1. Τα «πρόβατα» και τα «ἐρίφια»
Σύμφωνα με τη νηπτική παράδοση, η παραβολή της Κρίσεως δεν
αναφέρεται απλώς σε εξωτερικές πράξεις ή κοινωνική δικαιοσύνη, αλλά στη βαθιά
εσωτερική κατάσταση της καρδιάς. Οι ψυχές χωρίζονται σε δύο κατηγορίες:
- Στα
πρόβατα:
Είναι οι ψυχές που απέκτησαν καρδιά ταπεινή, γεμάτη «σπλάχνα» — δηλαδή εσωτερική αγάπη, συμπόνοια και αφοσίωση στον Χριστό που ζει μέσα σε κάθε άνθρωπο. Η ταπείνωση και η αγάπη τους δεν είναι εξωτερικά επιβεβλημένα, αλλά φυσική συνέπεια της καθαρής τους καρδιάς. Αναγνωρίζουν τον Χριστό στον κάθε συνάνθρωπο, ανεξάρτητα από την κοινωνική του θέση ή την προσωπική του συμπεριφορά. - Στα
ερίφια:
Είναι οι ψυχές που παραμένουν κλεισμένες στον εαυτό τους, κυριαρχούμενες από φιλαυτία, εγωισμό και αίσθηση ανεξαρτησίας. Δεν μπορούν να δουν το θείο φως, γιατί η καρδιά τους είναι «κλειδωμένη» σε προσωπικές επιθυμίες και αδυναμία να αγαπήσουν ανιδιοτελώς. Η τύφλωσή τους δεν προέρχεται από εξωτερικό κακό, αλλά από την αδυναμία να καθαρίσουν την καρδιά τους από τα πάθη.
Η διάκριση αυτή δεν έχει σχέση με το αν κάποιος φαίνεται
καλός ή κακός στον κόσμο· εξωτερικά έργα μπορεί να υπάρχουν και στις δύο
κατηγορίες, αλλά η εσωτερική διάκριση έγκειται στο αν η καρδιά βλέπει
και αγαπά τον Χριστό εντός των ανθρώπων.
2. Τα «έργα» ως εκφράσεις της καθαρής καρδιάς
Η παραβολή αναφέρει συγκεκριμένα έργα: «Ἐπείνασα καὶ ἐδώκατέ
μοι φαγεῖν», «Ἐδίψησα καὶ ἐποτίσατέ
με», «Ξένος ἤμην»,
«Γυμνός», «Ἐν φυλακῇ». Στην νηπτική και ασκητική
ερμηνεία, αυτά δεν είναι απλά κοινωνικές πράξεις ή ηθικές υποχρεώσεις, αλλά εκδηλώσεις
της θεωμένης καρδιάς:
Ό άγιος Συμεών ο νέος θεολόγος, ερμηνεύοντας αυτήν την
περικοπή, λέγει ότι ο Χριστός αναφέρεται σε κάτι βαθύτερο και ουσιαστικότερο.
Το ότι ελέγχει τους αμαρτωλούς, επειδή πεινούσε και δεν τον έθρεψαν ή διψούσε
και δεν του έδιναν νερό να πιει, σημαίνει ότι πεινούσε την σωτηρία τους και
αυτοί δεν ανταποκρίνονταν. Ό άνθρωπος με την δημιουργία του από τον Θεό, ως
κατ' εικόνα και καθ' ομοίωση Του, και με την είσοδο του στην Εκκλησία, πού
είναι το Σώμα του Χριστού, είναι στενά συνδεδεμένος με τον Θεό. Ιδίως με τα
μυστήρια ο άνθρωπος γίνεται μέλος του Σώματος του Χριστού. Όταν λοιπόν, δεν ζει
σύμφωνα με τις εντολές του Θεού τότε είναι σαν να αφήνει πεινασμένο και
διψασμένο τον Χριστό.
Αναλύοντας αυτήν την σκέψη του, ο άγιος Συμεών λέγει ότι ο
Χριστός πείνασε την επιστροφή και μετάνοια του ανθρώπου και εκείνος δεν
ικανοποίησε την πείνα Του. Έδίψησε την σωτηρία του, και δεν του έδωσε την
δυνατότητα να την γευθεί. Ήταν γυμνός από τις ενάρετες πράξεις του, και δεν τον
έντυσε, γιατί, αφού ο Χριστιανός είναι μέλος του Χριστού, όταν στερείται αυτών
των αρετών είναι σαν να αφήνει γυμνά και έκθετα τα μέλη Του. Ήταν κλεισμένος
στην στενή, ακάθαρτη και σκοτεινή φυλακή της καρδίας του, και δεν θέλησε να τον
επισκεφθεί ή να τον εξαγάγει στο φως. Γνώριζε ο Χριστιανός ότι ο Χριστός ήταν
ασθενής, λόγω της ραθυμίας και της απραξίας του (του Χριστιανού), και δεν τον
διακόνησε δια των αγαθών έργων και πράξεων25.
Πραγματικά, ο Χριστός θέλει την σωτηρία του ανθρώπου, πού
είναι δικό του δημιούργημα και από αγάπη έπαθε πολλά για την σωτηρία του.
Συγχρόνως. με το άγιο Βάπτισμα ο Χριστιανός είναι μέλος του σώματος Του. Και
όταν δεν ανταποκρίνεται σ' αυτήν την επιθυμία του Χριστού και παραμένει στο
σκοτάδι της αμαρτίας, τότε αυτοκαταδικάζεται. Κάνει εντύπωση αυτό πού λέγει,
ότι βρίσκεται μέσα στην στενή, σκοτεινή και βρωμερή φυλακή της καρδίας.
Πραγματικά, με το άγιο Βάπτισμα, η Χάρη του Θεού παραμένει μέσα στο βάθος της καρδιάς
του ανθρώπου. Με τις αμαρτίες όμως τις όποιες διαπράττουμε, μετά την είσοδο μας
στην Εκκλησία, καλύπτεται η θεία Χάρη. Έτσι ο Χριστός μοιάζει σαν φυλακισμένος
μέσα στην καρδιά. Αυτό ακριβώς θα είναι και η Κόλαση του ανθρώπου.
Κάθε έργο είναι φυσική εκδήλωση του φωτός μέσα στην
καρδιά. Όπως το φως δεν μπορεί παρά να ακτινοβολεί, έτσι και η καθαρή ψυχή
δεν μπορεί παρά να αγαπά αυθόρμητα.
3. Η όραση του Χριστού στον πλησίον
Ο Συμεών ο Νέος Θεολόγος εξηγεί ότι η ικανότητα των
«προβάτων» να δουν τον Χριστό στον πλησίον δεν είναι εξωτερική αλλά πνευματική
όραση. Η καρδιά που έχει καθαριστεί βλέπει τον Χριστό όχι μόνο σε μυστικές
εμπειρίες ή θεία αποκάλυψη, αλλά σε κάθε άνθρωπο που συναντά.
Τα «σπλάγνα» της ταπεινής καρδιάς — δηλαδή η εσωτερική
συμπάθεια, η συγκατάβαση και η ανιδιοτελής αγάπη — επιτρέπουν στη ψυχή να
αναγνωρίσει το Θείο σε κάθε πρόσωπο, ακόμα και στους εχθρούς ή στους φτωχούς,
που συνήθως η κοινωνία αγνοεί. Αυτή η ικανότητα είναι η ουσία της νήπτικης
θεολογίας: η σωτηρία εξαρτάται από την καθαρότητα και την αγάπη της καρδιάς,
όχι από εξωτερικές επιδόσεις.
4. Η τύφλωση των εριφίων
Αντίθετα, τα «ερίφια» δεν βλέπουν τον Χριστό στον πλησίον. Η
καρδιά τους παραμένει εγκλωβισμένη στη φιλαυτία: η αυτοδικαίωση, η
αίσθηση ανεξαρτησίας και η εσωτερική κλειστότητα εμποδίζουν την αναγνώριση του
θείου φωτός.
Οι ερίφιοι ρωτούν: «Κύριε, πότε σε εἴδομεν πεινῶντα…;»
Η ερώτηση αυτή δείχνει συνείδηση του εαυτού και έλλειψη εσωτερικής
ευαισθησίας, όχι κακία. Είναι τυφλοί επειδή δεν έχουν μάθει να βλέπουν με τα
«σπλάχνα», δηλαδή με την καρδιά. Το σκοτάδι των παθών τους κρύβει τον Χριστό
ακόμα και όταν βρίσκεται μπροστά τους.
5. Τα κριτήρια της Κρίσης του Θεού
- Ο Χριστός δεν ενδιαφέρεται απλώς για σωματικές ανάγκες, αλλά για την
πνευματική επιστροφή και μετάνοια του ανθρώπου.
- Οι αμαρτωλοί που δεν ανταποκρίνονται στην αγάπη Του “τον αφήνουν
πεινασμένο και διψασμένο”.
Η έλλειψη
μετάνοιας και αγαθών έργων σημαίνει ότι ο άνθρωπος αφήνει «γυμνά» τα μέλη του
Χριστού. Η πνευματική αμέλεια κλείνει τον Χριστό στην «στενή, σκοτεινή και
ακάθαρτη φυλακή της καρδιάς».
Με το άγιο Βάπτισμα, η Χάρη του Θεού εισχωρεί
στην καρδιά του ανθρώπου. Οι αμαρτίες, όμως, καλύπτουν τη Χάρη, καθιστώντας τον
Χριστό “φυλακισμένο” μέσα στην καρδιά.
6. Η μυστικότητα της σωτηρίας
Η σωτηρία είναι μυστήριο: οι πρόβατα δεν γνωρίζουν
πότε έκαναν τα έργα τους. Η αγάπη τους δεν συνειδητοποιεί τον εαυτό της, και
αυτή η άγνοια δείχνει την αυθεντικότητα της καρδιάς.
Τα ερίφια , αντίθετα, ερωτούν με αίσθηση αυτοδικαίωσης
και παρατηρούν τα έργα τους, δείχνοντας εσωτερική εγκλειστικότητα. Η φιλαυτία
τους τους εμποδίζει να δουν τον Χριστό στον πλησίον και να βιώσουν την
αυθεντική σωτηρία.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου