Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΟΡΟΥ ΤΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ 879/880 ΓΙΑ ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΟΥ FILIOQUE

την


1. Το ζήτημα και η δυτική θεώρηση

Η θεολογική βάση της Συνόδου του 879/880 έχει άμεση σχέση με το Filioque. Υπήρξαν απόψεις, όπως του Λουθηρανού θεολόγου Δρ. Bruce Marshall, που θεωρούν ότι η Σύνοδος δεν ασχολήθηκε ουσιαστικά με το θεολογικό ζήτημα του Filioque. Σύμφωνα με τον Marshall:

  • Το Filioque είχε μόνο κανονική σημασία, δηλαδή η απαγόρευση αφορούσε την προσθήκη στο Σύμβολο της Πίστεως, όχι τη θεολογία του.

  • Η διάλυση της κοινωνίας Ανατολής–Δύσης δεν οφειλόταν σε θεολογικά αίτια, αλλά στην κανονική μη αποδοχή της προσθήκης.

  • Οι σύγχρονοι διάλογοι μεταξύ Ορθοδόξων και Δυτικών δεν πρέπει να θεωρούν το Filioque κριτήριο για την αποκατάσταση της κοινωνίας.

2. Η ορθόδοξη θέση

Απαντώντας σε αυτή τη θέση, οι Ορθόδοξοι μελετητές επισημαίνουν:

  • Η διάκριση κανονικό – θεολογικό είναι νομικής φύσεως και δεν έχει πραγματικό βάρος.

  • Η κατάταξη αυτή συχνά οδηγεί σε άκαρπες και επισφαλείς συμφωνίες.

Ο Richard Haugh (1974) τονίζει ότι η έκτη συνεδρία της Συνόδου έχει τεράστια σχέση με την Τριαδολογική αντίφαση, δηλαδή με την ένσταση του Φωτίου κατά του Filioque.

3. Ο Φώτιος και το Filioque

Ο Φώτιος απορρίπτει το Filioque για δύο λόγους:

  1. Ευαγγελικούς: Το Πνεύμα εκπορεύεται μόνο εκ του Πατρός, σύμφωνα με το Ευαγγέλιο του Αγ. Ιωάννη.

  2. Θεολογικούς: Το Filioque εισάγει δύο αιτίες και δύο αρχές στην Τριάδα, πλήττοντας τη Μοναρχία του Πατρός.

Αυτό τεκμηριώνεται στα έργα του:

  • Μυσταγωγία περί του Αγίου Πνεύματος

  • Επιστολή προς τον Πατριάρχη Ακυλείας

Ο Φώτιος δεν περιορίστηκε σε κανονική διατύπωση· η καταδίκη του ήταν θεολογική και ευαγγελική.

4. Η Σύνοδος του 879/880 ως «Σύνοδος Ενότητας»

Ο Meyer (1975) υπογραμμίζει:

  • Η σύνοδος είχε σκοπό την αποκατάσταση της ενότητας μεταξύ Ανατολής και Δύσης.

  • Η ενότητα βασιζόταν στην ίδια την πίστη και στην καθαρότητα του δόγματος.

  • Ο Φώτιος διακήρυξε τη θεολογική καθαρότητα του δόγματος, χωρίς συμβιβασμούς, αλλά με μετριοπάθεια και ευαισθησία.

Η απόρριψη του Filioque από τη Σύνοδο ήταν θεολογική και κανονική, με στόχο την προστασία της ενότητας της πίστεως.

5. Η άποψη σύγχρονων Ορθοδόξων μελετητών

Ο Κ. Σιαμάκης (1985) και ο Φειδάς (1994) συμφωνούν:

  • Η Σύνοδος καταδίκασε το Filioque ως προσθήκη και ως διδασκαλία.

  • Ο Όρος της Συνόδου είχε σαφή σχέση με τη διαμάχη μεταξύ Φωτίου και Φράγκων.

  • Η αποδοχή του Όρου από τον Πάπα Ιωάννη Η’ οφείλεται σε συνεργασία με τον Παπικό απεσταλμένο Ζαχαρία Ανάγνων, φίλο του Φωτίου.

Η σύγχρονη Ορθόδοξη ακαδημαϊκή αντίληψη θεωρεί ότι ο Όρος:

  • Αποδοκιμάζει το Filioque τόσο ως προσθήκη στο Σύμβολο όσο και ως διδασκαλία.

  • Η καταδίκη είναι υπονοούμενη, αλλά σαφής και αδιαμφισβήτητη.

6. Επανεξέταση του Όρου της Συνόδου

Ο Όρος της Ογδόης Οικουμενικής Συνόδου:

  • Διαφυλάσσει το Σύμβολο της Πίστεως αναλλοίωτο.

  • Απαγορεύει κάθε προσθήκη ή αφαίρεση από το Σύμβολο, με αυστηρές ποινές:

    • Κλήρος: καθαίρεση

    • Λαϊκοί: ανάθεμα

  • Υπογραμμίζει ότι η πίστη είναι θεολογικό και σωτηριακό ζήτημα, όχι απλή λεκτική διατύπωση.

Το μοναδικό τότε πρόβλημα ήταν το Filioque, που απειλούσε την ακεραιότητα του Συμβόλου και της Τριαδικής πίστεως.

7. Αντίκτυπος και σημασία

Η εικόνα του Αγίου Φωτίου που αναφαίνεται μέσα από τη Σύνοδο:

  • Ώριμος, μετρημένος και θεολογικά ακριβής.

  • Διατηρεί την ενότητα της Εκκλησίας χωρίς συμβιβασμούς στη διδασκαλία.

  • Η Σύνοδος του 879/880 είναι η τελευταία μεγάλη Σύνοδος ενότητας πριν το Σχίσμα.

Η βάση της ενότητας:

  • Κοινή Ανατολική και Δυτική Παράδοση

  • Ανόθευτη πίστη στο Οικουμενικό Σύμβολο της Πίστεως

Η καταδίκη του Filioque ήταν θεολογική και κανονική, υπογραμμίζοντας τη σοβαρότητα του ζητήματος για την Εκκλησία.

Αν θέλεις, μπορώ να φτιάξω και μια σύντομη, διάγραμμα-στυλ παρουσίαση των κύριων σημείων για PowerPoint ή lecture slides, ώστε να φαίνεται όλη η δομή με τίτλους και bullets.

Θέλεις να το κάνω;

ΕΝΙΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΜΕ ΕΝΟΤΗΤΣ ΛΑΙ ΤΙΤΛΟΥΣ

Βεβαίως! Ακολουθεί το κείμενο σε ενιαία μορφή, σε μονοτονικό, με ενότητες και τίτλους, διατηρώντας τη ροή αλλά οργανωμένο για ευκολότερη μελέτη:

Η Σημασία του Όρου της Συνόδου 879/880 για το Ζήτημα του Filioque

1. Εισαγωγή – Το ζήτημα του Filioque

Η Ογδόη Οικουμενική Σύνοδος (879/880) αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά γεγονότα της Εκκλησίας πριν το Μεγάλο Σχίσμα. Το κύριο ερώτημα που προκύπτει είναι εάν ο Όρος της Συνόδου είχε σχέση με το θεολογικό ζήτημα του Filioque. Ορισμένοι δυτικοί μελετητές, όπως ο Λουθηρανός θεολόγος Δρ. Bruce Marshall, θεωρούν ότι το Filioque εκείνη την εποχή ήταν μόνο κανονικό ζήτημα, δηλαδή αφορούσε αποκλειστικά την προσθήκη στο Σύμβολο της Πίστεως και όχι την ουσία του δόγματος.

Αντίθετα, η ορθόδοξη θεολογική έρευνα απορρίπτει τη διάκριση κανονικό – θεολογικό ως επαρκή και θεωρεί ότι η αλλοίωση του Συμβόλου της Πίστεως είναι ταυτοχρόνως κανονικό και θεολογικό σφάλμα. Η καταδίκη του Filioque δεν ήταν απλώς νομική ή τυπική, αλλά άμεσα συνδεδεμένη με την τριαδολογική διδασκαλία.

2. Η Ορθόδοξη Προσέγγιση

Οι Ορθόδοξοι μελετητές τονίζουν ότι ο Διαχωρισμός κανονικό – θεολογικό δεν έχει ουσιαστική βαρύτητα και συχνά οδηγεί σε άκαρπες συμφωνίες. Ο Richard Haugh (1974) παρατηρεί ότι η έκτη συνεδρία της Συνόδου είχε άμεση σχέση με την Τριαδολογική αντίθεση, και ο Όρος της Συνόδου πρέπει να εκληφθεί ως απόρριψη του Filioque με θεολογικά και ευαγγελικά κριτήρια.

Ο Φώτιος στα έργα του, όπως η Μυσταγωγία περί του Αγίου Πνεύματος και η Επιστολή προς τον Πατριάρχη Ακυλείας, απορρίπτει το Filioque:

  • Ευαγγελικά, γιατί το Πνεύμα εκπορεύεται μόνο από τον Πατέρα.

  • Θεολογικά, γιατί το Filioque εισάγει δύο αρχές στην Τριάδα και πλήττει τη Μοναρχία του Πατρός.

3. Η Σύνοδος του 879/880 ως Σύνοδος Ενότητας

Η σύνοδος αυτή ονομάζεται από τον Meyer (1975) «Σύνοδος Ενότητας». Στόχος της ήταν η αποκατάσταση της ενότητας μεταξύ Ανατολής και Δύσης και η προστασία της καθαρότητας του δόγματος. Ο Όρος της Συνόδου:

  • Διατήρησε το Σύμβολο της Πίστεως αναλλοίωτο.

  • Αποκλείει κάθε προσθήκη ή αφαίρεση, με αυστηρές ποινές για κληρικούς και λαϊκούς.

  • Επισημαίνει ότι η πίστη είναι θεολογικό και σωτηριακό ζήτημα, όχι απλή λεκτική διατύπωση.

Η μόνη απειλή τότε για το Σύμβολο ήταν το Filioque, το οποίο θεωρήθηκε σοβαρό θεολογικό πρόβλημα και αντιμετωπίστηκε με αυστηρότητα.

4. Η άποψη σύγχρονων Ορθοδόξων μελετητών

Ο Κ. Σιαμάκης (1985) και ο Φειδάς (1994) επιβεβαιώνουν:

  • Η Σύνοδος καταδίκασε το Filioque ως προσθήκη και ως διδασκαλία.

  • Ο Όρος είχε σαφή σχέση με τη διαμάχη μεταξύ Φωτίου και Φράγκων θεολόγων.

  • Η αποδοχή του Όρου από τον Πάπα Ιωάννη Η’ υποστηρίχθηκε από Παπικό απεσταλμένο φιλικά διακείμενο προς τον Φώτιο.

Συνολικά, η σύγχρονη ορθόδοξη ακαδημαϊκή αντίληψη είναι ομόφωνη: ο Όρος της Συνόδου του 879/880 αναφέρεται σαφώς στο Filioque και απορρίπτει τόσο την προσθήκη στο Σύμβολο όσο και τη διδασκαλία.

5. Ο Όρος της Συνόδου και η αυστηρότητα του κειμένου

Η Ογδόη Οικουμενική Σύνοδος διατυπώνει:

  • Το Σύμβολο της Πίστεως πρέπει να διατηρείται ακέραιο, χωρίς προσθήκες ή αφαιρέσεις.

  • Οποιαδήποτε αλλοίωση τιμωρείται με καθαίρεση για τον κλήρο και ανάθεμα για τους λαϊκούς.

  • Η πρόθεση είναι θεολογική, και η προσθήκη ή αφαίρεση θεωρείται πλήγμα στην πίστη και στην αποστολική παράδοση.

Η όλη διαδικασία υπογραμμίζει ότι η καταδίκη του Filioque ήταν απαραίτητη για την προστασία του Συμβόλου της Πίστεως.

6. Η εικόνα του Αγίου Φωτίου και το ιστορικό πλαίσιο

Ο Άγιος Φώτιος εμφανίζεται ως ώριμος, μετρημένος και θεολογικά ακριβής:

  • Διατηρεί την ενότητα χωρίς να υποχωρεί σε βασικά ζητήματα πίστεως.

  • Η Σύνοδος του 879/880 είναι η τελευταία μεγάλη Σύνοδος ενότητας πριν το Σχίσμα, βασισμένη στην κοινή Παράδοση και στο αμετάβλητο Σύμβολο της Πίστεως.

Η αυστηρότητα του Όρου και η σαφής καταδίκη του Filioque διασφαλίζουν την θεολογική καθαρότητα και ενότητα της Εκκλησίας, αποτρέποντας μελλοντικές παραποιήσεις του Συμβόλου.

7. Συμπέρασμα

Η Σύνοδος του 879/880:

  • Θεωρείται στην Ορθόδοξη παράδοση ως Ογδόη Οικουμενική.

  • Στηρίζεται στην κοινη Πατερική Παράδοση και την ανόθευτη πίστη στο Σύμβολο της Πίστεως.

  • Καταδικάζει το Filioque ως προσθήκη και ως διδασκαλία, ενώ διασφαλίζει την ενότητα Ανατολής και Δύσης.

  • Αναδεικνύει τον Φώτιο ως παράδειγμα θεολογικής ακρίβειας και εκκλησιαστικής ωριμότητας.

Η Σύνοδος αυτή αποτέλεσε την τελευταία μεγάλη προσπάθεια ενότητας πριν το Σχίσμα του 1054, με κύριο στόχο την προστασία της πίστης και την αποτροπή μελλοντικών αιρετικών επεμβάσεων στο Σύμβολο της Πίστεως.

ΠΗΓΗ.https://cognoscoteam.gr/archives/32285

Σχόλια

Δημοσίευση σχολίου