Ο Άγιος Χαράλαμπος, ιερομάρτυρας της Εκκλησίας μας, αποτελεί ζωντανή μαρτυρία
της ορθόδοξης πίστης ως υπαρξιακής σχέσης με τον Θεό και όχι ως ιδεολογίας. Το
μαρτύριό του φανερώνει τη νίκη της θείας χάριτος επί της φθοράς, του φόβου και
του θανάτου. Ο Άγιος δεν αρνήθηκε τον Χριστό, διότι είχε ήδη αποβάλει κάθε
είδωλο από την καρδιά του· είχε ως μοναδικό Κύριο τον Θεό.
Στη βιβλική και πατερική θεολογία, το είδωλο δεν είναι απλώς
ένα κατασκεύασμα, αλλά οτιδήποτε υποκαθιστά τον Θεό στη ζωή του ανθρώπου. Είναι
κάθε πραγματικότητα που απολυτοποιείται και απαιτεί απόλυτη αφοσίωση.
Στη σύγχρονη εποχή, η ειδωλολατρία δεν εμφανίζεται πλέον με
τη μορφή υλικών αγαλμάτων ή λατρευτικών εικόνων, όπως στους αρχαίους χρόνους,
αλλά με πιο λεπτές και επικίνδυνες μορφές: με τη μορφή ιδεών, νοοτροπιών και
υπαρξιακών στάσεων. Πρόκειται για μια «αφανή» ειδωλολατρία, η οποία δεν
καταγγέλλεται εύκολα, διότι συχνά παρουσιάζεται ως πρόοδος, ελευθερία ή
αυτοπραγμάτωση του ανθρώπου.
Μία από τις κυριότερες μορφές σύγχρονης ειδωλολατρίας είναι
η αυτάρκεια του ανθρώπου χωρίς Θεό. Ο σύγχρονος άνθρωπος τείνει να
αντιλαμβάνεται τον εαυτό του ως απόλυτο μέτρο της αλήθειας και της ζωής,
απορρίπτοντας κάθε αναφορά στο θείο. Η στάση αυτή συνιστά βαθιά θεολογική
πλάνη, διότι μετατρέπει το κτιστό και πεπερασμένο «εγώ» σε απόλυτη αρχή. Η
Ορθόδοξη θεολογία, όμως, τονίζει ότι ο άνθρωπος είναι κατ’ εικόνα Θεού, όχι
αυτάρκης θεός. Όταν αποκόπτεται από την πηγή της ζωής, οδηγείται αναπόφευκτα σε
υπαρξιακή ξηρασία και πνευματικό θάνατο.
Παράλληλα, η λατρεία της ύλης και της κατανάλωσης αποτελεί
μια άλλη κυρίαρχη μορφή ειδωλολατρίας. Το χρήμα, η απόλαυση και η συσσώρευση
αγαθών αναγορεύονται σε σκοπό ζωής, υποκαθιστώντας την κοινωνία με τον Θεό και
τον συνάνθρωπο. Η ύλη παύει να λειτουργεί ως δώρο και μέσο δοξολογίας και
μετατρέπεται σε αντικείμενο λατρείας. Η πατερική παράδοση επισημαίνει ότι η
προσκόλληση στην ύλη δεν είναι απλώς ηθικό πρόβλημα, αλλά πνευματική ασθένεια,
διότι εγκλωβίζει τον άνθρωπο στο πρόσκαιρο και τον απομακρύνει από το αιώνιο.
Ιδιαίτερη θεολογική πρόκληση της εποχής μας αποτελεί και η
πίστη στην τεχνολογική παντοδυναμία. Η τεχνολογία, ενώ αποτελεί καρπό της
ανθρώπινης δημιουργικότητας, συχνά απολυτοποιείται και παρουσιάζεται ως λύση
για κάθε πρόβλημα, ακόμη και για τα υπαρξιακά ερωτήματα του ανθρώπου. Όταν,
όμως, η τεχνολογία αντικαθιστά την εμπιστοσύνη στον Θεό, μετατρέπεται σε
είδωλο. Η σωτηρία τότε νοείται ως τεχνική βελτίωση και όχι ως υπαρξιακή
μεταμόρφωση του ανθρώπου εν Χριστώ.
Τέλος, η προβολή του «εγώ» ως υπέρτατης αξίας συνιστά τον
πυρήνα όλων των σύγχρονων ειδώλων. Ο άνθρωπος καλείται να αυτοπροβληθεί, να
αυτοεπιβεβαιωθεί και να αυτοθεωθεί, αποκόπτοντας κάθε αναφορά στην κοινότητα
και στη σχέση. Ωστόσο, η Ορθόδοξη θεολογία κατανοεί το πρόσωπο όχι ως
απομονωμένο άτομο, αλλά ως ύπαρξη σχέσης και κοινωνίας. Όταν το «εγώ»
απολυτοποιείται, καταστρέφεται η δυνατότητα αληθινής αγάπης και ο άνθρωπος
εγκλωβίζεται στη μοναξιά του.
Συνεπώς, τα σύγχρονα είδωλα, αν και άυλα, είναι εξίσου –αν
όχι περισσότερο– δεσμευτικά από τα αρχαία. Εγκλωβίζουν τον άνθρωπο στο
πεπερασμένο, του στερούν την προοπτική της αιωνιότητας και αλλοιώνουν το νόημα
της ελευθερίας. Η Εκκλησία, μέσα από την ασκητική και μαρτυρική της παράδοση,
καλεί τον άνθρωπο να αποκαθηλώσει τα είδωλα της εποχής του και να
επανατοποθετήσει τον Θεό στο κέντρο της ύπαρξής του, εκεί όπου μόνο μπορεί να
βρει την αληθινή ζωή.
Ο Άγιος Χαράλαμπος, ως φορέας της εκκλησιαστικής εμπειρίας,
μας αποκαλύπτει ότι η ελευθερία δεν ταυτίζεται με την αυτάρεσκη αυτονομία, αλλά
με την εκούσια κοινωνία με τον Θεό. Η πίστη του δεν ήταν άρνηση του κόσμου,
αλλά μεταμόρφωσή του. Γι’ αυτό και η παράδοση τον παρουσιάζει ως προστάτη από
τον θάνατο και τις ασθένειες: όχι μαγικά, αλλά επειδή η ζωή του ήταν ενωμένη με
την πηγή της ζωής.
Μπροστά στα σύγχρονα είδωλα, η Εκκλησία δεν προτείνει
ηθικισμό, αλλά μετάνοια· αλλαγή νοός και προσανατολισμού. Το παράδειγμα του
Αγίου Χαραλάμπους μάς καλεί να επαναφέρουμε τον Θεό στο κέντρο της ύπαρξής μας,
ώστε όλα τα άλλα να βρουν τη σωστή τους θέση. Μόνο τότε ο άνθρωπος παύει να
είναι δούλος των ειδώλων και γίνεται αληθινά ελεύθερος.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου