Πέμπτη 5 Νοεμβρίου 2026

Μια αξιόλογη διαδικτυακή συζήτηση με θέμα «Πότε η αποτείχιση διολισθαίνει σε παρασυναγωγή και σχίσμα»(Α). ΔΕΥΤΕ ΔΙΑΛΕΧΘΩΜΕΝ.


ΜΕΡΟΣ -Α

Εισαγωγικά

Με αφορμή τη δημοσίευση στα ιστολογια ΟΜΟΛΟΓΙΑ και ΨΗΦΙΔΕΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΟΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ του άρθρου «Πότε η αποτείχιση διολισθαίνει σε παρασυναγωγή και σχίσμα» ξεκίνησε με σχόλια μια ενδιαφέρουσα συζήτηση για το συγκεκριμένο θέμα που αγγίζει την εκκλησιολογία της αποτείχισης.

Δυστυχώς, στον αντι-οικουμενιστικό χώρο αποφεύγονται συστηματικά να θίγονται τέτοια θέματα. Σήμερα, πολλοί από τους αποτειχισμένους ξέχασαν ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΚΑΤΕΓΝΩΣΜΕΝΗ ΑΙΡΕΣΗ/ΑΙΡΕΣΕΙΣ  ΠΟΥ ΓΥΜΝΗ ΤΗ ΚΕΦΑΛΗ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑΙ ΣΗΜΕΡΑ και εξ αιτίας των οποίων  αποτειχίστηκαν.  Για τους περισσότερους η ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΜΠΗΚΕ ΣΤΟ ΧΡΟΝΤΟΝΤΟΥΛΑΠΟ και ασχολούμαστε με αλλότρια θέματα, στα οποία ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΚΑΤΕΓΝΩΣΜΕΝΗ ΑΙΡΕΣΗ ΑΠΟ ΣΥΝΟΔΟΥΣ Η ΠΑΤΕΡΕΣ (ηλεκτρονικές ταυτότητες, προσωπικός αριθμός κ.α.).

Επίσης, η κάθε ομάδα αποτειχισμένων υιοθετεί δικό της μοντέλο αποτείχισης και τα αποτελέσματα τα βλέπουμε. Ειδικότερα, οι αποτειχισμένοι ιερείς γίνονται τα τελικά θύματα της κακής δικής τους  εκκλησιολογικής πρακτικής και έτσι οι ΑΚΑΤΑΚΡΙΤΟΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΤΕΣ ΕΠΙΣΚΟΠΟΙ  βρίσκουν αφορμές και πατήματα για να τους οδηγήσουν σε επισκοπικά και Συνοδικά δικαστήρια για καθαίρεση. Βέβαια, οι καθαιρέσεις για θέματα πίστεως ΕΙΝΑΙ ΑΚΥΡΕΣ, ΟΤΑΝ ΟΙ ΕΚΚΛΗΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΕΙΝΑΙ ΜΕΣΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΩΝ ΙΕΡΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ. 

Όμως, οι καθαιρέσεις που αφορούν άλλα εκκλησιαστικά παραπτώματα των αποτειχισμένων ιερέων για παρασυναγωγές και σχίσματα  πολύ φοβάμαι ότι  είναι ΕΓΚΥΡΕΣ, επειδή όλοι οι ιεροί κανόνες ισχύουν μέχρι οι ΑΚΑΤΑΚΡΙΤΟΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΤΕΣ ΝΑ ΚΑΘΑΙΡΕΘΟΥΝ ΑΠΟ ΣΥΝΟΔΟ ΟΡΘΟΔΟΞΩΝ ΕΠΙΣΚΟΠΩΝ.

 Η Σύνοδος αυτή  θα καθορίσει και τα όρια της εκκλησιαστικής οικονομίας. Γι΄αυτό η σωστή εφαρμογή των ιερών κανόνων αποτελεί πολυποίκιλη ΑΣΠΙΔΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ.

Μη ξεχνάμε, επίσης, ότι οι αποτειχισμένοι ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΜΕΝΗ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΚΡΑΤΟΣ με αποτέλεσμα εκτός από την εκκλησιαστική διοίκηση έχουν να προφυλαχθούν και απο πρακτικές που οδηγούν σε  σοβαρά ΠΟΙΝΙΚΑ ΑΔΙΚΗΜΑΤΑ, τα οποία οδηγούν αυτόματα σε ΚΑΘΑΙΡΕΣΕΙΣ, oπότε η πρακτική τους πρέπει να βασίζεται σε αυτή της εκκλησίας των κατακομβών. Ο έχων νουν νοείτω.

Η δημοσίευση του συγκεκριμένου άρθρου, που είναι μικρό απόσπασμα  σοβαρής έρευνας χρόνων, έχοντας και για πολλά χρόνια την εμπειρία της ποιμαντικής ιερωσύνης, έχει ως σκοπό τα τεθούν τα  εκκλησιολογικά όρια της αποτείχισης.

Τα πεπυρωμένα βέλη που εκτοξεύθηκαν —και αυτά που αναπόφευκτα θα ακολουθήσουν— από ανώνυμους σχολιαστές  προς το πρόσωπό μου, ούτε με εκπλήσσουν, ούτε με πτοούν. Όταν μάχεσαι επώνυμα και υπογράφεις τις απόψεις σου, η λασπολογία είναι το αναμενόμενο τίμημα.

Δυστυχώς, στον χώρο των αποτειχισμένων —εκεί, όπου η  «ομολογία» χρησιμοποιείται ως προσωπείο ευσέβειας— η ΑΝΩΝΥΜΙΑ δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια δειλή ΑΣΠΙΔΑ για να κρύψουν την παντελή ΕΚΚΛΗΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΤΟΥΣ ΑΣΧΕΤΟΣΥΝΗ.

Πίσω από την ασφάλεια της οθόνης και τη φθηνή κάλυψη του ψευδωνύμου, οι δήθεν θεματοφύλακες της Ορθοδοξίας, απλώς, αποκαλύπτουν την πνευματική τους γύμνια, βαφτίζοντας το εκκλησιολογικό τους αδιέξοδο και την ημιμάθειά τους ως «αγώνα». Όποιος δεν έχει το σθένος να σταθεί επώνυμα απέναντι στην αλήθεια, ας μη χαζολογά παριστάνοντας τον ομολογητή.

Κάποιος ανώνυμος σχολιαστής  μάλιστα χαρακτήρισε τη συγκεκριμένη δημοσίευση ΑΦΕΛΗ, ΔΕΙΓΜΑ ΑΓΝΟΙΑΣ και χωρίς ΙΧΝΟΣ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ, χωρίς να διατυπώσει κανένα επιχείρημα. Τον καλούμε να προσέλθει στη συζήτηση, για να μάθουμε τα εκκλησιολογικά του επιχειρήματα.

Ευχαριστούμε τους σχολιαστές που με σοβαρότητα και υπευθυνότητα συμμετείχαν στη συζήτηση, η οποία φυσικά συνεχίζεται.

Δημοσιεύουμε σε συνέχειες τα σχόλια της συζήτησης. Ορισμένες επαναλήψεις που θα διαπιστώσουν οι αναγνώστες στα απαντητικά σχόλια είναι απαραίτητες για την ολοκλήρωση της απάντησης. Ο γράφων δίνει, απλά, αφορμές συζήτησης και δεν διεκδικεί το αλάθητο.

Εύχομαι αυτή η δημοσίευση να γίνει ΑΝΟΙΚΤΗ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ σε όλους τους ενδιαφερομένους, που θα μας προσφέρουν τα αποτελέσματα των δικών τους ερευνών. ΔΕΥΤΕ ΔΙΑΛΕΧΘΩΜΕΝ.

Πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου.

ΣΧΟΛΙΑ -ΣΥΖΗΤΗΣΗ

  1. Δημήτριος Χατζηνικολάου.

Γράφετε: «Η μετάβαση κληρικού σε ξένη Μητρόπολη και η άσκηση ιερατικών καθηκόντων χωρίς κανονικό απολυτήριο συνιστά εισπήδηση και μετατρέπεται σε παρασυναγωγή.»
Σχόλιον: Αὐτά ἰσχύουν ἐν καιρῷ εἰρήνης τῆς Ἐκκλησίας καί ὅταν μόνον ὁ ἐπιχώριος «ἐπίσκοπος» διδάσκει αἵρεσιν. Δέν ἰσχύουν, ὅμως, γιά καιρούς γενικευμένης αἱρέσεως καί διωγμοῦ τῶν Ὀρθοδόξων ὑπό τῶν αἱρετικῶν, ὅπως συμβαίνει σήμερα εἰς ὁλόκληρον τήν Οἰκουμένην. Χωρίς αὐτήν τήν διευκρίνισιν, εἶναι ἄκρως παραπλανητικόν νά τά γάφετε αὐτά, πάτερ μου. Βλ. τό ἄρθρον μου μέ τίτλον ''«Ἀντιοικουμενισταί» εἰς τήν ὑπηρεσίαν τοῦ Οἰκουμενισμοῦ! (Βελτιωμένη ἔκδοσις, Ἰούνιος 2026)" (https://orthodox-voice.blogspot.com/2026/06/2026.html#more).

ΑΠΑΝΤΗΣΗ .fdathanasiou

Η επίσημη διακήρυξη ότι μια τοπική ή τοπικές εκκλησίες βρίσκονται σε αίρεση γίνεται ΜΟΝΟ ΑΠΟ ΣΥΝΟΔΟ ΟΡΘΟΔΟΞΩΝ ΕΠΙΣΚΟΠΩΝ και όχι από μεμονωμένα άτομα ή ομάδες. Η ΣΥΝΟΔΟΣ ΑΥΤΗ ΘΑ ΔΙΑΓΝΩΣΕΙ ΕΠΙΣΗΜΑ ΤΙΣ ΑΙΡΕΣΕΙΣ και θα ξεκινήσει η διαδικασία που προβλέπει ο 74ος Αποστολικός κανόνας. Μέχρι τότε ισχύουν απαράβατα όλοι οι ιεροί κανόνες. Ο 15ος Κανόνας της ΑΒ Συνόδου και ο 31ος Αποστολικός δεν δίνουν δικαιώματα εισπήδησης σε άλλη εκκλησιαστική επαρχία. Μην ξεχνάς ότι οι αιρετικοί ΑΚΑΤΑΚΡΙΤΟΙ επίσκοποι διατηρούν το ΙΕΡΑΤΙΚΟ ΑΞΙΩΜΑ (είναι μόνο ΨΕΥΔΕΠΙΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΨΕΥΔΟΔΙΔΑΣΚΑΛΟΙ) οπότε μέχρι να καθαιρεθούν ισχύουν ο,τι είναι συνυφασμένο σε αυτό. Ένας από τους σκοπούς της αποτείχισης δεν είναι να κηρύξουμε έκπτωτους τους αιρετικούς επισκόπους, αλλά να πιέσει για να δημιουργηθούν οι καταστάσεις για την σύγκλιση αυτής της Συνόδου.
https://apotixisi.blogspot.com/2026/11/blog-post_291.html#more=
Μπορείτε να τεκμηριώσετε με κανόνα ή κανόνες την άποψή σας. Περιμένω.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------

ΣΧΟΛΙΟ. Δημήτριος Χατζηνικολάου

Μέ ἐκπλήσσετε δυσάρεστα, πάτερ μου! Προφανῶς, ἀπορρίπτετε τό Παύλειον «ἐξ ἀνάγκης καὶ νόμου μετάθεσις γίνεται» (Ἑβρ. 7:12). Σᾶς παρέπεμψα στό ἄρθρον μου ὅπου ἀναφέρω «μύρια παραδείγματα» (κατά τόν Δοσίθεον Ἱεροσολύμων) «παρ' ἐνορίαν» καί «παρά κανόνας» πράξεων στίς ὁποῖες προέβησαν μεγάλοι Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας (Μ. Ἀθανάσιος, Ἰ. Χρυσόστομος κ.ἄ.) ὄχι ἀπό ἀρχομανίαν ἤ ἐγωϊσμόν, ἀλλά πρός ὠφέλειαν τῆς Ἐκκλησίας, οὕτως ὥστε νά μή κυριαρχήσουν οἱ αἱρετικοί. Οἱ ἱ. Κανόνες ἐθεσπίσθησαν γιά τήν προστασίαν τῶν Ὀρθοδόξων ἀπό αἱρετικούς, σχισματικούς καί ὑπερηφάνους ἀρχομανεῖς, ὄχι διά τό ἀντίθετον! Ἡ γνώμη ὅτι οἱ μή κεκριμένοι σχισματικοί/αἱρετικοί «ἐπίσκοποι» πού κατέχουν τούς ἱστορικούς θρόνους εἶναι «κανονικοί» ἀποτελεῖ δογματικόν σφάλμα, τοὐτέστιν ἐκκλησιολογικήν αἵρεσιν διότι, πρῶτον, οἱ ἱ. Κανόνες τούς θεωροῦν «ψευδεπισκόπους», ἤτοι «ἱερεῖς μέν λεγόμενοι μή ὄντες δέ» (Ζʹ Οἰκ. Σύνοδος, Πρᾶξις Ζ', Πρακτικά τῶν Ἁγίων καί Οἰκουμενικῶν Συνόδων, Ἔκδ. Καλύβης Τιμίου Προδρόμου Ἱερᾶς Σκήτης Ἁγίας Ἄννης, Ἅγιον Ὄρος, τ. Γʹ, σ. 873, καί ΙΕ' Κανών τῆς ΑΒʹ Συνόδου). Δεύτερον, κατά τόν Δοσίθεον Ἱεροσολύμων (Δωδεκάβιβλος, βιβλίον Ζ', Κεφ. Η', τ. 4, σ. 116), οἱ σημερινοί «πατριάρχαι», ὡς αἱρετικοί, δέν εἶναι οὔτε Πατριάρχαι, οὔτε Ἐπίσκοποι οὔτε κἄν μέλη τῆς Ἐκκλησίας, πού εἶναι βεβαίως ἡ Ὀρθόδοξος ἐκκλησιολογία τοῦ Ἁγ. Γρηγορίου Παλαμᾶ: «Οἱ τῆς τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας, τῆς ἀληθείας εἰσί καὶ οἱ μὴ τῆς ἀληθείας ὄντες, οὐδὲ τῆς τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας εἰσὶ» («Ἀναίρεσις Γράμματος Ἰγνατίου Ἀντιοχείας», Ε.Π.Ε. 3). Τρίτον, οἱ σημερινοί «πατριάρχαι», ὡς αἱρετικοί, δέν ἔχουν κἄν ἀποστολικήν διαδοχήν (Δογματική Χ. Ἀνδρούτσου, σ. 281-282)! Ἐσεῖς, ὅμως, μέ αὐτά πού γράφετε κάνετε ἔτι δυσκολώτερον τό βῆμα τῆς ἱερᾶς ἀποτειχίσεως ἀπό τούς δαιμονισμένους Οἰκουμενιστάς, ἰσχυριζόμενος μάλιστα ὅτι πρέπει νά περιμένουμε ἀπό αὐτούς νά καταδικάσουν «συνοδικῶς» τόν ... ἑαυτόν τους! Ἡ θέσις αὐτή θυμίζει ἐκεῖνο τό ἀμίμητον τοῦ π. Ἐπ. Θεοδωροπούλου, «ἄς ὑποτασσώμεθα 'στενάζοντες'» εἰς τούς αἱρετικούς «ἐπισκόπους», διαφωνοῦντες καί διαμαρτυρόμενοι μέ λόγια, ἄρθρα κ.λπ., ὄχι ὅμως καί νά «ἀποσπώμεθα ἀπ' αὐτῶν, νά μή διαρρηγνύωμεν τήν ἀπ' αὐτῶν κανονικήν ἐξάρτησιν ... Ἐφόσον ὅμως ἡ Ἐκκλησία δέν προέβη εἰς καθαίρεσιν αὐτῶν, ἡμεῖς δέν πρέπει νά ἀποκηρύξωμεν αὐτούς καί νά παύσωμεν τό μνημόσυνον αὐτῶν» («Τά Δύο Ἄκρα», σελ. 69-70). Χωρίς αὐτό τό «δεκανίκι» τοῦ Οἰκουμενισμοῦ, τό ὁποῖον προσφέρει ὑπερπροστασίαν εἰς τούς Οἰκουμενιστάς (=Σατανιστάς) ἀπό τούς «ἀπειθάρχους» Ὀρθοδόξους, οἱ Οἰκουμενισταί θά εἶχαν ἤδη ἀφανισθῆ ἀπό προσώπου γῆς! Λοιπόν, θά συνεχίσετε νά συντάσσεσθε μέ τήν ἀντορθόδοξον (Θεοδωροπούλειον) αὐτήν ἐκκλησιολογίαν, ἡ ὁποία εἶναι ἐν πολλοῖς ὑπεύθυνος διά τήν διάλυσιν τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ .fdathanasiou

ΣΧΟΛΙΟ ΣΤΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ. https://orthodox-voice.blogspot.com/2026/08/blog-post_168.html
Ένας κώδικας που φυλάσσεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη (ή σε οποιαδήποτε ιστορική συλλογή) έχει την αυθεντικότητα του χειρόγραφου αντικειμένου. Το ίδρυμα πιστοποιεί ότι το συγκεκριμένο υλικό ανήκει στην τάδε εποχή, έχει γραφτεί από τον τάδε γραφέα και φέρει τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.
Ωστόσο, η βιβλιοθήκη ως κρατικός ή επιστημονικός φορέας δεν έχει ούτε την εντολή ούτε το κριτήριο να λειτουργήσει ως «θεολογικό δικαστήριο». Ένας ανώνυμος ή εξωτερικά έγκριτος γραφέας στο παρελθόν είναι απολύτως δυνατόν να αντέγραψε, να διέδωσε ή να συνδύασε κείμενα που αποκλίνουν από την ορθόδοξη Παράδοση, να ενσωμάτωσαν ανόθευτες ή νοθευμένες πηγές, ή να αναπαρήγαγαν θεολογικές παρεκκλίσεις.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ. fdathanasiou4
Κύριε Χατζηνικολάου. Σας παρακαλώ να μην γράφετε πράγματα που δεν έγραψα. Πότε ισχυρίστηκα ότι οι ψευδοεπίσκοποι και ψευδιδιδάσκαλοι είναι ΚΑΝΟΝΙΚΟΙ ΕΠΙΣΚΟΠΟΙ; Αντίθετα έγραψα ότι ο ακατάκριτος αιρετικός ψευδεπίσκοπος και ψευδοδιδάσκαλος διατηρεί θεσμικά το ενυπόστατο της ιερωσύνης του και το επισκοπικό αξίωμα μέχρι να εκδοθεί η ζώσα δικαστική απόφαση της Συνόδου. Οι ιεροπραξίες και τα μυστήρια που τελεί δεν καθίστανται αυτόματα ανυπόστατα ή άκυρα προ της καθαιρέσεως τυ, διότι η καθαίρεση είναι η ενεργή αφαίρεση της Χάριτος της ιερωσύνης και όχι απλή διαπίστωση μιας ήδη χαμένης ιδιότητας. Τα μυστήρια που τελεί δεν είναι ανυπόστατα, αλλά παύουν να παρέχουν άφεση αμαρτιών και μετατρέπονται σε «κρίμα και κατάκριμα» για όσους κοινωνούν μαζί του «εν γνώσει» (αρχή των συγκοινωνούντων δοχείων).

ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΚΑΤΑΚΡΙΤΩΝ ΑΙΡΕΤΙΚΩΝ ΨΕΥΔΟΕΠΙΣΚΟΠΩΝ ΑΚΥΡΩΝΟΝΤΑΙ
Ακύρωση του Δικαιώματος Επιβολής Ποινών στους Αποτειχιζομένους

 Βάσει του 15ου Ιερού Κανόνα της ΑΒ΄ Συνόδου (2ο μέρος), ο αιρετίζων επίσκοπος δεν έχει κανένα δικαίωμα να επιβάλει κανονικές επιτιμήσεις, καθαιρέσεις ή αφορισμούς στους κληρικούς και λαϊκούς που διακόπτουν την κοινωνία μαζί του. Όσοι αποτειχίζονται προ συνοδικής διαγνώσεως «οὐ μόνον τῇ κανονικῇ ἐπιτιμήσει οὐχ ὑπόκεινται... ἀλλὰ καὶ τῆς πρεπούσης τιμῆς ἀξιωθήσονται».
Χαρακτηριζόμενος από τον Ιερό Κανόνα ως «ψευδεπίσκοπος και ψευδοδιδάσκαλος», εισάγει ο ίδιος το σχίσμα και τη διαίρεση στην Εκκλησία. Συνεπώς, αποστερείται του δικαιώματος να απαιτεί την εκκλησιαστική υπακοή ή τη μνημόνευση του ονόματός του από το υγιαίνον πλήρωμα των πιστών.
Η διοικητική και ποιμαντική του εξουσία περιορίζεται αυστηρά εντός των ορίων της επαρχίας του και δεν έχει κανένα δικαίωμα επέμβασης στις υποθέσεις άλλων Μητροπόλεων ή Αυτοκεφάλων Εκκλησιών. Έχει το πλήρες κανονικό δικαίωμα και την υποχρέωση να ελέγξει, να εγκαλέσει και να απαγορεύσει τη δράση ενός αποτειχισμένου κληρικού από άλλη Μητρόπολη που εγκαθίσταται αυθαίρετα στην περιφέρειά του.( 35ος Αποστολικός Κανόνας-31ος Αποστολικός, 6ος της εν Γάγγρα & 12ος της ΑΒ΄ Συνόδου).


Σχετικά με τον Παύλει λόγο περί «Μετάθεσις Νόμου».
Ο ολοκληρωμένος παύλειος λόγος είναι :«μετατιθεμένης γὰρ τῆς ἱερωσύνης, ἐξ ἀνάγκης καὶ νόμου μετάθεσις γίνεται» (Εβρ. 7, 12).Αυτός αρχικά αναφέρεται στη μετάβαση από τη Λευιτική λατρεία στην αιώνια Αρχιερωσύνη του Χριστού. Στο πλαίσιο της αποτείχισης, η «μετάθεσις» (αναστολή/τροποποίηση) της συνήθους κανονικής υπακοής προς τον οικείο Επίσκοπο ερμηνεύεται αυστηρά ως εξής. Βάσει του 15ου Ιερού Κανόνα της ΑΒ΄ Συνόδου (2ο μέρος), η συνήθης κανονική υποχρέωση μνημόνευσης του Επισκόπου αναστέλλεται νόμιμα «προ συνοδικής διαγνώσεως», όταν εκείνος κηρύσσει δημοσίως αίρεση. Ο αποτειχιζόμενος κληρικός ή λαϊκός δεν υπόκειται σε κανονικές επιτιμήσεις, διότι η αποτείχιση συνίσταται σε «δικαίωμα ἅμα καὶ χρέος» αυτοπροστασίας από έναν «ψευδεπίσκοπο». Η επικληθείσα «ανάγκη» δεν σημαίνει κατάργηση του Κανονικού Δικαίου ούτε απουσία ορίων. Η έκτακτη ανάγκη δεν παρέχει το δικαίωμα σε πρεσβυτέρους ή λαϊκούς να συμπεριφέρονται ως «υπερ-επίσκοποι», να προβαίνουν σε αυθαίρετες χειροτονίες, να εισπηδούν σε αλλότριες Μητροπόλεις (35ος Αποστολικός) ή να ιδρύουν παράλληλες δικαιοδοσίες. Η έκτακτη ανάγκη δεν νομιμοποιεί τη θεωρία ότι τα μυστήρια καθίστανται ακαριαία ανυπόστατα (ipso facto) προ της συνοδικής καθαιρέσεως. Η αποτείχιση δεν υποκαθιστά τη Σύνοδο. Ο τελικός σκοπός του αγώνα παραμένει η σύγκληση Μείζονος ή Πανορθοδόξου Συνόδου από τους Ορθοδόξους Επισκόπους, η οποία θα εκδώσει την τελεσίδικη δικαστική απόφαση καθαιρέσεως και αναθεματισμού των αμετανοήτων αιρεσιαρχών
Όταν μεγάλοι Πατέρες της Εκκλησίας (όπως ο Μέγας Αθανάσιος ή ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος) ενήργησαν εκτάκτως σε περιόδους έξαρσης των αιρέσεων, ενήργησαν ως Επίσκοποι με ευρύτερη επισκοπική μέριμνα για την προστασία του υγιαίνοντος σώματος της Εκκλησίας. Η έκτακτη επισκοπική μέριμνα διαφέρει ουσιωδώς από την αυθαίρετη δράση μεμονωμένων πρεσβυτέρων, οι οποίοι, υπερβαίνοντας τα όρια της αποτείχισης (δηλαδή της διακοπής μνημοσύνου και εκκλησιαστικής κοινωνίας ), περιέρχονται αλλότριες Μητροπόλεις ή ιδρύουν παράλληλα θυσιαστήρια. Όταν ένα τμήμα ή ένας κληρικός σφετερίζεται τα κυριαρχικά δικαιώματα της Εκκλησίας και ασκεί «υπερ-μητροπολιτική» εξουσία, μετατρέπει το αμυντικό τείχος της αποτείχισης

