδη εθιμικά
και κανονικά από την εποχή του Χρυσοστόμου. Η Κουκουσός και η Αραβησσός ανήκαν
στην πολιτική Διοίκηση Ανατολής, αλλά οι γειτονικές επαρχίες της
Καππαδοκίας και του Πόντου υπάγονταν στη σφαίρα ευθύνης της Κωνσταντινουπόλεως,
ενώ οι ιεραποστολικές αποστολές «εν τοις βαρβαρικοίς» (προς Γότθους, Πέρσες
κ.λπ.) ήταν αποκλειστική μέριμνα του Αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως.
Ο 28ος Κανόνας της Δ΄ Οικουμενικής Συνόδου (λίγες
δεκαετίες αργότερα, το 451 μ.Χ.) απλώς επιβεβαίωσε μια ήδη υπάρχουσα κατάσταση ότι ο θρόνος της Κωνσταντινούπολης είχε
αυξημένη μέριμνα για τις γειτονικές διοικήσεις (Πόντο, Ασία, Θράκη) και ιδίως
για τις εκκλησίες στα «βαρβαρικά» (εκτός αυτοκρατορίας) έθνη. Όταν ο
Χρυσόστομος χειροτονούσε επισκόπους για τους Γότθους ή για τις απομακρυσμένες
περιοχές της Αρμενίας και της Περσίας, ενεργούσε μέσα στο πλαίσιο της
υπερ-μητροπολιτικής ευθύνης της Νέας Ρώμης.
3. Η σιωπηρή συναίνεση (ή αδυναμία) των
τοπικών επισκόπων
Η Κουκουσός και η Αραβησσός βρίσκονταν σε μια
εσχατιά της Μικράς Αρμενίας, εκτεθειμένη σε συνεχείς επιδρομές ληστών (Ισαύρων)
και σε καθεστώς διοικητικής παράλυσης. Επιπλέον, ο νόμιμος Πατριάρχης
Αντιοχείας Φλαβιανός (υπό τη δικαιοδοσία του οποίου υπαγόταν τυπικά η ευρύτερη
περιοχή) ήταν πνευματικός πατέρας και στενός φίλος του Χρυσοστόμου (αυτός τον
είχε χειροτονήσει πρεσβύτερο). Όταν ο Φλαβιανός πέθανε το 404 μ.Χ., τον
διαδέχθηκε ο αντικανονικός Πορφύριος. Έτσι, στην περιοχή επικρατούσε κανονικό
κενό, και ο Χρυσόστομος κάλυψε τις ποιμαντικές ανάγκες με τη σιωπηρή αποδοχή
των ορθοδόξων επισκόπων της περιοχής.
Στην Ορθόδοξη παράδοση ισχύει το αξίωμα: «Ανάγκης
επικειμένης, μετατίθεται και νόμος» (όταν υπάρχει έκτακτη ανάγκη, υποχωρεί ο
τυπικός νόμος). Οι πιστοί που αρνούνταν να κοινωνήσουν με τους διώκτες του
Χρυσοστόμου (τους «Ιωαννίτες») είχαν μείνει χωρίς ποιμένες, ναούς και μυστήρια.
Ο Χρυσόστομος δεν ίδρυσε μια νέα, αυτόνομη «αίρεση» ή παράλληλη Εκκλησία·
χειροτόνησε κληρικούς, για να κρατήσει ζωντανό το ορθόδοξο ποίμνιο μέχρι να
αποκατασταθεί η τάξη — όπως ακριβώς συνέβη λίγα χρόνια μετά τον θάνατό του, όταν
το όνομά του επανήλθε στα Δίπτυχα της Εκκλησίας.
Η σύγχρονη διαφωνία πάνω σε αυτό το
γεγονός:
- Όσοι
στηρίζουν τις χειροτονίες εκτός δικαιοδοσίας
βλέπουν στον Χρυσόστομο την απόδειξη ότι σε καιρό διωγμού ή αιρέσεως, ένας
ορθόδοξος επίσκοπος μπορεί να χειροτονεί οπουδήποτε για να σώσει το
ποίμνιο.
- Όσοι
αντιτίθενται, ας μάθουν ότι άλλο πράγμα είναι να ενεργεί έτσι ο οικουμενικός
Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως εν μέσω διωγμού, και εντελώς άλλο να
επικαλούνται το ίδιο προνόμιο μεμονωμένοι αποτειχισμένοι ιερείς ή μικρές
ομάδες σήμερα, χωρίς να έχουν την κανονική θέση και την καθολική
αναγνώριση που είχε ο Ιερός Χρυσόστομος.
Συμπεράσματα
Με βάση τα αγιογραφικά, κανονικά και ιστορικά
δεδομένα, συνάγονται τα ακόλουθα οριστικά συμπεράσματα:
- Ούτε
οι Καππαδόκες Πατέρες, ούτε ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος προέβησαν σε
σχισματικές ενέργειες ή αντικανονικές εισπηδήσεις.
Οι ενέργειές τους υπήρξαν υποδειγματικές πράξεις πατριαρχικής και
επισκοπικής ευθύνης για τη διάσωση του ορθοδόξου πληρώματος.
- Οι
χειροτονίες του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου στην Αραβησσό ήταν απολύτως
έγκυρες και κανονικά δικαιολογημένες. Ως ο μόνος
κανονικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως «εν διωγμώ», είχε την πλήρη
αρχιερατική εξουσία να χειροτονήσει 7 επισκόπους και πλήθος λειτουργών για
την κάλυψη των αναγκών των «Ιωαννιτών».
- Η
Εκκλησία δικαίωσε πλήρως τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο και τους
Ιωαννίτες. Μετά τον θάνατο του Αγίου (407
μ.Χ.) και την αποκατάσταση της ειρήνης επί Πατριάρχου Αττικού και
Θεοδοσίου Β΄, η μνήμη του Χρυσοστόμου αναστήθηκε, τα ονόματα των Ιωαννιτών
επανήλθαν στα δίπτυχα, και οι χειροτονίες της Αραβησσού αναγνωρίστηκαν
πλήρως χωρίς καμία αμφισβήτηση.
- Η
ταύτιση της κανονικότητας με την κρατική/αυτοκρατορική νομιμότητα αποτελεί
εκκλησιολογική πλάνη. Η Αλήθεια της Εκκλησίας δεν
εγκλωβίζεται σε διοικητικά στεγανά, όταν η ιεραρχία εκτρέπεται. Οι Άγιοι
Πατέρες απέδειξαν ότι η διαφύλαξη της Ορθοδόξου Πίστεως και ο αγιασμός των
πιστών συνιστούν τον ύψιστο νόμο της Εκκλησίας.
Στην ιστορία της Εκκλησίας, η πολιτική ή κρατική
στήριξη ουδέποτε υπήρξε κριτήριο Ορθοδοξίας ή κανονικότητας. Αν ίσχυε
αυτό το κριτήριο, τότε οι Αρειανιστές, οι Εικονομάχοι και οι Λατινόφρονες
αυτοκράτορες με τους διορισμένους επισκόπους τους θα αποτελούσαν τη «νόμιμη
Εκκλησία», ενώ ο Μέγας Αθανάσιος, ο Ιερός Χρυσόστομος, ο Όσιος Θεόδωρος ο
Στουδίτης και ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός θα θεωρούνταν «σχισματικοί».
Τα Απαράβατα Κανονικά Όρια του
Πρεσβυτέρου
Ο Ιερός
Χρυσόστομος (όπως και ο Μέγας Αθανάσιος και ο Ευσέβιος Σαμοσάτων κατά την
Αρειανική κρίση) ενήργησε εκτάκτως «παρ' ενορίαν», διότι κατείχε το πλήρωμα
της Αρχιερωσύνης (τριπλό αξίωμα). Ως επίσκοπος της Καθολικής Εκκλησίας,
είχε τη θεία εξουσία και την ευθύνη της καθολικής επισκοπικής κηδεμονίας, ώστε
να χειροτονεί ορθοδόξους επισκόπους και ιερείς για το νεοπαγές πλήρωμα που
προσήρχετο στην Πίστη.
Αντίθετα, ο μεμονωμένος πρεσβύτερος δεν είναι
επίσκοπος:
- Δεν
κατέχει το αρχιερατικό αξίωμα.
- Δεν
χειροτονεί κληρικούς.
- Δεν
διαθέτει αυτοτελή, υπερ-μητροπολιτική ή οικουμενική δικαιοδοσία.
Όταν ένας πρεσβύτερος αποφασίζει αυτόνομα να
εγκαταλείψει την οικεία Μητρόπολη, να εισέρχεται σε αλλότριες επαρχίες και να
ασκεί ιερατικά καθήκοντα χωρίς κανονικό απολυτήριο γράμμα, δεν μιμείται τον
Ιερό Χρυσόστομο, αλλά σφετερίζεται την επισκοπική εξουσία. Η πράξη αυτή
εμπίπτει ευθέως στις κανονικές απαγορεύσεις:
- 35ος
Αποστολικός Κανόνας (Περί Εισπήδησης): Καθαιρεί
τον κληρικό που επιχειρεί ιεροπραξίες σε επαρχία που δεν του ανήκει χωρίς
τη γνώμη του οικείου επισκόπου.
- 31ος
Αποστολικός Κανόνας & 6ος Κανόνας της εν Γάγγρα Συνόδου (Περί
Παρασυναγωγής): Καταδικάζει την ίδρυση παράλληλων
θυσιαστηρίων και συνάξεων εκτός της κανονικής εκκλησιαστικής τάξεως.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου