Έρευνα: πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου
Εισαγωγικά.
Η Συνέλευση του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών στο
Μπουσάν της Κορέας το 2013 αποτέλεσε τον τελευταίο κομβικό σταθμό πριν από τη
Σύνοδο της Κρήτης. Με το συνοπτικό άρθρο που θα ακολουθήσει , ολοκληρώνεται το πρώτο μέρος της
ερευνητικής μας εργασίας με τίτλο: «ΠΩΣ ΟΔΗΓΗΣΑΝ ΟΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΤΕΣ ΕΠΙΣΚΟΠΟΙ
ΚΑΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ ΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΣΤΗΝ ΑΙΡΕΤΙΚΗ ΣΥΝΟΔΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ, ΕΡΗΜΗΝ ΤΟΥ ΠΙΣΤΟΥ
ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΛΑΟΥ».
Το δεύτερο και το τρίτο μέρος που θα ακολουθήσουν
στη συνέχεια, επικεντρώνονται στους θεολογικούς διαλόγους και στις ποικίλες
συνεδριάσεις που προηγήθηκαν της Συνόδου της Κρήτης, αποκαλύπτοντας τον τρόπο
με τον οποίο διαμορφώθηκαν τα τελικά κείμενα και οι αποφάσεις της.
Η εργασία αυτή αποτελεί καρπό πολυετούς και
συστηματικής έρευνας, με αντικειμενικό σκοπό να παρουσιάσει με τρόπο σαφή,
τεκμηριωμένο και εκλαϊκευμένο το πώς οδηγήθηκε η Ορθοδοξία σε μια
εκκλησιολογικά αιρετική Σύνοδο, ερήμην του πιστού ορθοδόξου λαού.
Κατά τη διάρκεια της ερευνητικής μας πορείας
αντιμετωπίσαμε σημαντικές δυσκολίες. Χρησιμοποιήσαμε ως πρωτογενή πηγή την
επίσημη ιστοσελίδα του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών, όπου βρίσκονται
κατατεθειμένα τα πολυσέλιδα πορίσματα των συνεδριάσεων. Η αποκωδικοποίηση αυτών
των κειμένων απαιτούσε την παράλληλη μελέτη και διασταύρωση πληθώρας
εξειδικευμένων εργασιών, ώστε να οδηγηθούμε σε ασφαλή και αδιάσειστα
συμπεράσματα. Οι επιμέρους βιβλιογραφικές πηγές έχουν ήδη μνημονευθεί σε κάθε
άρθρο, ενώ η πλήρης συμπληρωματική βιβλιογραφία θα παρατεθεί στο τέλος του
συνοπτικού άρθρου.
π.Δ.Α
------------------------------------------------------------------------------
Η Σύναξη του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών (ΠΣΕ)
που πραγματοποιήθηκε στο Πουσάν της Νότιας Κορέας (30 Οκτωβρίου – 8 Νοεμβρίου
2013) . Πριν από το Πουσάν, τον Οκτώβριο του 2012 (στην Κω), πραγματοποιήθηκε η
Διαορθόδοξη Προ-Συνελευσιακή Διαβούλευση , με πρωτοβουλία του ΠΣΕ και υπό την
προεδρία του Μητροπολίτη Γενναδίου Σασίμων. Συμμετείχαν 37 ιεράρχες, κληρικοί,
πανεπιστημιακοί, λαϊκοί και νέοι από τις Ανατολικές και Μια Φυλές Ορθοδόξων
Εκκλησιών. Η διαβούλευση αυτή εξέτασε:
- Τη
συμμετοχή των Ορθοδόξων στις επιτροπές του ΠΣΕ (Πίστεως και Τάξεως,
Ιεραποστολής, Διεθνών Υποθέσεων).
- Τη
συνεργασία με τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία και τις Πεντηκοστιανές Εκκλησίες.
- Την
ανάγκη επιστροφής στη διδασκαλία της πρώιμης Εκκλησίας και πατρική
ερμηνεία των Γραφών.
- Την
καταδίκη του προσηλυτισμού.
- Τη
σημασία της Δήλωσης του Τορόντο (1950) και της Ειδικής Επιτροπής για την
Ορθόδοξη Συμμετοχή στο ΠΣΕ.
Α΄. Το ΠΣΕ και η Σύναξη του Πουσάν:
Ιστορικό πλαίσιο και αποφάσεις
1. Το πλαίσιο της Συνάξεως
Η Σύναξη του Πουσάν συγκεντρώθηκε υπό τον γενικό
τίτλο «Θεέ της ζωής, οδήγησέ μας στη δικαιοσύνη και στην ειρήνη». Η επιλογή του
τόπου δεν ήταν τυχαία: η Ασία, ως ήπειρος θρησκευτικής πολυμορφίας και ταχείας
οικονομικής ανάπτυξης, προσέφερε το κατάλληλο υπόβαθρο για τη συζήτηση περί
διαθρησκειακού διαλόγου, κοινωνικής δικαιοσύνης και οικολογικής ευθύνης. Για
την Ορθοδοξία, η συμμετοχή σε αυτή τη Σύναξη είχε διττή σημασία: αφενός
επιβεβαίωνε τη διαχρονική δέσμευσή της στον οικουμενικό διάλογο, αφετέρου
επανέφερε στο προσκήνιο παλαιότερες εντάσεις σχετικά με την εκκλησιολογική
ταυτότητα και τα όρια της οικουμενικής συνεργασίας.
2. Οι κεντρικές αποφάσεις και το κείμενο
«Μαζί στο δρόμο»
Το κείμενο «Μαζί στο δρόμο» που υιοθετήθηκε στο Πουσάν αποτέλεσε έναν νέο
πνευματικό οδηγό για την οικουμενική κίνηση. Τα κύρια σημεία του, από ορθόδοξη
σκοπιά, φαίνονται παρακάτω:
α) Το κείμενο προέβαλε μια ευρεία εκκλησιολογική
αντίληψη, στην οποία η έννοια της «Εκκλησίας» επεκτεινόταν πέραν των ορίων της
ιστορικής και κανονικής Ορθοδοξίας. Η χρήση όρων όπως «εκκλησιολογία της ζωής»
και «κοινότητα ζωής» δημιούργησε ανησυχίες μεταξύ ορισμένων ορθοδόξων κύκλων
ότι υποβαθμιζόταν η σημασία της μυστηριακής ενότητας και της ευχαριστιακής
κοινωνίας ως κριτηρίων εκκλησιαστικότητας.
β) Η έντονη έμφαση
στον διάλογο με άλλες θρησκείες (ιδίως τον βουδισμό, τον ινδουισμό και τον
κινεζικό λαϊκό πολιτισμό) προκάλεσε αντιδράσεις σε όσους υποστήριζαν ότι ο
χριστιανικός οικουμενισμός δεν πρέπει να συγχέεται με τον θρησκευτικό
συγκρητισμό. Η διατύπωση ότι «το Πνεύμα εργάζεται και έξω από τα όρια της
Εκκλησίας» αποτέλεσε σημείο ιδιαίτερης θεολογικής διαμάχης.
γ) Η σύνδεση της
οικουμενικής μαρτυρίας με ζητήματα κοινωνικής δικαιοσύνης, οικολογίας και
ειρήνης βρήκε ευρύτερη αποδοχή, καθώς συνέπιπτε με την πατερική παράδοση της
Ορθοδοξίας για τη διακονία στον πλησίον και τη φροντίδα της κτίσεως.
Β΄. Οι οικουμενιστικές αποφάσεις:
Θεολογική αξιολόγηση
1. Το ζήτημα της «εκκλησιολογίας του
ΠΣΕ»
Από την ίδρυση του ΠΣΕ (1948) μέχρι σήμερα, η
Ορθόδοξη Εκκλησία βρίσκεται σε μια διαρκή εσωτερική συζήτηση σχετικά με τη φύση
της συμμετοχής της. Η Τοροντική Διακήρυξη (1950) είχε διατυπώσει την αρχή ότι η
συμμετοχή στο ΠΣΕ δεν συνεπάγεται αναγνώριση των άλλων μελών ως Εκκλησιών «κατά
την αυστηρή έννοια του όρου».[^1] Ωστόσο, η πρακτική της συνύπαρξης σε κοινές
συνεδριάσεις, λειτουργίες και προσευχές δημιούργησε μια de facto
εκκλησιολογική σύγχυση.
Στο Πουσάν, η κατάσταση επιδεινώθηκε από το γεγονός
ότι οι ορθόδοξοι αντιπρόσωποι συμμετείχαν σε εκδηλώσεις όπου η προσευχή γινόταν
«αδιακρίτως», χωρίς σαφή διαχωρισμό μεταξύ ορθοδόξων και ετεροδόξων. Αυτό
προκάλεσε την έντονη αντίδραση συντηρητικών κύκλων, οι οποίοι επικαλέστηκαν τις
αποφάσεις προηγούμενων Ορθοδόξων Συνόδων (π.χ. την Εγκύκλιο του 1848 και τις
αποφάσεις του 1895) που απαγόρευαν την κοινή προσευχή με αιρετικούς ή
σχισματικούς.
2. Η στάση των ορθοδόξων Εκκλησιών
Η στάση των ορθοδόξων Εκκλησιών απέναντι στο Πουσάν
δεν ήταν ενιαία:
- Η
Εκκλησία της Ελλάδος και το Οικουμενικό Πατριαρχείο
υποστήριξαν τη συμμετοχή, θεωρώντας ότι η παρουσία της Ορθοδοξίας στο ΠΣΕ
είναι αναγκαία για τη μαρτυρία της αληθείας σε παγκόσμιο επίπεδο.
- Η
Εκκλησία της Ρωσίας και άλλες τοπικές Εκκλησίες
εξέφρασαν επιφυλάξεις, υποστηρίζοντας ότι το ΠΣΕ είχε απομακρυνθεί από τον
αρχικό του στόχο και είχε ενσωματώσει στοιχεία συγκρητιστικά.
- Οι
παραδοσιακοί κύκλοι
αποχώρησαν ή αρνήθηκαν να συμμετάσχουν, θεωρώντας ότι η οικουμενική κίνηση
συνιστά «παναιρέσεως όψιν» και απειλή για την ορθόδοξη εκκλησιολογία.
Οι
συμμετέχοντες στο Πουσάν
|
Πηγές Οι πηγές που
χρησιμοποιήθηκαν για την άντληση των πληροφοριών σχετικά με τη συμμετοχή του
Οικουμενικού Πατριαρχείου και της Εκκλησίας της Ελλάδος στη 10η Συνέλευση του
Πουσάν (2013) και άλλα συναφή θέματα είναι οι εξής: [^1]: Encountering the God of life: report of the
10th assembly of the World Council of Churches, Busan, Republic of Korea,
from 30 October to 8 November 2013 — Η επίσημη έκθεση της 10ης Συνέλευσης του ΠΣΕ. [^2]: PRESS BULLETIN regarding the 10th WCC
General Assembly — Επίσημο ενημερωτικό δελτίο της Εκκλησίας της Ελλάδος (Ecclesia.gr). [^3]: «Επίσημον Δελτίον της Εκκλησίας
της Ελλάδος» — Περιοδικό ΕΚΚΛΗΣΙΑ, τεύχος 9, Οκτώβριος 2023. [^4]: Orthodox Handbook on Ecumenism – Resources
for Theological Education (2013), Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου. [^5]: From Lyon to Budapest – Conference of
European Churches (CEC), περίοδος
2009–2012. [^6]: Orthodox Reflections on the Way to Karlsruhe (2022), ΠΣΕ. [^7]: Resource Book – World Council of Churches
11th Assembly, Karlsruhe, Germany 2022. [^8]: Στυλιανός Χ. Τσομπανίδης,
«Η Εκκλησία δεν ζει για τον εαυτό της», Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου. [^9]: Eco-Theology, Climate Justice and Food
Security, Repositorio Digital CLACSO. [^10]: «Assembly renews churches'
commitment towards justice and peace», άρθρο για τη Σύναξη του Πουσάν. |
Αντιπροσωπείες
ανά Εκκλησία
Οικουμενικό Πατριαρχείο
Κωνσταντινουπόλεως
Από το Οικουμενικό Πατριαρχείο συμμετείχαν ως
επίσημοι αντιπρόσωποι (delegates) και στελέχη τα ακόλουθα πρόσωπα:
|
Ονοματεπώνυμο |
Ιδιότητα / Ρόλος στη Σύναξη |
|
Μητροπολίτης Σασίμων Γεννάδιος (Λυμούρης) |
Αντιπρόεδρος (Vice-Moderator) της Κεντρικής
Επιτροπής του ΠΣΕ |
|
Μητροπολίτης Προύσης Ελπιδοφόρος (νυν Αμερικής) |
Μέλος της Κεντρικής Επιτροπής |
|
Επίσκοπος Πατάρων Ιωσήφ (Bosch) |
Επίσκοπος Μπουένος Άιρες και
Νοτίου Αμερικής |
|
Καθηγήτρια Δήμητρα Κούκουρα |
Μέλος της Κεντρικής Επιτροπής και της Επιτροπής
Επιχειρήσεων |
|
Δρ Λουκάς Ανδριανός |
Στέλεχος (Μαδαγασκάρη / Ελλάδα), ομιλητής στην
ολομέλεια |
|
Πρωτοπρεσβύτερος Εμμανουήλ Κλάψης |
Αντιπρόσωπος |
|
Αρχιμανδρίτης Θεόδωρος Μεϊμάρης |
Αντιπρόσωπος |
|
Πρωτοπρεσβύτερος Κωνσταντίνος Κενανίδης |
Αντιπρόσωπος |
|
Πρωτοπρεσβύτερος Χρυσόστομος Νάσσης |
Αντιπρόσωπος |
|
Αρχιμανδρίτης Daniel Na |
Αντιπρόσωπος |
|
Δρ Perry Hamalis |
Αντιπρόσωπος |
|
Δρ Ξανθή Μόρφη |
Αντιπρόσωπος |
|
Μαγ. Εμμανουέλα Λαρεντζάκη |
Αντιπρόσωπος |
|
Κυρία Ιόλη Κυμιατζή |
Αντιπρόσωπος |
|
Αδελφή Αγαθή Paik |
Αντιπρόσωπος |
Στελέχη του ΠΣΕ και άλλοι ρόλοι:
- Γεώργιος
Λεμόπουλος — Αναπληρωτής Γενικός Γραμματέας του ΠΣΕ.
- Κυριακή
Αυτζή — Στέλεχος του ΠΣΕ.
- Γεώργιος
Βλαντής — Μέλος της Επιτροπής Λατρείας (Assembly Worship Planning
Committee).
- Αικατερίνη Πεκρίδου — Συμμετέχουσα στο GETI (Global Ecumenical Theological Institute).
Εκκλησία της Ελλάδος
Η αντιπροσωπεία της Εκκλησίας της Ελλάδος, με
επικεφαλής τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Μεσσηνίας, αποτελούνταν από τα εξής
πρόσωπα:
|
Ονοματεπώνυμο |
Ιδιότητα / Ρόλος στη Σύναξη |
|
Μητροπολίτης Μεσσηνίας Χρυσόστομος |
Επικεφαλής της αντιπροσωπείας |
|
Μητροπολίτης Θερμοπυλών Ιωάννης |
Μέλος αντιπροσωπείας |
|
Επίσκοπος Διαυλείας Γαβριήλ (νυν Μητροπολίτης Νέας
Ιωνίας) |
Μέλος της Κεντρικής Επιτροπής |
|
Αρχιμανδρίτης Ιγνάτιος Σωτηριάδης (νύν επίσκοπος Σαλώνων) |
Σύμβουλος της Αντιπροσωπείας στην Ε.Ε. |
|
Πρωτοπρεσβύτερος Αδαμάντιος Αυγουστίδης |
Μέλος αντιπροσωπείας |
|
Καθηγητής Γεώργιος Μαρτζέλος |
Μέλος αντιπροσωπείας |
|
Καθηγητής Στυλιανός Τσομπανίδης |
Μέλος της Επιτροπής Υποψηφιοτήτων (Nominations
Committee) |
|
Καθηγήτρια Μαρίνα Κολοβοπούλου |
Μέλος της Κεντρικής Επιτροπής |
|
Κυρία Αικατερίνη Βούλγαρη |
Μέλος αντιπροσωπείας |
Συμμετείχε επίσης ως σύμβουλος η Δρ Ελένη Κασσελούρη-Χατζηβασιλειάδη, βιβλική
θεολόγος, η οποία προετοίμασε τη μελέτη για την 3η Βιβλική Μελέτη της
Συνέλευσης.
Λοιπές Ανατολικές Ορθόδοξες Εκκλησίες
|
Πατριαρχείο
Αντιοχείας
Εκκλησία της
Ρωσίας (Πατριαρχείο Μόσχας)
Εκκλησία της
Ρουμανίας
Εκκλησία της
Κύπρου
Πατριαρχείο
Αλεξανδρείας
Πατριαρχείο
Ιεροσολύμων
Εκκλησία της
Σερβίας
Εκκλησία της
Αλβανίας
Προχαλκηδόνιες
(Oriental) Ορθόδοξες Εκκλησίες Αρμενική
Αποστολική Εκκλησία (Ετσμιατζίν)
Κοπτική
Ορθόδοξη Εκκλησία
Συριακή
Ορθόδοξη Εκκλησία
Ορθόδοξη
Εκκλησία της Ινδίας (Malankara)
Αιθιοπική
Ορθόδοξη Εκκλησία
Ορθόδοξη
Εκκλησία της Ερυθραίας
Σημείωση: Οι Εκκλησίες
της Γεωργίας και της Βουλγαρίας είχαν αναστείλει τη συμμετοχή τους ως μέλη
στο ΠΣΕ, ωστόσο διατήρησαν ορισμένες επαφές μέσω θεολόγων. |
Σημείωση
επί του ζητήματος του Αγίου Όρους
Μια απόφαση που επιδέχεται ελάχιστες ερμηνείες, αλλά
αναμένεται να προκαλέσει ποικίλες αντιδράσεις, έλαβε το Παγκόσμιο Συμβούλιο
Εκκλησιών. Σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας «Ορθόδοξος Τύπος», κατά τη
συνέλευση στο Πουσάν υπεγράφησαν 16 συμφωνίες μεταξύ των χριστιανικών
εκκλησιών, καθώς και 16 διαθρησκειακές συμφωνίες. Από τις χριστιανικές
συμφωνίες, τρεις φαίνεται να επηρεάζουν άμεσα το Άγιο Όρος:
- 7η
Συμφωνία: Προβλέπει αλλαγή στη διαρρύθμιση
των Ιερών Μονών, διοργάνωση συνεδρίων εντός αυτών, καθώς και κατάργηση των
πολλαπλών Ακολουθιών.
- 8η
Συμφωνία: Ορίζει την κατάργηση του «Αβάτου»
σε διάφορες περιοχές του κόσμου που υπάγονται σε χριστιανικές εκκλησίες ή
άλλες θρησκείες.
- 16η
Συμφωνία: Αφορά τη διεξαγωγή κοινών
Ακολουθιών και λατρευτικών εκδηλώσεων μεταξύ των Χριστιανικών Εκκλησιών,
με κεντρικό μήνυμα τη «Νέα Εποχή».
Τα
άρθρα από το Κείμενο του Πουσάν: «Η Εκκλησία: Προς ένα Κοινό Όραμα» (TCTV)
με
οικουμενιστική λογική.
Άρθρο 9 — Η Βαπτισματική Ενότητα
«Η αμοιβαία αναγνώριση του βαπτίσματος θεωρείται
συχνά ως μια σημαντική έκφραση της αυξανόμενης ενότητας των Χριστιανών...»
Το άρθρο αυτό επισημαίνει τη
«βαπτισματική θεολογία», εξισώνοντας το ορθόδοξο Βάπτισμα με τις τελετουργίες
άλλων χριστιανικών κοινοτήτων.
Άρθρα 13–24 — Τα Όρια της Εκκλησίας και
η «Πληρότητα»
Άρθρο 13:
«Η βασική κλήση της Εκκλησίας είναι να διακηρύσσει τη Βασιλεία του Θεού που
εγκαινίασε ο Ιησούς Χριστός. Αυτή η διακήρυξη απαιτεί από τα μέλη της Εκκλησίας
να ζουν με τρόπο που να αντικατοπτρίζει την αγάπη, τη δικαιοσύνη και την ειρήνη
που ο Θεός επιθυμεί για ολόκληρη τη δημιουργία. Η κοινωνία στην οποία καλούνται
οι Χριστιανοί δεν είναι μια κλειστή ομάδα, αλλά μια κοινότητα απεσταλμένη στον
κόσμο για να μάρτυρα την ελπίδα που βρίσκεται στον Χριστό.»
Άρθρο 14:
«Η Εκκλησία είναι από τη φύση της ιεραποστολική. Η ιεραποστολή πηγάζει από την
αγάπη του Πατρός, η οποία αποκαλύπτεται στον Υιό και πραγματοποιείται δια του
Αγίου Πνεύματος. Όλοι οι Χριστιανοί καλούνται να συμμετέχουν σε αυτή τη θεία
αποστολή (Missio Dei), φέροντας το Ευαγγέλιο σε κάθε γωνιά της γης και
φροντίζοντας για τους φτωχούς, τους περιθωριοποιημένους και τους αδικημένους.»
Άρθρο 15:
«Η ενότητα της Εκκλησίας και η ενότητα της ανθρωπότητας συνδέονται στενά. Ο
Θεός θέλει τη σωτηρία και την ανακεφαλαίωση των πάντων εν Χριστώ. Επομένως, η
διαίρεση μεταξύ των Χριστιανών παραμορφώνει τη μαρτυρία του Ευαγγελίου και
εμποδίζει την Εκκλησία από το να εκπληρώσει την αποστολή της ως σημείο και
όργανο της ειρήνης και της συγχώρησης του Θεού για ολόκληρο τον κόσμο.»
Άρθρο 16:
«Παρά τις διαιρέσεις του παρελθόντος, οι Χριστιανοί αναγνωρίζουν σήμερα ότι
μοιράζονται μια ουσιαστική βάση πίστης. Η κοινή ομολογία του Ιησού Χριστού ως
Θεού και Σωτήρα, η αποδοχή των Αγίων Γραφών και η τέλεση του Βαπτίσματος
δημιουργούν έναν δεσμό κοινωνίας που, αν και ατελής, είναι πραγματικός και
ζωντανός.»
Άρθρο 17:
«Η αυξανόμενη αυτή κοινωνία καλεί τις Εκκλησίες να επανεξετάσουν τα όρια που
τις χώριζαν ιστορικά. Πολλές διαφωνίες του παρελθόντος που αφορούσαν τη
δογματική διατύπωση, τις λατρευτικές πρακτικές ή την εκκλησιαστική διοίκηση
αναθεωρούνται σήμερα μέσα από τον θεολογικό διάλογο, αποκαλύπτοντας ότι συχνά
εκφράζουν την ίδια συμπληρωματική αλήθεια με διαφορετικούς τρόπους.»
Άρθρο 18:
«Η αμοιβαία αναγνώριση των στοιχείων της Εκκλησίας (vestigia ecclesiae)
που υπάρχουν εκτός των ορίων των μεμονωμένων παραδόσεων αποτελεί αποφασιστικό
βήμα προς την πλήρη ορατή ενότητα. Όπου διαπιστώνεται η παρουσία του Αγίου
Πνεύματος, η κήρυξη του Λόγου και η τέλεση των μυστηρίων, εκεί φανερώνεται η
χάρις του Θεού.»
Άρθρο 19:
«Η διαδικασία προς την πλήρη κοινωνία απαιτεί από κάθε Εκκλησία να είναι
ανοικτή στην αυτοκριτική και τη διαρκή μετάνοια (metanoia). Καμία
ιστορική κοινότητα δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι έχει εκφράσει το μυστήριο της
Εκκλησίας με τρόπο απόλυτα πλήρη και εξαντλητικό στην ιστορική της διαδρομή,
καθώς όλες καλούνται να αυξηθούν μαζί προς την πληρότητα της αλήθειας.»
Άρθρο 20:
«Η ποικιλομορφία στις εκφράσεις της πίστης, στη λατρεία και στη θεολογία δεν
αποτελεί κατ' ανάγκην απειλή για την ενότητα, αλλά μπορεί να είναι πλούτος. Η
νόμιμη ποικιλομορφία αντανακλά την πολυποίκιλη σοφία του Θεού, αρκεί να μην
παραβιάζει την αποστολική πίστη και να μην διασπά την ευχαριστιακή κοινωνία.»
Άρθρο 21:
«Το όριο μεταξύ της θεμιτής ποικιλομορφίας και της διαιρετικής κακοδοξίας
(αίρεσης) αποτελεί κρίσιμο ζήτημα για τον οικουμενικό διάλογο. Οι Εκκλησίες
οφείλουν να διακρίνουν μαζί, υπό την καθοδήγηση του Αγίου Πνεύματος, ποιες
διαφορές είναι διαφορετικές εκφράσεις της ίδιας πίστης και ποιες αποτελούν
πραγματικά εμπόδια στην κοινωνία.»
Άρθρο 22:
«Η αποκατάσταση της ορατής ενότητας απαιτεί μια κοινή κατανόηση της Αποστολικής
Πίστης, όπως αυτή παραδόθηκε στις Γραφές και συνοψίστηκε στα Οικουμενικά
Σύμβολα. Καλούνται οι Εκκλησίες να συνομολογήσουν την ίδια πίστη, έστω κι αν
διατηρούν τις ιδιαίτερες λειτουργικές και θεολογικές τους παραδόσεις.»
Άρθρο 23:
«Η πλήρης κοινωνία περιλαμβάνει επίσης τη δυνατότητα αμοιβαίας αναγνώρισης των
μυστηρίων και της θείας ευχαριστίας, καθώς και την αμοιβαία αναγνώριση των
λειτουργών (υπουργημάτων) της Εκκλησίας. Αυτή η αναγνώριση αποτελεί το
επιστέγασμα της θεολογικής σύγκλισης και της πνευματικής προσέγγισης.»
Άρθρο 24:
«Στο δρόμο προς αυτόν τον στόχο, οι Εκκλησίες καλούνται να ζουν από τώρα σε μια
σχέση αμοιβαίας υπευθυνότητας και αλληλεγγύης. Η κοινή προσευχή, η συνεργασία
στην υπηρεσία του κόσμου και η θεολογική διαβούλευση είναι απαραίτητα βήματα
για την υπερνίκηση των εμποδίων που εξακολουθούν να χωρίζουν τους Χριστιανούς.»
Τα άρθρα αυτά εισάγουν τη «θεωρία των κλάδων»,
υποστηρίζοντας ότι καμία Εκκλησία (ούτε η Ορθόδοξη) δεν κατέχει την πλήρη
Αλήθεια, αλλά όλοι μαζί αποτελούν τμήματα μιας διαιρεμένης Εκκλησίας.
Άρθρο 30 — Η Εκκλησιαστικότητα των
Ετεροδόξων
«...αναγνώριση των στοιχείων της Εκκλησίας που
υπάρχουν σε άλλες Χριστιανικές Κοινότητες...»
Η διάταξη αυτή αποδίδει εκκλησιαστική υπόσταση (vestigia
ecclesiae) εκτός των ορίων της Ορθοδοξίας, γεγονός που εγείρει σοβαρά
ερωτήματα σε σχέση με την ορθόδοξη εκκλησιολογική παράδοση και το Σύμβολο της
Πίστεως.
Σχολιασμός
Άρθρων
Παραθέτω τα σχόλια για κάθε άρθρο υιοθετώντας την παραδοσιακή Ορθόδοξη
(αντιοικουμενιστική) εκκλησιολογική οπτική, όπως αυτή εκφράζεται από τους
Πατέρες της Εκκλησίας και τους σύγχρονους επικριτές της Οικουμενικής Κίνησης.
Σχολιασμός Άρθρων
- Άρθρο 13 (Αποστολή στον
κόσμο): Η
αποστολή της Εκκλησίας δεν είναι μια γενικόλογη προώθηση κοινωνικής
ειρήνης και δικαιοσύνης (κοσμικός ανθρωπισμός), αλλά η κήρυξη της εν
Χριστώ Σωτηρίας και της Μετανοίας. Η εξίσωση της Βασιλείας του Θεού με
επίγειες κοινωνικές ιδέες υποβιβάζει την Εκκλησία σε κοινωνικό οργανισμό.
- Άρθρο 14 (Ιεραποστολή -
Missio Dei): Η
αληθινή ιεραποστολή συνίσταται στην κατήχηση και τη βάπτιση των εθνών στην
Ορθόδοξη Πίστη (Μαθ. 28, 19) και όχι σε μια θολή «συμμετοχή» με
αιρετικούς σε ακτιβιστικές δράσεις. Η φροντίδα των φτωχών χωρίς την ορθή
διδασκαλία δεν σώζει την ψυχή του ανθρώπου.
- Άρθρο 15 (Ενότητα και
Διάσπαση): Η
Εκκλησία ως Σώμα Χριστού ουδέποτε διαιρέθηκε. Οι αιρετικοί και οι
σχισματικοί ήταν εκείνοι που αποκόπηκαν από το Σώμα της Εκκλησίας. Η
παρουσίαση της Εκκλησίας ως «διαιρεμένης» προσβάλλει την αγιότητα και την
ενότητά Της.
- Άρθρο 16 (Υπαρκτή
ατελής κοινωνία): Δεν υπάρχει «ατελής» ή «μερική» κοινωνία
στην Πίστη. Ή είσαι εντός της Εκκλησίας ή εκτός αυτής. Το Βάπτισμα των
αιρετικών, χωρίς την ορθή ομολογία πίστεως και τη σύνδεση με το Ορθόδοξο
Μυστήριο, δεν δημιουργεί εκκλησιαστικό δεσμό.
- Άρθρο 17 (Επανεξέταση
ιστορικών διαφωνιών): Επιχειρείται ο δογματικός συμψηφισμός. Οι
Αποφάσεις των Οικουμενικών Συνόδων και οι διδασκαλίες των Αγίων Πατέρων
δεν ήταν «ιστορικές διατυπώσεις» ή «συμπληρωματικές αλήθειες», αλλά η
αιώνια και αμετάβλητη Αλήθεια απέναντι στην πλάνη.
- Άρθρο 18 (Στοιχεία
Εκκλησίας - Vestigia Ecclesiae): Η θεωρία των «ιχνών» ή «στοιχείων»
Εκκλησίας εκτός των ορίων Της είναι ξένη προς την Ορθόδοξη Θεολογία. Εκτός
της Μιάς Εκκλησίας δεν υπάρχουν έγκυρα Μυστήρια ούτε χάρη του Αγίου
Πνεύματος που σώζει, παρά μόνο σχίσμα και πλάνη.
- Άρθρο 19 (Αυτοκριτική
και Μετάνοια της Εκκλησίας): Η Εκκλησία ως Σώμα Χριστού είναι Αναμάρτητη
και κατέχει την πλήρη Αλήθεια αποκαλυμμένη από το Άγιο Πνεύμα. Μετάνοια
χρειάζονται τα αμαρτωλά μέλη Της και οι αιρετικοί που απομακρύνθηκαν, όχι
η ίδια η Εκκλησία.
- Άρθρο 20 (Ποικιλομορφία
και Πλούτος): Υπό το πρόσχημα της «ποικιλομορφίας»
εισάγεται ο δογματικός μινιμαλισμός. Η ποικιλία είναι θεμιτή μόνο σε
τοπικά έθιμα και λειτουργικούς τύπους, ποτέ όμως σε θέματα Πίστεως και
Δόγματος, όπου απαιτείται απόλυτη ταυτότητα.
- Άρθρο 21 (Όρια Αίρεσης
και Ποικιλομορφίας): Τα όρια μεταξύ Ορθοδοξίας και Αίρεσης έχουν
ήδη χαραχθεί με σαφήνεια και αμετάκλητα από τις Οικουμενικές Συνόδους. Η
σχετικοποίηση των δογματικών διαφορών ως απλών «διαφορετικών εκφράσεων»
αποτελεί νόθευση της Παραδόσεως.
- Άρθρο 22 (Αποστολική
Πίστη και Σύμβολα): Η αποδοχή μόνο των αρχαίων Συμβόλων (π.χ.
Νικαίας-Κωνσταντινουπόλεως) δεν αρκεί, όταν αγνοούνται οι μεταγενέστερες
Οικουμενικές Σύνοδοι και η διδασκαλία των Πατέρων (π.χ. για το Filioque,
το Πρωτείο, τις άκτιστες ενέργειες).
- Άρθρο 23 (Αμοιβαία
αναγνώριση Μυστηρίων/Ιερωσύνης): Αποτελεί την πλήρη εφαρμογή της «Θεωρίας
των Κλάδων». Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν μπορεί να αναγνωρίσει Ιερωσύνη και
Μυστήρια σε κοινότητες που βρίσκονται σε δογματική πλάνη και στερούνται
την Αποστολική Διαδοχή.
- Άρθρο 24 (Κοινή
προσευχή και αλληλεγγύη): Η κοινή προσευχή και λατρεία με ετεροδόξους
(συμπροσευχή) απαγορεύεται ρητά από τους Ιερούς Κανόνες (π.χ. 45ο και 65ο
των Αγίων Αποστόλων). Δημιουργεί την ψευδαίσθηση μιας ενότητας που στην
πραγματικότητα δεν υπάρχει.
- Άρθρο 30 (Εκκλησιαστικότητα
των Ετεροδόξων): Ευθεία άρνηση του Άρθρου του Σύμβολου της
Πίστεως «Πιστεύω εις Μίαν, Αγίαν, Καθολικήν και Αποστολικήν
Εκκλησίαν». Η απόδοση «εκκλησιαστικότητας» σε ετερόδοξες κοινότητες
ακυρώνει την αποκλειστικότητα της Ορθοδοξίας ως της Μόνης Αληθινής
Εκκλησίας.
Η θεολογική κατεύθυνση των παραπάνω άρθρων (ιδίως
των 16-19, 23 και 30) ευθυγραμμίζεται με την «οικουμενική θεολογία» και
προσεγγίζει τη λεγόμενη «θεωρία των κλάδων» (Branch Theory) ή τη θεωρία
των «ατελών κοινωνιών».
Από την πλευρά της παραδοσιακής Ορθόδοξης
Εκκλησιολογίας, τα σημεία αυτά δέχονται συχνά κριτική, καθώς η Ορθόδοξη
Εκκλησία αυτοκατανοείται ως η Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία
που κατέχει την πληρότητα της Αλήθειας, θεωρώντας ότι η ενότητα δεν
επιτυγχάνεται με τη συνένωση «τμημάτων» ή την αναγνώριση «στοιχείων», αλλά με
την επιστροφή στην αποστολική και πατερική πίστη.
Γ΄. Η Σύνοδος της Κρήτης (2016):
Συνέχεια ή ρήξη;
Η 10η Γενική Συνέλευση του ΠΣΕ στο Πουσάν (2013)
αποτελεί ένα από τα πλέον αμφιλεγόμενα ορόσημα της οικουμενιστικής πορείας,
όπου μέσω του κειμένου «Η Εκκλησία: Προς ένα κοινό όραμα» (The
Church: Towards a Common Vision, TCTV) επιχειρήθηκε η διεύρυνση των
εκκλησιολογικών οριζόντων. Στο Πουσάν προβλήθηκε έντονα η «βαπτισματική
θεολογία» και η «θεωρία των κλάδων», με τους ορθοδόξους αντιπροσώπους να
συνυπογράφουν κείμενα που εξισώνουν την Ορθόδοξη Εκκλησία με άλλες χριστιανικές
παραδόσεις. Το πνεύμα αυτό μεταφέρθηκε στα προσυνοδικά κείμενα που
προετοιμάζονταν για την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο της Κρήτης, με στόχο τη θεσμική
νομιμοποίηση των οικουμενιστικών κατευθύνσεων εντός της Ορθοδόξου Εκκλησίας.
Βιβλιογραφία
- Encountering the God of life: report of the 10th
assembly of the World Council of Churches, Busan, Republic of Korea, from
30 October to 8 November 2013. Geneva: WCC Publications, 2013.
- «PRESS BULLETIN regarding the 10th WCC General
Assembly». Ecclesia.gr
(Επίσημο ενημερωτικό δελτίο της Εκκλησίας της Ελλάδος).
- «Επίσημον
Δελτίον της Εκκλησίας της Ελλάδος». ΕΚΚΛΗΣΙΑ, τεύχ. 9 (Οκτώβριος
2023).
- Orthodox Handbook on Ecumenism: Resources for
Theological Education. Βόλος: Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου, 2013.
- From Lyon to Budapest – Conference of European
Churches (CEC), 2009–2012.
- Orthodox Reflections on the Way to Karlsruhe. Geneva: WCC, 2022.
- Resource Book – World Council of Churches 11th
Assembly, Karlsruhe, Germany 2022. Geneva: WCC
Publications, 2022.
- Τσομπανίδης,
Στυλιανός Χ. «Η Εκκλησία δεν ζει για τον εαυτό της: η ένσαρκη λειτουργία
της κοινότητας πριν και μετά τη Λειτουργία». Διαδικτυακή διάλεξη, Ακαδημία
Θεολογικών Σπουδών Βόλου.
- «Assembly renews churches' commitment towards
justice and peace». Δημοσίευση σχετικά με τη Σύναξη του
Πουσάν.
- The Church: Towards a Common Vision (TCTV). Geneva: WCC
Publications, 2013.
