Τρίτη 10 Νοεμβρίου 2026

Ο Όσιος Θεόδωρος ο Στουδίτης και η Αποτείχιση: Θεολογική, Κανονική και Ιστορική Θεώρηση


Επιμέλεια έρευνας:  πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

1. Το Ιστορικό και Εκκλησιολογικό Πλαίσιο της Στουδιτικής Ομολογίας

Ο Όσιος Θεόδωρος ο Στουδίτης (759–826 μ.Χ.) δεσπόζει στην εκκλησιαστική ιστορία της Βυζαντινής περιόδου, ως η πλέον εμβληματική μορφή ομολογιακού σθένους, μοναστικής αναμορφώσεως και κανονικής ακρίβειας. Η δράση και η θεολογική του παρακαταθήκη διαμορφώθηκαν μέσα από τις συμπληγάδες δύο μεγάλων εκκλησιολογικών και δογματικών κρίσεων που συντάραξαν την Αυτοκρατορία κατά τον 8ο και 9ο αιώνα: τη Μοιχειανική έριδα (806–811 μ.Χ.) και τη δεύτερη φάση της Εικονομαχίας (815–843 μ.Χ.).

Στη Μοιχειανική έριδα, ο Όσιος Θεόδωρος μαζί με τον γέροντά του Όσιο Πλάτωνα και τη στουδιτική αδελφότητα, ορθώθηκε απέναντι στην αντικανονική ανοχή και συνοδική αμνήστευση του παράνομου γάμου του αυτοκράτορος Κωνσταντίνου ΣΤ΄ με τη Θεοδότη από τον ιερουργήσαντα πρεσβύτερο Ιωσήφ (τον επικληθέντα «μοιχοζεύκτη»). Όταν η τοπική Σύνοδος του 809 μ.Χ. αποκατέστησε τον Ιωσήφ και αναθεμάτισε όσους δεν δέχονταν την εκκλησιαστική οικονομία επί του ζητήματος, ο Όσιος Θεόδωρος διέκοψε αμέσως την εκκλησιαστική κοινωνία και το μνημόσυνο του Πατριάρχου Αγίου Νικηφόρου και των συν αυτώ επισκόπων, θεωρώντας ότι η σχετικοποίηση των Θείων Εντολών χάριν της πολιτικής εξουσίας συνιστά αλλοτρίωση του ήθους και της Πίστεως της Εκκλησίας.

Στη δεύτερη φάση της Εικονομαχίας, υπό τον αυτοκράτορα Λέοντα Ε΄ τον Αρμένιο (815 μ.Χ.), ο Όσιος Θεόδωρος ηγήθηκε του ανταιρετικού αγώνος, όταν η ψευδοσύνοδος της Αγίας Σοφίας αποκήρυξε την Αγία Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδο (787 μ.Χ.) και επανέφερε την εικονομαχική κακοδοξία. Ευρισκόμενος σε συνεχείς εξορίες, φυλακίσεις και σκληρούς δαρμούς, ο Όσιος ανέπτυξε μέσω των περίφημων Επιστολών του ένα πλήρες, οργανωμένο και θεολογικά θεμελιωμένο σύστημα κανονικής αποτείχισης, λειτουργικής διαποίμανσης και ομολογίας Πίστεως.

 

2. Η Θεολογία του Μολυσμού από τη μνημόνευση.

Στον πυρήνα της στουδιτικής εκκλησιολογίας βρίσκεται η διδασκαλία για τον πνευματικό μολυσμό (συμμολυσμό) που προκαλείται στον πιστό από την εκκλησιαστική κοινωνία και τη μνημόνευση αιρετιζόντων ή συμβιβαζομένων ποιμένων. Ο Όσιος Θεόδωρος διατυπώνει με απόλυτη σαφήνεια την πατερική θεμελίωση της αποτείχισης, συμπυκνώνοντας τη διδασκαλία του στη χαρακτηριστική ρήση:

«Πλήν μολυσμόν ἔχει ἡ κοινωνία ἐκ μόνου τοῦ ἀναφέρειν αὐτῷ, κἂν ὀρθόδοξος εἴη ὁ ἀναφέρων»

Σύμφωνα με τον Στουδίτη Πατέρα, η αναφορά του ονόματος του Επισκόπου κατά τη Θεία Λειτουργία (στα Ιερά Δίπτυχα) δεν αποτελεί μια τυπική διοικητική πράξη ή μια ουδέτερη ευχή. Όπως ερμηνεύει ο Θεόδωρος Ανδίδων και υιοθετούν οι Αγιορείτες Πατέρες του 13ου αιώνα στη δογματική επιστολή τους προς τον λατινόφρονα αυτοκράτορα Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγο, η μνημόνευση του Αρχιερέως επί των Αδύτων σημαίνει ότι ο λειτουργός και οι προσερχόμενοι πιστοί αποδέχονται την «τελείαν συγκοινωνίαν» και μετέχουν πλήρως στην πίστη του μνημονευομένου.

Αρχή των Συγκοινωνούντων Δοχείων

Ο Όσιος Θεόδωρος εξηγεί ότι, όταν ο Επίσκοπος κηρύσσει δημοσίως κακοδοξία ή κοινωνεί με αιρετικούς, η μνημόνευσή του μεταδίδει τον μολυσμό αλυσιδωτά σε όσους κοινωνούν μαζί του εν γνώσει. Η πνευματική αυτή μεταδοτικότητα διέπεται από τις εξής κανονικές παραδοχές:

  • Ο μνημονεύων ταυτίζεται λειτουργικά και δογματικά με τον μνημονευόμενο. Εάν ο Προεστώς έχει αποκλίνει από την Ορθόδοξο Πίστη, ο λειτουργός που τον μνημονεύει καθίσταται συνένοχος στην ασέβεια, ακόμη κι αν ο ίδιος διακρατεί ιδιωτικά ορθόδοξο φρόνημα.
  • Ο εκκλησιαστικός μολυσμός δεν σημαίνει την ακαριαία, αυτόματη αφαίρεση της Ιερωσύνης  από τον ακατάκριτο ακόμη Επίσκοπο, ούτε την ακυρότητα των μυστηρίων του προ της συνοδικής καθαιρέσεως. Σημαίνει, όμως, τη μίανση των μυστηρίων, δηλαδή, ότι η Θεία Ευχαριστία παύει να παρέχει άφεση αμαρτιών και μετατρέπεται σε κρίμα και κατάκριμα για τους «εν γνώσει» συμμετέχοντες.
  •  Βάσει του 10ου Αποστολικού Κανόνα και του 2ου της εν Αντιοχεία Συνόδου, όποιος συμπροσεύχεται ή κοινωνεί εκκλησιαστικά με ακοινώνητο ή αιρετίζοντα καθίσταται και ο ίδιος ακοινώνητος.

 

3. Ορισμός και Αμετακίνητα Όρια της Εκκλησιαστικής Οικονομίας

Ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια της στουδιτικής θεολογίας είναι η αποσαφήνιση της έννοιας, του σκοπού και των ορίων της Εκκλησιαστικής Οικονομίας (Οἰκονομία) σε αντιπαραβολή προς την Κανονική Ακρίβεια (Ἀκρίβεια). Ο Όσιος Θεόδωρος διατυπώνει τον απαράβατο πατερικό κανόνα:

«Οἰκονομίας γάρ ὅρος, ὡς οἶσθα, μήτε τι τῶν κειμένων ἀθετεῖν καθόλου» (=Όπως γνωρίζεις, ο κανόνας της εκκλησιαστικής οικονομίας είναι να μην καταργείται απολύτως τίποτα από όσα έχουν καθιερωθεί»)

 

Ο Στουδίτης Πατέρας  παρομοιάζει την οικονομία με τον έμπειρο πηδαλιούχο, ο οποίος, ευρισκόμενος εν μέσω σφοδρής καταιγίδας, υποχωρεί ελαφρώς και προσωρινά στρέφοντας το πηδάλιο, προκειμένου να διασώσει το σκάφος της Εκκλησίας και να επανέλθει αμέσως μόλις κοπάσει ο κίνδυνος στην ευθεία πορεία της Ακρίβειας. Εάν ο πηδαλιούχος αφήσει το πλοίο να παρασύρεται διαρκώς από τον άνεμο, τότε δεν ασκεί οικονομία, αλλά προκαλεί ναυάγιο και εκπίπτει στην παρανομία.

Η Κανονική Ακρίβεια αποτελεί τον αρχικό και τελικό στόχο της Εκκλησίας, επιτάσσοντας την πλήρη τήρηση των Ιερών Κανόνων και τη διακοπή κάθε κοινωνίας με την κακοδοξία. Σε περιπτώσεις ανθρώπινης αδυναμίας ή φόβου διωγμού, επιστρατεύεται η Πρόσκαιρη Εκκλησιαστική Οικονομία, ως παιδαγωγική συγκατάβαση, με απαρέγκλιτη προϋπόθεση τη μη αθέτηση δογμάτων ή κανόνων. Τέλος, η Επαναφορά στην Ακρίβεια στοχεύει στη σταδιακή θεραπεία των «ασθενούντων προβάτων» και την πλήρη αποκατάσταση της κανονικής τάξεως.

Ανάλυση των Επιστολών 40 και 49 προς τον Μοναχό Ναυκράτιο

Στις Επιστολές 40 και 49 προς τον μαθητή του Όσιο Ναυκράτιο, ο Όσιος Θεόδωρος παρέχει εξαιρετικά λεπτές και διακριτικές οδηγίες για τη διαχείριση κληρικών και πιστών που βρέθηκαν εγκλωβισμένοι στους διωγμούς:

  • Επιστολή 40 : Ο Όσιος εξετάζει την περίπτωση πρεσβυτέρου που μνημονεύει αιρετίζοντα Επίσκοπο αποκλειστικά «φόβῳ διωγμοῦ». Επιτρέπει στους ορθοδόξους μοναχούς να αποδεχθούν τον ιερέα αυτόν σε κοινωνική συνεστίαση, συμπροσευχή (κοινή ψαλμωδία) και ευλογία βρωμάτων («εἰς συνεστίασιν καὶ ψαλμῳδίαν καὶ εὐλογίαν βρωμάτων»). Ωστόσο, απαγορεύει αυστηρότατα τη συμμετοχή στη Θεία Μετάληψη από τα χέρια του. Η οικονομία ισχύει μόνο για τα δευτερεύοντα, ώστε να μην παραλυθεί το ασθενές πρόβατο, αλλά στα καίρια (Θεία Κοινωνία) τηρείται η ακρίβεια προς αποφυγή του συμμολυσμού.
  • Επιστολή 49 : Ο Όσιος αντιμετωπίζει την περίπτωση ορθοδόξου ιερέως που μνημονεύει ορθόδοξο στο φρόνημα Επίσκοπο, ο οποίος, όμως, Επίσκοπος μνημονεύει από φόβο αιρετικό Μητροπολίτη. Ο Στουδίτης εξηγεί ότι η προσωρινή ανοχή προς τον ιερέα αυτόν έχει αμιγώς θεραπευτικό χαρακτήρα. Σκοπός είναι να ενισχυθεί σταδιακά η συνείδηση του κληρικού, ώστε να οδηγηθεί στην πλήρη διακοπή μνημοσύνου και την επάνοδο στην κανονική ακρίβεια.

 

4. Η Λειτουργική Διαποίμανση εν καιρώ Διωγμού

Όταν η αίρεση επικρατεί στους δημόσιους ναούς, οι χώροι αυτοί μετατρέπονται, κατά τον Μέγα Βασίλειο και τον Όσιο Θεόδωρο τον Στουδίτη, σε «κοινούς οἴκους» (βεβηλωμένους). Προκειμένου το ορθόδοξο ποίμνιο να μην εισέρχεται σε «εκκλησία ασεβών», η λατρεία μεταφέρεται εκτός των ναών, στις «κατ' οίκον συνάξεις».

Οδηγίες της Επιστολής 632 για τη Χρήση του Αγίου Αντιμινσίου

Στην Επιστολή 632, ο Όσιος Θεόδωρος εξειδικεύει τις κανονικές προϋποθέσεις υπό τις οποίες ένας αποτειχισμένος ορθόδοξος ιερέας επιτρέπεται να επιτελεί τη Θεία Λειτουργία σε ιδιωτικούς ευκτήριους οίκους ή παρεκκλήσια:

  • Η Θεία Λειτουργία τελείται απαραιτήτως πάνω σε καθαγιασμένο Άγιο Αντιμίνσιο, το οποίο έχει καθαγιασθεί από ορθόδοξο Επίσκοπο. Το Αντιμίνσιο αναπληρώνει την Αγία Τράπεζα και συνδέει τη μυστική σύναξη οργανικά με το σώμα της Καθολικής Εκκλησίας.
  • Ο ιδιοκτήτης του οίκου, οι ψάλτες, ο διακονούντες και οι προσερχόμενοι πιστοί οφείλουν να είναι αυστηρά ορθόδοξοι στο φρόνημα και αποτειχισμένοι από την αίρεση.
  • Ο ευκτήριος οίκος δεν πρέπει να έχει χρησιμοποιηθεί προηγουμένως για λειτουργίες ή συμπροσευχές αιρετικών.

Μυστική Διακονία και Μεταμφιέσεις

Για την εξασφάλιση των Μυστηρίων στο διωκόμενο ποίμνιο, ο Όσιος Θεόδωρος συντόνισε ένα εκτεταμένο δίκτυο μετακινούμενων ιερέων. Όπως αναφέρει ο ίδιος σε επιστολή του προς τον Ναυκράτιο, εξαιτίας του μένους των εικονομάχων αρχών, οι ιερείς αναγκάζονταν να κρύβονται σε σπήλαια και να περιέρχονται τις οικίες μεταμφιεσμένοι με λαϊκά ενδύματα («μεταμφιασαμένους ἐσθῆτα λαϊκῶν»), προκειμένου να προσφέρουν μυστικά («λανθανόντως διακονίαν») τα Άχραντα Μυστήρια στους πιστούς.

 

5. Τα Κανονικά Όρια της Αποτείχισης: Αποφυγή Σχίσματος και  Παρασυναγωγής

Παρά τον ανυποχώρητο αγώνα του κατά της αιρέσεως, ο Όσιος Θεόδωρος ο Στουδίτης υπήρξε αυστηρότατος φρουρός της εκκλησιαστικής τάξεως, διακρίνοντας καθαρά τη νόμιμη ομολογιακή αποτείχιση από την αντικανονική εκτροπή στο σχίσμα και την παρασυναγωγή.

Η Ομολογία «Οὐκ ἐσμέν ἀποσχίσται»

Ο Όσιος Θεόδωρος διακήρυξε με παρρησία προς τους κατηγόρους του:

«Οὐκ ἐσμέν ἀποσχίσται... τῆς τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας»

Ο Στουδίτης Πατήρ ξεκαθαρίζει ότι η διακοπή μνημοσύνου από αιρετίζοντα Επίσκοπο δεν συνιστά απόσχιση από την Εκκλησία, διότι ο πιστός δεν αποκόπτεται από το Σώμα του Χριστού, αλλά αφορίζεται (τειχίζεται) από τον ψευδεπίσκοπο, για να προστατεύσει την ενότητα της Πίστεως.

Η Κανονική Αποτείχιση, θεμελιωμένη στο 2ο μέρος του 15ου Κανόνα της ΑΒ΄ Συνόδου, συνιστά τη διακοπή μνημοσύνου αιρετίζοντος Επισκόπου πριν από τη συνοδική κρίση· διατηρεί αμυντικό χαρακτήρα με μνημόνευση «πάσης επισκοπής Ορθοδόξων», προστατεύοντας τους πιστούς από τον συμμολυσμό, διασφαλίζοντας την ενότητα με τον Χριστό και αναμένοντας την κρίση Ορθοδόξου Συνόδου. Αντιθέτως, η Παρασυναγωγή ή το Σχίσμα (31ος Αποστολικός, 11ος Καρθαγένης, 15ος ΑΒ΄ 1ο μέρος) αφορά την αυθαίρετη ίδρυση «παράλληλης ενορίας», τη συγκρότηση αυτόνομης Ιεραρχίας και τις αντικανονικές χειροτονίες, πράξεις που συνιστούν κατάληψη ξένης εξουσίας, δημιουργία φατρίας και τελική έκπτωση από το υγιαίνον σώμα της Εκκλησίας.

Η Μνημόνευση «Πάσης Επισκοπής Ορθοδόξων»

Για να δηλωθεί ότι ο αποτειχισμένος ιερέας δεν μετατρέπεται σε αυτόνομη, «ακέφαλη» ή σχισματική μονάδα, ο Όσιος Θεόδωρος όριζε ότι στις μυστικές συνάξεις ο λειτουργός απαλείφει το όνομα του επιχώριου αιρετίζοντος Επισκόπου και μνημονεύει «πάσης επισκοπής Ορθοδόξων». Με τον τρόπο αυτό διαδηλώνεται η οργανική ενότητα της σύναξης με το υγιαίνον τμήμα της Καθολικής Ορθοδόξου Εκκλησίας σε ολόκληρη την Οικουμένη.

6. Η Διαχρονική Απήχηση της Στουδιτικής Παρακαταθήκης

Η διδασκαλία και η ποιμαντική πράξη του Οσίου Θεοδώρου του Στουδίτου αναγνωρίστηκαν διαχρονικά από την Ορθόδοξο Εκκλησία ως ο θεμελιώδης «Καταστατικός Χάρτης» για τη διαχείριση των εκκλησιαστικών κρίσεων και των αιρέσεων.

Η Μαρτυρία των Αγιορειτών Πατέρων (13ος Αιώνας)

Όταν ο αυτοκράτωρ Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγος και ο λατινόφρων Πατριάρχης Ιωάννης Βέκκος επιχειρούσαν να επιβάλουν την ψευδένωση της Λυών (1274 μ.Χ.), οι Αγιορείτες Πατέρες απέστειλαν δογματική ομολογιακή επιστολή προς τον αυτοκράτορα. Στην επιστολή αυτή, προκειμένου να θεμελιώσουν την υποχρεωτικότητα της αποτείχισης και τη διακοπή μνημοσύνου του Βέκκου, παρέθεσαν αυτούσιες τις επιστολές του Οσίου Θεοδώρου του Στουδίτου.

Οι Οσιομάρτυρες Αγιορείτες υπογράμμισαν ότι η αναφορά του ονόματος του αιρετίζοντος Αρχιερέως στα Άδυτα αποτελεί «τελείαν συγκοινωνίαν» στην κακοδοξία του, επικαλούμενοι τη στουδιτική διδασκαλία ως την αψευδή πυξίδα της Ορθοδόξου Εκκλησιολογίας. Η στουδιτική αυτή παρακαταθήκη παραμένει έως σήμερα το αδιάσειστο θεμέλιο για τη διαφύλαξη της Πατερικής Ακρίβειας, της συνοδικής τάξεως και της σωτηριολογικής καθαρότητας των Αγίων Μυστηρίων.

 


Κυριακή 8 Νοεμβρίου 2026

ΑΠΟΤΕΙΧΙΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΣΥΝΟΔΙΚΟΤΗΤΑ.



Έρευνα: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου.

Σε περιόδους γενικευμένης κρίσεως και αιρέσεως, όταν δεν υπάρχουν τοπικά αποτειχισμένοι Ορθόδοξοι Επίσκοποι, η Ορθόδοξη Συνοδικότητα δεν καταργείται ούτε αδρανοποιείται, διότι δεν εξαρτάται από μια μεμονωμένη τοπική διοικητική δομή, αλλά από την καθολική συνείδηση του πληρώματος της Εκκλησίας.

Σύμφωνα με τη διδασκαλία των Αγίων Πατέρων (Μέγας Βασίλειος, Όσιος Θεόδωρος Στουδίτης) και το Κανονικό Δίκαιο, η συνοδικότητα εφαρμόζεται σε τέτοιες περιπτώσεις μέσω των εξής τεσσάρων πυλώνων:

1. Σύνδεση με το Οικουμενικό «Υγιαίνον Μέρος» της Εκκλησίας

Όταν μια τοπική Επαρχία ή Σύνοδος νοσεί δογματικά, η Εκκλησία διαιρείται στο «νοσοῦν μέρος» και στο «ὑγιαῖνον μέρος». Ο αποτειχισμένος κληρικός ή λαϊκός, ακόμη κι αν δεν έχει στην τοπική του περιφέρεια αποτειχισμένο επίσκοπο, διατηρεί την αόρατη και ορατή ενότητα με το «υγιαίνον μέρος» των Ορθοδόξων Επισκόπων, κληρικών και λαϊκών ανά την Οικουμένη, οι οποίοι ορθοτομούν τον λόγο της Αληθείας. Ο Μέγας Βασίλειος (Επιστολή 263) επισημαίνει ότι η ορθοδοξία μιας τοπικής κοινότητας κρίνεται από τη συμφωνία πίστεως με το πλήθος των ορθοφρονούντων επισκόπων της Οικουμένης.

2. Ο Λαός και ο Κλήρος ως Φρουροί της Συνοδικότητας

Όπως διακηρύσσει η Εγκύκλιος των Πατριαρχών της Ανατολής (1848), «ὁ ὑπερασπιστὴς τῆς θρησκείας ἐστὶν αὐτὸ τὸ σῶμα τῆς Ἐκκλησίας, ἤτοι αὐτὸς ὁ λαός».

Η συνοδικότητα δεν είναι μια απλή γραφειοκρατική συνεδρίαση, αλλά η οργανική σύμπνοια του σώματος του Χριστού. Όταν οι ποιμένες σιωπούν ή κακοδοξούν, η ομολογία και η αποτείχιση του πληρώματος αποτελεί πράξη διαφύλαξης της συνοδικής Παραδόσεως.

3. Η Αποτείχιση ως «Συναγερμός» εν Αναμονή Συνόδου

 Η διακοπή μνημοσύνου (15ος Κανόνας ΑΒ΄ Συνόδου) είναι πρώτο  αμυντικό τείχος αυτοπροστασίας από τον πνευματικό συμμολυσμό.

Η αποτείχιση λειτουργεί ως πνευματικός συναγερμός στο σώμα της Εκκλησίας. Ο τελικός σκοπός του αγώνα είναι η ετοιμασία του εδάφους για τη σύγκληση μιας Ορθοδόξου ή Πανορθοδόξου Συνόδου, η οποία θα εξετάσει την αίρεση, θα απευθύνει τις κανονικές κλήσεις σε απολογία και θα εκδώσει την τελεσίδικη αφαίρεση της ιερωσύνης («καθαιρέσεως ψῆφον») από τους αμετανοήτους.

 

4. Τι Απαγορεύει η Πατερική Τάξη (Αποφυγή Αυτονομίας και Παρασυναγωγής)

Η απουσία αποτειχισμένων επισκόπων ΔΕΝ επιτρέπει την παραβίαση των Ιερών Κανόνων.  Οι αποτειχισμένοι παραμένουν τμήμα της Μιάς Εκκλησίας και δεν αυτοανακηρύσσονται «αυτόνομη Εκκλησία».Σε περιόδους όπου η σύγκληση Συνόδου καθυστερεί λόγω δυσμενών συγκυριών, οι πιστοί διακρατούν την ακρίβεια της Πίστεως με υπομονή, κατ' οίκον προσευχή και προσφυγή σε αδιαβλήτους ιερείς, γνωρίζοντας ότι η Θεία Χάρις δεν εκβιάζεται με αντικανονικές πρωτοβουλίες.

Δημιουργία ΟΜΟΛΟΓΙΑΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ .

Σε περιόδους εξάρσεως αιρέσεως, οι αποτειχισμένοι Ορθόδοξοι (κληρικοί, μοναχοί και λαϊκοί) μπορούν να συγκροτούν ομολογιακούς συλλόγους, αδελφότητες ή συνδέσμους για τον καλύτερο συντονισμό του ομολογιακού αγώνα.

Η εκκλησιαστική ιστορία επιβεβαιώνει ότι τέτοιες μορφές συσπειρώσεως υπήρξαν πάντοτε πολύτιμα όργανα περιφρούρησης της Πίστεως, υπό την απαράβατη προϋπόθεση ότι τηρούνται τα κανονικά και εκκλησιολογικά όρια.

1. Τι ΕΠΙΤΡΕΠΕΤΑΙ και είναι ΩΦΕΛΙΜΟ στους Ομολογιακούς Συλλόγους

·         Η αλληλοβοήθεια των διωκομένων πιστών, η πνευματική στήριξη, η διοργάνωση συνευρέσεων, η έκδοση ενημερωτικού/θεολογικού υλικού και η κατηχητική οικοδομή του πληρώματος.

·         Η συντονισμένη σύνταξη και διαμαρτυρία μέσω κοινών υπομνημάτων, επιστολών και ομολογιών προς τις εκκλησιαστικές αρχές και τον λαό (όπως έπραξαν οι Ηγούμενοι επί Οσίου Θεοδώρου του Στουδίτου το 815 μ.Χ.).

·         Το πλήρωμα της Εκκλησίας, ως φρουρός της Παραδόσεως, ασκεί την ηθική του υποχρέωση να στηλιτεύει την κακοδοξία και να διεκδικεί τη διατήρηση της ορθής Πίστεως.

2. Τα ΑΠΑΡΑΒΑΤΑ ΟΡΙΑ (Τι δεν επιτρέπεται)

Για να μην διολισθήσει ο ομολογιακός σύλλογος σε παρασυναγωγή, σχίσμα ή εκκλησιολογικό υποκειμενισμό, οφείλει να σέβεται τα εξής όρια:

  1.  Ο ομολογιακός σύλλογος είναι σύνδεσμος προσώπων/μελών της Εκκλησίας (του «υγιαινόντως τμήματος»). Δεν μετατρέπεται σε παράλληλη «διοικούσα αρχή» ούτε αυτοανακηρύσσεται αυτόνομη «Εκκλησία».
  2. Ο σύλλογος δεν έχει την εξουσία να δικάσει, να καθαιρέσει θεσμικά επισκόπους, να ανακηρύξει θρόνους ως κενούς.
  3. Οι ιερουργίες και η λατρευτική ζωή των αποτειχισμένων κληρικών του συλλόγου οφείλουν να τηρούν τους Ιερούς Κανόνες (31ος και 35ος Αποστολικοί), αποφεύγοντας την αυθαίρετη ίδρυση παράλληλων δικαιοδοσιών.
  4. Ο αντικειμενικός σκοπός της δράσεως του συλλόγου δεν είναι η μόνιμη αυτόνομη ύπαρξη, αλλά η προετοιμασία του εδάφους για τη σύγκληση μιας Ορθοδόξου Συνόδου, η οποία είναι η μόνη αρμόδια να επιλύσει θεσμικά την εκκλησιαστική κρίση.

 

Η ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΙΣΜΕΝΩΝ ΕΙΝΑΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΟΔΙΚΟΤΗΤΑ;

Η  εκκλησιαστική επικοινωνία και ενότητα των αποτειχισμένων είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της Ορθοδόξου Συνοδικότητας και είναι απόλυτα θεμελιωμένη στην Αγιοπατερική Παράδοση και το Κανονικό Δίκαιο.

Η αποτείχιση (βάσει του 15ου Ιερού Κανόνα της ΑΒ΄ Συνόδου) δεν αποτελεί ατομικό απομονωτισμό, ιδιωτική «αποχή» ή ατομοκρατική πρωτοβουλία, αλλά ομολογιακή πράξη του ζώντος σώματος της Εκκλησίας.

Σύμφωνα με τη διαχρονική συμφωνία των Αγίων Πατέρων (consensus Patrum), η σημασία της επικοινωνίας των αποτειχισμένων αναλύεται στους εξής άξονες:

 

1. Η Φανέρωση του «Υγιαίνοντος Μέρους» της Εκκλησίας

  • Οικουμενική Κοινωνία Πίστεως: Όπως διδάσκει ο Μέγας Βασίλειος, σε περιόδους όπου η διοικητική ηγεσία νοσεί δογματικά, η Εκκλησία διαιρείται στο «νοσοῦν μέρος» (τους αιρετίζοντες) και στο «ὑγιαῖνον μέρος» (τους Ορθοδόξους).
  • Μυστηριακή και Πνευματική Συγκοινωνία: Οι αποτειχισμένοι κληρικοί, μοναχοί και λαϊκοί οφείλουν να διατηρούν πλήρη λειτουργική, μυστηριακή και πνευματική επικοινωνία μεταξύ τους και με κάθε ορθοφρονούν τμήμα της Εκκλησίας ανά την Οικουμένη. Η ενότητα αυτή φανερώνει ότι η Εκκλησία του Χριστού παραμένει ορατή, ζώσα και συνοδική.

2. Η Αποφυγή του Ατομικισμού και του Εκκλησιολογικού Υποκειμενισμού

  • Η επικοινωνία και ο διάλογος μεταξύ των αποτειχισμένων προστατεύει τον αγώνα της Ορθοδοξίας από την παγίδα του ατομικού υποκειμενισμού, όπου ο καθένας θα γινόταν «αυτόνομος κριτής» των πάντων. Αυτή διέπεται από την κανονική ακρίβεια. Οι αποτειχισμένοι επικοινωνούν με όσους κρατούν την Αλήθεια, ενώ απέχουν «εν γνώσει» από όσους κοινωνούν με την αίρεση, τηρώντας την αρχή των «συγκοινωνούντων δοχείων».

 

3. Η Αποτείχιση ως «Συναγερμός» για τη Μελλοντική Σύνοδο

  • Προετοιμασία της Συνοδικής Δικαιώσεως: Η διακοπή μνημοσύνου λειτουργεί ως πνευματικός συναγερμός στο σώμα της Εκκλησίας.
  • Συντονισμός του Πληρώματος: Η επικοινωνία των αποτειχισμένων προετοιμάζει το έδαφος ώστε, όταν οι ιστορικές συνθήκες το επιτρέψουν, οι Ορθόδοξοι Επίσκοποι να συγκληθούν σε Σύνοδο, να εξετάσουν την αίρεση, να απευθύνουν τις κανονικές κλήσεις σε απολογία (74ος Αποστολικός) και να επιβάλουν την τελεσίδικη καθαίρεση στους αμετανοήτους.

 

4. Τα Απαράβατα Κανονικά Όρια της Επικοινωνίας

Για να παραμείνει η επικοινωνία των αποτειχισμένων γνήσια εκφράστρια της Συνοδικότητας, οφείλει να σέβεται τους Ιερούς Κανόνες:

  • Όχι Εισπήδηση (35ος Αποστολικός Κανόνας): Η αποτείχιση δεν παρέχει σε πρεσβυτέρους την εξουσία να κινούνται αυθαίρετα σε αλλότριες Μητροπόλεις.
  • Όχι Παρασυναγωγή (31ος Αποστολικός, 11ος Καρθαγένης): Δεν επιτρέπεται η ίδρυση «αυτόνομων» παράλληλων δικαιοδοσιών ή η αυθαίρετη τέλεση μυστηρίων εκτός εκκλησιαστικής τάξεως.

Όπως διακηρύσσει ο Άγιος Γρηγόριος ο Νύσσης: «τῆς γὰρ αἱρέσεως ἀποσχιζόμενοι, τῇ εὐσεβείᾳ διαπαντὸς ἐνραπτόμεθα· τότε ἄῤῥηκτον βλέποντες τὸν τῆς Ἐκκλησίας χιτῶνα, ὅταν ἀποῤῥαγῇ τῆς πρὸς τὴν αἵρεσιν κοινωνίας»

---------------------------------------------------------------------------------------

Ο Όσιος Θεόδωρος ο Στουδίτης, κατά τη διάρκεια των χαλεπών διωγμών της Μοιχειανικής ερίδος (795–811 μ.Χ.) και της Β΄ Εικονομαχίας (815–826 μ.Χ.), διαμόρφωσε έναν πραγματικό «καταστατικό χάρτη» για την επικοινωνία, τον συντονισμό και τη διαποίμανση των αποτειχισμένων μοναχών, κληρικών και λαϊκών.

Μέσα από τις εκατοντάδες επιστολές του, ο Όσιος απέδειξε ότι η αποτείχιση δεν είναι παθητικός απομονωτισμός, αλλά ζώσα, συντονισμένη και οργανωμένη ομολογία της Εκκλησίας.

Ο τρόπος με τον οποίο οι Άγιοι Πατέρες συντόνιζαν αυτή την επικοινωνία διαρθρώνεται σε πέντε βασικούς άξονες:

 

1. Αδιάλειπτο Δίκτυο Επιστολογραφίας από την Εξορία

Παρά τις αυστηρές προφυλακίσεις, τις απομονώσεις στα Πριγκηπόνησα και τις εξορίες, ο Όσιος Θεόδωρος διατήρησε ένα ευρύτατο δίκτυο κρυφής αλληλογραφίας με μαθητές του (όπως ο Όσιος Ναυκράτιος, ο Ευόδιος, ο Θαλλέλαιος), ηγουμένους, μοναχές, λαϊκούς αξιωματούχους και ξένους επισκόπους.Μέσω των επιστολών αυτών, εμψύχωνε το διασκορπισμένο ποίμνιο της Μονής Στουδίου, έλυνε καθημερινές απορίες και παρείχε σαφείς κατευθύνσεις για τη διατήρηση της ενότητας στην Αλήθεια.

2. Ποιμαντική Οικονομία για τη Διατήρηση της Αδελφικής Κοινωνίας

Για να μην διαλυθεί ο εκκλησιαστικός ιστός από υπερβολική αυστηρότητα, ο Όσιος Θεόδωρος εφάρμοσε μια διακριτική «θεραπευτική οικονομία» στις σχέσεις των πιστών (ιδιαίτερα στις Επιστολές 40 και 49 προς τον μαθητή του Ναυκράτιο):

 Όταν ένας ορθόδοξος στο φρόνημα ιερέας μνημόνευε τον αιρετίζοντα επίσκοπο αποκλειστικά «από φόβο διωγμού» (χωρίς να συλλειτουργεί με αιρετικούς ούτε να τους μεταδίδει Μυστήρια), ο Όσιος επέτρεπε στους αποτειχισμένους να τον δέχονται σε συνεστίαση, συμπροσευχή και να λαμβάνουν ευλογία.

Απαγόρευε αυστηρά μόνο τη Θεία Μετάληψη από τέτοιο ιερέα, προκειμένου να αποφευχθεί ο πνευματικός συμμολυσμός της μνημονεύσεως, παρέχοντας ταυτόχρονα στον ιερέα τον χρόνο και την ενθάρρυνση να οδηγηθεί σταδιακά στην πλήρη ακρίβεια της αποτείχισης.


3. Διακριτική Έρευνα της Πίστεως («Στεφάνῳ Ἀναγνώστῃ»)

Ο Όσιος δίδαξε ότι σε καιρό αιρέσεως ο πιστός οφείλει να επιδεικνύει πνευματική εγρήγορση χωρίς να διολισθαίνει στον φανατισμό. Στην επιστολή του προς τον αναγνώστη Στέφανο, ορίζει ότι πρέπει να εξετάζεται με ακρίβεια αν ένας άγνωστος κληρικός είναι ορθόδοξος στο φρόνημα και αδιάβλητος στους κανόνες. Εάν ο ιερέας ομολογούσε την ορθή Πίστη, τηρούσε τους Ιερούς Κανόνες και απέρριπτε την αίρεση, οι πιστοί οφείλαν να έχουν πλήρη εκκλησιαστική κοινωνία μαζί του, χωρίς να εξετάζουν με καχυποψία από ποιον είχε αρχικά χειροτονηθεί.

4. Συντονισμός για Κοινή Ομολογία ενώπιον των Αρχών

Οι αποτειχισμένοι Πατέρες ενήργησαν ως συντονισμένο σώμα απέναντι στην κρατική και εκκλησιαστική αυθαιρεσία. Πριν από τη σύγκληση της εικονομαχικής συνόδου του 815 μ.Χ., ο Όσιος Θεόδωρος συντόνισε όλους τους ορθοδόξους ηγουμένους της Κωνσταντινουπόλεως, οι οποίοι συνέταξαν και υπέγραψαν κοινή ομολογιακή επιστολή προς τον αυτοκράτορα Λέοντα Ε΄ τον Αρμένιο, διακηρύσσοντας τη σταθερότητά τους στη Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδο. Συντόνισε την αποστολή εκκλήσεων προς τον Πάπα Ρώμης Λέοντα Γ΄ και τα Πατριαρχεία της Ανατολής, ζητώντας τη σύγκληση Ορθοδόξου Συνόδου για την καθαίρεση των αιρεσιαρχών, αποδεικνύοντας ότι η αποτείχιση αποσκοπεί στη συνοδική δικαίωση της Εκκλησίας.

 

5. Η Διαχρονική Αποδοχή της Στουδιτικής Τακτικής

Αυτή η ποιμαντική και κανονική γραμμή του Οσίου Θεοδώρου αναγνωρίστηκε ιστορικά ως η ασφαλέστερη πυξίδα της Εκκλησίας. Οι Αγιορείτες Πατέρες του 13ου αιώνα (επί Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγου και Ιωάννου Βέκκου) επικαλέστηκαν αυτούσιες τις επιστολές του Οσίου Θεοδώρου προς τον αυτοκράτορα, χρησιμοποιώντας τις ως ομολογιακό θεμέλιο για την ακοινωνησία από τους λατινόφρονες.

Στην ιστορική δογματική επιστολή που απέστειλαν προς τον αυτοκράτορα Μιχαήλ Η΄, οι Αγιορείτες Πατέρες θεμελίωσαν την ακοινωνησία και τη διακοπή μνημοσύνου προβάλλοντας τέσσερα κεντρικά επιχειρήματα:

  1. Διακήρυξαν ότι αποτελεί αμετακίνητη θέση της Εκκλησίας εξ αρχής πως «ἄνωθεν γὰρ ἡ τοῦ Θεοῦ ὀρθόδοξος ἐκκλησία τὴν ἐπὶ τῶν ἀδύτων ἀναφορὰν τοῦ ὀνόματος τοῦ ἀρχιερέως συγκοινωνίαν τελείαν ἐδέξατο τοῦτο». Με τη μνημόνευση στα Άγια των Αγίων, ο μνημονεύων συγκοινωνεί ολοκληρωτικά στην πίστη του αρχιερέως.
  2.  Για να αποδείξουν ότι η θέση τους εκφράζει την Πατερική Παράδοση, οι Αγιορείτες παρέθεσαν αυτούσιο το απόσπασμα του Οσίου Θεοδώρου του Στουδίτου: «πλὴν ὅτι μολυσμὸν ἔχει ἡ κοινωνία ἐκ μόνου τοῦ ἀναφέρειν αὐτόν, κἂν ὀρθόδοξος εἴη ὁ ἀναφέρων». Απέδειξαν έτσι ότι η μνημόνευση ακατάκριτου αιρετικού επισκόπου μεταδίδει πνευματικό συμμολυσμό στον ορθόδοξο κληρικό.
  3.  Επισυνάπτοντας την ερμηνεία της Θείας Λειτουργίας από τον Θεόδωρο Ανδίδων, υπογράμμισαν ότι ο ιερουργός που αναφέρει το όνομα του αρχιερέως δηλώνει υποταγή και φανερώνει ότι «κοινωνός ἐστιν αὐτοῦ τῆς πίστεως καὶ τῶν θείων μυστηρίων διάδοχος».
  4. Οι Πατέρες συνέδεσαν τη Στουδιτική διδασκαλία με τον προφητικό λόγο του Ιεζεκιήλ («ἱερεῖς ἠθέτουν νόμον μου καὶ ἐβεβήλουν τὰ ἅγιά μου· βεβήλοις καὶ ὁσίοις οὐ διέστελλον»), τονίζοντας ότι η εξίσωση της ορθοδοξίας και της αιρέσεως στη λατρεία βεβηλώνει τα Άγια.

Η στάση αυτή των Αγιορειτών Πατέρων του 13ου αιώνα επιβεβαιώνει τη διαχρονική συμφωνία των Πατέρων (consensus Patrum) από τον 5ο, στον 9ο (Όσιος Θεόδωρος Στουδίτης) και στον 13ο αιώνα. Αποδεικνύει ότι η διακοπή μνημοσύνου από ακατάκριτο αιρετικό επίσκοπο δεν συνιστά ιδιωτική υπέρβαση, αλλά σωτηριολογική υποχρέωση για την αποφυγή του συμμολυσμού της πίστεως

ΤΑ ΣΥΛΛΕΙΤΟΥΡΓΑ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΙΧΙΣΜΕΝΩΝ

Για να πραγματοποιούνται συλλείτουργα μεταξύ αποτειχισμένων κληρικών χωρίς να στοιχειοθετείται το κανονικό παράπτωμα της εισπήδησης (35ος Αποστολικός Κανόνας) ή της παρασυναγωγής (31ος Αποστολικός Κανόνας, 11ος Καρθαγένης), η πατερική παράδοση και το Κανονικό Δίκαιο ορίζουν πολύ συγκεκριμένες προϋποθέσεις:

 

1. Σαφής Διάκριση μεταξύ «Ομολογιακής Συλλειτουργίας» και «Διοικητικής Αντιποίησης»

  • Τι είναι Εισπήδηση: Εισπήδηση υφίσταται όταν ένας κληρικός εισέρχεται αυθαίρετα σε αλλότρια Μητρόπολη και αντιποιείται διοικητικά ή επισκοπικά δικαιώματα.
  • Πώς αποφεύγεται: Η αποτείχιση (15ος Κανόνας ΑΒ΄ Συνόδου) αποτελεί αμυντικό τείχος οχύρωσης από τον συμμολυσμό της αιρέσεως. Ο αποτειχισμένος ιερέας που προσκαλείται από άλλον αποτειχισμένο αδελφό του για συλλειτουργία δεν ασκεί διοικητική εξουσία, αλλά προσέρχεται αποκλειστικά ως προσκεκλημένος για την κοινή ομολογία της Πίστεως και τη μυστηριακή στήριξη του αποτειχισμένου πληρώματος.

2. Χώρος Τελέσεως: «Κατ’ Οἶκον Συνάξεις» και Ιδιωτικοί Χώροι

  • Όπως ορίζουν οι Αποστολικές Διαταγές , σε περιόδους όπου οι επίσημοι ναοί κατέχονται από κακοδόξους:

*«Εἰ μὴ δυνατόν ἐν Ἐκκλησίᾳ προϊέναι διὰ τοὺς ἀπίστους, κατ’ οἶκον συνάξεις, ὦ ἐπίσκοπε... οὐχ ὁ τόπος γὰρ τὸν ἄνθρωπον ἁγιάζει, ἀλλ’ ὁ ἄνθρωπος τὸν τόπον»*.

Τα συλλείτουργα των αποτειχισμένων τελούνται σε ιδιωτικά παρεκκλήσια, ευκτήριους οίκους ή υπαίθριους χώρους. Όταν η σύναξη δεν επιχειρεί τη βίαιη κατάληψη δημόσιου ενοριακού ναού της τοπικής Μητροπόλεως, δεν υφίσταται προσβολή της διοικητικής ιδιοκτησίας του επιχωρίου επισκόπου.

 


Αδελφική Πρόσκληση και Ομολογιακός Σκοπός

  • Η συλλειτουργία πραγματοποιείται κατόπιν ρητής προσκλήσεως του τοπικού αποτειχισμένου ιερέα ή της τοπικής ορθόδοξης κοινότητας/συλλόγου, η οποία αιτείται τη λειτουργική διακονία.
  • Ο φιλοξενούμενος ιερέας μνημονεύει στην Προσκομιδή «πάσης επισκοπής Ορθοδόξων» ή το υγιαίνον τμήμα του Επισκοπικού Σώματος, φανερώνοντας ότι η πράξη του είναι συνοδική και ομολογιακή εν αναμονή Ορθοδόξου Συνόδου, και όχι πράξη ατομικής αυτονομίας.

Με αυτούς τους όρους, όπως απέδειξαν οι Άγιοι Πατέρες (Μέγας Βασίλειος, Όσιος Θεόδωρος Στουδίτης), η συλλειτουργία των αποτειχισμένων συνιστά εκκλησιαστική αλληλεγγύη και διαφύλαξη της Πίστεως, απορρίπτοντας κάθε κατηγορία περί εισπήδησης.

Ο Όσιος Θεόδωρος ο Στουδίτης, κατά τη διάρκεια των σκληρών διωγμών της Εικονομαχίας, διαμόρφωσε έναν σαφή ποιμαντικό και λειτουργικό κανόνα για τη δράση των εξόριστων, καταδιωκόμενων και μετακινούμενων πρεσβυτέρων. Σκοπός του ήταν να διαφυλάξει την καθαρότητα της Πίστεως χωρίς οι ιερείς να διολισθαίνουν σε κανονικά παραπτώματα, όπως η εισπήδηση, η αντικανονική χειροτονία ή η παρασυναγωγή.

Οι βασικές ρυθμίσεις του Οσίου Θεοδώρου συνοψίζονται στους εξής άξονες:

 

1. Σχολαστικός Έλεγχος της Πίστεως («Επιστολή προς Στέφανον Αναγνώστην»)

Όταν ένας εξόριστος ή μετακινούμενος ιερέας προσέρχονταν σε μια περιοχή, ο Όσιος όριζε ότι οι πιστοί όφειλαν να εξετάζουν με ακρίβεια το φρόνημά του: Εάν ο ιερέας διατηρούσε την Πίστη και τους Ιερούς Κανόνες ακεραίους, δεν μνημόνευε αιρετικό επίσκοπο, δεν συλλειτουργούσε με κακοδόξους και δεν τους μεταδίδονταν τα Άγια Μυστήρια, τότε γινόταν δεκτός με πλήρη εκκλησιαστική κοινωνία.

Οι πιστοί δεν αμφισβητούσαν την κανονικότητα της ιερωσύνης του λόγω των συνθηκών της εξορίας, εφόσον το φρόνημά του παρέμενε αδιάβλητο.

2. Λειτουργία σε Ευκτήριους Οίκους και Σπήλαια

Επειδή οι επίσημοι ναοί είχαν καταληφθεί από αιρετικούς και θεωρούνταν από τον Μέγα Βασίλειο και τον Όσιο Θεόδωρο ως «κοινοί οίκοι» (βεβηλωμένοι χώροι από τους οποίους αποχωρεί ο έφορος Άγγελος), οι εξόριστοι και αποτειχισμένοι ιερείς τελούσαν τη Θεία Λειτουργία σε ιδιωτικές οικίες, σπήλαια ή ευκτήριους οίκους.

Με τον τρόπο αυτό, απέφευγαν τη βίαιη κατάληψη δημόσιων ναών της τοπικής Μητροπόλεως, ακυρώνοντας κάθε κατηγορία περί διοικητικής εισπήδησης ή στάσεως.

 

3. Αυστηρή Τήρηση των Ορίων της Ιερατικής Τάξεως

Ο Όσιος Θεόδωρος υπογράμμιζε ότι η κατάσταση διωγμού δεν παρέχει σε κανέναν πρεσβύτερο το δικαίωμα να σφετερίζεται επισκοπικές αρμοδιότητες.Οι πρεσβύτεροι απαγορευόταν αυστηρά να επιχειρούν χειροτονίες νέων κληρικών, πράξη που ανήκει αποκλειστικά στο Επισκοπικό Σώμα. Οι μετακινούμενοι ιερείς δεν συγκροτούσαν αυτόνομες διοικητικές δομές, αλλά λειτουργούσαν ως διακονητές των πνευματικών αναγκών του αποτειχισμένου πληρώματος.

 

4. Ποιμαντική Διαβάθμιση και Οικονομία (Επιστολές 40 & 49 προς Ναυκράτιον)

Για την προστασία των πιστών από τη σύγχυση, ο Όσιος καθόρισε σαφή όρια εκκλησιαστικής κοινωνίας:

Εάν ένας ιερέας μνημόνευε αιρετικό επίσκοπο αποκλειστικά «φόβῳ διωγμοῦ» (χωρίς να συλλειτουργεί με αιρετικούς), γινόταν δεκτός σε συνεστίαση, συμπροσευχή και ευλογία, αλλά απαγορευόταν αυστηρά η Θεία Μετάληψη από αυτόν για την αποφυγή του συμμολυσμού.

Εάν ένας ορθόδοξος ιερέας μνημόνευε ορθόδοξο επίσκοπο, ο οποίος όμως λόγω πίεσης μνημόνευε αιρετικό μητροπολίτη, ο Όσιος εφάρμοζε προσωρινή ποιμαντική οικονομία, ώστε να μην παραλύσουν τα «ασθενή πρόβατα», καθοδηγώντας τα σταδιακά προς την κανονική ακρίβεια.

5. Μνημόνευση της «Πάσης Επισκοπής Ορθοδόξων»

Οι εξόριστοι ιερείς, μη μνημονεύοντας τον επιχώριο αιρετικό επίσκοπο, μνημόνευαν στην Προσκομιδή «πάσης επισκοπής Ορθοδόξων» ή το υγιαίνον τμήμα της Ιεραρχίας. Μέσω αυτής της αναφοράς, διακήρυτταν ότι παραμένουν οργανικά ενωμένοι με την Καθολική Εκκλησία και τελούν τη λατρεία εν αναμονή της συνοδικής δικαιώσεως.


Σάββατο 7 Νοεμβρίου 2026

Λόγος στην Σύναξη των Αρχαγγέλων και πασών των επουρανίων δυνάμεων.(Οσίου Ιουστίνου Πόποβιτς)

1. Η καθιέρωση της εορτής και η καταδίκη της ειδωλολατρικής λατρείας των αγγέλων

 Η Σύνοδος των Αγίων Αγγέλων έγινε δεκτή από την Εκκλησία μέσω της παράδοσης των θεόπνευστων Πατέρων, απορρίπτοντας την ειδωλολατρική λατρεία των αγγέλων, την οποία επινόησαν οι αιρετικοί και οι ειδωλολάτρες. Διότι ακόμη και στην Παλαιά Διαθήκη, όταν οι άνθρωποι απομακρύνθηκαν από τον Θεό, τον Δημιουργό τους, άρχισαν να λατρεύουν τα πλάσματα του Θεού και τα έργα των ίδιων των χειρών τους, κατασκευάζοντας είδωλα κατ' ομοίωση ορατών πραγμάτων, από αυτά που είναι πάνω στον ουρανό ή κάτω στη γη (Έξοδος 20:4). Εκείνη την εποχή, οι άνθρωποι, θεωρώντας τον ήλιο, τη σελήνη και τα αστέρια ως ζώσα ψυχή, πρόσφεραν θυσίες σε αυτά ως σε θεούς· πρόσφεραν επίσης θυσίες σε αγγέλους ως σε θεούς. Αυτό αναφέρεται στο βιβλίο των Βασιλέων: «Θυμίασαν στον Βάαλ, στον ήλιο, και στη σελήνη, και στα αστέρια, και σε όλη τη στρατιά του ουρανού», [1] δηλαδή στους αγγέλους, γιατί αυτοί είναι η ουράνια στρατιά, όπως λέγεται στο Ευαγγέλιο. Και ξαφνικά εμφανίστηκε μαζί με τον άγγελο ένα πλήθος από την ουράνια στρατιά (Λουκάς 2:13).

Αυτή η ακατάλληλη λατρεία των αγγέλων ήταν πολύ διαδεδομένη την εποχή των αγίων αποστόλων. Εξαλείφοντας αυτή την ακατάλληλη λατρεία των αγγέλων, ο άγιος απόστολος Παύλος λέει: «Μηδείς ας σας πλανήσει με την εκούσια επιλογή σας ταπεινότητας και λατρείας των αγγέλων, ασχολούμενοι με τα αόρατα και μάταια υπερηφανευόμενοι με το φρόνημα της σάρκας, και μη προσκολλημένοι στην Κεφαλή», δηλαδή τον Χριστό. Γιατί εκείνη την εποχή υπήρχαν μερικοί αιρετικοί, φαινομενικά ταπεινοί, αλλά υπεροπτικά θεωρώντας ότι με τη νηφάλια και αγνή ζωή τους μιμούνταν τους αγγέλους. Και δίδασκαν ότι οι άγγελοι έπρεπε να λατρεύονται όπως ο ίδιος ο Θεός.

Τότε εμφανίστηκαν άλλοι αιρετικοί που κήρυτταν ότι οι άγγελοι ήταν οι δημιουργοί της ορατής δημιουργίας και, όντας ασώματοι, ήταν ανώτεροι και πιο πολύτιμοι από τον Χριστό, τον Υιό του Θεού· και έλεγαν για τον Αρχάγγελο Μιχαήλ ότι ήταν ο θεός των Ιουδαίων. Άλλοι, όμως, έχοντας παραδοθεί στη μαγεία και στην εξαπάτηση των ανθρώπων, επικαλούνταν δαίμονες με το όνομα αγγέλων και τους υπηρετούσαν, αποκαλώντας τους αγγέλους. Τέτοιες αιρέσεις ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένες στην πόλη των Κολοσσών, [2] η οποία ανήκε στη μητρόπολη Λαοδίκειας, όπου πολλοί ασκούσαν κρυφά την παγανιστική λατρεία των αγγέλων, παρόμοια με την ειδωλολατρία. Αυτή η ειδωλολατρική λατρεία των αγγέλων καταδικάστηκε και αναθεματίστηκε από την τοπική σύνοδο των αγίων πατέρων της Λαοδίκειας. [3]

Και όταν αυτή η ακατάλληλη λατρεία των αγγέλων καταδικάστηκε και καταράστηκε, τότε νομοθετήθηκε η ευσεβής και σωστή λατρεία και εορτασμός των αγίων αγγέλων ως δούλων του Θεού και προστάτων του ανθρώπινου γένους. Και σε εκείνη την περιοχή των Κολοσσών, όπου προηγουμένως ασκούνταν κρυφά η παγανιστική και αιρετική λατρεία των αγγέλων, άρχισε να ασκείται δημόσια ο ορθόδοξος εορτασμός των αγίων αγγέλων και άρχισαν να ανεγείρονται όμορφοι ναοί προς τιμήν των αγίων αγγέλων. Έτσι, στη Χώνα, πάνω από μια θαυματουργή πηγή, ανεγέρθηκε ένας μεγαλοπρεπής και όμορφος ναός στο όνομα του αγίου Αρχαγγέλου Μιχαήλ, επειδή σε εκείνο το μέρος ο άγιος Αρχάγγελος Μιχαήλ είχε εμφανιστεί στον άγιο Άρχιππο. [4]

2. Ο χρόνος καθιέρωσης της εορτής και οι εννέα αγγελικές τάξεις

Κατά την εποχή του Αγίου Συλβέστρου, Πάπα Ρώμης, και του Αγίου Αλεξάνδρου, Πατριάρχη Αλεξανδρείας, λίγα χρόνια πριν από την Α' Οικουμενική Σύνοδο της Νίκαιας, καθιερώθηκε η εορτή του Αγίου Μιχαήλ του Αρχαγγέλου και των άλλων Ασωμάτων Ουρανίων Δυνάμεων να εορτάζεται τον μήνα Νοέμβριο. Γιατί τον Νοέμβριο; Επειδή ο Νοέμβριος είναι ο ένατος μήνας μετά τον Μάρτιο. Πιστεύεται ότι η δημιουργία του κόσμου έλαβε χώρα τον μήνα Μάρτιο. Και ο ένατος μήνας μετά τον Μάρτιο ελήφθη λόγω των εννέα τάξεων των αγγέλων, οι οποίες δημιουργήθηκαν για πρώτη φορά. Ο Άγιος Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης, μαθητής του Αποστόλου Παύλου, του αποστόλου που ανέβηκε στον τρίτο ουρανό, περιέγραψε αυτές τις εννέα τάξεις στο βιβλίο του «Περί της Ουρανίας Ιεραρχίας». Αυτές οι εννέα τάξεις χωρίζονται σε τρεις ιεραρχίες: την υψηλότερη, τη μεσαία και την κατώτερη· και σε κάθε μία από αυτές υπάρχουν τρεις τάξεις.

3. Η υψηλότερη ιεραρχία (Σεραφείμ, Χερουβείμ, Θρόνοι)

Η πρώτη, υψηλότερη και πλησιέστερη στην Υπεραγία Τριάδα ιεραρχία αποτελείται από: Σεραφείμ, Χερουβείμ και Θρόνους.

  • Τα Σεραφείμ: Πιο κοντά στον Δημιουργό και Δημιουργό τους βρίσκονται τα θεοφόρα εξαπτέρυγα Σεραφείμ, όπως είδε ο προφήτης Ησαΐας όταν είπε: Τα Σεραφείμ στέκονταν γύρω Του, καθένα είχε έξι φτερούγες (Ησαΐας 6:2). Είναι σαν φλόγες, σαν εκείνους που προηγούνται αμέσως από Αυτόν για τους οποίους είναι γραμμένο: Ο Θεός μας είναι φωτιά που κατακαίει· [5] ο θρόνος Του είναι φλόγα φωτιάς· [6] η δόξα του Κυρίου είναι σαν φλεγόμενη φωτιά. [7] Προηγούμενα από τέτοια δόξα, τα Σεραφείμ είναι σαν φωτιά, σύμφωνα με όσα λέγονται: Κάνει τους αγγέλους Του πνεύματα και τους λειτουργούς Του φλόγα φωτιάς. [8] Καίνε με φλογερή αγάπη για τον Θεό και πυρπολούν τους άλλους με τέτοια αγάπη, όπως δείχνει και το ίδιο τους το όνομα, γιατί στην εβραϊκή γλώσσα, σεραφείμ σημαίνει αυτός που καίει ή αυτός που βάζει φωτιά.
  • Τα Χερουβείμ: Μετά τα Σεραφείμ, τον παντογνώστη Θεό, που ζει σε άπιαστο φως, προηγούνται σε άφατο φως τα θεόσοφα, πολύφθαλμα Χερουβείμ, τα οποία λάμπουν όλο και πιο φωτεινά από άλλες κατώτερες τάξεις με το φως της θεογνωσίας και τη γνώση των μυστηρίων του Θεού και το βάθος της σοφίας Του, φωτίζοντας τα ίδια και φωτίζοντας τους άλλους. Διότι το όνομά τους «χερουβείμ» στην εβραϊκή γλώσσα σημαίνει: μεγάλη κατανόηση ή έκχυση σοφίας, αφού η σοφία αποστέλλεται μέσω των χερουβείμ στους άλλους και δίνει φωτισμό στα μάτια της λογικής για την όραση του Θεού και τη γνώση του Θεού.
  • Οι Θρόνοι: Καθισμένοι σε ψηλό και υπερυψωμένο θρόνο, οι Θεοφόροι (όπως τους αποκαλεί ο Άγιος Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης) Θρόνοι στέκονται ενώπιόν Του, διότι πάνω σε αυτούς, όπως σε λογικούς θρόνους (όπως λέει ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής), ο Θεός αναπαύεται λογικά. Και ονομάζονται Θεοφόροι, όχι κατά την ουσία τους, αλλά κατά τη χάρη και τη διακονία τους, ενώ το σώμα του Ιησού Χριστού, – όπως γράφει ο Μέγας Βασίλειος, – ονομάζεται Θεοφόρο από την ουσία του, αφού είναι Υποστατικά ενωμένο αχώριστα με τον ίδιο τον Θεό Λόγο. Ωστόσο, οι Θρόνοι ονομάζονται Θεοφόροι όχι κατά την ουσία τους, αλλά από τη χάρη που τους δόθηκε για τέτοια διακονία τους, ως εκείνοι που μυστηριωδώς και ανεξιχνίαστα φέρουν τον Θεό μέσα τους. Αναπαυόμενος πάνω τους με άφατο τρόπο, ο Θεός εκτελεί τη δίκαιη κρίση Του, σύμφωνα με τα λόγια του Δαβίδ: «Συ κάθεσαι επί του θρόνου, απαγγέλλοντας δικαιοσύνη» (Ψαλμ. 9:5). Επομένως, μέσω αυτών, η δικαιοσύνη του Θεού εκδηλώνεται πρωτίστως: υπηρετούν τη δικαιοσύνη του Θεού, τη δοξάζουν και εκχέουν τη δύναμη της δικαιοσύνης στους θρόνους των επίγειων κριτών, βοηθώντας βασιλιάδες και ηγεμόνες να εκφέρουν δίκαιη κρίση.

4. Η μεσαία ιεραρχία (Κυριότητες, Δυνάμεις, Εξουσίες)

Στη μεσαία ιεραρχία, υπάρχουν επίσης τρεις τάξεις αγίων αγγέλων: Κυριότητες, Δυνάμεις και Εξουσίες.

  • Οι Κυριότητες: Ονομάζονται έτσι επειδή κυβερνούν άλλους, κατώτερους από αυτούς αγγέλους, και οι ίδιοι είναι ελεύθεροι. Έχοντας απορρίψει, όπως λέει ο Άγιος Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης, τον φόβο της δουλείας, υπηρετούν οικειοθελώς και με χαρά τον Κύριο αδιάκοπα. Εκχύνουν επίσης τη δύναμη της συνετής διακυβέρνησης και της σοφής διαχείρισης στις αρχές στη γη που διορίζονται από τον Θεό, ώστε να μπορούν να κυβερνούν καλά τους τομείς που τους έχουν εμπιστευτεί. Στη συνέχεια μαθαίνουν να κυβερνούν τα συναισθήματά τους, να υποτάσσουν τις άσεμνες επιθυμίες και τα πάθη μέσα τους, να υποτάσσουν το σώμα στο πνεύμα, να κυβερνούν τη θέλησή τους και να στέκονται πάνω από κάθε πειρασμό.
  • Οι Δυνάμεις: Γεμάτες δύναμη, εκπληρώνουν το θέλημα του Παντοδύναμου και Παντοδύναμου Κυρίου τους, ισχυρού και κραταιού, εκτελώντας το αμέσως με ευκολία. Επίσης, εκτελούν εξαιρετικά μεγάλα θαύματα και εκχέουν αυτή τη θαυματουργή χάρη στους αγίους του Θεού, άξιους αυτής της χάρης, ώστε να μπορούν να κάνουν θαύματα, να θεραπεύουν κάθε ασθένεια και να προλέγουν το μέλλον. Οι Άγιες Δυνάμεις βοηθούν επίσης τους ανθρώπους που μοχθούν και είναι επιβαρυμένοι με την άσκηση οποιασδήποτε υπακοής που τους επιβάλλεται, -κάτι που εξηγεί το όνομά τους: «Δυνάμεις»- και φέρουν τις αδυναμίες των αδυνάτων. Επίσης, ενισχύουν κάθε άνθρωπο στην υπομονή, ώστε να μην λιποθυμά στις δυσκολίες, αλλά με δυνατό πνεύμα και να υπομένει ηρωικά όλα όσα τον βρίσκουν, για όλα ευχαριστώντας ταπεινά τον Θεό, ο οποίος τα κανονίζει όλα προς όφελός μας.
  • Οι Εξουσίες: Ονομάζονται έτσι επειδή έχουν εξουσία πάνω στους διαβόλους: να υποτάσσουν τη δαιμονική δύναμη, να αποκρούουν τους πειρασμούς που παρουσιάζουν οι διάβολοι στους ανθρώπους και να εμποδίζουν τους διαβόλους να βλάπτουν οποιονδήποτε όσο θέλουν. Οι εξουσίες ενισχύουν επίσης τους καλούς ασκητές σε πνευματικά κατορθώματα και κόπους, προστατεύοντάς τους από το να στερηθούν την πνευματική βασιλεία. Για όσους αγωνίζονται με πάθη και επιθυμίες, οι εξουσίες βοηθούν στην απομάκρυνσή των κακών λογισμών και των διαβολικών επιθέσεων και στη νίκη επί του διαβόλου.

5. Η κατώτερη ιεραρχία (Αρχές, Αρχάγγελοι, Άγγελοι)

Στην κατώτερη ιεραρχία υπάρχουν επίσης τρεις βαθμίδες: Αρχές, Αρχάγγελοι και Άγγελοι.

  • Οι Αρχές: Ονομάζονται έτσι επειδή προΐστανται και προΐστανται των κατώτερων αγγέλων, κατευθύνοντάς τους να εκπληρώνουν θεϊκές εντολές. Τους έχει επίσης ανατεθεί η διακυβέρνηση του σύμπαντος και η φύλαξη όλων των βασιλείων και των πριγκιπάτων, των χωρών και όλων των λαών, των φυλών και των γλωσσών, γιατί κάθε βασίλειο, φυλή και λαός έχει ως ειδικό φύλακα και κυβερνήτη έναν άγγελο από αυτήν την ουράνια τάξη που ονομάζεται Αρχές. [9] Η διακονία αυτής της αγγελικής τάξης, σύμφωνα με την εξήγηση του Αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου, συνίσταται επίσης στο εξής: να διδάσκει τους ανθρώπους να αποδίδουν σε κάθε πρεσβύτερο τον σεβασμό που αρμόζει στην κλήση του. Ομοίως, άγγελοι αυτής της τάξης ανυψώνουν άξιους ανθρώπους σε διάφορες σημαντικές θέσεις και τους διδάσκουν να μην αναλαμβάνουν θέσεις για εγωιστικούς λόγους, για την αγάπη του κέρδους και της δόξας, αλλά για χάρη της υπηρεσίας του Θεού, και για χάρη της διάδοσης και του πολλαπλασιασμού της αγίας δόξας Του, και προς όφελος των πλησίον τους, υπηρετώντας τις γενικές ανάγκες όλων των υφισταμένων τους.
  • Οι Αρχάγγελοι: Ονομάζονται μεγάλοι κήρυκες, οι οποίοι διακηρύττουν μεγάλα και ένδοξα καλά νέα. Η διακονία τους, όπως λέει ο μέγας Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης, συνίσταται στο εξής: να αποκαλύπτουν προφητείες· να μεταδίδουν τη φώτιση, τη γνώση και την κατανόηση του θελήματος του Θεού, την οποία λαμβάνουν από ανώτερες βαθμίδες, σε κατώτερες βαθμίδες και μέσω αυτών στους ανθρώπους. Ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος λέει ότι οι Αρχάγγελοι ενισχύουν την αγία πίστη στους ανθρώπους, φωτίζοντας το μυαλό τους με το φως της γνώσης του ιερού Ευαγγελίου και αποκαλύπτοντάς τους τα μυστικά της ευσεβούς πίστης.
  • Οι Άγγελοι: Είναι οι κατώτεροι από όλες τις βαθμίδες στην ουράνια ιεραρχία και πιο κοντά στους ανθρώπους. Αποκαλύπτουν στους ανθρώπους τα κατώτερα μυστικά και τις προθέσεις του Θεού και διδάσκουν τους ανθρώπους να ζουν ενάρετα και δίκαια σύμφωνα με τον Θεό. Και έχουν αναλάβει να φυλάνε τον καθένα από εμάς τους πιστούς: στηρίζουν τους ενάρετους ώστε να μην πέσουν, ανεγείρουν τους πεσμένους και δεν μας εγκαταλείπουν ποτέ, ακόμα κι αν έχουμε αμαρτήσει, επειδή είναι πάντα έτοιμοι να μας βοηθήσουν, αρκεί να το επιθυμούμε εμείς οι ίδιοι.

6. Η κοινή ονομασία, η αλληλεπίδραση των αγγελικών τάξεων και η «όγδοη ημέρα»

Ωστόσο, όλες οι ανώτερες ουράνιες τάξεις ονομάζονται με ένα κοινό όνομα: άγγελοι. Αν και έχουν διαφορετικά ονόματα ανάλογα με τη θέση τους και τη χάρη που τους δόθηκε από τον Θεό, όπως: σεραφείμ, χερουβείμ, θρόνοι και άλλες τάξεις, εντούτοις όλοι έχουν ένα κοινό όνομα: άγγελοι, αφού το όνομα άγγελος δεν είναι όνομα φύσης αλλά υπηρεσίας. Διότι είναι όλοι άγγελοι, αφού όλοι υπηρετούν την τάξη του Θεού, όπως είναι γραμμένο: «Δεν είναι όλοι λειτουργικά πνεύματα που αποστέλλονται για να διακονήσουν;» (Εβρ. 1:14).

Οι υπηρεσίες τους είναι διαφορετικές και άνισες, και κάθε τάξη έχει τη δική της ιδιαίτερη υπηρεσία, επειδή ο Πανσοφός Δημιουργός δεν αποκαλύπτει σε όλους με τον ίδιο τρόπο τα μυστικά των προθέσεών Του, αλλά έμμεσα, μέσω των ανώτερων τάξεων, φωτίζει τους κατώτερους, αποκαλύπτοντάς τους το άγιο θέλημά Του και διατάζοντας τους να το εκπληρώσουν, όπως φαίνεται καθαρά από το βιβλίο του προφήτη Ζαχαρία. Εκεί λέγεται ότι αφού ο άγγελος μίλησε με τον προφήτη, ένας άλλος άγγελος τον συνάντησε και του διέταξε να πάει ξανά στον προφήτη και να τον ενημερώσει για το τι θα συνέβαινε στην Ιερουσαλήμ: Ιδού, ο άγγελος που μιλούσε μαζί μου βγήκε έξω, και ένας άλλος άγγελος τον συνάντησε και του είπε: Τρέξε και πες σε εκείνον τον νέο (δηλαδή στον προφήτη Ζαχαρία): Η Ιερουσαλήμ θα κατοικηθεί από χωριά εξαιτίας του πλήθους του λαού, και εγώ, λέγει Κύριος, θα είμαι γι' αυτήν τείχος φωτιάς ολόγυρα (Ζαχ. 2:3,4,5). – Εξηγώντας αυτό, ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος λέει: Όταν ένας άγγελος λέει σε έναν άλλον: «Τρέξε και πες σε αυτόν τον νέο», δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι άγγελοι στέλνουν ο ένας τον άλλον: οι μικρότεροι στέλνουν τους εαυτούς τους, και οι μεγαλύτεροι στέλνουν αυτούς. – Ομοίως, στον προφήτη Δανιήλ βρίσκουμε όπου ένας άγγελος διατάζει έναν άλλο άγγελο να ερμηνεύσει το όραμα στον προφήτη (Δαν. 8:16). Επομένως, είναι σαφές ότι άγγελοι ανώτερων βαθμίδων αποκαλύπτουν το θεϊκό θέλημα και τις προθέσεις του Δημιουργού τους σε αγγέλους κατώτερων βαθμίδων, τους φωτίζουν και τους στέλνουν στους ανθρώπους.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία επί της γης, έχοντας ανάγκη τη βοήθεια των αγίων αγγέλων, εορτάζει τη σύναξη και των εννέα τάξεων των αγίων αγγέλων με ιδιαίτερη προσευχή, όπως πρέπει, την όγδοη ημέρα του μήνα Νοεμβρίου, δηλαδή του ένατου μήνα, επειδή και οι εννέα τάξεις των αγγέλων θα συγκεντρωθούν την ημέρα της Τελικής Κρίσης του Κυρίου. Και αυτή την ημέρα οι θεϊκοί διδάσκαλοι της Εκκλησίας ονομάζουν όγδοη ημέρα, όταν ο Υιός του Ανθρώπου (= Υιός του Θεού = Δίκαιος Κριτής) έρχεται στη δόξα Του και όλοι οι άγιοι άγγελοι μαζί Του (Ματθ. 25:31). Και θα αποστείλει τους αγγέλους Του με μεγάλο ήχο σάλπιγγας, και θα συνάξουν τους εκλεκτούς Του από τους τέσσερις ανέμους (Ματθ. 24:31), δηλαδή από την ανατολή, τη δύση, τον βορρά και τον νότο. – Ω, μακάρι τότε εμείς, που εορτάζουμε με τιμή τη Σύνοδό τους, να συναχθούμε και εμείς στην εικόνα των εκλεκτών του Θεού!

7. Η Σύνοδος των Αγγέλων και ο ρόλος του Αρχαγγέλου Μιχαήλ

Ο αρχηγός και διοικητής όλων αυτών των εννέα αγγελικών τάξεων διορίστηκε από τον Θεό, ο άγιος Αρχάγγελος Μιχαήλ, ως πιστός δούλος του Θεού. [10] Την ώρα της καταστροφικής πτώσης του Σατανά στην υπερηφάνεια, και της αποχώρησής του από τον Θεό και της πτώσης του στην άβυσσο, συγκέντρωσε όλες τις τάξεις και τα στρατεύματα των αγγέλων και φώναξε με δυνατή φωνή:

«Ας προσέχουμε! Ας σταθούμε ταπεινά ενώπιον του Δημιουργού μας, και ας μην σκεφτόμαστε τίποτα που είναι αντίθετο προς τον Θεό! Ας δούμε τι βάσανα υπέμειναν όσοι δημιουργήθηκαν μαζί μας, και που μέχρι τώρα ήταν μέτοχοι του Θείου φωτός μαζί μας! Ας δώσουμε προσοχή στο πώς, εξαιτίας της υπερηφάνειάς τους, έπεσαν ξαφνικά από το φως στο σκοτάδι και από το ύψος στην άβυσσο! Ας δούμε πώς ο πρωινός αστέρας, ο Ήλιος [11] , έπεσε από τον ουρανό και θρυμματίστηκε στη γη!»

Έτσι μιλώντας σε ολόκληρο το Συμβούλιο των Αγγέλων, αυτός, όρθιος εξαρχής, άρχισε με τα σεραφείμ και τα χερουβείμ και με όλες τις ουράνιες τάξεις να δοξάζει την Παναγία, Ομοούσια και Αδιαίρετη Τριάδα, τον Ένα Θεό, ψάλλοντας ομόφωνα τον επίσημο ύμνο: «Άγιος, άγιος Κύριε των δυνάμεων, ο ουρανός και η γη είναι γεμάτα από τη δόξα Σου!»

Μια τέτοια ένωση αγίων αγγέλων έλαβε το όνομα Συμβούλιο των Αγγέλων, επειδή ενωμένα, ομόφωνα και ομοφώνως δοξάζουν τον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, - την Αγία Τριάδα, στον οποίο και από εμάς τους πήλινους ας είναι η δόξα για πάντα. Αμήν.

8. Προσευχή στον Άγιο Αρχάγγελο Μιχαήλ

ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟ ΜΙΧΑΗΛ

Είσαι όλος φωτιά και ζήλο, άγιε Αρχάγγελε Μιχαήλ, γι' αυτό σε παρακαλούμε: άναψε τις άτονες ψυχές μας με τη φωτιά του ζήλου σου, ώστε με άγρυπνες συνειδήσεις να μπορούμε πάντα να υπηρετούμε με χαρά τον κοινό μας Κύριο, μιμούμενοι ολόψυχα εσένα, τον αναμάρτητο και άγιο αδελφό μας, και τον ανώτατο διοικητή όλων των ουράνιων και γήινων στρατών του Χριστού. Ο θαυμαστός Κύριος Χριστός δημιούργησε μία Εκκλησία αγγέλων και ανθρώπων, ώστε εμείς οι άνθρωποι, που μυστηριωδώς εκπροσωπούμαστε από χερουβείμ στη γη, να μιμηθούμε τους αγίους ουράνιους αδελφούς μας, επικεφαλής των οποίων υψώνεσαι, φωτεινέ και θαυμαστέ Αρχάγγελε Μιχαήλ. Νίκησες τον παντοδύναμο Σατανά στον ουρανό και τον έριξες από τον ουρανό στα βάθη της κόλασης - βοήθησέ μας πάντα, σε παρακαλώ, Παντοδύναμε Αρχάγγελε, ώστε κι εμείς, με την παντοδύναμη δύναμή σου, να νικήσουμε τον παντοδύναμο Σατανά, που μας επιτίθεται και μας πειράζει από παντού μέσω άθεων ανθρώπων, μέσω ακάθαρτων λογισμών, μέσω γήινων ηδονών, μέσω μεθυστικών παθών.

Είσαι πανάγιος, αγνός και αναμάρτητος, θαυμαστέ Αρχάγγελε του Θεού,  προσευχόμαστε σε σένα, πανάγιε, πανάγαθε, προσευχόμαστε σε σένα, αναμάρτητε, δίδαξέ μας μέρα και νύχτα πώς να ζούμε άγιοι, αγνοί και αναμάρτητοι, και δώσε μας τις δυνάμεις των χερουβείμ σου, ώστε εμείς, που με την απέραντη αγάπη του Θεού για την ανθρωπότητα αντιπροσωπεύουμε τα χερουβείμ στη γη, να ζήσουμε αληθινά σαν χερουβείμ στη γη. Μη μας αφήνεις στη δηλητηριώδη λάσπη των ηδονοφιλικών επίγειων επιθυμιών μας, αλλά ανέβασέ μας στα ουράνια αγγελικά ύψη και κάνε μας ικανούς να ζούμε αγγελικά και αγνοί όσο βρισκόμαστε στο σώμα στη γη. Επίβλεψέ μας με έλεος, ω Αρχάγγελε, συγκατάβαινε σε εμάς, και ξύπνησέ μας, που κοιμόμαστε στις αμαρτίες μας, στη μάχη με το κακό, με την αμαρτία, με τον θάνατο, με τον διάβολο, ώστε, καθοδηγούμενοι και υποστηριζόμενοι από εσένα, να νικήσουμε εύκολα κάθε αμαρτία, κάθε πάθος, κάθε θάνατο, κάθε διάβολο.

Γνωρίζουμε, Θεοφόρε Αρχάγγελε: εσύ έχεις εξουσία πάνω στα ακάθαρτα πνεύματα, πάνω στις ασθένειες, πάνω στον θάνατο, πάνω στις αμαρτίες· γέμισε τις ψυχές μας με τη θεϊκή σου δύναμη, ώστε κι εμείς να μπορούμε άφοβα να διεξάγουμε πόλεμο και να νικάμε χερουβικά όλους τους εχθρούς της σωτηρίας μας, της πίστης μας και των ψυχών μας.

Παντοδύναμε Αρχάγγελε των Ουρανίων Δυνάμεων, εσύ καθάρισες τον ουρανό από τον Σατανά και τους μαύρους αγγέλους του, - καθάρισε τις ψυχές μας από κάθε αμαρτία, γιατί οι αμαρτίες μας ανοίγουν τις πόρτες και τα παράθυρα των ψυχών μας, και μέσω αυτών εισέρχονται σε εμάς ακάθαρτες δαιμονικές δυνάμεις, μολύνοντας και νεκρώνοντας τις ψυχές μας, οι οποίες θα έπρεπε να είναι αγγελικά αγνές και αγγελικά αθάνατες. Χωρίς τη παντοδύναμη βοήθειά σου, Ουράνιε Αρχάγγελε, γινόμαστε εύκολα θύματα ακάθαρτων δυνάμεων· γι' αυτό, σε παρακαλούμε με όλη μας την καρδιά: συμπερίλαβέ μας στον αήττητο στρατό σου και πολέμησε για εμάς και μπροστά μας, οδηγώντας μας σε κάθε μάχη για την ψυχή μας, για τη σωτηρία μας, για την αιωνιότητά μας, και εξασφαλίζοντας τη νίκη μας πάνω σε κάθε αμαρτία και πάνω σε κάθε διάβολο.

Ω, πανάγιε Αρχάγγελε, είμαστε απελπιστικά ανίσχυροι μπροστά στη δαιμονική δύναμη του διαβόλου, αν δεν έρθεις σε βοήθειά μας με τη θεϊκή σου δύναμη. Μαζί σου θα είμαστε πάντα νικητές σε όλες τις μάχες για την ψυχή μας και τη σωτηρία μας και την αιωνιότητά μας· και χωρίς εσένα – θα σκοντάφτουμε αβοήθητοι από ήττα σε ήττα, από αμαρτία σε αμαρτία, από κόλαση σε κόλαση. Γι’ αυτό, να είσαι πάντα μαζί μας και μην μας εγκαταλείπεις εξαιτίας των αμαρτιών μας και της δυσοσμίας μας, αλλά, αγαπώντας μας με θεϊκή αγάπη, κάνε μας να μισούμε την αμαρτία και όλες τις αμαρτωλές ηδονές, και γέμισε τις ψυχές μας με το άρωμα των ευαγγελικών αρετών. Ιδού, εμπιστευόμαστε τις ψυχές μας σε εσένα, πανάγιε Αρχάγγελε του Θεού· σε σένα προσευχόμαστε και σε παρακαλούμε, οδήγησέ μας πάντα στα μονοπάτια που οδηγούν στη Βασιλεία των Ουρανών, ώστε μαζί σου να δοξάζουμε αιώνια τον πανάγαθο Σωτήρα μας – τον γλυκό Κύριο Χριστό, και τον πανάγαθο Πατέρα Του, και το πανάγαθο Πνεύμα τον Παράκλητο, στο οποίο ανήκει η δόξα και ο έπαινος τώρα και πάντα και στους αιώνες. Αμήν.

 -----------------------------------------------------------------------------

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Β' Βασιλέων 23:5· Πράξεις 21:3.
[2] Κολοσσές – μια πυκνοκατοικημένη πόλη της αρχαίας Φρυγίας, στη Μικρά Ασία, στον ποταμό Λύκο, παραπόταμο του Μαίανδρου. Το 65 μ.Χ. αυτή η πόλη, μαζί με τις γειτονικές της πόλεις, τη Λαοδίκεια και την Ιεράπολη, καταστράφηκε σχεδόν ολοσχερώς από έναν τρομερό σεισμό. Ωστόσο, αργότερα ξαναχτίστηκε και άκμασε μέχρι τον δωδέκατο αιώνα. Αργότερα ονομάστηκε Χώνη.
[3] Ο Κανόνας 35 της Συνόδου της Λαοδίκειας καταδικάζει τους αιρετικούς που προσεύχονται στους αγγέλους ως δημιουργούς και ηγεμόνες του κόσμου.
[4] Η μνήμη αυτού του θαύματος τελείται στις 6 Σεπτεμβρίου .
[5] Εβραίους 12:29.
[6] Δανιήλ 7:9.
[7] Λευιτικό 24:17
[8] Ψαλμοί 103, 4.
[9] Η διδασκαλία ότι κάθε έθνος και κάθε βασίλειο έχει τον δικό του άγγελο βασίζεται στα λόγια του προφήτη Δανιήλ (10, 13), όπου μιλάει για τους αγγέλους των βασιλείων της Περσίας και του Ιούδα.
​​[10] Σύμφωνα με την έννοια του ίδιου του ονόματος, ο Μιχαήλ είναι ένας άγγελος που κατέχει ασυνήθιστη, απαράμιλλη πνευματική δύναμη. Στον προφήτη Δανιήλ περιγράφεται ως ειδικός προστάτης και προστάτης του εβραϊκού λαού (Δανιήλ 10, 13.21· 12, 1). Στην Αποκάλυψη του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου παρουσιάζεται ο Αρχάγγελος Μιχαήλ ως προστάτης των Χριστιανών και ως αυτός που εκδιώκει τον δράκοντα και τους αγγέλους του: «Και έγινε πόλεμος στον ουρανό. Ο Μιχαήλ και οι άγγελοί του πολέμησαν ενάντια στον δράκοντα, και ο δράκοντας και οι άγγελοί του ηττήθηκαν. Και εκδιώχθηκε ο μεγάλος δράκοντας, το αρχαίο φίδι, που ονομάζεται Διάβολος και Σατανάς, και οι άγγελοί του εκδιώχθηκαν στη γη» (Αποκ. 12:7, 9). Τότε, μέσα στην κακία του, άρχισε να διεξάγει πόλεμο εναντίον της Εκκλησίας του Χριστού, πολεμώντας με τους αγίους· αλλά στο τέλος αυτός ο πόλεμος έληξε με την ολοκληρωτική νίκη του Αρνίου του Θεού (Αποκ. 12:1-17· 19:1-20:15). Σε αυτή τη μάχη με τον διάβολο έχουμε ουράνιους προστάτες και προστάτες, με επικεφαλής τον άγιο Αρχάγγελο Μιχαήλ.
[11] Ντάνικα = Ντάνικα = πρωινός αστέρας, ο Πρωινός Αστέρας. Εδώ, ο Αυγερινός εννοείται ως ο πεσμένος άγγελος, ο Σατανάς, που δημιουργήθηκε από τον Θεό πριν από τον ορατό κόσμο, ως φωτεινό πνεύμα, παρόμοιο με το πρωινό φως· αλλά υπερηφανεύτηκε και εξεγέρθηκε εναντίον του Θεού· για αυτόν τον λόγο ρίχτηκε στην άβυσσο και καταδικάστηκε σε αιώνια βάσανα.
[12] Αυτή η προσευχή συντέθηκε από τον παναμαρτωλό Αρχιμανδρίτη Ιουστίνο στην Εορτή του Σωτήρος το 1956 στο μοναστήρι του Τσέλιε.