Έρευνα πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου
Με βάση τις πηγές και τη διδασκαλία των Αγίων
Πατέρων και των Οικουμενικών Συνόδων, οι καταδικασμένες αιρέσεις της Εκκλησίας
και οι σύγχρονες ανανεωμένες μορφές τους διαρθρώνονται ως εξής:
1. Οι Ιστορικές Αιρέσεις (Κατεγνωσμένες από Συνόδους
& Πατέρες)
Οι Οικουμενικές Σύνοδοι και οι Άγιοι Πατέρες
διατύπωσαν δογματικούς όρους και αναθεματισμούς καταδικάζοντας συγκεκριμένες
κακοδοξίες:
- Αρειανισμός
& Πνευματομαχία: Καταδικάστηκαν από την Α΄
(325 μ.Χ.) και τη Β΄ (381 μ.Χ.) Οικουμενική Σύνοδο.
Αμφισβήτησαν τη θεότητα του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, υποβιβάζοντάς τα
σε κτίσματα.
- Νεστοριανισμός:
Καταδικάστηκε από τη Γ΄ Οικουμενική
Σύνοδο (431 μ.Χ.). Διέσπασε το θεανθρώπινο πρόσωπο του Χριστού σε δύο
υποστάσεις.
- Μονοφυσιτισμός:
Καταδικάστηκε από τη Δ΄ Οικουμενική Σύνοδο (451 μ.Χ.). Αρνήθηκε τη
διατήρηση της ανθρωπίνης φύσεως στον Χριστό μετά την ενανθρώπηση.
- Μονοενεργητισμός
& Μονοθελητισμός: Καταδικάστηκαν από τη ΣΤ΄
Οικουμενική Σύνοδο (681 μ.Χ.) και τη Σύνοδο του Λατερανού (649 μ.Χ.).
Αρνήθηκαν τις δύο φυσικές θελήσεις και ενέργειες του Χριστού.
- Εικονομαχία:
Καταδικάστηκε από τη Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδο (787 μ.Χ.), καθώς αμφισβητούσε
την εικονογράφηση του Χριστού και την προσκύνηση των ιερών εικόνων.
- Παπισμός
(Filioque, Πρωτείο & Αλάθητο): Καταδικάστηκε από
τις Συνόδους του 867 και 879 επί Μεγάλου Φωτίου, ενώ οδήγησε στη
διαγραφή του Πάπα Σεργίου Δ΄ από τα Ιερά Δίπτυχα το 1009 μ.Χ.. Καταδικάζει
την προσθήκη του Filioque (εκπόρευση του Αγίου Πνεύματος και εκ του Υιού)
και τις δυτικές κακοδοξίες.
- Βαρλααμισμός
& Σχολαστικισμός: Καταδικάστηκαν από τις Ησυχαστικές
Συνόδους (1341, 1347, 1351) επί Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά,
καταδικάζοντας τη φραγκική διδασκαλία περί κτιστής Χάριτος.
2. Οι Σύγχρονες Παραλλαγές και η
«Παναίρεση» του Οικουμενισμού
Οι νέες αιρέσεις δεν αποτελούν πρωτότυπες
διδασκαλίες, αλλά ανανέωση, ανακεφαλαίωση και συνένωση παλαιών προκατεγνωσμένων
αιρέσεων. Η κύρια σύγχρονη παραλλαγή είναι η Παναίρεση του Οικουμενισμού:
- Η
«Θεωρία των Κλάδων» (Branch Theory) & Βαπτισματική Θεολογία:
Αποτελεί παραλλαγή της αμφισβήτησης του δόγματος της Μιάς, Αγίας,
Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας. Διδάσκει ότι η αληθινή Εκκλησία είναι
διαιρεμένη και ότι οι ετερόδοξοι (Παπικοί, Προτεστάντες, Μονοφυσίτες)
διατηρούν έγκυρο βάπτισμα και αποστολική διαδοχή.
- Ανανέωση
του Παπισμού & του Προτεσταντισμού: Μέσω των
οικουμενιστικών υποχωρήσεων και κειμένων (όπως στο Μπαλαμάντ), αποδέχεται
ως «εκκλησίες» τις κοινότητες που διδάσκουν το Filioque, την κτιστή
Χάρη, το παπικό πρωτείο και το αλάθητο.
- Ανανέωση
του Μονοφυσιτισμού: Εκφράζεται μέσω των
θεολογικών διαλόγων που εξισώνουν τους Μονοφυσίτες με την Ορθόδοξο Πίστη
χωρίς την πλήρη αποδοχή της Δ΄ Οικουμενικής Συνόδου.
- Σύγχρονος Αρειανισμός & Πνευματομαχία
(Διαθρησκειακές Εξισώσεις): Εμφανίζεται στη
διακήρυξη ότι οι τρεις μονοθεϊστικές θρησκείες (Χριστιανισμός, Ιουδαϊσμός,
Ισλάμ) πιστεύουν δήθεν στον ίδιο Θεό. Όπως σημειώνουν οι πηγές, η εξίσωση
αυτή προσβάλλει το Τριαδικό Δόγμα, καθώς Ιουδαϊσμός και Ισλάμ αρνούνται τη
θεότητα του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, εμπίπτοντας στον αρειανισμό και
την πνευματομαχία.
- Διαθρησκειακός
Συγκρητισμός & Πανθρησκεία: Εκδηλώνεται με
τις συμπροσευχές, τη συμμετοχή στο «Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών» (ΠΣΕ)
και τις κοινές εκδηλώσεις με αλλοθρήσκους, διολισθαίνοντας προς την Πανθρησκεία.
- ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΜΟΣ.
Ο Οικουμενισμός, όπως
αναλύεται και κρίνεται στη θεολογική και κανονική γραμματεία των πηγών,
αποτελεί τη δεσπόζουσα εκκλησιολογική εκτροπή των νεότερων χρόνων.
1. Ορισμός &
Χαρακτηρισμός ως «Παναίρεση»
- Ανακεφαλαίωση
Παλαιών Αιρέσεων: Ο Οικουμενισμός δεν συνιστά
μία απλή μεμονωμένη κακοδοξία, αλλά χαρακτηρίζεται από σύγχρονους Αγίους
Πατέρες (όπως τον Άγιο Ιουστίνο Πόποβιτς ) ως «παναίρεση». Περιλαμβάνει, ανανεώνει και
συμπυκνώνει σειρά ήδη καταδικασμένων αιρέσεων του παρελθόντος, όπως τον
Παπισμό, τον Προτεσταντισμό, τον Μονοφυσιτισμό, τον Νεστοριανισμό και την
Εικονομαχία.
- Προσβολή
του Εκκλησιολογικού Δόγματος: Η κύρια εκτροπή
του Οικουμενισμού είναι η προσβολή του θεμελιώδους δόγματος περί της «Μιᾶς, Ἁγίας, Καθολικῆς καί Ἀποστολικῆς Ἐκκλησίας». Μέσω
της υιοθέτησης της «Θεωρίας των Κλάδων» (Branch Theory), της
«Βαπτισματικής Θεολογίας» και της θεωρίας των «δύο πνευμόνων»,
σχετικοποιείται η μοναδικότητα της Ορθοδόξου Εκκλησίας ως της μόνης
Αληθινής Εκκλησίας του Χριστού.
2. Οι Βασικές
Κακοδοξίες και Παρεκκλίσεις
- Αναγνώριση
«Εκκλησιαστικότητας» & Μυστηρίων στους Ετεροδόξους: Αναγνωρίζει
εκκλησιαστική ιδιότητα, έγκυρο βάπτισμα, ιερωσύνη και αποστολική διαδοχή
σε αιρετικές κοινότητες που διδάσκουν κακοδοξίες (όπως το Filioque, το
παπικό πρωτείο, την κτιστή χάρη).
- Συμπροσευχές
& Συγκρητισμός: Προωθεί τις συμπροσευχές, τις
συνιερατουργίες και τη θεσμική συμμετοχή στο «Παγκόσμιο Συμβούλιο
Εκκλησιών» (ΠΣΕ), διολισθαίνοντας προς τον διαχριστιανικό και
διαθρησκειακό συγκρητισμό.
- Προσβολή
του Τριαδικού Δόγματος: Υποστηρίζει ότι οι
τρεις μονοθεϊστικές θρησκεῖες
(Χριστιανισμός, Ιουδαϊσμός, Ισλάμ) πιστεύουν δήθεν στον ίδιο Θεό. Η
εξίσωση αυτή προσβάλλει το Τριαδικό Δόγμα, καθώς Ιουδαϊσμός και Ισλάμ
αρνούνται τη θεότητα του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, εμπίπτοντας στον
αρειανισμό και την πνευματομαχία.