Η Διδασκαλία του Πατριάρχου Δοσιθέου και του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά
Ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς πράγματι διακηρύσσει ότι ο αιρετικός Πατριάρχης Ιωάννης Καλέκας χωρίστηκε του Θεού και αποκόπηκε από το πλήρωμα των Ορθοδόξων. Ωστόσο, ο ίδιος ο Άγιος Γρηγόριος υπογράφει στη Θ΄ Οικουμενική Σύνοδο τον Τόμο του 1347, όπου ο Καλέκας αποκαλείται Πατριάρχης που χρήζει συνοδικής καθαιρέσεως για να απογυμνωθεί από την ιερωσύνη. Ο ακατάκριτος αιρετικός επίσκοπος χωρίζεται πνευματικά από τον Θεό και την Αλήθεια, καθιστάμενος εστία μολυσμού. Ωστόσο, διατηρεί το ενυπόστατο της ιερωσύνης του μέχρι τη ζώσα δικαστική απόφαση Συνόδου, η οποία είναι η μόνη αρμόδια να αφαιρέσει θεσμικά την ιερωσύνη.
Όταν τονίζεται η ανάγκη μιας Μείζονος ή Πανορθοδόξου Συνόδου, δεν αναμένεται από τους αιρετικούς να καταδικάσουν... τον εαυτό τους. Η Σύνοδος αυτή συγκροτείται από το «υγιαίνον μέρος» της Εκκλησίας —δηλαδή από τους Ορθοδόξους Επισκόπους που παρέμειναν πιστοί και αποτειχίστηκαν— προκειμένου να επιβάλει τελεσίδικα την καθαίρεση και τον αναθεματισμό στους αμετανόητους αιρεσιάρχες, όπως ακριβώς συνέβη σε όλες τις Οικουμενικές Συνόδους. Εσείς σήμερα πιστεύετε η όχι ότι στην παγκόσμια ορθοδοξία υπάρχουν ΟΡΘΟΔΟΞΟΙ ΕΠΙΣΚΟΠΟΙ;
Η κατηγορία περί «Θεοδωροπουλείου» γραμμής ΕΙΝΑΙ ΕΝΤΕΛΩΣ ΑΥΘΑΙΡΕΤΗ ΚΑΙ ΔΕΝ ΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΣΤΑ ΓΡΑΠΤΑ ΜΟΥ αλλά είναι δικό σου συμπέρασμα.
Τι υποστηρίζει η Θεοδωροπούλειος θέση («Τα Δύο Άκρα»): Θεωρεί την αποτείχιση προαιρετική («δυνητική») και υποστηρίζει την παθητική υποταγή («στενάζοντες») στους αιρετίζοντες επισκόπους, απαγορεύοντας τη διακοπή μνημοσύνου μέχρι να υπάρξει συνοδική καθαίρεση.ΑΥΤΑ ΠΟΤΕ ΚΑΙ ΠΟΥ ΤΑ ΕΓΡΑΨΑ;
Τι διδάσκει η Πατερική Ακρίβεια : Η αποτείχιση (διακοπή μνημοσύνου) βάσει του 15ου Ιερού Κανόνα της ΑΒ΄ Συνόδου είναι ΣΩΤΗΡΙΟΛΟΓΙΚΑ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗ για όσους γνωρίζουν («εν γνώσει») την κηρυσσομένη αίρεση. Ο πιστός δεν περιμένει καμία σύνοδο για να διακόψει το μνημόσυνο· αποτειχίζεται αμέσως («προ συνοδικής διαγνώσεως») για να προστατεύσει την ψυχή του από τον πνευματικό συμμολυσμό


Η Διδασκαλία του Χρ. Ανδρούτσου
Ο Χρήστος Ανδρούτσος στη Δογματική του υπογραμμίζει ορθώς ότι η Αποστολική Διαδοχή δεν είναι μια αμιγώς «μηχανική» ή εξωτερική αλυσίδα χειροτονιών, αλλά απαιτεί απαραιτήτως την ταυτότητα και ακριβή διατήρηση της Αποστολικής Πίστεως:
Όταν ένας επίσκοπος εκπίπτει της Ορθοδόξου Πίστεως και κηρύσσει αίρεση, ακυρώνει την ουσία της Αποστολικής Διαδοχής. Δεν μεταδίδει την Αποστολική Αλήθεια και η κοινωνία μαζί του καθίσταται επικίνδυνη για τη σωτηρία των πιστών (πνευματικός συμμολυσμός). Ο πιστός διακόπτει το μνημόσυνο «προ συνοδικής διαγνώσεως» για να μην καταστεί μέτοχος της ασεβείας ενός ποιμένα που έχασε την ουσιαστική Αποστολική Διαδοχή. Παράλληλα, όμως, με την απώλεια του πνευματικού/σωτηριολογικού περιεχομένου, τίθεται το ερώτημα: απογυμνώνεται ο ακατάκριτος αιρετικός αυτόματα και από τη θεσμική/κανονική ιδιότητα του επισκόπου προ της συνοδικής δίκης;
Η απάντηση της Εκκλησιαστικής Ιστορίας και των Οικουμενικών Συνόδων είναι αρνητική. Το ενυπόστατο της ιερωσύνης και η θεσμική διαδοχή διατηρούνται μέχρι τη ζώσα δικαστική απόφαση Συνόδου, η οποία είναι εκείνη που ατενώς αφαιρεί ενεργείᾳ τη Χάρη.
Ιστορικές και Συνοδικές Μαρτυρίες.
1. Ο Άγιος Ταράσιος στη Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδο επισημαίνει ότι η πλειονότητα των Πατέρων της ΣΤ΄ Οικουμενικής Συνόδου είχαν χειροτονηθεί διαδοχικά από τους Μονοθελήτες Πατριάρχες Κωνσταντινουπόλεως (Σέργιο, Πύρρο, Παύλο, Πέτρο), οι οποίοι κατείχαν τον θρόνο επί 50 συνεχόμενα έτη. Κι όμως, οι χειροτονίες αυτές δεν αποδοκιμάστηκαν ούτε θεωρήθηκαν ανυπόστατες, διότι οι Μονοθελήτες δεν είχαν ακόμη καθαιρεθεί συνοδικώς.
2. Ο Άγιος Ανατόλιος Κωνσταντινουπόλεως χειροτονήθηκε από τον αιρεσιάρχη Διόσκορο Αλεξανδρείας πριν από την καθαίρεση του τελευταίου. Η Δ΄ Οικουμενική Σύνοδος δέχθηκε τη χειροτονία του Ανατολίου ως έγκυρη και «ἐκ τοῦ Θεοῦ»
Επειδή ο αιρετίζων επίσκοπος έχασε την ουσιαστική Αποστολική Διαδοχή (την Πίστη) και μολύνει το ποίμνιο. Η θεσμική απογύμνωση από την Αποστολική Διαδοχή και η επίσημη αφαίρεση της Ιερωσύνης σφραγίζονται τελεσίδικα από το αρμόδιο συνοδικό δικαστήριο, ώστε να μην καταλύεται η συνοδική τάξη της Εκκλησίας.

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ…


Τρίτη 3 Νοεμβρίου 2026

Συγκριτική Θεολογική Ανάλυση: Ψευδοσύνοδοι (Λυών - Φλωρεντίας) & Σύνοδος της Κρήτης (2016)


Η σύγκριση ανάμεσα στις ιστορικές ψευδοσυνόδους της Λυών (1274) και της Φλωρεντίας (1439) αφενός, και στη Σύνοδο της Κρήτης (2016) αφετέρου, φωτίζει δύο διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους η εκκλησιαστική διοίκηση επιχείρησε κατά καιρούς να προσαρμόσει ή να διαπραγματευτεί τη δογματική ακρίβεια χάριν εξωτερικών σκοπιμοτήτων.


1. Οι Βασικές Ομοιότητες

  • Η υποχώρηση της δογματικής ακρίβειας  έναντι της σκοπιμότητας:

Και στις δύο περιπτώσεις, η πίστη χρησιμοποιήθηκε ως μέσο επίτευξης άλλων στόχων. Στη Λυών και τη Φλωρεντία ο στόχος ήταν η πολιτική και στρατιωτική σωτηρία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας από τους Οθωμανούς. Στην Κρήτη ο στόχος ήταν η προσαρμογή στο σύγχρονο πνεύμα της εποχής (οικουμενιστικό άνοιγμα), η άρση της απομόνωσης και η ευθυγράμμιση με τα πρότυπα του παγκόσμιου διαθρησκειακού διαλόγου.

  • Η έλλειψη ευρείας εκκλησιαστικής αποδοχής:

 Όπως οι αποφάσεις της Φλωρεντίας απορρίφθηκαν γρήγορα από το πλήρωμα της Εκκλησίας, τους μοναχούς και αγίους (όπως ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός), έτσι και τα κείμενα της Συνόδου της Κρήτης δέχθηκαν και δέχονται έντονη κριτική, αμφισβήτηση και καταδίκη από συνειδητούς ορθόδοξους θεολόγους, κληρικούς και μοναστικές αδελφότητες.

  • Η αλλοίωση της Εκκλησιολογίας:

Σε όλες τις περιπτώσεις παρατηρείται μια μετατόπιση από την αντίληψη ότι «η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι η Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία» στην ανοχή ή και αναγνώριση άλλων χριστιανικών κοινοτήτων ως φορέων εκκλησιαστικότητας.


Επιστολή Αυτοκράτορος Ιωάννου Βατάτζη προς τον Πάπα Γρηγόριο


Eισαγωγικά.

Η επιστολή του αυτοκράτορα της Νίκαιας Ιωάννη Γ’ Δούκα Βατάτζη προς τον πάπα Γρηγόριο Θ’ (περ. 1237) αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα και πλέον εμβληματικά κείμενα της μεσαιωνικής ελληνικής ιστορίας.

Η επιστολή δεν αποτελεί απλώς μια διπλωματική απάντηση σε μια παπική επιστολή, αλλά ένα πολιτικό και εθνικό μανιφέστο. Συμπυκνώνει την αμυντική στάση του Ελληνισμού απέναντι στις δυτικές αξιώσεις, θέτει τα όρια του σεβασμού προς τη Ρώμη (μόνο υπό καθεστώς ισοτιμίας και αναγνώρισης των δικαίων του Γένους) και διατρανώνει την αδιάσπαστη συνέχεια του Ελληνισμού από την αρχαιότητα μέχρι τη μεσαιωνική και νεότερη εποχή.

Όπως ορθώς επισημαίνει ο ιστορικός Απόστολος Βακαλόπουλος, η περίοδος της αυτοκρατορίας της Νίκαιας (1204-1261) σφυρηλατεί τη συνείδηση του Νέου Ελληνισμού. Στην απουσία του παραδοσιακού εθνικού κέντρου (της υπό λατινικής κατοχής Κωνσταντινούπολης), ο όρος «Έλλην» παύει πλέον να σημαίνει αποκλειστικά τον «ειδωλολάτρη» (όπως συνηθιζόταν στο πρώιμο Βυζάντιο) και ταυτίζεται με την εθνική, γλωσσική, πολιτισμική και πολιτική ταυτότητα των Ρωμαίων/Ελλήνων.

Τα Κύρια Σημεία & η Σημασία του «Μανιφέστου»

1. Ο Βατάτζης αποδέχεται τη διαπίστωση του Πάπα ότι η σοφία και η γνώση άνθησαν στο ελληνικό γένος και διαδόθηκαν στον υπόλοιπο κόσμο.Συνδέει ευθέως τη σοφία των αρχαίων Ελλήνων με την πολιτική διαδοχή της Χριστιανικής Αρχής από τον Μεγάλο Κωνσταντίνο.

2. Ο αυτοκράτορας τονίζει ότι η βασιλεία της Κωνσταντινούπολης κληροδοτήθηκε στο ελληνικό γένος και ότι οι δυναστείες (Δούκες, Κομνηνοί) κατάγονται από αυτό. Αμφισβητεί ανοιχτά τη νομιμότητα του Λατίνου αυτοκράτορα της Κωνσταντινούπολης (Ιωάννη de Brienne), τον οποίον ειρωνεύεται ως «βασιλέα χωρίς επικράτεια».

3. Ο Βατάτζης απαντά με καυστικό χιούμορ στις αξιώσεις της Ρώμης: σημειώνει ότι ο θρόνος του Πάπα δεν βρίσκεται στα σύννεφα ώστε να χρειάζονται «μετεωρολογικές γνώσεις» για να τον κατανοήσει κανείς, αλλά στη γη, όπως όλοι οι επισκοπικοί θρόνοι.

4. Στηλιτεύει την IV Σταυροφορία (1204), χαρακτηρίζοντας τις ενέργειες των Λατίνων ως ληστρικές, μιαιφόνους και ασεβείς, χειρότερες ακόμα και από τις επιδρομές των Ισμαηλιτών (Αράβων/Σαρακηνών). Αποκαλύπτει την υποκρισία των κηρυγμάτων της Σταυροφορίας, κατηγορώντας τη Δύση ότι χρησιμοποιεί τον Σταυρό και τους Αγίους Τόπους ως «εύσχημη πρόφαση» για φιλάργυρες και φίλαρχες βλέψεις.

5. Υπογραμμίζει ότι η βασιλεία δεν συνίσταται από «λίθους και ξύλα» (τα τείχη), αλλά από το έθνος, τον λαό και το πλήθος.Διακηρύσσει ότι ο αγώνας για την ανάκτηση της Κωνσταντινούπολης είναι ιερό καθήκον και ζήτημα υπαρξιακής άμυνας για τους νόμους της φύσης, τους θεσμούς της πατρίδας, τους τάφους των πατέρων και τα ιερά προσκυνήματα.

π.Δ.Α

ΤΟΥ ΑΟΙΔΙΜΟΥ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΚΥΡΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΔΟΥΚΑ
ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΤΕ ΠΑΠΑΝ ΓΡΗΓΟΡΙΟΝ

Σύμφωνα με τον μεγάλο ιστορικό μας Απ. Βακαλόπουλο, ο Νέος Ελληνισμός απλώνει τις ρίζες του στην αυτοκρατορία τα Νίκαιας, μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Φράγκους, το 1204. Με την παρακάτω επιστολή ο αυτοκράτορας Ιωάννης Γ’ Δούκας Βατάτζης (1222-1254) απαντά σε προηγηθείσα του πάπα Γρηγορίου Θ’ (1227-1241). Η επιστολή μπορεί να εκληφθεί ως το μανιφέστο του Νέου Ελληνισμού, που διακηρύσσει παγκοσμίως τον ασίγαστο πόθο του για την απελευθέρωση του σκλαβωμένου εθνικού  κέντρου και τον αγώνα των Ελλήνων για την διατήρηση της πολιτικής και πολιτιστικής κληρονομιάς τους, αρχαίας και μεσαιωνικής. Ταυτόχρονα, δείχνει ποια είναι η πρέπουσα απάντηση από πλευράς Ελληνισμού στις προσπάθειες προσέγγισης και στις αξιώσεις του παπισμού.

Το κείμενο δημοσιεύθηκε το πρώτον υπό του Ι. Σακελλίωνος, Ανέκδοτος επιστολή του αυτοκράτορος Ιωάννου Δούκα Βατάτση προς τον πάπα Γρηγόριον, Αθήναιον τ. 1 (1872), 372-378. Περιλαμβάνεται στο Α. Βακαλόπουλος, Πηγές της Ιστορίας του Νέου Ελληνισμού, Θεσ/νίκη 1965, 50-52.

*****

Ἰωάννης ἐν Χριστῷ τῷ Θεῷ πιστός βασιλεύς καί αὐτοκράτωρ Ῥωμαίων ὁ Δούκας τῷ ἁγιωτάτῳ πάπα τῆς πρεσβυτέρας Ῥώμης Γρηγορίῳ σωτηρίας καί εὐχῶν αἴτησιν.

Οι απεσταλμένοι της μακαριότητάς σου, όταν αφίχθηκαν προς την βασιλεία μου, παρέδωσαν σε αυτή γράμμα, για το οποίο αυτοί διατείνονταν ότι είναι της αγιότητός σου και ισχυρίζονταν ότι έχει σταλεί στην βασιλεία μου˙  η βασιλεία μου, όμως, βλέποντας με αποστροφή την ατοπία των γεγραμμένων, δεν το πολυπιστεύει ότι είναι δικό σου το γράμμα, αλλά κάποιου συντρόφου της εσχάτης ανοησίας, που έχει την ψυχή γεμάτη αλαζονεία και αυθάδεια. Πως θα μπορούσε να νομισθεί διαφορετικός, αυτός που θέλησε με  γράμματα να φερθεί προς την βασιλεία μου με αυτό τον τρόπο, σαν να επρόκειτο για κανέναν των ανωνύμων και άδοξων, ή να πω καλύτερα των αγνώστων και αφανών, αυτός που δεν μπορεί να διδαχθεί το πρέπον, ούτε από την πείρα των πραγμάτων, ούτε από το μέγεθος της εξουσίας; Αντίθετα, η αγιότητά σου έχει στολισθεί με φρόνηση και διάκριση διαφορετική από των πολλών. Γι’ αυτό και με δυσκολία το είχε η βασιλεία μου να πιστεύει ότι είναι δικό σου το γράμμα, πολύ δε περισσότερο ότι γράφτηκε αυτό για να σταλεί στην βασιλεία μου.

Αυτό το γράμμα τόνιζε, ότι στο δικό μας γένος των Ελλήνων βασιλεύει η σοφία, και,  ωσάν να πρόκειται για πηγή, από αυτήν παντού ανέβλυσαν σταγόνες˙  και είναι το σωστό για μας, που λάμπουμε από τέτοια διάκριση, να μην αγνοούμε την αρχαιότητα του θρόνου σου˙ σαν να πρόκειται για την απόδειξη κάποιου μεγάλου θεωρήματος που χρειάζεται μεγάλη σοφία για να το καταλάβει κανείς. Αν και ποιος από μας έχει  ανάγκη της σοφίας, για να καταλάβει ποιος είσαι και τι είδους είναι ο θρόνος σου;  Διότι αν ήταν και αυτός τοποθετημένος επάνω στα σύννεφα ή βρίσκονταν κάπου στα ψηλά, θα μας ήταν ίσως απαραίτητη κάποια μετεωρολογική γνώση, για ν’ αναγνωρίσουμε την φύση και σύστασή του, μαζί με τις θύελλες και τους κεραυνούς και όλα τα υπόλοιπα, όσα από την φύση τους φτιάχτηκαν για να βρίσκονται στα υψηλά˙ επειδή όμως είναι στηριγμένος στη γη, και δεν διαφέρει σε τίποτα από τους άλλους θρόνους, που φτιάχτηκαν ν’ αντέχουν αρχιερείς, πως λοιπόν να μην είναι πρόσφορη σε όλους; Ότι, βέβαια, από το δικό μας γένος άνθησε η γνώση και το αγαθό αυτής και διαδόθηκε στους άλλους, όσους φροντίζουν με επιμέλεια για την απόκτηση και την άσκησή της, αυτό σωστά ειπώθηκε. Εκείνο όμως πως αγνοήθηκε, ή και αν δεν αγνοήθηκε,  πως παρασιωπήθηκε,  το ότι μαζί με την σοφία που βασιλεύει σε μας, κληροδοτήθηκε στο δικό μας γένος η κοσμική αυτή βασιλεία από τον Μεγάλο Κωνσταντίνο, ο οποίος φρόντισε να προσθέσει στην εξουσία το σεμνό και το τίμιο, δια της ανταποκρίσεως στην του Χριστού κλήση; Διότι ποιος απ’ όλους αγνοεί ότι η κληρονομιά της διαδοχής του μεταβιβάστηκε στο δικό μας γένος και εμείς είμαστε οι κληρονόμοι και διάδοχοί του;

Έπειτα, εσύ ζητάς από μας να μην αγνοήσουμε  τον δικό σου θρόνο και τα προνόμιά του˙ πως εμείς δεν θα ανταπαιτήσουμε από σένα να μην παραβλέψεις  και ν’ αναγνωρίσεις το δικό μας δικαίωμα στην εξουσία και το κράτος της Κωνσταντινουπόλεως, το οποίο έλαβε την αρχή από των χρόνων του Μεγάλου Κωνσταντίνου, και αφού πέρασε από πολλούς άρχοντες μετά από εκείνον του δικού μας γένους, και παρατάθηκε για μια ολόκληρη χιλιετία, έφθασε μέχρι εμάς; Για παράδειγμα οι ιδρυτές της δυναστείας μου, αυτοί από το γένος των Δουκών και των Κομνηνών, για μην αναφέρω και τους άλλους, οι οποίοι κατάγονται από  γένη ελληνικά˙ αυτοί λοιπόν της δικιάς μου γενιάς, κατείχαν την αρχή της Κωνσταντινουπόλεως επί εκατοντάδες ετών˙ τους οποίους δηλαδή και η εκκλησία της Ρώμης και οι ιεραρχικώς προϊστάμενοί της τούς αναγόρευαν αυτοκράτορες Ρωμαίων. Πως λοιπόν σου φαινόμαστε ότι από πουθενά δεν έχουμε την αρχή και τη βασιλεία, ενώ ο Ιωάννης της Πρετούνας [1]  χειροτονήθηκε από σένα βασιλεύς; από πού το πρέπον στη βασιλεία του ευσεβούς και μεγάλου Κωνσταντίνου; ποιανού το επ’ αυτής δικαίωμα παρά αυτού που ήδη επικρατεί σ’ αυτή; Γιατί ούτε και η δική σου τίμια κεφαλή δεν επαινεί κάπου την άδικη γνώμη και την πλεονεκτική χείρα, και δεν τοποθετεί στη μοίρα του δικαίου την ληστρική και μιαιφόνο διάθεση, από την οποία διεφθάρησαν εξαρχής οι Λατίνοι και εκστράτευσαν εναντίον μας με ωμότητα τόση, όση δεν επέδειξαν ούτε οι Ισμαηλίτες στα μέρη της Συρίας και τη Φοινίκης˙ τους οποίους ο Θεός των εκδικήσεων τιμώρησε αξίως της ασεβείας τους. Εμείς δε, αν και αναγκαστήκαμε βίαια να μετακινηθούμε, κατέχουμε αμετακίνητα και αμετάπτωτα το δικαίωμα στην αρχή και το κράτος, με τη χάρη του Θεού˙ διότι αυτός που βασιλεύει, έθνους και λαού και πλήθους λέγεται ότι άρχει και εξουσιάζει και όχι λίθων και ξύλων, αυτών που συνιστούν τα τείχη και τους πύργους.

Περιείχε κι αυτό, τούτο το γράμμα˙ ότι δηλαδή οι κήρυκες της τιμιότητάς σου, περιτρέχοντες όλο τον κόσμο, ανακοίνωναν την σταυροφορία˙ και μαζεύτηκε μεγάλο πλήθος αριθμού ανδρών πολεμιστών και μάχιμων, σε διεκδίκηση της αγίας γης˙  από τους οποίους θ’ αφανιστεί το πλήθος των εχθρών και θα λάμψει το καλό της ειρήνης. Όταν ακούσαμε εμείς αυτά,  πληρωθήκαμε θυμηδίας και γίναμε έμπλεοι καλών ελπίδων, σκεπτόμενοι, όπως ήταν φυσικό, ότι οι εκδικητές αυτοί των Αγίων Τόπων θ’ αρχίσουν την εκδίκηση από την δικιά μας πατρίδα και θα υποβάλουν τους κατακτητές της σε ένδικη τιμωρία, επειδή βεβήλωσαν αγίους οίκους, επειδή σύλησαν αγία σκεύη, επειδή επέδειξαν κάθε είδους ανοσιούργημα κατά Χριστιανών. Επειδή όπως ήρθε το γράμμα, καλούσε βασιλέα της Κωνσταντινουπόλεως τον Ιωάννη, και τον ονόμαζε υιό αγαπημένο της δικής σας τιμιότητας˙  ο οποίος προ πολλού κατέλυσε αυτό τον βίο, για σένα όμως είναι ζωντανός και ενεργητικός, και σε βοήθεια και συνεργασία αυτού έλεγε [το γράμμα] ότι εξοπλίζονται οι νέοι αυτοί σταυροφόροι˙ γι’ αυτό παραιτούμαστε από το να σκεφτούμε κάτι καλό γι’ αυτά τα κηρύγματα και τις προετοιμασίες, και γελάμε,  αναλογιζόμενοι την ειρωνεία κατά των Αγίων Τόπων και τα παιχνίδια εις βάρος του Σταυρού˙ τα οποία εξαιτίας ιδιοτελών πλεονεξιών, επινοήθηκαν από τους περισσότερους και είναι εύσχημη πρόφαση και συγκάλυψη φίλαρχης και φιλάργυρης διάθεσης.

Επειδή ήθελε να μας νουθετήσει η τιμιότητά σου μέσω αυτού του γράμματος, και μας παραινούσε να μην παρενοχλούμε του φίλου σου Ιωάννη τη βασιλεία (αυτό είναι το ωφέλιμο και σωτήριο για την δική μου βασιλεία, [έλεγε]), θα ήθελε η δική μου βασιλεία να γνωρίζει η δική σου τιμιότητα, ότι δεν ξέρει η δική μου βασιλεία που είναι η επικράτεια και η εξουσία αυτού του Ιωάννη, σε ποιο μέρος της γης ή της θάλασσας, ούτε και επιθύμησε ποτέ κάτι από τα δικά του συμφέροντα. Αλλά αν ο λόγος γίνεται για την Κωνσταντινούπολη, ως του άμεσου ενδιαφέροντος εκείνου, και ημών ως αδίκως ιδιοποιουμένων αυτήν, εκείνο διαβεβαιώνουμε και δηλώνουμε στην αγιότητά σου και σε όλους τους Χριστιανούς, ότι ΠΟΤΕ ΔΕΝ ΘΑ ΠΑΥΣΟΥΜΕ ΝΑ ΜΑΧΟΜΑΣΤΕ ΚΑΙ ΝΑ ΠΟΛΕΜΟΥΜΕ ΑΥΤΟΥΣ ΠΟΥ ΠΑΡΑΚΡΑΤΟΥΝ ΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ, ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΘΑ ΑΔΙΚΟΥΣΑΜΕ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΘΕΣΜΟΥΣ ΤΗΣ ΠΑΤΡΙΔΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΤΑΦΟΥΣ ΤΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΘΕΙΑ ΚΑΙ ΙΕΡΑ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑΤΑ, ΑΝ ΔΕΝ ΑΓΩΝΙΖΟΜΑΣΤΕ ΜΕ ΟΛΗ ΜΑΣ ΤΗ ΔΥΝΑΜΗ ΓΙ’ ΑΥΤΑ. Αν κάποιος αγανακτεί μαζί μας επειδή πράττουμε αυτά και δυσχεραίνει και εξοπλίζεται εναντίον μας, έχουμε κι εμείς τα μέσα για ν’ αμυνθούμε από αυτόν˙  πρώτα τον Θεό της δικαιοσύνης, ο οποίος βοηθά όσους αδικούνται και αντιτάσσεται και είναι δυσμενής σε όσους αδικούν˙ έπειτα υπάρχουν και σε μας άρματα και ίπποι και πλήθος μάχιμων ανδρών και πολεμιστών, οι οποίοι πολλές φορές ανταγωνίστηκαν αυτούς τους σταυροφόρους και δεν βρέθηκαν δεύτεροι κανενός.  Και συ, ως μιμητής του Χριστού και διάδοχος του κορυφαίου των αποστόλων, και γνώστης των θείων και των ανθρώπινων και των νομίμων θεσμών, θα πρέπει να μας επαινέσεις που ριψοκινδυνεύουμε και μαχόμαστε υπέρ της πατρίδος και της συγγενούς αυτής, ελευθερίας. Διότι πως θα μπορούσαμε να ανεχθούμε, βλέποντας έτσι περιυβρισμένη, να έχει χάσει ολότελα την πρώτη δόξα και να έχει καταντήσει άντρο φονιάδων και σπήλαιο ληστών;
    Αλλά αυτά, αν θέλει ο Θεός, θα βρουν τέλος. Η βασιλεία μου επιθυμεί πολύ και ποθεί, να διατηρεί το απαιτούμενο σεβασμό για την εκκλησία της Ρώμης που είναι υπό σου,  και να την τιμά ως θρόνο του κορυφαίου των αποστόλων, και με την αγιότητά σου να έχει σχέση και τάξη υιού και να πράττει όσα αποβλέπουν σε τιμή και περιποίηση αυτής, μόνο αν και η δική σου αγιότητα δεν θελήσει να αγνοήσει περαιτέρω το δίκαιο που ανήκει στη δική μου βασιλεία, ούτε ανεπίσημα έτσι και ιδιωτικά να κάνει επαφή μέσω γραμμάτων.  Η μεν βασιλεία μου έφερε χωρίς λύπη την αμορφωσιά του γράμματος, για να ειρηνεύει με την αγιότητά σου και στους κομιστές συμπεριφέρθηκε με ήπιο τρόπο.

Μετάφραση κειμένου στα Νέα Ελληνικά: http://www.impantokratoros.gr/

(η έμφαση δική μας).

1) Πρόκειται για τον Jean de Candia-Nevers, γιο του Erard II, κόμη de Brienne. Ο Jean de Brienne έγινε βασιλεύς της Ιερουσαλήμ το 1210, όταν παντρεύτηκε την Μαρία, κόρη του Κορράδου Μομφερατικού. Διατήρησε τον τίτλο μέχρι το 1225, οπότε και πέρασε στον Φρειδερίκο Β’ Βαρβαρόσσα, μέσω του γάμου του με την Ισαβέλλα (ή Γιολάντα εγγονή του Κορράδου). Το 1229 έλαβε πρόσκληση από τους Φράγκους της λατινοκρατούμενης Ελλάδος, ν’ αναλάβει τον θρόνο της Κωνσταντινούπολης, ως αντιβασιλέας (Γεώργιος Ακροπολίτης, Χρονική Συγγραφή §27). Αποδέχθηκε την πρόσκληση με την προϋπόθεση να παντρευτεί ο νόμιμος διάδοχος Βαλδουίνος Β, γιος του Πέτρου de Courtenay, την δεύτερη κόρη του Μαρία (από την τρίτη του σύζυγο, Berenguela της Λεόν). Πέθανε το 1237 terminus post quem για την επιστολή. Ο Ιωάννης Βατάτζης γνώριζε πολύ καλά ότι όταν ο Jean de Brienne ανέλαβε τον θρόνο της Κωνσταντινούπολης είχε χάσει τον τίτλο του βασιλιά, κάτι που τονίζει στην απάντησή του στον πάπα.

 


Δευτέρα 2 Νοεμβρίου 2026

Πότε η αποτείχιση διολισθαίνει σε παρασυναγωγή και σχίσμα.

Η πατερική αποτείχιση δεν καταργεί ούτε παραβιάζει τους Ιερούς Κανόνες· αντιθέτως, αποτελεί πλήρη εφαρμογή της κανονικής νομοθεσίας της Εκκλησίας, λειτουργώντας ως οχύρωση (τείχος) του υγιαίνοντος πληρώματος απέναντι στην εισαχθείσα κακοδοξία.

Αποτελεί κανονικό μέτρο αυτοπροστασίας των πιστών από την αίρεση. Ωστόσο, υπερβαίνει τα πατερικά της όρια και διολισθαίνει σε παρασυναγωγή ή σχίσμα στις εξής συγκεκριμένες περιπτώσεις:

1. Διακοπή Κοινωνίας για Ηθικά, Διοικητικά ή Προσωπικά Θέματα

Δηλ. όταν ένας κληρικός ή λαϊκός διακόπτει την κοινωνία με τον επίσκοπό του προφασιζόμενος προσωπικά παραπτώματα, διοικητικές διαφωνίες ή ηθικά εγκλήματα («προφάσει τινῶν ἐγκλημάτων») πριν από τη συνοδική εξέταση και διάγνωση. Η ενέργεια αυτή χαρακτηρίζεται από τους Ιερούς Κανόνες ως φιλαρχία, φατρία και παρασυναγωγή, διότι διασπά αυθαίρετα την εκκλησιαστική ενότητα.

2. Ίδρυση Παράλληλων Θυσιαστηρίων & Αυθαίρετες Ιεροπραξίες.

Η μετάβαση κληρικού σε ξένη  Μητρόπολη και η άσκηση ιερατικών καθηκόντων χωρίς κανονικό απολυτήριο  συνιστά εισπήδηση και μετατρέπεται σε παρασυναγωγή.

3. Σφετερισμός της Συνοδικής Εξουσίας .

 Η αποτείχιση δεν παρέχει το δικαίωμα στον αποτειχισμένο να θεωρεί εαυτόν «Σύνοδο» και να κηρύσσει τον επίσκοπο καθαιρεμένο ή τα Μυστήρια της Εκκλησίας αυτόματα «ανυπόστατα»  προ της συνοδικής κρίσεως του επισκόπου.  Η τελεσίδικη αφαίρεση της ιερωσύνης και η επιβολή της καθαιρέσεως ανήκουν αποκλειστικά σε αρμόδια Σύνοδο. Όταν ο αποτειχισμένος αποκηρύσσει την ιερωσύνη του επισκόπου ως ανύπαρκτη προ της συνοδικής αποφάσεως, εκτρέπεται στην αυτόματη απώλεια της Ιερωσύνης και τη σχισματική συμπεριφορά.

4. Δημιουργία «Ιδιωτικής Εκκλησίας».

Όταν η διακοπή μνημοσύνου μετατρέπεται σε πλήρη απόρριψη ολόκληρου του εκκλησιαστικού σώματος, με τη δημιουργία μιας αυτόνομης «παράταξης» ή «παράλληλης δικαιοδοσίας» που αρνείται την επικοινωνία και τη μυστηριακή κοινωνία με τους υπόλοιπους Ορθοδόξους.

 Η κανονική αποτείχιση αποσκοπεί στην ελευθέρωση της Εκκλησίας από το σχίσμα που εισάγει ο αιρετίζων επίσκοπος. Αν όμως ο αποτειχισμένος απομονωθεί πλήρως υψώνοντας «δική του σημαία», δημιουργεί ο ίδιος νέο σχίσμα, το οποίο κατά τους Πατέρες είναι βαρύτερο και από την αίρεση.

 


Ο ρόλος της Αποτείχισης στην διαδικασία Σύγκλησης Μείζονος Συνόδου για την καταδίκη αίρεσης.

1. Η Αποτείχιση ως Πρώτο Στάδιο και Συναγερμός

 Βάσει του 15ου Ιερού Κανόνα της ΑΒ΄ Συνόδου (2ο μέρος), η αποτείχιση αποτελεί το πρώτο και άμεσο μέτρο αυτοπροστασίας των πιστών (κληρικών και λαϊκών) από τον πνευματικό συμμολυσμό, όταν ένας επίσκοπος κηρύσσει δημοσίως («γυμνῇ τῇ κεφαλῇ») προκατεγνωσμένη αίρεση. Η διακοπή μνημοσύνου δεν αποτελεί αυτοσκοπό, ούτε σημαίνει τη δημιουργία μιας ιδιωτικής ή αυτόνομης «Εκκλησίας». Λειτουργεί ως εκκλησιαστικός συναγερμός που καταγγέλλει την εισαχθείσα κακοδοξία και ευαισθητοποιεί το συνολικό σώμα της Εκκλησίας. Ο αποτειχισμένος δεν εισάγει σχίσμα, αλλά προστατεύει την Εκκλησία από το σχίσμα που προκαλεί ο αιρετίζων επίσκοπος.


2. Η Σύγκληση Μείζονος Συνόδου ως Τελικός Στόχος

Ένας από τους πρωτεύοντες στόχους της αποτείχισης είναι η επιτακτική απαίτηση για τη σύγκληση Μείζονος, Υπερτελούς ή Πανορθοδόξου Συνόδου.

Ο αποτειχισμένος κληρικός ή λαϊκός δεν σφετερίζεται τη συνοδική εξουσία ούτε καθαιρεί ατομικά τον επίσκοπο. Η τελεσίδικη κρίση, η εξέταση της διδασκαλίας και η επιβολή της ενεργείᾳ καθαιρέσεως (αφαίρεσης της Χάριτος της ιερωσύνης) ανήκουν αποκλειστικά στη Σύνοδο.

3. Η Εκκλησιολογική Σύνθεση

Η αποτείχιση χωρίς την επιδίωξη συνοδικής κρίσεως κινδυνεύει να διολισθήσει στον υποκειμενισμό, τον «ακυρωτισμό» ή την παρασυναγωγή. Η παθητική αναμονή μιας Συνόδου χωρίς διακοπή κοινωνίας εκθέτει το πλήρωμα στον αλυσιδωτό πνευματικό συμμολυσμό.

 Η κανονική αποτείχιση περιφρουρεί το υγιαίνον σώμα των πιστών μέχρις ότου συγκληθεί η αρμόδια Σύνοδος, η οποία θα θεραπεύσει οριστικά την εκκλησιαστική διαταραχή και θα αποκαταστήσει την ειρήνη και την αλήθεια στην Εκκλησία

 


Ποια είναι η διαδικασία σύγκλησης Μείζονος Συνόδου;


Η διαδικασία σύγκλησης και διεξαγωγής μιας Μείζονος ή Πανορθοδόξου Συνόδου διέπεται από το Κανονικό Δίκαιο, τα Πρακτικά των Αγίων Συνόδων και τη διαχρονική αγιοπατερική παράδοση (consensus Patrum).

Η κανονική αυτή πορεία διαρθρώνεται στα εξής συγκεκριμένα στάδια:

1. Πρωτοβουλία και Δικαίωμα Σύγκλησης

Η πρωτοβουλία σύγκλησης δεν αποτελεί αποκλειστικό προνόμιο ή μονοπώλιο ενός και μόνο Θρόνου. Όταν ανακύπτει μείζον δογματικό ζήτημα, κήρυγμα αιρέσεως ή αμφισβητούμενη σύνοδος, οποιαδήποτε Αυτοκέφαλη Εκκλησία ή Πατριαρχείο που διατηρεί την Ορθόδοξο Πίστη έχει το πλήρες κανονικό δικαίωμα να αναλάβει την πρωτοβουλία και να συγκαλέσει τις υπόλοιπες Εκκλησίες σε Μείζονα Σύνοδο.

2. Αποστολή Συνοδικών Γραμμάτων & Καθορισμός Ατζέντας

Η Εκκλησία που αναλαμβάνει την πρωτοβουλία αποστέλλει Συνοδικά  Γράμματα προς τους Προκαθημένους και τις Συνόδους των λοιπών Αυτοκεφάλων Εκκλησιών.

Στα γράμματα αυτά εκτίθεται το κανονικό ή δογματικό πρόβλημα (π.χ. η εξέταση αιρετικών διδασκαλιών ή η ακύρωση αντικανονικών αποφάσεων) και ορίζεται ο τόπος και ο χρόνος διεξαγωγής της Συνόδου.

3. Δικαστική & Δικονομική Διαδικασία (74ος Αποστολικός Κανόνας)

Εφόσον η Σύνοδος συγκροτηθεί από τους εκπροσώπους των Ορθοδόξων Εκκλησιών, ακολουθείται η τακτική εκκλησιαστική δικονομία:

  1. Εξετάζονται τα κείμενα, οι δηλώσεις ή οι συνοδικοί όροι των εγκαλουμένων με βάση την Αγία Γραφή, τους Ιερούς Κανόνες και τα Πρακτικά των Οικουμενικών Συνόδων.

2.      Βάσει του 74ου Αποστολικού Κανόνα, η Σύνοδος αποστέλλει τρεις διαδοχικές επίσημες κλήσεις (με αντιπροσωπεία Επισκόπων) στους κατηγορουμένους Αρχιερείς, προκειμένου να προσέλθουν και να απολογηθούν («οὐδεὶς κρίνεται ἀναπολόγητος»).

  1.  Εάν οι κατηγορούμενοι αρνηθούν να εμφανιστούν μετά και την τρίτη κλήση, η Σύνοδος προχωρεί στην εξέταση της υποθέσεως στην ερήμην τους διαδικασία.

4. Έκδοση της Αποφάσεως (Ψήφου)

  • Στην Περίπτωση Μετανοίας. Εάν οι εγκαλούμενοι προσέλθουν, αναγνωρίσουν το δογματικό/κανονικό σφάλμα και υπογράψουν Ορθόδοξο Ομολογία Πίστεως, η Σύνοδος δύναται να ασκήσει ποιμαντική οικονομία και να τους δεχθεί δια της μετανοίας στους θρόνους τους.
  • Στην Περίπτωση Αμετανοησίας. Εάν εμμείνουν στην αίρεση ή στην άρνηση προσέλευσης, η Σύνοδος εκδίδει την «ένδικο και κανονική καθαίρεση» και τον αναθεματισμό, αφαιρώντας τελεσίδικα το ενυπόστατο της ιερωσύνης και απογυμνώνοντάς τους από κάθε εκκλησιαστικό αξίωμα.

5.  Αποδοχή από το Πλήρωμα της Εκκλησίας

 Οι αποφάσεις της Συνόδου αποκτούν καθολικό κύρος όταν δοκιμαστούν και γίνουν δεκτές από την εκκλησιαστική συνείδηση του συνολικού πληρώματος (κλήρου και λαού), το οποίο αποτελεί τον αδιάψευστο φύλακα της Ορθοδοξίας.


Κυριακή 1 Νοεμβρίου 2026

Μετά τη Σύνοδο της Κρήτης: Η Κανονική Ευθύνη των Τεσσάρων Πατριαρχείων και η Οδός της Μείζονος Συνόδου

Έρευνα: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

Αναγνώρισαν οι απούσες Εκκλησίες τη  Σύνοδο της Κρήτης;

Οι τέσσερις (4) Ορθόδοξες Αυτοκέφαλες Εκκλησίες των Πατριαρχείων Αντιοχείας, Ρωσίας, Βουλγαρίας και Γεωργίας, εφόσον δεν αναγνώρισαν τη Σύνοδο της Κρήτης για δογματικούς λόγους , έπρεπε να την αποκηρύξουν ως αιρετική. Όφειλαν  να παύσουν την εκκλησιαστική κοινωνία με τις δέκα (10) Αυτοκέφαλες Εκκλησίες που συμμετείχαν στην εν λόγω Ψευδο-Σύνοδο. Δεν μπορούν να απορρίπτουν τη Σύνοδο και ταυτόχρονα να διατηρούν την κοινωνία με τις δέκα Εκκλησίες που εισήγαγαν «συνοδικώς» την Παναίρεση του Οικουμενισμού. Αυτό θα είχε ως συνέπεια:

1. Να σταματήσει  η μνημόνευση των ονομάτων των Προκαθημένων των δέκα Αυτοκεφάλων από τους Προκαθημένους των τεσσάρων.

2. Να μην υπάρχουν συλλείτουργα  κληρικών μεταξύ των δύο πλευρών.

3. Να μην υπάρχουν  ανταλλαγή Ειρηνικών Γραμμάτων μεταξύ των Προκαθημένων

4. Να μην συμμετέχουν εκπρόσωποι  των τεσσάρων Εκκλησιών σε κοινές επιτροπές διαλόγων με τις δέκα για «ένωση» με ετεροδόξους.

5. Να μην υπάρχει   συμμετοχή Προκαθημένων και εκπροσώπων των τεσσάρων σε μελλοντικές «Πανορθόδοξες Συνόδους» μαζί με τις δέκα Εκκλησίες.

Η σημερινή διαμορφωθείσα εκκλησιαστική κατάσταση μετά την Σύνοδο της Κρήτης.

Η κατάσταση σχετικά με την εκκλησιαστική κοινωνία των τεσσάρων αυτών Πατριαρχείων (Ρωσίας, Αντιοχείας, Βουλγαρίας, Γεωργίας) διαμορφώνεται ως εξής:

1. Πατριαρχείο Ρωσίας

Το Πατριαρχείο Ρωσίας έχει διακόψει την εκκλησιαστική/μυστηριακή κοινωνία με τέσσερις (4) Αυτοκέφαλες Εκκλησίες, λόγω της αναγνώρισης από πλευράς τους της Αυτοκεφαλίας της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας (2018–2020):

  • Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως
  • Πατριαρχείο Αλεξανδρείας
  • Εκκλησία της Ελλάδος (διακοπή κοινωνίας με τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και όσους αρχιερείς συλλειτουργούν/αναγνωρίζουν την ουκρανική αυτοκεφαλία)
  • Εκκλησία της Κύπρου (διακοπή κοινωνίας με τον Αρχιεπίσκοπο Κύπρου και τους συνειδητά συλλειτουργούντες αρχιερείς)

Με όλες τις υπόλοιπες Αυτοκέφαλες Εκκλησίες το Πατριαρχείο Ρωσίας διατηρεί κανονικά εκκλησιαστική κοινωνία.

2. Πατριαρχείο Αντιοχείας

Το Πατριαρχείο Αντιοχείας έχει εκκλησιαστική κοινωνία με ΟΛΕΣ τις αναγνωρισμένες Ορθόδοξες Αυτοκέφαλες Εκκλησίες. Η παλαιότερη διακοπή κοινωνίας με το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων (λόγω της δικαιοδοσιακής διαφοράς στο Κατάρ από το 2014) αποκαταστάθηκε επίσημα τον Οκτώβριο του 2023 από την Ιερά Σύνοδο του Πατριαρχείου Αντιοχείας.

3. Πατριαρχείο Βουλγαρίας

Το Πατριαρχείο Βουλγαρίας διατηρεί πλήρη εκκλησιαστική κοινωνία με ΟΛΕΣ τις Αυτοκέφαλες Ορθόδοξες Εκκλησίες. Δεν έχει προβεί σε καμία διακοπή κοινωνίας ούτε για τη Σύνοδο της Κρήτης (από την οποία απέσχε) ούτε για το Ουκρανικό ζήτημα.

4. Πατριαρχείο Γεωργίας

Το Πατριαρχείο Γεωργίας διατηρεί πλήρη εκκλησιαστική κοινωνία με ΟΛΕΣ τις Αυτοκέφαλες Ορθόδοξες Εκκλησίες. Παρά τη μη συμμετοχή του στη Σύνοδο της Κρήτης και τη διατήρηση ουδέτερης/επιφυλακτικής στάσης στο Ουκρανικό ζήτημα, δεν έχει διακόψει την κοινωνία με καμία Εκκλησία.

Το Κανονικό Δικαίωμα Συγκλήσεως Πανορθοδόξου Συνόδου και η Δικαστική Διαδικασία Καθαιρέσεως μετά τη Σύνοδο της Κρήτης

Εάν οι Αυτοκέφαλες Εκκλησίες και τα Πατριαρχεία που απείχαν από τη Σύνοδο της Κρήτης το 2016 θεωρούσαν ότι οι αποφάσεις της προσέβαλλαν τη δογματική ακρίβεια της Πίστεως, είχαν και διατηρούν το πλήρες κανονικό δικαίωμα να συγκροτήσουν Πανορθόδοξο ή Μείζονα Σύνοδο, προκειμένου να καταδικάσουν τις κακοδοξίες και να αποκαταστήσουν την εκκλησιαστική τάξη.

1. Θεμελίωση της Συνοδικότητας και της Κανονικής Αρμοδιότητας

Η κανονική θεμελίωση αυτής της δυνατότητας εδράζεται πρωτίστως στη φύση της συνοδικότητας της Ορθόδοξου Εκκλησίας, όπου το αλάθητο δεν ανήκει σε έναν πρώτο θρόνο ή σε μεμονωμένα πρόσωπα, αλλά στο σύνολο του εκκλησιαστικού σώματος, με όργανο εκφράσεως τη Σύνοδο. Όταν μια δογματική παρέκκλιση αφορά ολόκληρη την Εκκλησία, η επίσημη καταδίκη της δεν μπορεί να επιβληθεί από μια μεμονωμένη τοπική σύνοδο, αλλά απαιτεί τη σύγκληση Μείζονος Συνόδου. Στο πλαίσιο αυτό, τα υγιή τμήματα της Εκκλησίας διατηρούν την ισότιμη κανονική εξουσία να συνέλθουν εκτάκτως για την προάσπιση του δόγματος, όταν διαπιστώνουν την εισαγωγή αλλοτρίων διδασκαλιών.

Μια Μείζων ή Πανορθόδοξος Σύνοδος όχι μόνο μπορούσε να γίνει χωρίς το Οικουμενικό Πατριαρχείο, αλλά, εφόσον ο Οικουμενικός Πατριάρχης ελέγχεται για αίρεση ή άρνηση ορθοτομήσεως της Αληθείας, η σύγκληση μιας τέτοιας Συνόδου από τις υπόλοιπες Ορθόδοξες Εκκλησίες αποτελεί τη μόνη κανονική οδό για την καθαίρεση των κακοδόξων και την ελευθέρωση της Εκκλησίας από το σχίσμα.

2. Ιστορικά Προηγούμενα Ακυρώσεως Ψευδοσυνόδων

Η Εκκλησιαστική Ιστορία προσφέρει σαφή προηγούμενα ακυρώσεως και καταδίκης ψευδοσυνόδων από μεταγενέστερες ή ευρύτερες συνάξεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Εικονομαχική Ψευδοσύνοδος της Ιερείας (754 μ.Χ.), την οποία απέρριψαν τα Πατριαρχεία της Ανατολής και η Σύνοδος της Ρώμης, προετοιμάζοντας την οριστική της ακύρωση από τη Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδο το 787 μ.Χ. Παρομοίως, μετά την Ψευδοσύνοδο Φερράρας - Φλωρεντίας (1439 μ.Χ.), τα Ανατολικά Πατριαρχεία συνεδρίασαν στα Ιεροσόλυμα το 1443 μ.Χ. και στην Κωνσταντινούπολη το 1450 μ.Χ., καταδικάζοντας την ψευδένωση και ακυρώνοντας τις αποφάσεις της. Επίσης, κατά τη Μονοθελητική Κρίση, ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής και ο Άγιος Μάρτινος Ρώμης συγκρότησαν τη Σύνοδο του Λατερανού (649 μ.Χ.), καταδικάζοντας τα μονοθελητικά διατάγματα («Έκθεσις» και «Τύπος») πολύ πριν από τη σύγκληση της ΣΤ΄ Οικουμενικής Συνόδου.

3. Ο 15ος Ιερός Κανόνας της ΑΒ΄ Συνόδου και η Αποτείχιση

Η δυνατότητα αυτή συνδέεται στενά και με την εφαρμογή του 15ου Ιερού Κανόνα της ΑΒ΄ Συνόδου (861 μ.Χ.). Βάσει του κανόνα αυτού, όταν ένας επίσκοπος ή σύνοδος διδάσκει αίρεση «παρά των Αγίων Συνόδων ή Πατέρων κατεγνωσμένην», οι πιστοί και οι κληρικοί δικαιούνται —και υποχρεούνται— να διακόψουν την εκκλησιαστική κοινωνία προ συνοδικής κρίσεως, ώστε να προστατευθούν από τον πνευματικό συμμολυσμό. Ωστόσο, η αποτείχιση αυτή αποτελεί μόνο το πρώτο στάδιο αυτοπροστασίας της Εκκλησίας. Ο τελικός σκοπός του αγώνα είναι η σύγκληση μιας Οικουμενικής ή Πανορθοδόξου Συνόδου, η οποία θα αποφανθεί κυριαρχικά, θα καθαιρέσει τους αμετανόητους και θα επικυρώσει την Ορθόδοξη Πίστη.

4. Δικαιοδοσία και Υπερτοπικό Κύρος της Μείζονος Συνόδου

Επομένως, εάν τα τέσσερα Πατριαρχεία που απείχαν θεμελίωναν την αποχή τους σε αμιγώς δογματικούς λόγους —όπως η αμφισβήτηση της εκκλησιολογίας της Μιας Εκκλησίας ή η αναγνώριση ετεροδόξων ως εκκλησιών— είχαν το πλήρες κανονικό δικαίωμα να συγκροτήσουν Πανορθόδοξο Σύνοδο. Η ενέργεια αυτή δεν θα συνιστούσε σχίσμα, αλλά εκπλήρωση του συνοδικού τους χρέους για την ελευθέρωση της Εκκλησίας από την πλάνη. Μια τέτοια Σύνοδος θα διέθετε την ανώτατη υπερτοπική εξουσία και δικαιοδοσία να δικάσει και να καθαιρέσει τους επισκόπους που υπέγραψαν τις αποφάσεις της Κρήτης, ενεργώντας ως θεματοφύλακας της καθολικής Ορθοδοξίας, καθώς μια μεμονωμένη Τοπική Σύνοδος δεν έχει το δικαίωμα να επιβάλλει αμετάκλητες ποινές σε επισκόπους άλλης  δικαιοδοσίας.

5. Η Κανονική Δικαστική Διαδικασία (74ος Αποστολικός Κανόνας)

Για την επιβολή οποιασδήποτε ποινής, η Σύνοδος υποχρεούται να ακολουθήσει την απαραίτητη δικαστική διαδικασία που ορίζει ο 74ος Αποστολικός Κανόνας, καθώς η καθαίρεση δεν επιφέρεται αυτόματα  με μόνη την προσχώρηση σε κακοδοξία. Οι εγκαλούμενοι επίσκοποι διατηρούν το ενυπόστατο της ιερωσύνης τους ως υπόδικοι μέχρι τη ζώσα δικαστική απόφαση, και η Σύνοδος οφείλει να τους καλέσει τρεις φορές σε απολογία («ουδείς κρίνεται αναπολόγητος»). Εάν οι κατηγορούμενοι αρνηθούν να προσέλθουν, η Σύνοδος προχωρά στην εκδίκαση της υποθέσεως ερήμην.

6. Διαβάθμιση των Ποινών: Μετάνοια έναντι Αμετανοησίας

Κατά την εξέταση των κατηγορουμένων, η Σύνοδος διαφοροποιεί την ποινή ανάλογα με τη στάση τους, ακολουθώντας τα πατερικά πρότυπα της Γ΄, Δ΄ και Ζ΄ Οικουμενικής Συνόδου. Στην περίπτωση που οι κατηγορούμενοι προσέλθουν, αναγνωρίσουν το δογματικό σφάλμα της Συνόδου της Κρήτης και αναγνώσουν Ορθόδοξη Ομολογία Πίστεως, η Σύνοδος δύναται να ασκήσει ποιμαντική οικονομία και να τους δεχθεί δια της μετανοίας στο αρχιερατικό τους αξίωμα. Εάν όμως αρνηθούν να προσέλθουν ή εμείνουν αμετανόητοι στην κακοδοξία, η Σύνοδος εκδίδει την τελεσίδικη απόφαση καθαιρέσεως, η οποία αφαιρεί τη χάρη της ιερωσύνης και τους απογυμνώνει από κάθε εκκλησιαστικό τίτλο.

7. Εκκλησιολογική Σύνθεση και Αποκατάσταση της Ειρήνης

Συμπερασματικά, η συγκρότηση μιας τέτοιας Συνόδου αποτελεί την εκκλησιολογική ολοκλήρωση και τον τελικό κανονικό σκοπό της αποτειχίσεως. Ενώ η διακοπή μνημοσύνου βάσει του 15ου Κανόνα της ΑΒ΄ Συνόδου αποτελεί την άμεση αντίδραση των πιστών για την προστασία από την αιρετική διδασκαλία, η Μείζων ή Πανορθόδοξος Σύνοδος παραμένει το μόνο αρμόδιο θεσμικό όργανο που θεραπεύει οριστικά το σχίσμα, καθαίρει τους αμετανοήτους και αποκαθιστά την ειρήνη και την τάξη στην Εκκλησία του Χριστού.

 

 


Οι λόγοι απουσίας των τεσσάρων Αυτοκεφάλων Εκκλησιών από την Σύνοδο της Κρήτης και η σημερινή εκκλησιαστική κατάσταση μετά από αυτή.


Έρευνα: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου


Εισαγωγικά

Η πραγματοποίηση της Α Συνόδου της Ορθοδόξου Εκκλησίας στην Κρήτη το 2016 αποτελεί ένα από τα πιο πολυσυζητημένα ορόσημα της σύγχρονης Εκκλησιαστικής Ιστορίας. Ωστόσο, το ερώτημα που εξακολουθεί να κυριαρχεί στη δημόσια και ακαδημαϊκή συζήτηση παραμένει σταθερό: Ήταν η απουσία των τεσσάρων Τοπικών Εκκλησιών αμιγώς ζήτημα πίστεως και δογματικής διαφωνίας;

Η απάντηση δεν είναι μονοδιάστατη. Δεν μπορούμε να ισχυριστούμε ότι η αποχή των Πατριαρχείων Αντιοχείας, Ρωσίας, Βουλγαρίας και Γεωργίας οφειλόταν αποκλειστικά σε δογματικούς λόγους.

Όπως αποδεικνύουν τα στοιχεία της έρευνας, η μη προσέλευση των τεσσάρων αυτών Εκκλησιών υπήρξε το αποτέλεσμα ενός ιδιαίτερα σύνθετου πλέγματος παραγόντων.

  • Δικαιοδοσιακών αμφισβητήσεων και διοικητικών τριβών,
  • Γεωπολιτικών σκοπιμοτήτων και συσχετισμών ισχύος,
  • Διαφωνιών γύρω από τις διαδικασίες και τους κανόνες πρωτοκόλλου καθώς και
  • Δογματικών ενστάσεων που προβλήθηκαν κατά την περίοδο της προσυνοδικής προετοιμασίας.

Στο άρθρο που ακολουθεί, εξετάζουμε όλες τις πτυχές του θέματος, αναδεικνύοντας τις παρασκηνιακές και θεσμικές αιτίες που οδήγησαν στην απουσία των τεσσάρων Εκκλησιών

Η Στ΄ Σύναξη των Προκαθημένων των Ορθοδόξων Εκκλησιών (Σαμπεζύ 2016).

Η Στ΄ Σύναξη των Προκαθημένων των Αγίων Ορθοδόξων Εκκλησιών, η οποία συνήλθε από τις 21 έως τις 28 Ιανουαρίου 2016 στο Ορθόδοξο Κέντρο του Οικουμενικού Πατριαρχείου στο Σαμπεζύ (Chambésy) της Γενεύης, αποτελεί τον πλέον καθοριστικό και συνάμα τελικό  σταθμό στην τελική ευθεία προς τη σύγκληση της  Συνόδου της Κρήτης.

Η  Σύναξη αυτή κλήθηκε να λάβει τις τελικές θεσμικές, διοργανωτικές και θεματολογικές αποφάσεις, αίροντας τα ανυπέρβλητα εμπόδια δεκαετιών.

Η επιλογή του τόπου διεξαγωγής της Συνάξεως υπήρξε το πρώτο μεγάλο διπλωματικό στοίχημα. Αρχικώς, η Σύναξη είχε προγραμματισθεί να συνέλθει στην ιστορική έδρα του Οικουμενικού Πατριαρχείου, στο Φανάρι της Κωνσταντινουπόλεως. Ωστόσο, η κατάρριψη του ρωσικού μαχητικού αεροσκάφους από τις τουρκικές ένοπλες δυνάμεις στα σύνορα με τη Συρία στα τέλη του 2015 πυροδότησε μια οξύτατη διπλωματική και γεωπολιτική κρίση μεταξύ Ρωσίας και Τουρκίας. Η κρίση αυτή κατέστησε απαγορευτική τη μετάβαση της αντιπροσωπείας της Εκκλησίας της Ρωσίας και του Πατριάρχη Μόσχας Κυρίλλου στην Τουρκία.

Προκειμένου να διασφαλιστεί η πανορθόδοξη ενότητα και η φυσική παρουσία της ρωσικής Εκκλησίας, ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος αποφάσισε τη μεταφορά της Συνάξεως στο Πατριαρχικό Κέντρο στο Σαμπεζύ της Γενεύης. Παράλληλα, για τους ίδιους γεωπολιτικούς λόγους, αποφασίστηκε η μεταφορά της ίδιας της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου από τον Ναό της Αγίας Ειρήνης Κωνσταντινουπόλεως στην Ορθόδοξη Ακαδημία Κρήτης στο Κολυμπάρι Χανίων. Η απόφαση αυτή κοινοποιήθηκε με Πατριαρχικά Γράμματα στις 4 Ιανουαρίου 2016 και έγινε ομοφώνως αποδεκτή από τις Αυτοκέφαλες Εκκλησίες.

 Συμμετοχή, Φυσικές Απουσίες και Εκπροσωπήσεις Προκαθημένων

Στις εργασίες της Στ΄ Συνάξεως προήδρευσε ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος. Παρά την κρισιμότητα των περιστάσεων, η φυσική εκπροσώπηση των Προκαθημένων δεν υπήρξε καθολική, καθώς τρεις Προκαθήμενοι απουσίαζαν για διαφορετικούς λόγους και εκπροσωπήθηκαν από συνοδικές αντιπροσωπείες.

Παρουσία Αυτοπροσώπως

Έντεκα (11) Προκαθήμενοι συμμετείχαν αυτοπροσώπως στις εργασίες της Συνάξεως:

  • Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος
  • Ο Πατριάρχης Αλεξανδρείας και πάσης Αφρικής Θεόδωρος Β΄
  • Ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων Θεόφιλος Γ΄
  • Ο Πατριάρχης Μόσχας και πασών των Ρωσιών Κύριλλος
  • Ο Πατριάρχης Σερβίας Ειρηναίος
  • Ο Πατριάρχης Ρουμανίας Δανιήλ
  • Ο Πατριάρχης Βουλγαρίας Νεόφυτος
  • Ο Πατριάρχης-Καθολικός Γεωργίας Ηλίας Β΄
  • Ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Χρυσόστομος Β΄
  • Ο Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Αναστάσιος
  • Ο Αρχιεπίσκοπος Πρέσωφ, Τσεχίας και Σλοβακίας Ραστισλάβ

Ιδιαίτερης ιστορικής σημασίας υπήρξε η άρση της κανονικής εκκρεμότητας για τον Αρχιεπίσκοπο Τσεχίας και Σλοβακίας Ραστισλάβ. Η Εκκλησία της Τσεχίας και Σλοβακίας δεν είχε προσκληθεί στην Ε΄ Σύναξη του 2014 λόγω αντικανονικών ενεργειών κατά την εκλογή του. Ωστόσο, στις 14 Ιανουαρίου 2016, η Αγία και Ιερά Σύνοδος του Οικουμενικού Πατριαρχείου, κατόπιν παρακλητικής επιστολής του Ραστισλάβ, προέβη κατ' οικονομίαν στην αναγνώρισή του, αποκαθιστώντας την κανονική τάξη και επιτρέποντας την ισότιμη συμμετοχή του στο Σαμπεζύ.

Απουσίες Προκαθημένων και Αίτια

Τρεις (3) Προκαθήμενοι απουσίασαν από τη Σύναξη και εκπροσωπήθηκαν από εξουσιοδοτημένες αρχιερατικές αντιπροσωπείες:

  1. Πατριαρχείο Αντιοχείας (Πατριάρχης Ιωάννης Ε΄). Ως δηλωθείσα αιτία για τη μη προσέλευση του Πατριάρχη προβάλλονται λόγοι υγείας και υπηρεσιακά κωλύματα, ωστόσο, όπως αποδείχθηκε από τη μεταγενέστερη στάση της αντιπροσωπείας του, επρόκειτο για «διπλωματική αδιαθεσία», καθώς ο Πατριάρχης Αντιοχείας επέλεξε να μην παραστεί λόγω της ανεπίλυτης δικαιοδοσιακής διαμάχης με το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων για το Εμιράτο του Κατάρ, ενώ επικεφαλής της αντιπροσωπείας ορίσθηκε ο Μητροπολίτης Γερμανίας και Κεντρικής Ευρώπης Ισαάκ.
  2. Εκκλησία της Πολωνίας (Μητροπολίτης Βαρσοβίας Σάββας). Ως δηλωθείσα αιτία για τη μη προσέλευση προβλήθηκε η σοβαρή επιδείνωση της κατάστασης της υγείας του, ενώ ως συμπληρωματικό αίτιο ο Μητροπολίτης Σάββας εξέφρασε παράλληλα τη δυσαρέσκειά του για την αιφνίδια αλλαγή του τόπου διεξαγωγής (από την Κωνσταντινούπολη στη Γενεύη), καθώς είχε ήδη προγραμματίσει τη μετάβασή του στο Φανάρι, δίνοντας παράλληλα πλήρη πληρεξουσιότητα εκπροσώπησης στον Επίσκοπο Σιεμιατίτσε Γεώργιο.
  3. Εκκλησία της Ελλάδος (Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Ιερώνυμος Β΄):

Ως δηλωθείσα αιτία για τη μη προσέλευση προβάλλονταν «προσωπικοί λόγοι» (όπως αναγράφηκε στο αρχικό προσκλητήριο έγγραφο και στο επίσημο ανακοινωθέν), ωστόσο ως ουσιαστικό αίτιο—όπως αποδείχθηκε σε μεταγενέστερη συνεδρίαση της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος στις 4 Φεβρουαρίου 2016, όπου ο Αρχιεπίσκοπος κατέθεσε σφραγισμένο απόρρητο φάκελο στο αρχείο της Αρχιγραμματείας—επιστηρίχθηκε ότι η απουσία του οφειλόταν σε ενέργειες και παρασκηνιακές αμφισβητήσεις που υπονόμευαν τα κανονικά δικαιώματα και το κύρος της Εκκλησίας της Ελλάδος, ενώ τη συνοδική αντιπροσωπεία συγκρότησαν οι Μητροπολίτες Ηλείας Γερμανός, Περιστερίου Χρυσόστομος και Μεσσηνίας Χρυσόστομος.

3. Θεματολογία και Θεσμικές Αποφάσεις για την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο

Η Στ΄ Σύναξη των Προκαθημένων ολοκλήρωσε έναν τεράστιο όγκο εργασιών, ορίζοντας το κανονικό, διοργανωτικό και δικονομικό πλαίσιο της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου. Αποφασίσθηκε  ΟΜΟΦΩΝΩΣ η σύγκληση της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου στην Ορθόδοξη Ακαδημία Κρήτης (Κολυμπάρι Χανίων) από τις 18 έως τις 27 Ιουνίου 2016. Το πρόγραμμα προέβλεπε Πανορθόδοξο Συλλείτουργο την Κυριακή της Πεντηκοστής (19 Ιουνίου) στον Μητροπολιτικό Ναό Αγίου Μηνά Ηρακλείου και έναρξη των συνοδικών συνεδριών τη Δευτέρα του Αγίου Πνεύματος (20 Ιουνίου).

Η Σύναξη επεξεργάσθηκε και ψήφισε άρθρο προς άρθρο τον Κανονισμό Οργανώσεως και Λειτουργίας της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου. Ο Κανονισμός καθόρισε:

  • Τη σύνθεση των αντιπροσωπειών (έως 24 αρχιερείς ανά Εκκλησία).
  • Την προεδρία του Οικουμενικού Πατριάρχη primus inter pares.
  • Τη διαδικασία διεξαγωγής των συζητήσεων και την ισχύ των αποφάσεων (πανορθόδοξο κύρος).
  • Τον τρόπο ενσωμάτωσης τροπολογιών.

Από τα αρχικά δέκα (10) θέματα του Πινακίου της Α΄ Προσυνοδικής Διασκέψεως (1976), η Σύναξη οριστικοποίησε τα έξι (6) κείμενα που θα υποβάλλονταν στη Σύνοδο:

  1. Η αποστολή της Ορθοδόξου Εκκλησίας εν τω συγχρόνω κόσμω
  2. Η Ορθόδοξος Διασπορά.
  3. Το Αυτόνομον εν τη Ορθοδόξω Εκκλησία και ο τρόπος ανακηρύξεως αυτού:
  4. Το Μυστήριον του Γάμου και τα κωλύματα αυτού.
  5. Η σπουδαιότης της νηστείας και η τήρησις αυτής σήμερον.
  6. Σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας προς τον λοιπόν χριστιανικόν κόσμον:

Σημείωση παραπομπής θεμάτων: Τα ακανθώδη ζητήματα του Αυτοκεφάλου και των Διπτύχων παραπέμφθηκαν σε μελλοντική Σύνοδο λόγω μη επιτεύξεως πανορθόδοξης ομοφωνίας στις Προπαρασκευαστικές Επιτροπές. Το θέμα του Κοινού Ημερολογίου/Πασχαλίου διαγράφηκε οριστικά, καθώς πολλές Εκκλησίες δήλωσαν ανέτοιμες για μια τέτοια αλλαγή.

Συγκροτήθηκε η Πανορθόδοξη Γραμματεία της Συνόδου, αποτελούμενη από έναν εκπρόσωπο κάθε Αυτοκέφαλου Εκκλησίας, υπό τον συντονισμό του Μητροπολίτη Ελβετίας Ιερεμία, με αρμοδιότητα τη γραμματειακή υποστήριξη, τις διαπιστεύσεις ΜΜΕ και τη δημοσίευση των πρακτικών.

Αποφασίσθηκε η επίσημη δημοσίευση όλων των προσυνοδικών κειμένων για την υπεύθυνη ενημέρωση του ποιμνίου. Επίσης, εγκρίθηκε η παρουσία ετερόδοξων παρατηρητών από τη Ρωμασιοκαθολική Εκκλησία, τις Αρχαίες Ανατολικές Εκκλησίες, την Αγγλικανική Κοινωνία, το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών (ΠΣΕ) κ.ά., αποκλειστικά κατά την έναρξη και τη λήξη των εργασιών της Συνόδου, χωρίς δικαίωμα λόγου ή ψήφου.

Αναλυτικός Έλεγχος Μη Υπογραφής Κειμένων και Εκκλησιαστικές Αιτίες

Παρά την επίτευξη συμφωνίας στα περισσότερα σημεία, η Στ΄ Σύναξη των Προκαθημένων σημαδεύτηκε από σοβαρότατες διαφοροποιήσεις και αρνήσεις υπογραφής, οι οποίες αποκάλυψαν τα βαθιά ρήγματα στους κόλπους της Ορθοδοξίας.

Α. Η Ολική Άρνηση Υπογραφής του Πατριαρχείου Αντιοχείας

Η αντιπροσωπεία του Πατριαρχείου Αντιοχείας, υπό τον Μητροπολίτη Γερμανίας Ισαάκ, αρνήθηκε να υπογράψει:

  1. Τον Κανονισμό Οργανώσεως και Λειτουργίας της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου.
  2. Τις Αποφάσεις και τα Πρακτικά της Στ΄ Συνάξεως των Προκαθημένων.
  3. Το προσυνοδικό κείμενο «Το Μυστήριον του Γάμου και τα κωλύματα αυτού».

Τα Αίτια της Στάσεως της Αντιοχείας.

Το Μάρτιο του 2013, η Ιερά Σύνοδος του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων εξέλεξε τον Αρχιμανδρίτη Μακάριο Μαυρογιαννάκη ως «Αρχιεπίσκοπο Καττάρων» με έδρα τη Ντόχα. Το Πατριαρχείο Αντιοχείας αντέδρασε σφοδρά, καταγγέλλοντας αντικανονική εισπήδηση σε ξένη εκκλησιαστική επαρχία, καθώς θεωρεί ότι ολόκληρη η Αραβική Χερσόνησος και ο Περσικός Κόλπος ανήκουν ανέκαθεν στη δική του κανονική δικαιοδοσία.

Παρά τις αλλεπάλληλες διαμεσολαβητικές προσπάθειες του Οικουμενικού Πατριαρχείου (Αθήνα 2013, Γενεύη 2015) και τη μεσολαβητική πρόταση του Αρχιεπισκόπου Κύπρου, το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων αρνήθηκε να ανακαλέσει ή να τροποποιήσει τον τίτλο του Αρχιεπισκόπου Κατάρ πριν από τη Σύνοδο. Τον Απρίλιο του 2014, η Αντιόχεια διέκοψε επίσημα την ευχαριστιακή κοινωνία με τα Ιεροσόλυμα.

Κατά τη Σύναξη του 2016, ο Μητροπολίτης Ισαάκ έθεσε ως απόλυτο τελεσίγραφο (εκ των ουκ άνευ) την επίλυση του ζητήματος του Κατάρ. Όταν ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων Θεόφιλος αρνήθηκε τη μετονομασία του τίτλου σε «Ανατολικής Αραβίας», η αντιπροσωπεία της Αντιοχείας αρνήθηκε να υπογράψει οποιοδήποτε κείμενο και απείχε  από το Πανορθόδοξο Συλλείτουργο των Προκαθημένων, επωμιζόμενη την ευθύνη της διασπάσεως της ευχαριστιακής ενότητας.

Β. Η Άρνηση Υπογραφής της Εκκλησίας της Γεωργίας στο Κείμενο του Γάμου

Η αντιπροσωπεία της Εκκλησίας της Γεωργίας, υπό τον Πατριάρχη-Καθολικό Ηλία Β΄, συμμετείχε στη Σύναξη και υπέγραψε τις γενικές αποφάσεις, αλλά αρνήθηκε κατηγορηματικά να υπογράψει το κείμενο «Το Μυστήριον του Γάμου και τα κωλύματα αυτού».

Τα Αίτια της Στάσεως της Γεωργίας.

Το Ζήτημα των Μεικτών Γάμων.

Η παράγραφος 5 του κειμένου προέβλεπε ότι ο γάμος Ορθοδόξων με ετεροδόξους κωλύεται μεν κατά κανονική ακρίβεια (Κανών 72 της Πενθέκτης εν Τρούλλω Συνόδου), δύναται όμως να ευλογηθεί κατά συγκατάβασιν και φιλανθρωπίαν (οικονομία), υπό τον ρητό όρο ότι τα τέκνα θα βαπτισθούν και θα ανατραφούν στην Ορθόδοξη Εκκλησία. Η Εκκλησία της Γεωργίας (εστηριγμένη σε απόφαση της Συνόδου της από το 1998) υποστήριξε ότι ο μεικτός γάμος είναι ανυπόστατος και απαγορευμένος. Ισχυρίστηκε ότι η εισαγωγή της «οικονομίας» σε ένα πανορθόδοξο συνοδικό κείμενο μετατρέπει την εξαίρεση σε κανόνα, κάτι που υπερέβαινε τις αρμοδιότητες της Συνόδου.

Η γεωργιανή αντιπροσωπεία απαίτησε αυστηρότερη φρασεολογία στην παράγραφο 10 (ζητώντας τη λέξη «απορρίπτεται» αντί του «δεν αποδέχεται») για τα σύμφωνα συμβιώσεως ομοφύλων ή ετεροφύλων προσώπων.

 Παρά τις ειδικές διαβουλεύσεις που διοργάνωσε το Οικουμενικό Πατριαρχείο στο Φανάρι τον Απρίλιο του 2016, προσφέροντας εναλλακτικές διατυπώσεις (όπως την εξαίρεση της Εκκλησίας της Γεωργίας από την εφαρμογή της οικονομίας), η Ιερά Σύνοδος της Γεωργίας στις 25 Μαΐου 2016 απέρριψε τις συμβιβαστικές προτάσεις, καθιστώντας τη μη υπογραφή οριστική.

Γ. Η Εξέλιξη της Στάσεως των Λοιπών Εκκλησιών

Για την πλήρη αντικειμενικότητα της ιστορικής εικόνας, πρέπει να διευκρινιστεί η στάση των υπολοίπων Εκκλησιών ως προς τα προσυνοδικά κείμενα:

  • Το κείμενο «Σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας προς τον λοιπόν χριστιανικόν κόσμον»: Το κείμενο αυτό είχε εγκριθεί ομοφώνως στην Ε΄ Προσυνοδική Πανορθόδοξη Διάσκεψη (Δεκέμβριος 2015) και εντάχθηκε στην ημερήσια διάταξη από τη Σύναξη του 2016. Ωστόσο, μετά τη Σύναξη (την άνοιξη του 2016), η Εκκλησία της Γεωργίας και η Εκκλησία της Βουλγαρίας εξέδωσαν συνοδικές αποφάσεις με τις οποίες απέρριπταν το κείμενο ως δογματικά ασαφές, διαφωνώντας με τη χρήση του όρου «Εκκλησία» για τους ετεροδόξους.
  • Το κείμενο «Η αποστολή της Ορθοδόξου Εκκλησίας εν τω συγχρόνω κόσμω»: Το κείμενο αυτό δεν είχε υπογραφεί στην Ε΄ Προσυνοδική από τις Εκκλησίες Ρωσίας και Γεωργίας. Ωστόσο, κατά τη Στ΄ Σύναξη του 2016, επήλθαν οι απαραίτητες διορθώσεις και το κείμενο ΥΠΟΓΡΑΦΤΗΚΕ  από όλες τις παρούσες Εκκλησίες, πλην της Αντιοχείας που απείχε  συνολικά.

 

 

 

Η Τελική στάση του Πατριαρχείου Ρωσίας.

 

 

Η τελική απόφαση του Πατριαρχείου Ρωσσίας να μην προσέλθει στην Αγία και Μεγάλη Σύνοδο της Κρήτης λήφθηκε στις 13 Ιουνίου 2016. Η στάση αυτή διαμορφώθηκε μέσα από ένα πλέγμα επισήμων αιτιολογιών, ουσιαστικών διαφωνιών επί των κειμένων, αλλά και βαθύτερων εκκλησιολογικών και γεωπολιτικών ανταγωνισμών.

Λίγες ημέρες πριν από την έναρξη της Συνόδου, οι Εκκλησίες της Βουλγαρίας (1 Ιουνίου), της Αντιοχείας (6 Ιουνίου) και της Γεωργίας (10 Ιουνίου) ανακοίνωσαν διαδοχικά ότι δεν θα συμμετάσχουν.  Το Πατριαρχείο Ρωσίας υποστήριξε ότι, σύμφωνα με τις πανορθόδοξες αποφάσεις, η Σύνοδος απαιτεί τη φυσική παρουσία και τη σύμφωνη γνώμη και των 14 Αυτοκεφάλων Εκκλησιών. Με την αποχή τριών Εκκλησιών, η Ρωσική Εκκλησία ισχυρίστηκε ότι ακυρωνόταν η αρχή της ομοφωνίας και συνεπώς οι αποφάσεις της Συνόδου θα στερούνταν πανορθόδοξου κύρους.

Στις 3 Ιουνίου 2016, ο Πατριάρχης Μόσχας Κύριλλος πρότεινε τη σύγκληση έκτακτης Πανορθόδοξης Προσυνοδικής Διασκέψεως πριν από τις 10 Ιουνίου, για να αντιμετωπιστεί η ανακύψασα κρίση. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο απέρριψε την πρόταση αυτή (στις 6 Ιουνίου), επισημαίνοντας ότι δεν υπήρχε θεσμικό πλαίσιο για την αναθεώρηση της ήδη δρομολογημένης συνοδικής διαδικασίας «την δωδεκάτην ώρα». Η άρνηση αυτή χρησιμοποιήθηκε από τη Μόσχα ως επιπλέον λόγος απουσίας.

Επίσης η  Εκκλησία της Ρωσίας ζητούσε την επανεξέταση και τροποποίηση βασικών κειμένων, όπως «Σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας προς τον λοιπόν χριστιανικόν κόσμον» και «Η αποστολή της Ορθοδόξου Εκκλησίας εν τω συγχρόνω κόσμω» (το οποίο είχε αρνηθεί να υπογράψει στην Ε΄ Προσυνοδική το 2015, ΑΛΛΑ ΥΠΕΓΡΑΨΕ ΤΟΝ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟ ΤΟΥ 2016).

Επίσης η  ρωσική αντιπροσωπεία πίεζε συστηματικά για τον περιορισμό των κανονικών αρμοδιοτήτων του Οικουμενικού Πατριάρχη ως Προέδρου της Συνόδου, θέτοντας ζητήματα από τον τρόπο διεύθυνσης των συζητήσεων μέχρι και τη χωροθεσία των καθισμάτων των Προκαθημένων στην αίθουσα.

Η Εκκλησία της Ρωσσίας συνέδεσε ευθέως την ετοιμότητά της για συμμετοχή στη Σύνοδο με τις ενέργειες του Οικουμενικού Πατριαρχείου στην Ουκρανία, απειλώντας επανειλημμένα από το 2015 με αποχή εάν το Φανάρι συνέχιζε τις επαφές με τους Ουκρανούς ορθοδόξους. Η Μόσχα ακολούθησε μια διαχρονική τακτική κωλυσιεργίας και ανασχετικών ελιγμών. Επιδίωκε να περιορίσει την οικουμενική αποστολή της Κωνσταντινούπολης και να προβάλει τη δική της αριθμητική και γεωπολιτική ισχύ στον ορθόδοξο κόσμο.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Οι λόγοι αποχής δεν αφορούσαν την ουσία των θεμάτων στο σύνολό τους, καθώς οι Εκκλησίες αυτές είχαν συμμετάσχει ενεργά και είχαν συνομολογήσει στη διαμόρφωση της θεματολογίας κατά τα προσυνοδικά στάδια. Η αποχή τους χαρακτήρισε σε μεγάλο βαθμό τυπικές, πολιτικές και τακτικές σκοπιμότητες.