Αγιος Φώτιος.Τῆς Ἐκκλησίας ὁ φωστὴρ ὁ τηλαυγέστατος,...(Θεολογικός σχολιασμός στο Κοντάκιο και στον Οίκο της εορτής του Αγίου Φωτίου)

visit counter

Κοντάκιον. Ἦχος πλ. δ'. Τῇ ὑπερμάχῳ στρατηγῷ.

Τῆς Ἐκκλησίας ὁ φωστὴρ ὁ τηλαυγέστατος, καὶ Ὀρθοδόξων ὁδηγὸς ὁ ἐνθεώτατος, στεφανούσθω νῦν τοῖς ἄνθεσι τῶν ᾀσμάτων, ἡ θεόφθογγος κιθάρα ἡ τοῦ Πνεύματος, ὁ στερρότατος αἱρέσεων ἀντίπαλος, ᾧ καὶ κράζομεν· χαῖρε πάντιμε Φώτιε.

Ὁ Οἶκος. Ἄγγελος πρωτοστάτης.

Ἄγγελος ἐξ ἀνθρώπων, ἀνεδείχθης ὦ Πάτερ, ἐκ γῆς πρὸς τὰ οὐράνια φθάσας· διὸ σὺν ἀσωμάτοις χοροῖς, ἁμιλλώμενόν σε θεωρῶν, Ὅσιε, ἐξίσταμαι καὶ πόθῳ σοι κραυγάζω εὐλαβῶς τοιαῦτα.

Χαῖρε, δι' οὗ Τριὰς προσκυνεῖται.

Χαῖρε, δι' οὗ Θεὸς ἀνυμνεῖται.

Χαῖρε, Ὀρθοδόξων κανὼν ὁ εὐθύτατος.

Χαῖρε, ἀνομοῦντας ἐλέγχων στερρότατα.

Χαῖρε, ὕψος ταπεινώσεως δυσανάβατον πολλοῖς.

Χαῖρε, βάθος διακρίσεως δυσθεώρητον θνητοῖς.

Χαῖρε, ὅτι ἐγένου τοῦ Θεοῦ θεῖος θύτης.

Χαῖρε, ὅτι προσάγεις τῷ Θεῷ σεσῳσμένους.

Χαῖρε, Θεοῦ Μαρτύρων ὁμόσκηνε.

Χαῖρε, σεπτῶν Ὁσίων συνόμιλε.

Χαῖρε, δι' οὗ δυσσεβεῖς καθαιροῦνται.

Χαῖρε, δι' οὗ πιστοὶ βεβαιοῦνται.

Χαῖρε, πάντιμε Φώτιε.

Τῷ αὐτῷ μηνὶ ς', μνήμη τοῦ ἐν Ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν καὶ Ἰσαποστόλου Φωτίου, Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, τοῦ Ὁμολογητοῦ.

----------------------------------------------------------

Το Κοντάκιο και ο Οίκος προς τιμήν του Αγίου Φωτίου Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως αποτελούν ένα πυκνό θεολογικό και εκκλησιολογικό εγκώμιο, το οποίο παρουσιάζει τον Άγιο ως φωστήρα της Εκκλησίας, διδάσκαλο της Ορθοδοξίας και αγωνιστή της αληθείας. Η υμνογραφία δεν περιορίζεται σε μια ιστορική αναφορά, αλλά προβάλλει το πρόσωπό του ως ζωντανό φορέα της θείας χάριτος και της πατερικής παραδόσεως.

Η φράση «Τῆς Ἐκκλησίας ὁ φωστὴρ ὁ τηλαυγέστατος» αποδίδει στον Άγιο Φώτιο τον χαρακτήρα του πνευματικού φωτός, δηλαδή εκείνου που, φωτισμένος από τον Θεό, φωτίζει και τον λαό. Το φως εδώ δεν είναι απλώς γνώση, αλλά εμπειρία της αλήθειας και μετάδοσή της μέσα στην Εκκλησία. Ως «Ὀρθοδόξων ὁδηγὸς ὁ ἐνθεώτατος», παρουσιάζεται όχι μόνο ως μεγάλος θεολόγος, αλλά και ως ποιμένας που οδηγεί με ασφάλεια τους πιστούς στην ορθή πίστη, ιδιαίτερα σε περιόδους συγχύσεως και αιρέσεων. Η Εκκλησία τον στεφανώνει «τοῖς ἄνθεσι τῶν ᾀσμάτων», δηλαδή με ύμνους και δοξολογία, αναγνωρίζοντας ότι η τιμή προς τους Αγίους είναι πνευματική και αποτελεί έκφραση ευχαριστίας προς τον Θεό για τη δράση Του μέσα από αυτούς.

Η έκφραση «ἡ θεόφθογγος κιθάρα ἡ τοῦ Πνεύματος» δηλώνει ότι ο Άγιος έγινε όργανο της θείας ενέργειας. Η σοφία και ο λόγος του δεν θεωρούνται καρπός ανθρώπινης μόνο παιδείας, αλλά θεοπνεύστου εμπειρίας. Παράλληλα, χαρακτηρίζεται «ὁ στερρότατος αἱρέσεων ἀντίπαλος», στοιχείο που υπογραμμίζει την αποστολική του ευθύνη να προφυλάξει την πίστη από την πλάνη και να διατηρήσει την ενότητα της Εκκλησίας μέσα στην αλήθεια.

Ο Οίκος αναπτύσσει ακόμη περισσότερο την αγιότητά του, παρουσιάζοντάς τον ως άνθρωπο που έφθασε σε αγγελικό μέτρο ζωής: «Ἄγγελος ἐξ ἀνθρώπων ἀνεδείχθης». Η φράση αυτή φανερώνει το ορθόδοξο ιδεώδες της θεώσεως, δηλαδή τη μεταμόρφωση του ανθρώπου διά της χάριτος, ώστε από γήινος να γίνει ουράνιος. Η πορεία «ἐκ γῆς πρὸς τὰ οὐράνια» φανερώνει ότι η αγιότητα είναι καρπός αγώνα, καθάρσεως και ενώσεως με τον Θεό.

Οι αλλεπάλληλοι χαιρετισμοί σκιαγραφούν τις αρετές και τη διακονία του. Μέσα από αυτόν «Τριὰς προσκυνεῖται» και «Θεὸς ἀνυμνεῖται», διότι η ορθή θεολογία οδηγεί στη σωστή λατρεία. Ονομάζεται «Ὀρθοδόξων κανὼν ὁ εὐθύτατος», δηλαδή μέτρο και πρότυπο πίστεως, ενώ ταυτόχρονα ελέγχει την ανομία και την πλάνη με σταθερότητα. Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι φράσεις «ὕψος ταπεινώσεως» και «βάθος διακρίσεως», που φανερώνουν τον συνδυασμό δύο βασικών πνευματικών αρετών: της ταπεινώσεως, που υψώνει τον άνθρωπο ενώπιον του Θεού, και της διακρίσεως, που τον καθιστά ικανό να οδηγεί με σοφία τις ψυχές.

Ο Άγιος παρουσιάζεται επίσης ως λειτουργός των μυστηρίων, «θεῖος θύτης», που προσφέρει τη Θεία Ευχαριστία και οδηγεί τους πιστούς στον Θεό, «προσάγεις τῷ Θεῷ σεσῳσμένους». Βρίσκεται σε κοινωνία με όλους τους Αγίους, ως «Μαρτύρων ὁμόσκηνε» και «Ὁσίων συνόμιλε», γεγονός που φανερώνει τη βαθιά ενότητα της Εκκλησίας στον ουρανό και στη γη. Ταυτόχρονα, η διδασκαλία και η παρουσία του γίνονται αιτία να καταρρίπτονται οι δυσσεβείς και να στηρίζονται οι πιστοί.

Συνολικά, ο ύμνος προβάλλει τον Άγιο Φώτιο ως πρότυπο φωτισμένου ποιμένα, μεγάλου θεολόγου και ομολογητή της πίστεως. Δεν τιμάται μόνο για το έργο και τη σοφία του, αλλά κυρίως γιατί έγινε καθαρό όργανο του Αγίου Πνεύματος και ζωντανή μαρτυρία ότι ο άνθρωπος μπορεί, με τη χάρη του Θεού, να φθάσει σε αγγελική ζωή και να γίνει στήριγμα της Εκκλησίας και της αληθείας.