ΒΑΠΤΙΣΜΑΤΙΚΗ
ΘΕΟΛΟΓΙΑ
Η «Βαπτισματική Θεολογία» αποτελεί μία από τις κεντρικές εκκλησιολογικές
παρεκκλίσεις του σύγχρονου Οικουμενισμού, όπως αναλύεται και κρίνεται στις
πηγές της Ορθοδόξου Παραδόσεως και της Πατερικής Γραμματείας.
1. Ορισμός και Σκοπός της
Οικουμενιστικής «Βαπτισματικής Θεολογίας»
Στο πλαίσιο του διαχριστιανικού οικουμενισμού, η
«βαπτισματική θεολογία» επιστρατεύεται ως το δογματικό υπόβαθρο για τη «Θεωρία
των Κλάδων» (Branch Theory) και τη διδασκαλία περί «διαιρεμένης Εκκλησίας».
Σύμφωνα με τη θεώρηση αυτή:
- Υποστηρίζεται
ότι όλοι όσοι έχουν βαπτισθεί στο όνομα της Αγίας Τριάδος (Ορθόδοξοι,
Ρωμαιοκαθολικοί, Προτεστάντες, Μονοφυσίτες) κατέχουν δήθεν ένα κοινό,
έγκυρο και σωτήριο Βάπτισμα.
- Προβάλλεται
το Βάπτισμα αυτό ως η αόρατη «κοινή βάση ενότητας» όλων των Χριστιανικών
Ομολογιών, εξισώνοντας τα μυστήρια και την εκκλησιαστικότητα των
ετεροδόξων κοινοτήτων με εκείνα της Ορθοδόξου Εκκλησίας.
2. Η Δογματική Αναίρεση από την Αγία
Γραφή και το Σύμβολο της Πίστεως
Η Ορθόδοξη Εκκλησιολογία απορρίπτει κατηγορηματικά
την αυτόνομη «βαπτισματική θεολογία», στηριζόμενη στις εξής αμετακίνητες αρχές:
- Ο Απόστολος Παύλος διακηρύσσει ρητά: «εἷς Κύριος, μία
πίστις, ἓν
Βάπτισμα» (Εφεσ. 4, 5). Το Βάπτισμα δεν
υφίσταται ως ατομική ή αυτόνομη τελετή, αλλά είναι αδιάσπαστα δεμένο με τη
Μία Εκκλησία και την Ακρίβεια της Ορθοδόξου Πίστεως.
- Διακηρύσσουμε «Ὁμολογῶ ἓν Βάπτισμα εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν». Όποιος
αποδέχεται «πολλά βαπτίσματα» και «πολλές εκκλησίες» εκτός των ορίων της
Μιάς Εκκλησίας, αποκλίνει από την ορθόδοξη πίστη
Η «Ευχαριστιακή Θεολογία» και ο «Επισκοποκεντρισμός»
1. Οι Βασικές Θέσεις της Ευχαριστιακής
Θεολογίας του Ι. Ζηζιούλα.
Η θεολογία
του Ιωάννη Ζηζιούλα τοποθετεί τον Επίσκοπο ως το απόλυτο και αποκλειστικό
κέντρο της εκκλησιαστικής ζωής και της Ευχαριστίας:
- Ο
Επίσκοπος ως Απαραίτητος Όρος Σωτηρίας: Ο
Ζηζιούλας υποστηρίζει ότι:
«Όποιος δεν μνημονεύει τον επίσκοπόν
του την ώρα αυτή της Ευχαριστίας αποκόπτει τον εαυτό του από τον κατάλογο των
ζώντων. Γι’ αυτό και Ευχαριστία που δεν τελείται στο όνομα του οικείου
επισκόπου... είναι χωρίς σωστική σημασία γι’ αυτούς που την τελούν».
- Ο
Επίσκοπος ως Υποχρεωτικός Μεσίτης: Παρατίθεται η
θέση του ότι:
«Δεν μπορούμε να προσευχόμαστε
απευθείας στον Χριστό, αλλά πρέπει να παρεμβάλλεται η εικόνα του, ο
Επίσκοπος».
- Η
Αναγωγή της Λειτουργικής Σύναξης σε Μοναδικό Σκοπό:
Υποστηρίζεται ότι η θεωρία αυτή περιορίζει τον Χριστιανό αποκλειστικά στη
λειτουργική σύναξη και στη λήψη των μυστηρίων υπό τον επίσκοπο, θεωρώντας
ότι όλα αρχίζουν και τελειώνουν εκεί.
Η
Θεολογική και Εκκλησιολογική Κριτική.
Οι πηγές αναλύουν τις σοβαρές εκκλησιολογικές
συνέπειες που προκύπτουν από την αποδοχή της ευχαριστιακής αυτής θεώρησης:
- Εξίσωση
με τον Παπισμό: Οι πηγές επισημαίνουν ότι ο
απόλυτος αυτός επισκοποκεντρισμός ταυτίζεται ουσιαστικά με τη
δυτική/παπική διδασκαλία περί του Πάπα ως αλάθητου εγγυητή της Χάριτος. Ο
επίσκοπος μετατρέπεται στον μοναδικό εγγυητή της εγκυρότητας των
μυστηρίων, ανεξάρτητα από το αν ο ίδιος διδάσκει την Ορθόδοξη Πίστη ή
κηρύσσει αιρέσεις.Η διδασκαλία αυτή χρησιμοποιείται από οικουμενιστικούς
κύκλους προκειμένου να καταστεί υποχρεωτική η μνημόνευση και η κοινωνία με
αιρετίζοντες επισκόπους. Μέσω αυτής της θεωρίας, όποιος εφαρμόζει τον 15ο
Ιερό Κανόνα της ΑΒ΄ Συνόδου και διακόπτει το μνημόσυνο αιρετικού προεστού
κατηγορείται ψευδώς ότι δήθεν «αποκόπτεται από την Εκκλησία».
- Υποβιβασμός
της Δογματικής Αληθείας: Με την
ευχαριστιακή θεολογία του Ζηζιούλα, η εκκλησιαστικότητα αποσυνδέεται από
την Ακρίβεια της Ορθοδόξου Πίστεως. Καλλιεργείται η εσφαλμένη
εντύπωση ότι οι πιστοί οφείλουν να παραμένουν αδρανείς και υποταγμένοι
στον επίσκοπο ακόμη κι αν ο ίδιος κηρύσσει κακοδοξίες «γυμνῇ τῇ κεφαλῇ» (όπως το
Filioque ή τον Οικουμενισμό).
3.
Η Αγιοπατερική Απάντηση
Αντίθετα με τον ακραίο επισκοποκεντρισμό, η ορθόδοξη
αγιοπατερική παράδοση (consensus Patrum) διδάσκει ότι:
- Η
Εκκλησία δεν ορίζεται απλώς από την εξωτερική παρουσία του επισκόπου, αλλά
από τη συντήρηση της Αληθείας του Χριστού.
- Όταν
ένας επίσκοπος κηρύσσει αίρεση, απογυμνώνεται από την ποιμαντική του
αυθεντία και ονομάζεται «ψευδεπίσκοπος».
- Η
διακοπή μνημοσύνου (αποτείχιση) από αιρετίζοντα επίσκοπο προ συνοδικής
κρίσεως δεν αποκόπτει τον πιστό από το Σώμα του Χριστού, αλλά τουναντίον
τον προστατεύει από τον πνευματικό συμμολυσμό της ασεβείας
Ο
Σεργιανισμός
Ο Σεργιανισμός αποτελεί μία από τις
σοβαρότερες εκκλησιολογικές παρεκκλίσεις και υποχωρήσεις του 20ού αιώνα. Ο όρος
προέρχεται από το όνομα του Μητροπολίτη (και μετέπειτα Πατριάρχη) Μόσχας Σεργίου
(Stragorodsky) και συνδέεται με τη διαβόητη «Δήλωση Υποταγής» του 1927 προς
το αθεϊστικό σοβιετικό καθεστώς.
1. Η Ιστορική και Εκκλησιολογική Ουσία του
Σεργιανισμού
- Υποταγή
στο Αθεϊστικό Κράτος: Ο Σεργιανισμός εκφράστηκε ως
η πλήρης υποταγή της διοικούσας Εκκλησιαστικής Αρχής στις βουλές και τις
επιταγές μιας αθεϊστικής και πολεμικής προς τον Χριστό πολιτικής εξουσίας.
- Η
Πλάνη της «Διάσωσης της Εκκλησίας»: Ο συμβιβασμός
αυτός επιχειρήθηκε να δικαιολογηθεί υπό το πρόσχημα της «διάσωσης» των
εξωτερικών θεσμών, των ναών και των διοικητικών δομών της Εκκλησίας.
- Προδοσία
των Ομολογητών: Προκειμένου να διατηρηθεί η
θεσμική «νομιμότητα» απέναντι στο καθεστώς, η διοικούσα Αρχή έφτασε στο
σημείο να αποκηρύξει, να απομονώσει ή και να παραδώσει στους διωγμούς τους
Ορθοδόξους Επισκόπους, Κληρικούς και Μοναχούς που αρνούνταν να
συμβιβαστούν με το αθεϊστικό κράτος.
2. Η Στάση της Κατακομβικής Εκκλησίας
της Ρωσίας
- Η
Πατερική Αποτείχιση: Απέναντι στη σεργιανική
υποταγή, η Κατακομβική Εκκλησία της Ρωσίας (καθώς και η Ρωσική
Εκκλησία της Διαασποράς - ΡΟΕΔ) αντέδρασε άμεσα, διακόπτοντας την
εκκλησιαστική κοινωνία με τη σεργιανική διοίκηση.
- Η
Θεώρηση των Κατακομβιτών Αγίων: Όπως
επισημαίνεται στις πηγές, η ομάδα των Οσίων Κατακομβιτών της Ρωσίας κατά
τις αρχές του 20ού αιώνα θεώρησε τον Σεργιανισμό ως βαριά αλλοίωση της
εκκλησιαστικής συνειδήσεως και του φρονήματος της Ορθοδοξίας.
- Οι
Κατακομβίτες Πατέρες προτίμησαν τη φυλακή, την εξορία στη Σιβηρία και το
μαρτύριο στα Γκουλάγκ, διασώζοντας την ελευθερία της Πίστεως και την
ακηλίδωτη ομολογία του Χριστού.
3. Η Σημασία του Σεργιανισμού στη
Σύγχρονη Θεολογία
Στη σύγχρονη ορθόδοξη ομολογιακή γραμματεία, ο
Σεργιανισμός δεν θεωρείται απλώς ένα ιστορικό γεγονός του παρελθόντος, αλλά η διαχρονική
νοοτροπία του εκκλησιαστικού συμβιβασμού. Εκδηλώνεται κάθε φορά που η
Εκκλησιαστική Ηγεσία υποτάσσει τα δόγματα, τους Ιερούς Κανόνες και την
ελευθερία της Πίστεως στις σκοπιμότητες της πολιτικής εξουσίας, του κοσμικού
φρονήματος ή του διαχριστιανικού συγκρητισμού (Οικουμενισμού).
Στην Εκκλησιολογία και την Εκκλησιαστική Ιστορία, ο Καισαροπαπισμός
και ο Παποκαισαρισμός αντιπροσωπεύουν δύο αντίθετες αλλά εξίσου σοβαρές
εκτροπές από την ορθόδοξη πατερική αρχή της «συναλληλίας» και της αυτονομίας
της Πίστεως:
Καισαροπαπισμός
(Caesaropapism)
- Ορισμός:
Η υποταγή της Εκκλησίας και της Εκκλησιαστικής Ηγεσίας στην
πολιτική/κρατική εξουσία (στον «Καίσαρα»). Ο πολιτικός ηγεμόνας
σφετερίζεται εκκλησιαστικές αρμοδιότητες, επιβάλλει δογματικές
υποχωρήσεις, διορίζει ή εκθρονίζει επισκόπους και απαιτεί την πειθαρχία
του πληρώματος.
- Ιστορικές
Εκδηλώσεις:
Εμφανίστηκε, έντονα, όταν Αρειανόφρονες, Εικονομάχοι
και Λατινόφρονες αυτοκράτορες χρησιμοποίησαν την κρατική ισχύ, για να επιβάλουν
αιρέσεις και να διώξουν τους Ορθοδόξους Αγίους (όπως τον Μέγα Αθανάσιο, τον
Ιερό Χρυσόστομο, τον Όσιο Θεόδωρο τον Στουδίτη και τον Άγιο Μάρκο τον
Ευγενικό).
Στους νεότερους χρόνους, ο καισαροπαπισμός
εκφράστηκε μέσω του Σεργιανισμού, όπου η διοικούσα εκκλησιαστική Αρχή
υποτάχθηκε στις επιταγές του αθεϊστικού καθεστώτος χάριν της θεσμικής
«νομιμότητας».
Η Πλάνη του:
Ταυτίζει την εκκλησιαστική κανονικότητα με την εξωτερική «αυτοκρατορική ή
κρατική κάλυψη», λησμονώντας ότι η πολιτική στήριξη ουδέποτε υπήρξε
κριτήριο Ορθοδοξίας.
2. Παποκαισαρισμός (Papocaesarism)
- Ορισμός:
Η συγκέντρωση κοσμικής, πολιτικής και απόλυτης διοικητικής εξουσίας στα
χέρια της Εκκλησιαστικής Αρχής. Η Εκκλησιαστική Ηγεσία εκκοσμικεύεται,
σφετερίζεται κοσμικά αξιώματα και επιβάλλει έναν αυταρχικό δεσποτισμό.
- Ιστορικές
Εκδηλώσεις & Εκτροπές:
Εκφράστηκε κατ' εξοχήν στον Δυτικό Παπισμό,
όπου ο Πάπας ανακηρύχθηκε κοσμικός άρχοντας, αλάθητος ηγεμόνας και μοναδικός
ορατός αντιπρόσωπος του Χριστού επί της γης.
Στην Ανατολή, η τάση αυτή εμφανίζεται ως «ακρότατος επισκοποκεντρισμός». Σύμφωνα με τις πηγές, η εκτροπή αυτή
ταυτίζει αυθαίρετα τον επίσκοπο με την ίδια την Εκκλησία, μετατρέποντάς τον σε
απόλυτο μονάρχη που απαιτεί τυφλή υπακοή από το ποίμνιο, ακόμη κι αν ο ίδιος
εκτρέπεται από την Ορθόδοξο Πίστη.
Η
Ορθόδοξη Αγιοπατερική Σύνθεση
Η Ορθόδοξη Εκκλησία απορρίπτει κατηγορηματικά και
τις δύο αυτές εκτροπές:
- Ούτε
υποταγή στον Καίσαρα (Καισαροπαπισμός): Τα της
Πίστεως δεν υποτάσσονται σε πολιτικές σκοπιμότητες.
- Ούτε
εκκοσμίκευση και δεσποτισμός (Παποκαισαρισμός):
Ο επίσκοπος δεν είναι απόλυτος ηγεμόνας, αλλά διάκονος της Αληθείας.
Όπως διακηρύσσει ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, «οἱ τῆς
τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας
τῆς ἀληθείας
εἰσί». Θεμέλιο της Εκκλησίας δεν
είναι η κρατική βία ούτε η απολυταρχική επισκοπική εξουσία, αλλά η Ακρίβεια
της Ορθοδόξου Πίστεως και η τήρηση των Ιερών Κανόνων.
Η Εγκύκλιος των Πατριαρχών της Ανατολής του 1848
(απάντηση των Πατριαρχείων Κωνσταντινουπόλεως, Αλεξανδρείας, Αντιοχείας και
Ιεροσολύμων προς τον Πάπα Πίο Θ΄) αποτελεί το θεμελιώδες ορθόδοξο κείμενο που
οριοθετεί τον ρόλο του λαού ως θεματοφύλακα της Πίστεως απέναντι τόσο στον Παποκαισαρισμό
(παπικό απολυταρχισμό) όσο και στον Καισαροπαπισμό (κρατική πίεση).
Η
Θεμελιώδης Διακήρυξη: Ο Λαός ως Φρουρός της Πίστεως
Η Εγκύκλιος διακηρύσσει ρητά την οντολογική αλήθεια
της Ορθοδόξου Εκκλησιολογίας: «Ἔπειτα
παρ’ ἡμῖν
οὔτε Πατριάρχαι οὔτε Σύνοδοι ἐδυνήθησάν ποτε εἰσαγαγεῖν νέα, διότι ὁ ὑπερασπιστής τῆς
θρησκείας ἐστίν αὐτό τό σῶμα τῆς
Ἐκκλησίας, ἤτοι αὐτός ὁ
λαός...».
- Το
Αλάθητο ανήκει στο Πλήρωμα: Η Ορθοδοξία
απορρίπτει τη συγκέντρωση του αλαθήτου σε ένα μεμονωμένο πρόσωπο ή
διοικητικό όργανο. Το αλάθητο ανήκει στην Εκκλησία ως όλον και ως πλήρωμα,
κληρικών και λαϊκών.
- Ηθική
Αρμοδιότητα: Υπεράνω της εξωτερικής διοικητικής
επιβολής υφίσταται η «ηθική αρμοδιότητα» του συνόλου πληρώματος, το οποίο
λειτουργεί ως ο αδέκαστος κριτής προσώπων και αποφάσεων.
Αναίρεση
του Παποκαισαρισμού (Αυταρχικού Κληρικαλισμού)
- Όχι
Παθητικό Ποίμνιο: Η Εγκύκλιος του 1848
ανατρέπει την παπική θεώρηση που υποβιβάζει τους πιστούς σε παθητικούς
δεκτές των αποφάσεων της ιεραρχίας.
- Δοκιμασία των Συνοδικών Αποφάσεων: Οι αποφάσεις των Συνόδων δεν καθίστανται αυτόματα έγκυρες λόγω εξωτερικού αξιώματος, αλλά κρίνονται και επικυρώνονται από την εγρήγορση της εκκλησιαστικής συνειδήσεως του πληρώματος (όπως συνέβη με την απόρριψη της ψευδοσυνόδου Φερράρας-Φλωρεντίας από τον λαό).
Αναίρεση
του Καισαροπαπισμού (Υποταγής στην Κρατική Πίεση)
- Η
Επιταγή της Μη Σιωπής: Όταν η πολιτική εξουσία ή
αιρετίζοντες επισκόποι επιχειρούν να επιβάλουν κακοδοξίες, ο λαός δεν
δικαιολογείται να αδιαφορεί.
- Όπως
τονίζει ο Όσιος Θεόδωρος ο Στουδίτης: «ἐντολή γάρ Κυρίου μή σιωπᾶν ἐν καιρῷ κινδυνευούσης πίστεως». Η υπεράσπιση της
δογματικής ακρίβειας υπερέχει κάθε πολιτικής σκοπιμότητας ή
υποχρεωτικότητας «τυφλής υπακοής».
Ο
Κληρικαλισμός
Ο Κληρικαλισμός (και η ακραία μορφή του, ο
αυταρχικός επισκοποκεντρισμός) συνιστά θεμελιώδη εκκλησιολογική εκτροπή, κατά
την οποία η διοικούσα Ιεραρχία αυτοαναγορεύεται σε απολυταρχική αυθεντία
υπεράνω της Αληθείας της Πίστεως.
Σύμφωνα με τη μελέτη των πηγών και την αγιοπατερική
παράδοση, ο κληρικαλισμός αναλύεται στα εξής σημεία:
1. Υποβιβασμός του Λαού σε Παθητικό Θεατή
Ο κληρικαλισμός επιδιώκει να αποκόψει το πλήρωμα των
πιστών από τη συνετή μέριμνα για τη διαφύλαξη του δόγματος. Μετατρέπει τους
λαϊκούς σε παθητικούς «καταναλωτές μυστηρίων» και απαιτεί άβουλη πειθαρχία,
καλλιεργώντας τη λανθασμένη εντύπωση ότι τα θέματα της Πίστεως αφορούν
αποκλειστικά τους επισκόπους.
2. Ταύτιση του Αξιώματος με την Αλήθεια (Θεσμικό
«Αλάθητο»)
Προβάλλει την πλάνη ότι η εκκλησιαστική κανονικότητα
εξασφαλίζεται αυτόματα από την κατοχή του επισκοπικού θρόνου, τους τίτλους ή
την κρατική κάλυψη. Με τον τρόπο αυτό, επιχειρείται η επιβολή «τυφλής υπακοής»
στον επίσκοπο ακόμη κι όταν εκείνος κηρύσσει κακοδοξίες «γυμνῇ τῇ
κεφαλῇ», εξισώνοντας ουσιαστικά την
επισκοπική εξουσία με το παπικό αλάθητο.
3. Η Αγιοπατερική και Συνοδική Αναίρεση
Η Ορθόδοξη Εκκλησία απορρίπτει κατηγορηματικά τον
κληρικαλισμό, διακηρύσσοντας ότι το αλάθητο ανήκει στο σύνολο του σώματος της
Εκκλησίας (κλήρο και λαό):
- Η
Εγκύκλιος των Πατριαρχών της Ανατολής (1848): «Ἔπειτα
παρ’ ἡμῖν οὔτε Πατριάρχαι οὔτε Σύνοδοι ἐδυνήθησάν ποτε εἰσαγαγεῖν νέα, διότι ὁ ὑπερασπιστής τῆς θρησκείας ἐστίν αὐτό τό σῶμα τῆς Ἐκκλησίας, ἤτοι αὐτός ὁ λαός...».
- Άγιος
Γρηγόριος ο Παλαμάς: Διακηρύσσει ότι ο
Χριστιανισμός δεν χαρακτηρίζεται από εξωτερικά πρόσωπα ή αξιώματα, αλλά
από «ἀληθείᾳ καὶίἀκριβείᾳ πίστεως».
- Όσιος
Θεόδωρος ο Στουδίτης: Τονίζει ότι όταν κινδυνεύει η
Πίστη, κανένας πιστός (κληρικός ή λαϊκός) δεν δικαιολογείται να σιωπά
επικαλούμενος «υπακοή» σε αιρετίζουσες αρχές («ἐντολή γάρ Κυρίου μή σιωπᾶν ἐν καιρῷ κινδυνευούσης
πίστεως»)
Ο
«Γεροντισμός
Ο όρος «Γεροντισμός» δεν απαντάται αυτούσιος ως ξεχωριστή ονομασία αιρέσεως. Ωστόσο, η ουσία του φαινομένου —δηλαδή η τυφλή υπακοή σε γέροντες, μοναχούς, πνευματικούς ταγούς ή επισκόπους σε θέματα Πίστεως—καταδικάζεται ως σοβαρή εκκλησιολογική εκτροπή που συνδέεται άμεσα με τις καταδικασμένες αιρέσεις.
Η τάση αυτή σχετίζεται με τις καταδικασμένες κακοδοξίες ως εξής:
1. Ταύτιση με τον Παπισμό (Θεσμικό
«Αλάθητο» & Κληρικαλισμός)
Η απαίτηση για άβουλη πειθαρχία και η μετατροπή του
γέροντα ή επισκόπου σε απόλυτη αυθεντία που απαιτεί υπακοή ακόμη και όταν
κηρύσσει αίρεση, εισάγει στην Ορθοδοξία τη φραγκική/παπική διδασκαλία περί
«αλαθήτου».
«Σε τί έχουμε να ζηλέψουμε τότε τους Παπικούς αν
γίνει αποδεκτή μια τοιαύτη διδασκαλία; Θα κηρύσσεται από κάποιο Επίσκοπο
"γυμνῇ
τῇ κεφαλῇ" αίρεση και το ποίμνιο θα
είναι αναγκασμένο να κοινωνεί και να μνημονεύει...».
Η Πατερική Παράδοση απορρίπτει την τυφλή υπακοή, όταν
κινδυνεύει το ορθόδοξο δόγμα. «Μή πείθεσθε μονάζουσι, μηδέ τοῖς πρεσβυτέροις, ἐφ’ οἷς
ἀνόμως λέγουσι... Μηδ’ ἐπισκόποις εἴκετε, τά μή λυσιτελοῦντα, πράττειν καί λέγειν καὶ φρονεῖν δολίως παραινοῦσιν»..
Δεν Απαλλάσσει από τον Πνευματικό Συμμολυσμό
Η δικαιολογία της «υπακοής στον πνευματικό» δεν
προστατεύει τον πιστό από τη συμμετοχή στην αίρεση. Ο εκκλησιαστικός μολυσμός επιφέρεται σε όλους
όσοι κοινωνούν με την αίρεση, «έστω και αν έχουν Ορθόδοξο φρόνημα, ή κάνουν
υπακοή στους πνευματικούς των», διότι η εν γνώσει κοινωνία μεταδίδει την
ασέβεια.
Οι αιρετίζοντες ποιμένες επιδιώκουν να διατηρούν
«πρόβατα άβουλα, πειθαρχικά και αμέριμνα για τα θέματα της πίστεως», ώστε να
αποδέχονται αδιαμαρτύρητα τις δογματικές υποχωρήσεις. Με τον τρόπο αυτό, η
απολυτοποίηση της επισκοπικής ή πνευματικής αυθεντίας χρησιμοποιείται, για να
ακυρώσει την κανονική οδό της αποτείχισης και να επιβάλει τον εφησυχασμό.
Συμπέρασμα
Κατά το consensus Patrum, οι αναθεματισμοί που
εκφωνήθηκαν από τις Οικουμενικές Συνόδους κατά των παλαιών αιρέσεων καλύπτουν
και τις σύγχρονες παραλλαγές τους, διότι ο Οικουμενισμός εμπεριέχει και
ανανεώνει τις ήδη καταδικασμένες κακοδοξίες του παρελθόντος.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου