Ιστορική διερεύνηση των λόγων του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού «Τον Πάπα να καταράσθε»

visit counter

Έρευνα:πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

 

Εισαγωγικά

Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός (1714–1779) είναι μια από τις πλέον λαοφιλείς μορφές της νεότερης Ορθοδοξίας. Η διδασκαλία του, όπως διασώζεται στις Διδαχές του, χαρακτηρίζεται από ποιμαντική μέριμνα, ορθόδοξη ευσέβεια και πατριωτικό φρόνημα. Παράλληλα, όμως, κυκλοφορούν πλήθος «προφητειών» που του αποδίδονται, οι οποίες —όπως επισημαίνει ο καθηγητής του ΑΠΘ Στέργιος Σάκκος— χρήζουν διαχωρισμού από την αυθεντική διδασκαλία του.

Η ρήση «Τον Πάπα να καταράσθε» εντάσσεται σε αυτό το πλαίσιο αμφισβήτησης. Αν και ευρέως διαδεδομένη σε λαϊκά αναγνώσματα και διαδικτυακές πηγές, η ιστορική της τεκμηρίωση παραμένει ελλιπής.

Το παρόν άρθρο εξετάζει την ιστορική τεκμηρίωση και τη φιλολογική γνησιότητα της ρήσης, αναλύοντας τα διαθέσιμα χειρόγραφα, την παράδοση των εκδόσεων και τη στάση της σύγχρονης θεολογικής έρευνας.

Οι Πηγές: Χειρόγραφα και Εκδόσεις

Η έκδοση του Ιωάννη Μενούνου

Η κριτική έκδοση των Διδαχών του Αγίου Κοσμά από τον Ιωάννη Μενούνο, η οποία αποτελεί σημείο αναφοράς για τη φιλολογική έρευνα, δεν περιλαμβάνει τις ομιλίες όπου εμφανίζεται η φράση περί Πάπα και Αντιχρίστου.  Αυτό από μόνο του δεν αποδεικνύει τη νοθεία, αλλά εγείρει εύλογα ερωτήματα για την προέλευση των εν λόγω αποσπασμάτων.

Τα χειρόγραφα της Θεσσαλονίκης

Σύμφωνα με την έρευνα που παρουσιάστηκε στο Συνέδριο για τον Άγιο Κοσμά (Ιερά Μονή Βλατάδων, 2014) από τον π. Ειρηναίο Δεληδήμο, υπάρχουν τουλάχιστον δύο σημαντικά χειρόγραφα:

• Χειρόγραφο 1808: Αντιγραμμένο από τον Δημήτριο Χρήστο εξ Αργυροκάστρου «εν τω δεσμωτηρίω». Σε αυτό, η ομιλία του Αγίου αναφέρει τον Αντίχριστο ως «αυτόν που έχουμε στο κεφάλι μας», χωρίς να ονοματίζεται ο Πάπας.
• Χειρόγραφο 1824: Σε κώδικα περί Αγιογραφίας, προστίθεται η φράση «Ο Αντίχριστος είναι οι εξής δύο», μεταξύ των οποίων και ο Πάπας.

Η προσθήκη στο Πηδάλιο

Η σύνδεση του Πάπα με τον Αντίχριστο δεν προέρχεται απευθείας από τον Άγιο Κοσμά, αλλά εισήχθη —σύμφωνα με την ίδια έρευνα— από τον Θεοδώρητο τον εξ Ιωαννίνων, ο οποίος κατά την επιμέλεια της πρώτης έκδοσης του Πηδαλίου του Αγίου Νικοδήμου (περί το 1800) πρόσθεσε τη θεωρία περί δύο Αντιχρίστων.

Η προσθήκη αυτή προκάλεσε την αντίδραση του Οικουμενικού Πατριαρχείου, το οποίο ζήτησε τη διαγραφή της με έγκυκλιο.

Από το βιβλίο «ΕΥΘΥΜΙΑΣ ΜΟΝΑΧΗΣ «ΟΙ ΠΡΟΦΗΤΕΙΕΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΚΟΣΜΑ ΤΟΥ ΑΙΤΩΛΟΥ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ»

Στο βιβλίο της μοναχής Ευθυμίας ΟΙ ΠΡΟΦΗΤΕΙΕΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΚΟΣΜΑ ΤΟΥ ΑΙΤΩΛΟΥ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ (Εκδόσεις Ι. ΜΟΝΗΣ ΑΓ. ΚΟΣΜΑ ΤΟΥ ΑΙΤΩΛΟΥ, ΑΘΗΝΑΙ, 2004) αναφέρονται τρείς συλλογές τωνβ προφητειών του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού.

1.Συλλογή Αλβανικού χειρογράφου με 72 προφητείες (θα γράφεται ως Αλ).Το αλβανικό χειρόγραφο είναι χωρισμένο σε τέσσερα μέρη α,β,γ,δ. Ανακαλύφθηκε το 1941 στο Αλβανικό  χωριό Προγονάτι σε ένα σπίτι. Στο συγκεκριμένο χωριό είχε εγκατασταθεί ένα τηλεγραφικό συνεργείο .Στο συνεργείο αυτό υπηρετούσαν ο έφεδρος ανθυπολοχαγός Νίκος Τσακαλώτος, δάσκαλος από το χωριό Μάσστρου Μεσολογγίου  και  Θωμάς Αναστασίου, δεκανέας, σπουδασμένος στο άλλοτε εθνικό φυτώριο της Σχολής Βελλάς, βορειοηπειρωτικής καταγωγής,  δάσκαλος και αυτός. Ο νοικοκύρης του σπιτιού ήταν ένας μωαμεθανός Αλβανός από το Προγονάτι, που λεγόταν Φεράτ Ζώλης. Το συνεργείο έμεινε αρκετό χρονικό διάστημα στο σπίτι αυτό.

Ένα βράδυ στις 5 Φεβρουαρίου του 1941, μέσα στο φτωχόσπιτο, τους τράβηξε την προσοχή κάποιος χοντρός βιβλιοδετημένος τόμος. Επρόκειτο για το Κοράνιο. Είχε δίστηλες σελίδες — και όπως τους εξήγησε ο Αλβανός κάτοχός του — στις αριστερές στήλες ήταν γραμμένο το Κοράνιο σε παλιά τουρκική γλώσσα, και στις δεξιές η αντίστοιχη μετάφραση στην αλβανική γλώσσα.

Στα τελευταία παράφυλλα του τόμου ήταν γραμμένες με μολύβι κάποιες σημειώσεις. Υπήρχε παλιά τέτοια συνήθεια. Το κείμενο αυτό ήταν χωρισμένο σε εβδομήντα δύο αριθμημένες παραγράφους και, καθώς τους πληροφόρησε ο κάτοχος του Κορανίου, ήταν προφητείες «του Τζιομπάν Μπαμπά-Κοσμά» (= του Μεγάλου Αφέντη Κοσμά).

Ο Ανθυπολοχαγός Τσακαλώζος τράβηξε από το αρχείο του μερικά έντυπα της υπηρεσίας του και στο λευκό χώρο τους κατέγραψε όλες εκείνες τις προφητείες, όπως τις μετέφρασε, από υπαγόρευση του νοικοκύρη, ο αλβανομαθής Δεκανέας Αναστασίου.

Ο Τσακαλώζος κράτησε το πολύτιμο αυτό χειρόγραφό του, ως το πιο συγκινητικό ενθύμιό του, από την συμμετοχή του στον ελληνοϊταλικό πόλεμο του 1940-41. Αργότερα ανακοίνωσε την ιστορία του πολύτιμου κειμένου του στον Κ. Σ. Κώνστα, φιλόλογο-συγγραφέα (1911-1987), ο οποίος δημοσίευσε τις προφητείες αυτές στο περιοδικό «Ηπειρωτική Εστία» Ιωαννίνων το 1956 (τεύχη 51-53), σελ. 678-682.

Ο Κώνστας, χωρίς να αλλάξει τίποτε από το χειρόγραφο του Τσακαλώζου, άλλαξε μόνο την σειρά, διότι προτίμησε να κάνει κατά περιεχόμενο την ταξινόμηση, σύμφωνα με την κρίση του, δίδοντας σε κάθε ταξινομημένη ομάδα προφητειών, την αρίθμηση.

2.Συλλογή Καλυβόπουλου με 61 προφητείες (θα γράφεται ως Καλ και ο αριθμός της προφητείας). Η συλλογή εκδόθηκε το 1936  στην Αθήνα στο περιοδικό «Η βόρεια Ήπειρος».

3.Συλλογή Καντιώτη με 122 προφητείες (θα γράφεται ως Καντ και ο αριθμός της προφητείας).Η συλλογή είχε καταχωρηθεί στο βιβλίο του «Κοσμάς ο Αιτωλός « όταν ήταν ακόμα Αρχιμανδρίτης.

Γράφονται τα εξής.

«Η προφητεία 41 Καντιώτη – 47 Καλ, της οποίας την επαλήθευση είδαμε σε διάφορα ιστορικά γεγονότα φυσιολογικά, μας οδηγεί στην εξέταση μιας άλλης προφητείας του αγίου Κοσμά: «Τον Πάπα να τον καταριέστε, γιατί αυτός θα είναι αίτιος του χαλασμού του τόπου» [6(δ) Αλβ].

«Τον Πάπαν να καταράσθε, διότι αυτός θα είναι η αιτία» (90 Καντ).

Εδώ βλέπομε πως πρόκειται για μια προφητεία με δύο παραλλαγές.

Η 6(δ) Αλβ είναι ολοκληρωμένη προφητεία. Η 90 Καντ έχει ανάγκη να συμπληρωθεί νοηματικά από την 6(δ) Αλβ.

Η 90 Καντ λέγει πως ο Πάπας θα είναι η αιτία, χωρίς να αναφέρει ποιου πράγματος αιτία θα είναι.

Η λέξι «καταράσθε» φανερώνει ότι θα είναι αιτία κακού.

Η προφητεία 6(δ) Αλβ προχωρεί περισσότερο: «αίτιος του χαλασμού του τόπου».

Άρα συμπληρώνεται το κενό της 90 Καντ, με την 6(δ) Αλβ. Το κακό είναι ο χαλασμός του τόπου.

Η προφητεία δεν κάνει συγκεκριμένο τον τόπο. Οπωσδήποτε όμως πρόκειται για τον ελληνικό χώρο, στον οποίον απευθύνονται οι περισσότερες προφητείες.

Λέγοντας «τόπο» δεν διευκρινίζει αν πρόκειται για τόπο-χώρο εθνικό ή εκκλησιαστικό-θρησκευτικό.

Δεδομένου όμως ότι μέχρι σήμερα υπ0άρχει έστω τυπική, εξωτερική ενότης μεταξύ Εκκλησίας και Πολιτείας, νομίζω ότι συμπεριλαμβάνει και τα δύο, διότι εάν γίνη «χαλασμός» στον εκκλησιαστικό χώρο, θα ακολουθήση και ο εθνικός. Αυτό έχει αποδείξει η ιστορία της Ρωμιοσυνης.

Η πίστη συνέχει τον λαό μας και συγκρατεί την εθνικότητά μας.

Αλλά γιατί ο άγιος Κοσμάς είναι τόσο ακάθεκτος εναντίον του Πάπα, ώστε να μας δίδει εντολή να καταριώμαστε αυτόν;

Είναι πολύ χαρακτηριστική μια άλλη προφητεία του αγίου Κοσμά για τον Πάπα, που είναι ενταγμένη μέσα στην Η’ Διδαχή του:

«Ο Αντίχριστος είναι· ο ένας είναι ο Πάπας και ο έτερος είναι αυτός οπού είναι εις το κεφάλι μας, χωρίς να ειπώ το όνομά του το καταλαβαίνετε40, μα λυπηρόν είναι να σας το ειπώ, διότι αυτοί οι αντίχριστοι είναι εις την απώλειαν, καθώς το έχουν…».

Ο άγιος αποκαλεί τον Πάπα αντίχριστο, καθώς και τον Μωάμεθ, όχι με την έννοια του Αντιχρίστου των εσχάτων χρόνων, αλλά ως ένα «τύπο» του Αντιχρίστου.

Για τον Αντίχριστο υπάρχουν διάφορες προφητείες στην Αγία Γραφή. Είναι πολύ γνωστή η προφητεία του αγίου Ευαγγελιστού Ιωάννου στην Αποκάλυψι για την δράσι του Αντιχρίστου. Ο απόστολος Παύλος στην Β’ Θεσσ. β’, προφητεύει για τον Αντίχριστο και την εποχή του.

Λέγει πως θα ωριμάσει η ανομία και ύστερα θα έρθη ο Αντίχριστος. Γιατί η ανομία θα είναι το κλίμα μέσα στο οποίο θα ευδοκιμήση το φυτό τούτο της ανομίας. Γι’ αυτό τον αποκαλεί άνομο (στ. 8). Θα προηγηθεί η αποστασία (στ. 3) πολλών χριστιανών από την Ορθόδοξη πίστη τους και από τον νόμο του Θεού. Θα ακολουθήσουν αντίθετα ρεύματα και συστήματα. Παγκοσμιοποίηση ώστε να υπάρξει εύκρατο κλίμα για την δράσι του Αντιχρίστου.

Ο απόστολος Παύλος μας δίδει τα χαρακτηριστικά του: αντικείμενος και υπεραιρόμενος εναντίον του Θεού, αλλά και κάθε θρησκείας (στ. 4).

Θα αυτοθεοποιηθή και θα ενθρονιστή στον ναό του Σολομώντος, ώστε να αποδείξει ότι είναι ο Θεός (στ. 4), ο αναμενόμενος «Μεσσίας» και να προσκυνηθή από τους ανθρώπους.

Για να κατανοήσωμε την προφητεία της Η’ Διδαχής του αγίου Κοσμά, πρέπει να δούμε ποιες ομοιότητες παρουσιάζει ο Πάπας προς τα χαρακτηριστικά του Αντιχρίστου, που μας δίδει ο απόστολος Παύλος.

Ο Πάπας κατώρθωσε με διαφόρους τρόπους, να αποδεχθή ο παπισμός την αίρεσι (πλην των άλλων) του Πρωτείου και του αλαθήτου του και να τα δογματίσουν οι Βατικάνιες Σύνοδοι (δύο), οι οποίες μεταξύ των άλλων διετύπωσαν τα εξής:

«Ο Πάπας… είναι ανθρώπινος Θεός… η δε εξουσία του είναι απεριόριστη… (η οποία), εκτείνεται στα ουράνια, τα γήινα και τα καταχθόνια…

Ο Πάπας είναι αλάθητος όπως ο Θεός και έχει τη δύναμη να κάνει καθετί που ο Θεός κάνει. Να πράξει καθετί που του είναι αρεστό…

Τοποτηρητής του Θεού…

Να έχει αντιρρήσεις έναντι των αποστόλων και των εντολών που οι απόστολοι μετέδωσαν. Έχει το δικαίωμα και την εξουσία να διορθώνει καθετί, το οποίο θεωρεί αναγκαίο μέσα στην Καινή Διαθήκη, δύναται να μεταβάλλει τα ίδια τα Μυστήρια που έχουν οριστεί και θεσπιστεί από τον Ιησού Χριστό46. Ο Πάπας είναι πιο ψηλά απ’ όλους τους νόμους47. Αν ο Πάπας αποφασίσει ενάντια στην κρίση του Θεού τότε η κρίση του Θεού πρέπει να διορθωθή και να μεταβληθή48.

Ο Πάπας είναι το φως της αλήθειας και ανταύγειά της.. Ο Πάπας είναι το παν επί πάντων και πάντα δύναται...».

Ρίχνοντας μια ματιά στο κείμενο της Β’ Θεσσ. β’ και στο κείμενό του βλέπομε κοινά χαρακτηριστικά Αντιχρίστου-Πάπα:

Αυτοθεοποίησι: ενθρόνισι του αντιχρίστου στον ναό του Σολομώντος, ενθρόνισι του Πάπα στο Βατικανό.

Αντί Χριστού (Μεσσίου) αποδοχή του Αντιχρίστου από τους ανθρώπους και προσκύνησί του.

Αντί Χριστού αποδοχή του Πάπα από τους παπικούς.

Οικειοποίησι ιδιοτήτων του Θεού και της θεότητός Του από τον Αντίχριστο. _ Το ίδιο κάνει ο ο Πάπας.

Αντικείμενος ο Αντίχριστος προς τον Χριστό. Αντικείμενος ο Πάπας προς τον Χριστό: Διορθώνει Μυστήρια, Κ. Διαθήκη, Αποστόλους.

Υπεραιρόμενος ο Αντίχριστος.

Υπεραιρόμενος ο Πάπας.

Αδιαφορεί για την κρίσι του Θεού ο Αντίχριστος _ Αδιαφορεί γαι την κρίσι του Θεού ο Πάπας. Πρέπει ο Θεός να διορθώση την κρίσι Του, αν είναι αντίθετη, από την κρίσι του Πάπα!

Κι αν επιμείνωμε, θα δούμε πλείστες άλλες ομοιότητες των δύο.

Ο άγιος Κοσμάς έζησε πριν από την Α’ Βατικανή Σύνοδο, η οποία εψήφισε τις πιο μεγάλες πλάνες και αιρέσεις του παπισμού.

Πλην της ιστορίας του μέχρι τότε παπισμού, που γνώριζε καλά ο Άγιος, το προφητικό του μάτι με πόνο ατένισε και τις χειρότερες πλάνες. Τελειώνει την προφητεία του με την απώλεια του Πάπα, καθώς και ο απόστολος Παύλος τελειώνει την του προφητεία για τον Αντίχριστο με την απώλεια του Αντιχρίστου, «ον ο Κύριος αναλώσει τω πνεύματι του στόματος αυτού και καταργήσει τη επιφανεία της παρουσίας αυτού» (Β’ Θεσσ. β’ 8).

Είναι χαρακτηριστική μία σχετική διδασκαλία του αγίου Κοσμά, που βρίσκεται στη Γ’ διδαχή του:

«Ο Θεός… έφερε τον Τούρκον και του το έδωσε [το βασίλειον] δια το ιδικόν μας καλόν και το έχει ο Τούρκος τριακοσίους είκοσι χρόνους. Και διατί έφερεν ο Θεός τον Τούρκον και δεν έφερεν άλλον γένος;… Διότι τα άλλα έθνη [εννοεί τα Δυτικά, τα κρατούμενα υπό την αίρεσι του Πάπα] θα μας έβλαπταν εις την πίστιν».

Και συνεχίζει πως ο Τούρκος θέλει χρήματα, δόστα και σε αφήνει ήσυχο.

Ο λόγος αυτός που είπε ο Κοσμάς είναι παράλληλος προς τους λόγους που είπε ο μέγας δουξ Λουκάς Νοταράς προς τον αυτοκράτορα τις παραμονές της Αλώσεως της Κωνσταντινουπόλεως:

«Κρειττότερον εστίν ειδέναι εν μέση πόλει φακιόλιον βασιλεύον Τούρκων ή καλύπτραν λατινικήν».

Τον λόγον τούτον ερμηνεύουν οι πιο πάνω λόγοι του αγίου Κοσμά· «διότι τα άλλα έθνη θα μας έβλαπταν στην πίστι».

Ο άγιος Κοσμάς γνωρίζει καλά την Ιστορία. Ξέρει πως δια την καθυπόταξι της Ορθοδοξίας στις αιρέσεις του παπισμού, ο Πάπας έχει κάνει πεισμώδη μάχη και δια διωγμών των Ορθοδόξων εις κρατούμενα από «λατίνους» ελληνικά εδάφη. Τον μεγαλύτερο πόλεμο, τους χειρότερους διωγμούς είχαν τα νησιά. Η Κρήτη εδεινοπάθησε στην αντίσταση εναντίον του εκκαθολικισμού. Τα Επτάνησα δέχτηκαν πολλές πιέσεις. Αλλ’ όταν είδε ο Πάπας ότι δεν κερδίζει πολλά δια των πιέσεων, χρησιμοποίησε δόλο. Ωργάνωσε ιεραποστολικά τάγματα μοναχών «προς διάδοσιν της πίστεως» και εδημιούργησαν πολλά σχολεία. Αυτός ήταν ο πιο μεγάλος κίνδυνος. Εκεί εδιδάσκοντο μαζί με τα άλλα μαθήματα και οι πλάνες των Λατίνων. Έτσι ο Πάπας σ’ αυτόν τον τομέα είχε κέρδη. Μεγάλη πείρα επ’ αυτού είχε ο άγιος Χρύσανθος, ο αδελφός του αγίου Κοσμά, ο οποίος ίδρυσε σχολείο στην Νάξο για να προφυλάξη τα παιδιά από τον εκλατινισμό, για το οποίο μάλιστα αντέδρασαν οι Λατίνοι. Στα φραγκοκρατούμενα μέρη προσπάθησε ο κατακτητής να καταβάλη και την ελληνική γλώσσα, γιατί έφερνε σε άμεση επαφή τον Έλληνα με την πηγή της θρησκείας του και του πολιτισμού του.

Η άλλη δολιότης είναι η φιλανθρωπία. Ίδρυσαν όχι μόνο σχολεία στην χώρα μας, αλλά και νοσοκομεία…

Η Ουνία ήταν το άκρον άωτον της δολιότητος.

Ο άγιος Κοσμάς τα γνώριζε όλα αυτά· την ιστορία του παρελθόντος αλλά και του μέλλοντος: ότι ο Πάπας θα είναι η καταστροφή του τόπου· μιλάει δηλ. για μέλλον… Τι τάχα θα αποτελέσει τον χαλασμό του τόπου;

Κι επανέρχομαι στο ερώτημα: ποιος είναι ο τόπος;

Θα γίνη χαλασμός στον χώρο της Εκκλησίας;

Βέβαια «πύλαι άδου ου καταισχύσουσιν αυτής» (Ματθ. ις’ 18) Δεν έπεται όμως ότι ο διάβολος δεν θα προσπαθήση να κάνη την Εκκλησία ποταμοφόρητον (Απ. ιβ’ 15), για να την πνίξη στα θολά νερά των αιρέσεων και στα κοσμικά φρονήματα του αιώνος τούτου και στην παγκοσμιοποίησι της Αντιχριστιανικής μονοκρατορίας και στο Νεοταξικό ρυθμό που ξερνά από το στόμα του. Και μην ξεχνάμε πως θάρθη η ώρα μιας φαινομενικής υπερισχύσεως του εχθρού και καταβολής των πιστών (Αποκ. ιγ’ 7). Σύμπτυξι δυνάμεων.

Κάνει μεγάλη εντύπωσι το πρώτο μέρος της προφητείας «Τον Πάπα να τον καταριέστε...».

Ένας που καταριέται καλωσορίζει; Μήπως τον επαινεί; Μήπως τον συναναστρέφεται; Του είναι ευχάριστος;

Ευχάριστοι μας είναι όσοι μας προξενούν καλό και είναι φίλοι μας…

Όποιον καταριόμαστε, δεν είναι φίλος και αδελφός, αλλά κάποιος που μας έβλαψε και τον αποστρεφόμαστε.

«Τον Πάπα να καταράσθε» έχει κι άλλη σημασία: Πολλοί ενοχλούνται από τα αναθέματα της Εκκλησίας για τους αιρετικούς, παρά το γεγονός ότι η κατευθυνσι των αποστολικών οδηγιών είναι αυτή53. Το «καταράρθε» έχει ισοδύναμη έννοια με το «αναθεματίζετε». Δηλαδή μας λέγει ο άγιος Κοσμάς, μη σκέπτεσθε να άρετε τις κατάρες αναθέματα εναντίον του Πάπα, γιατί δεν θα αλλάξη ώστε αν τον δεχθήτε στην Εκκλησία ως Ορθόδοξο, γιατί δεν θέλει. Είναι ψευδή όσα σας παρουσιάζει. Προσέχετε, γιατί αυτός θα είναι η αιτία «του χαλασμού» σας.

Η τόσο σπουδαία αυτή προφητεία του αγίου Κοσμά, με τις προειδοποιήσεις και τις νουθεσίες του Αγίου, ανήκει σ’ αυτές τις προφητείες, που ακόμα δεν επαληθεύτηκαν μέσα στην ιστορία της χώρας μας, «του τόπου»… Ειδικώς γι’ αυτήν την προφητεία χρειάζεται να είμαστε σε διαρκή επιφυλακή. Γιατί μας προειδοποιεί πως θα γίνει «χαλασμός» του τόπου (εκκλησία-έθνους), ο οποίος θα προέλθει από τον Πάπα.

---------------------------------

 Στο βίντεο που ακολουθεί ο π.Θεόδωρος μας διαβάζει ένα απόσπασμα από την εισήγησή του για τον Άγιο Κοσμά τον Αιτωλό και έχει σχέση με το θέμα με το οποίο ασχολείται στη συνέχεια, θέμα που ενδεχομένως να γίνει και ένα μικρό βιβλίο με τίτλο: “Τον πάπα να καταράσθε”. Το είπε ο Άγιος Κοσμάς;

Στην εισήγησή του επισημαίνει ότι η ρήση αυτή του Αγίου ενοχλεί τους φιλοπαπικούς οικουμενιστές και έχουν προσπαθήσει να αποδείξουν ότι δεν το είπε αυτό ο Άγιος Κοσμάς. Λόγω της μεγάλης αγάπης, της τιμής και του σεβασμού που του έχει ο λαός, διστάζουν να αμφισβητήσουν τον Άγιο συνολικά, φοβούμενοι την αντίδραση του λαού.

Αν οι ίδιοι τον σεβόταν, θα έπρεπε να αναθεματίσουν το πάπα. Στην προσπάθειά τους να αποφύγουν αυτόν τον σκόπελο, θα τους διευκόλυνε αν διέδιδαν ότι ο Πατροκοσμάς δεν είπε ποτέ αυτή τη φράση. Παλιά τέχνη του παπισμού η νόθευση συγγραμμάτων. Αυτοί που επινόησαν τη νόθευση με τον ψευδή ισχυρισμό τους, υπέστησαν συντριπτικό πλήγμα βεβαίως. Το πιο λυπηρό είναι ότι στη Θεολογική Σχολή της Θεσσαλονίκης οι φοιτητές βομβαρδίζονται μ’αυτή τη νοθεία ακόμα και τώρα.

Οι αντιπαπικές ρήσεις του Αγίου όμως υπάρχουν σε διάφορα σημεία των διδαχών του. Από τις καλύτερες ερευνήτριες σχετικά με τις προφητείες του Αγίου Κοσμά είναι η Γερόντισσα Ευθυμία, Ηγουμένη της Ι.Μονής του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού στο Μ.Δένδρο, στο Αγρίνιο. Σε μια σπουδαία εργασία της, αποδεικνύει (πριν δημιουργηθεί θέμα νοθείας) τη γνησιότητα της προφητείας αυτής του Αγίου.

Με λύπη και αγανάκτηση ακούμε να μας διαβάζει ο π.Θεόδωρος τα όσα έγραψε ο π.Ειρηναίος Δεληδήμος προς την διεύθυνση του περιοδικού «Τα Νειάτα» που εκδίδεται στη Σύρο και στη συνέχεια την απάντηση του κ. Ιωάννη Μενούνου, μια απαράδεκτη συμπαιγνία με σκοπό να βγάλουν οι δυό τους το συμπέρασμα ότι αυτή η φράση δεν είναι του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού. Τους ισχυρισμούς αυτούς συνέτριψε ο καθηγητής κ.Σιαμάκης. Και δυστυχώς βλέπουμε ότι ο π.Ειρηναίος αντί να παραδεχτεί το λάθος του, συνεχίζει και επιμένει σ’αυτή την πλάνη ότι η ρήση δεν είναι του Αγίου αλλά προσθήκη του Αγίου Γέροντα Αυγουστίνου Καντιώτη, διδάσκοντας και υποστηρίζοντας αυτή την θέση του σε κάθε ευκαιρία.

Μας μεταφέρει στη συνέχεια ο π.Θεόδωρος την επιχειρηματολογία της Ηγουμένης Ευθυμίας η οποία αποδεικνύει ότι αυτές οι ενστάσεις του π.Ειρηναίου δείχνουν φιλοπαπίζοντα φρονήματα μόνον.

Επίσης άλλη ερευνήτρια, φιλόλογος, χαρακτηρίζει την αμφισβήτηση της γνησιότητας των σκληρών λόγων του Αγίου που έχουν σχέση με τον πάπα, αθλιότητα στην οποία καταντούν όσοι συντάσσονται με τους προδότες της πίστεως, τους οικουμενιστές. Όμως οι συκοφάντες ξεσκεπάζονται και γελοιοποιούνται όταν εμφανίζεται μπροστά τους ένας αγνός ήρωας της πίστης και της πατρίδας, ο Μακρυγιάννης. Είναι σχεδόν σύγχρονος με τον Άγιο Κοσμά και επαναλαμβάνει τα λόγια του «τον πάπα να καταράσθε». Και στη συνέχεια αναφερόμενη στον ήρωα Μακρυγιάννη μας μεταφέρει τα λόγια του που οφείλουμε να γνωρίζουμε για να μην επιτρέπουμε οποιονδήποτε φιλοπαπικό να αμφισβητεί τα άγια λόγια του Πατροκοσμά. Ένα απόσπασμα των λόγων του Μακρυγιάννη παραθέτουμε εδώ:

«…Και βγήκαν τώρα κάτι δικοί μας κυβερνήτες, Έλληνες, σπορά της εβραιουργιάς, που είπαν να μας σβήσουν την Αγία Πίστη, την Ορθοδοξία, διότι η Φραγκιά δεν μας θέλει με τέτοιο ντύμα Ορθόδοξον. Και εκάθησα και έκλαιγα δια τα νέα παθήματα. Και επήγα πάλιν εις τους φίλους μου τους Αγίους. Άναψα τα καντήλια και ελιβάνισα λιβάνιν καλόν αγιορείτικον.

Και σκουπίζοντας τα δάκρυά μου τους είπα: «Δεν βλέπετε που θέλουν να κάμουν την Ελλάδα παλιόψαθα; Βοηθείστε, διότι μας παίρνουν, αυτοί οι μισοέλληνες και άθρησκοι, ό,τι πολυτίμητον τζιβαϊρικόν έχομεν. Φραγκεμένους μας θέλουν τα τσογλάνια του τρισκατάρατου του Πάπα. Μην αφήσετε, Άγιοί μου αυτά τα γκιντί πουλημένα κριγιάτα της τυραγνίας να μασκαρέψουν και να αφανίσουν τους Έλληνες, κάνοντας περισσότερα κακά από αυτά που καταδέχθηκεν ο Τούρκος ως τίμιος εχθρός μας».

Ένας δικός μου αγωνιστής μου έφερε και μου διάβασεν ένα παλαιόν χαρτί, που έγραψεν ο κοντομερίτης μου Άγιος παπάς, ο Κοσμάς ο Αιτωλός. Τον εκρέμασαν εις ένα δέντρον Τούρκοι και Εβραίοι, διότι έτρεχεν ο ευλογημένος παντού και εδίδασκεν Ελλάδα, Ορθοδοξία και Γράμματα.

Έγραφεν ο μακάριος εκείνος ότι: «Ένας άνθρωπος να με υβρίσει, να φονεύσει τον πατέρα μου, την μητέρα μου, τον αδελφόν μου και ύστερα το μάτι να μου βγάλει, έχω χρέος σαν χριστιανός να τον συγχωρήσω. Το να υβρίσει τον Χριστόν μου και την Παναγία μου, δεν θέλω να τον βλέπω».

Το χαρτί του πατέρα Κοσμά έβαλα και μου το εκαθαρόγραψαν. Και το εκράτησα ως Άγιον Φυλαχτόν, που λέγει μεγάλην αλήθειαν. Θα πω να μου γράψουν καλλιγραφικά και τον άλλον αθάνατον λόγον του.

«τον Πάπαν να καταράσθε ως αίτιον».

Θέλω να το βλέπω κοντά στα’ κονίσματά μου, διότι τελευταίως κάποιοι δικοί μας ανάξιοι λέγουν ότι αν τα φτιάξουμε με τον δικέρατον Πάπαν, θα ολιγοστέψουν οι κίντυνοι, τα βάσανα και η φτώχεια μας. Τρομάρα τους!!!

Και είπαν οι άθρησκοι που εβάλαμεν εις τον σβέρκο μας να μη μανθάνουν τα παιδιά μας Χριστόν και Παναγίαν, διότι θα μας παρεξηγήσουν οι ισχυροί.

Και βγήκαν ακόμη να’ ποτάξουν την Εκκλησίαν, διότι έχει πολλήν δύναμη και την φοβούνται. Και είπαν λόγια άπρεπα δια τους παπάδες…».

Μήπως κι ο Μακρυγιάννης λέει ψέματα;

Κλείνοντας ο π.Θεόδωρος μας αναφέρει ότι ο π.Λαυρέντιος Γρατσίας πρώτος αντέδρασε σ’αυτή την πλαστογραφία εναντίον του Αγίου Κοσμά με ένα θαυμάσιο πολυγράμμα που είχε δημοσιευθεί στη «Σπίθα». Εκφράζει τέλος την επιθυμία του να συγκεντρώσει όλα αυτά τα στοιχεία σε ένα βιβλίο ώστε να μη τολμούν να λεν οι φίλοι μας οι οικουμενιστές, στα παιδιά, τους φοιτητές της Θεολογικής Σχολής, «δεν το είπε ρε παιδιά ο Άγιος Κοσμάς!»f

 

 

---

Βιβλιογραφία

1. Σάκκος, Στέργιος. «Λίγα λόγια για τις προφητείες», στο: Άγιος Κοσμάς Αιτωλός – Προφητείες, ΑΠΘ.
2. Μενούνος, Ιωάννης. Κοσμάς ο Αιτωλός: Διδαχές, κριτική έκδοση.
3. Καντιώτης, Αυγουστίνος. Κοσμάς ο Αιτωλός, εκδ. «Ο Σωτήρ».
4. Ειρηναίος. «Έρευνα σε Διδαχές και Προφητείες του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού», ομιλία στο Συνέδριο «Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός και οι θεολογικές αρχές του έργου του» (Ι.Μ. Βλατάδων, 2014).
5. Βικιπαίδεια. «Κοσμάς ο Αιτωλός».
6. μοναχής Ευθυμίας ΟΙ ΠΡΟΦΗΤΕΙΕΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΚΟΣΜΑ ΤΟΥ ΑΙΤΩΛΟΥ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ (Εκδόσεις Ι. ΜΟΝΗΣ ΑΓ. ΚΟΣΜΑ ΤΟΥ ΑΙΤΩΛΟΥ, ΑΘΗΝΑΙ, 2004)
7. 
   

ΤΑ ΨΕΥΔΟ-ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΟΜΙΛΙΕΣ ΣΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗ ΗΛΙΑ (MIA ΑΚΟΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ "ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ")

visit counter

Έρευνα :  πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου

Μετά την απροκάλυπτα συκοφαντική δημοσίευση του ιστολογίου ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ με τίτλο «Περί του λόγου του Αγίου Ιωάννου του Χρυσόστομου που αφορά τον Προφήτη ΗλίỨστο link https://entoytwnika1.blogspot.com/2026/08/blog-post_176.html αναγκαστήκαμε να δημοσιεύσουμε δύο αναιρετικά άρθρα.

1.      ΟΦΕΙΛΟΜΕΝΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ ΄"ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ"(https://apotixisi.blogspot.com/2026/08/blog-post_19.html)

2.      ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΗ ΟΦΕΙΛΟΜΕΝΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ «ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ»( https://apotixisi.blogspot.com/2026/08/blog-post_20.html)

Συγχρόνως ξεκινήσαμε μια πιο αναλυτική έρευνα για τα λεγόμενα νόθα η αμφισβητούμενα χρυσοστομικά έργα, γνωστά ως ΨΕΥΔΟΧΡΥΣΟΣΤΟΜΙΚΑ.

Κάποια στοιχεία της έρευνας δημοσιεύσαμε στα παραπάνω αναιρετικά άρθρα. Σήμερα συνεχίζουμε να παρουσιάζουμε και άλλα στοιχεία που βρήκαμε, για ενημέρωση των ενδιαφερομένων και  ΩΣ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΟΥΣ ΔΕΙΝΟΥΣ  ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟΥΣ ΣΥΚΟΦΑΝΤΕΣ.

Με τον όρο «Ψευδο-Χρυσοστομικά Έργα» (ή Pseudo-Chrysostomica) αναφερόμαστε σε μια τεράστια συλλογή αρχαίων εκκλησιαστικών κειμένων, κυρίως ομιλιών και κηρυγμάτων, τα οποία παραδόθηκαν στα χειρόγραφα υπό το όνομα του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, αλλά η σύγχρονη κριτική έρευνα έχει αποδείξει ότι δεν γράφτηκαν από τον ίδιο. Πρόκειται για το μεγαλύτερο σώμα ψευδεπίγραφων κειμένων στην ελληνική πατερική γραμματεία.

Ο Άγιος  Ιωάννης ο Χρυσόστομος ήταν ο δημοφιλέστερος ρήτορας της Ανατολικής Εκκλησίας. Οι αντιγραφείς των χειρογράφων συχνά πρόσθεταν το όνομά του σε ανώνυμα κείμενα για να τους δώσουν κύρος, εξασφαλίζοντας έτσι ότι θα διαβαστούν και θα διασωθούν. Επίσης κάποια έργα που είχαν γραφτεί από συγγραφείς που αργότερα καταδικάστηκαν ως αιρετικοί (π.χ. ο Απολινάριος Λαοδικείας) επιβίωσαν επειδή κυκλοφόρησαν κρυφά με το όνομα του Χρυσοστόμου.

Η Θεολογική και φιλολογική  έρευνα έχει καταφέρει να ταυτοποιήσει τους πραγματικούς δημιουργούς πολλών Ψευδο-Χρυσοστομικών έργων. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν:

1.      Σεβηριανός Γαβάλων: Σύγχρονος και μεγάλος αντίπαλος του Χρυσοστόμου, του οποίου πολλές ομιλίες διασώθηκαν ως «χρυσοστομικές».

2,   Πρόκλος Κωνσταντινουπόλεως: Σημαντικός θεολόγος και ρήτορας του 5ου αιώνα.

2.      Απολινάριος Λαοδικείας: Στον οποίο αποδίδονται, για παράδειγμα, τρεις πασχαλινές ομιλίες.

 

 

Ξένοι ερευνητές των νόθων κειμένων.

Λόγω του τεράστιου όγκου τους (υπάρχουν εκατοντάδες τέτοια κείμενα), οι επιστήμονες χρησιμοποιούν ειδικά εργαλεία για την καταγραφή τους:Clavis Patrum Graecorum (CPG):

Στον δεύτερο τόμο αυτού του μνημειώδους έργου, τα νόθα και αμφιβαλλόμενα έργα του Χρυσοστόμου καταλαμβάνουν τις θέσεις CPG 4500 έως 5079.Repertorium Pseudochrysostomicum.( https://www.fourthcentury.com/clavis-patrum-graecorum-contents/)

Συγκεκριμένα η παραπάνω πηγή γράφει τα εξής:

John Chrysostom (d. 407) 4500-4713 doubtful and spurious; 4715-5079, works attributed to Chrysostom which are omitted in Migne; 5130-5197 other languages

Ιωάννης ο Χρυσόστομος (απεβ. 407) 4500-4713: Αμφίβολα και νόθα (απόκρυφα/πλαστά) έργα 4715-5079: Έργα που αποδίδονται στον Χρυσόστομο, τα οποία έχουν παραλειφθεί από την Πατρολογία του Migne (Migne Patrolologia Graeca) 5130-5197: Άλλες γλώσσες

 

Μια εξειδικευμένη απογραφή που συνέταξε ο J.A. de Aldama, η οποία καταγράφει αλφαβητικά 581 Ψευδο-Χρυσοστομικές ομιλίες βάσει της αρχής τους (incipit).( https://www.roger-pearse.com/weblog/2021/02/01/aldamas-repertorium-pseudochrysostomicum-is-now-online/)

Το πρόγραμμα "Pseudo-Chrysostomica": Ένα σύγχρονο ψηφιακό project (υπό την αιγίδα του Καθολικού Πανεπιστημίου της Λουβέν και την επίβλεψη του ειδικού Sever J. Voicu) που δημιουργεί μια online βάση δεδομένων για όλα αυτά τα κείμενα.( https://ancientworldonline.blogspot.com/2022/04/pseudo-chrysostomica-online-database-on.html)

Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα Ψευδο-Χρυσοστομικού κειμένου με τεράστια επίδραση είναι ο περίφημος Κατηχητικός Λόγος του Πάσχα («Εἴ τις εὐσεβὴς καὶ φιλόθεος...»), ο οποίος διαβάζεται μέχρι σήμερα σε όλες τις Ορθόδοξες Εκκλησίες κατά την τελετή της Ανάστασης. Αν και παραδίδεται στο όνομα του Χρυσοστόμου, η σύγχρονη επιστήμη τείνει να τον αποδώσει στον Άγιο Ιππόλυτο Ρώμης ή σε κάποιον ανώνυμο συγγραφέα του 4ου αιώνα που επηρεάστηκε από αυτόν.

Στο link https://artandtheology.org/tag/pseudo-chrysostom/ γράφονται τα εξής:

Αυτό το κείμενο είναι ένα σύνθετο αποσπάσματα από δύο πασχαλινά κηρύγματα που αποδίδονται ψευδώς στον Ιωάννη Χρυσόστομο (περίπου 347–407) και αντλούν έμπνευση από τον Ιππόλυτο Ρώμης (περίπου 170–περίπου 235), το οποίο προσάρμοσα από την αγγλική μετάφραση του Walter Mitchell από το πρωτότυπο ελληνικό κείμενο που εμφανίζεται στο Adalbert Hamman, OFM, επιμ., Early Christian Prayers (Σικάγο: Regnery Gateway, 1961), 31–35. Τα κείμενα πηγής βρίσκονται στα Patrologia Graeca 59:741–46 και 59:721–24 . Πιθανότατα χρονολογούνται στον τέταρτο αιώνα.

 

Πως αποδεικνύεται η μη γνησιότητα των έργων του Χρυσοστόμου.

Η απόδειξη της «νοθείας» (ή της μη γνησιότητας) των έργων που αποδίδονται στον Ιωάννη τον Χρυσόστομο βασίζεται στην Κριτική των Κειμένων (Textual Criticism). Οι επιστήμονες χρησιμοποιούν έναν συνδυασμό από εσωτερικά και εξωτερικά κριτήρια για να ξεχωρίσουν τα γνήσια από τα ψευδεπίγραφα έργα.

1. Εσωτερικά Κριτήρια (Μέσα από το ίδιο το κείμενο)

·         Το ύφος και η γλώσσα . Ο Χρυσόστομος έχει ένα πολύ συγκεκριμένο, κομψό και ρευστό ρητορικό ύφος (αττικίζουσα ελληνική, ισορροπημένες περιόδους). Αν ένα κείμενο έχει φτωχό λεξιλόγιο, σπασμένη σύνταξη ή, αντίθετα, υπερβολικά περίπλοκη μεταγενέστερη γλώσσα, θεωρείται ύποπτο.

·         Η χρήση των ρητορικών σχημάτων. Ο Χρυσόστομος απέφευγε τη σκόπιμη χρήση της «χασμωδίας» (συνάντηση δύο φωνηέντων) και ακολουθούσε συγκεκριμένους ρυθμικούς κανόνες στο τέλος των προτάσεων (ρυθμικές ρήτρες). Πολλά νόθα έργα παραβιάζουν αυτούς τους κανόνες.

·         Θεολογική ορολογία και δόγμα. Αν μια ομιλία χρησιμοποιεί θεολογικούς όρους που διαμορφώθηκαν μετά τον θάνατο του Χρυσοστόμου (407 μ.Χ.) —για παράδειγμα, όρους από την Γ' Οικουμενική Σύνοδο (431 μ.Χ.) ή τη Χαλκηδόνα (451 μ.Χ.)— τότε το έργο αποδεικνύεται αυτόματα μεταγενέστερο.

·         Ιστορικές και γεωγραφικές αναφορές: Αναφορές σε ιστορικά γεγονότα, αυτοκράτορες, αιρέσεις ή εκκλησιαστικά έθιμα που δεν υπήρχαν στην Αντιόχεια ή την Κωνσταντινούπολη στα τέλη του 4ου αιώνα προδίδουν τον πραγματικό χρόνο συγγραφής.

2. Εξωτερικά Κριτήρια (Μαρτυρίες εκτός του κειμένου)

·         Η χειρόγραφη παράδοση. Οι ερευνητές εξετάζουν τα παλαιότερα σωσμένα χειρόγραφα. Αν στα αρχαιότερα χειρόγραφα (π.χ. 6ου-8ου αιώνα) μια ομιλία εμφανίζεται ως ανώνυμη ή με το όνομα άλλου συγγραφέα (π.χ. Σεβηριανού Γαβάλων), και το όνομα του Χρυσοστόμου εμφανίζεται μόνο σε μεταγενέστερα χειρόγραφα (π.χ. 11ου αιώνα), τότε η απόδοση στον Χρυσόστομο είναι σχεδόν βέβαιο ότι είναι λάθος.

·         Αρχαίες μαρτυρίες και βιβλιογραφίες: Σπουδαίοι αρχαίοι συγγραφείς, όπως ο Φώτιος ο Μέγας (9ος αιώνας) στη Μυριόβιβλό του, είχαν μελετήσει το ύφος του Χρυσοστόμου και είχαν ήδη επισημάνει ποια έργα που κυκλοφορούσαν στο όνομά του ήταν νόθα.

3. Σύγχρονες Ψηφιακές Μέθοδοι

Σήμερα, η διαδικασία έχει γίνει πολύ πιο ακριβής χάρη στην τεχνολογία:

·         TLG (Thesaurus Linguae Graecae): Μια τεράστια ψηφιακή βάση δεδομένων της ελληνικής γραμματείας.

·          Ειδικά λογισμικά αναλύουν στατιστικά τη συχνότητα εμφάνισης μικρών λέξεων (όπως σύνδεσμοι, άρθρα, μόρια: καί, δέ, γάρ, μήν) που χρησιμοποιεί ασυνείδητα κάθε συγγραφέας. Το «ψηφιακό αποτύπωμα» του Χρυσοστόμου είναι πλέον χαρτογραφημένο· αν ένα κείμενο αποκλίνει στατιστικά, απορρίπτεται.

 

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα.-ΟΙ ΟΜΙΛΕΣ  ΣΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗ ΗΛΙΑ

Στην ηλεκτρονική διεύθυνση https://www.academia.edu/6841563/The_Image_of_Prophet_Elijah_in_Ps_Chrysostom_The_Greek_Homilies υπάρχει δημοσιευμένη εργασία με τίτλο «The Image of Prophet Elijah in Ps. Chrysostom, The Greek Homilies»

Στη συγκεκριμένη μελέτη της Francesca Prometea Barone, παρουσιάζονται και αναλύονται οι ελληνικές ψευδο-χρυσοστομικές ομιλίες (ψευδεπίγραφα έργα που αποδίδονται στον Ιωάννη τον Χρυσόστομο) οι οποίες είναι αφιερωμένες στον Προφήτη Ηλία.

Συγκεκριμένα, εξετάζονται λεπτομερώς οι εξής τρεις ομιλίες:

1. In Eliam prophetam sermo (PG 56, 583-586, CPG 4565): (ΛΟΓΟΣ ΣΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗ ΗΛΙΑ ) ΕΙΝΑΙ Η ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ Ν ΟΠΟΙΑ ΔΗΜΙΟΥΓΗΣΕ ΤΟ ΘΕΜΑ Ο Ι.Π ΣΤΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ .

Η ομιλία σχολιάζει τα επεισόδια της ζωής του Ηλία από το βιβλίο των Βασιλειών (την ξηρασία, τα κοράκια στον χείμαρρο, τη χήρα στα Σαρεπτά). Παρουσιάζει τον Ηλία ως έναν δίκαιο άνθρωπο με επίμονο ζήλο για τον Θεό, ο οποίος επιθυμεί την τιμωρία των Ιουδαίων για τις αμαρτίες τους και έρχεται σε αντίθεση με την ευσπλαχνία του Θεού.

2. In Martham, Mariam et Lazarum (PG 61, 701-706, CPG 4639) (Στην Μάρθα, την Μαρία και τον Λάζαρο): Εστιάζει στα ίδια βιβλικά επεισόδια, αλλά δίνει πολύ μεγαλύτερη έμφαση στη «σκληροκαρδία» (sklerokardia) και το αλύγιστο του χαρακτήρα του Ηλία. Η ομιλία αυτή ερμηνεύει τα γεγονότα (τη διατροφή από τα κοράκια και τον θάνατο του γιου της χήρας) ως μέσα που χρησιμοποίησε ο Θεός για να ταπεινώσει, να προσβάλει και τελικά να αναγκάσει τον προφήτη να δείξει έλεος.
3. In SS. Petrum apostolum et in Eliam prophetam (PG 50, 725-736, CPG 4513) (:Στον Άγιο Πέτρο τον απόστολο και στον Ηλία τον προφήτη). Μια ομιλία με έντονα εγκωμιαστικό και πανηγυρικό χαρακτήρα που παρουσιάζει τον Ηλία ως «επίγειο άγγελο» και «ουράνιο άνθρωπο». Δικαιολογεί τη σκληρότητα του προφήτη λόγω της καθολικής ειδωλολατρίας και ηθικής κατάπτωσης του Ισραήλ. Η γνησιότητα αυτής της ομιλίας είναι ιστορικά αμφιλεγόμενη.

ΠΟΙΕΣ ΟΜΙΛΙΕΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΘΕΩΡΟΥΝΤΑΙ ΓΝΗΣΙΕΣ ΚΑΙ ΠΟΙΕ ΝΟΘΕΣ;

 

1. In Eliam prophetam sermo (PG 56, 583-586): Θεωρείται νόθο (spurious / ψευδο-χρυσοστομικό) έργο. Συγκεκριμένα, ο Sever J. Voicu τη χαρακτηρίζει ως μια παλαιά νόθα ομιλία, η οποία μάλιστα είχε λογοκλαπεί από τον Βασίλειο Σελευκείας.
2. In Martham, Mariam et Lazarum (PG 61, 701-706): Θεωρείται επίσης νόθο (ψευδο-χρυσοστομικό) έργο.
3. In SS. Petrum apostolum et in Eliam prophetam (PG 50, 725-736): Η γνησιότητά της είναι αμφιλεγόμενη και αποτελεί αντικείμενο έντονης συζήτησης. Κατά τον 17ο αιώνα, οι μελετητές Savile και Tillemont τη θεωρούσαν γνήσια. Τον 18ο αιώνα, ο Montfaucon εξέφρασε έντονες επιφυλάξεις για το ύφος της, αλλά απέφυγε να την κατατάξει οριστικά στις νόθες. Στη σύγχρονη εποχή, ο μελετητής J.-P. Bouhot υπερασπίζεται τη γνησιότητά της, ενώ αντίθετα ο Sever J. Voicu τη θεωρεί νόθο έργο της αρχαιότητας.
4. In Eliam, et in viduam, et de elemosyma (PG 50, 337-348): Αυτή είναι η γνήσια ομιλία που αφιέρωσε ο ίδιος ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος στον Προφήτη Ηλία.

ΔΗΛΑΔΗ Η ΓΝΗΣΙΑ ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗ ΗΛΙΑ ΕΙΝΑΙ, ΑΥΤΗ ΠΟΥ ΥΠΑΡΧΕΙ ΣΤΟ (PG 50, 337-348) ΚΑΙ ΟΧΙ ΑΥΤΗ ΠΟΥ ΔΗΜΟΣΙΕΥΕΤΑΙ ΣΤΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ «ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ» (ΠΗΓΗ: Ι. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ P.G. 56, ΣΕΛ. 584-586) (https://entoytwnika1.blogspot.com/2026/07/blog-post_24.html)

Επιπλέον, για λόγους σύγκρισης, παρουσιάζεται στην παραπάνω εργασία  συνοπτικά η γνήσια ομιλία του Ιωάννη του Χρυσοστόμου:

• In Eliam, et in viduam, et de elemosyma (PG 50, 337-348): Χρησιμοποιείται για να αναδειχθεί η διαφορά ύφους, καθώς ο γνήσιος Χρυσόστομος εκφράζει ανεπιφύλακτο θαυμασμό για τον Ηλία και ερμηνεύει την ανοχή του στην πείνα ως δείγμα ακραίας αρετής («φιλοσοφίας») και όχι σκληρότητας.

Τέλος, υπάρχουν έργα που απλώς αναφέρονται ή εξαιρούνται από τη συγκεκριμένη μελέτη:

• Oratio in Eliam prophetam (CPG 4971, BHG 557b): Συγκαταλέγεται στη λίστα των ελληνικών ομιλιών του σώματος κειμένων, αλλά δεν αναλύεται διεξοδικά στο άρθρο.
• On the prophet Elijah and on Jezebel: Μία ακόμη ψευδο-χρυσοστομική ομιλία που σώζεται μόνο στο χειρόγραφο Parisinus Coislin Gr. 121, η οποία όμως παραλείπεται από τη συγγραφέα επειδή δεν κατέστη δυνατό να αποκτήσει αναπαραγωγή του χειρογράφου σε μικροφίλμ.
• Αρχαίες μεταφράσεις σε άλλες γλώσσες: Η κοπτική ομιλία Encomium in Eliam prophetam και οι λατινικές Sermo de ascensione Eliae και Sermo de Elia αναφέρονται απλώς στη λίστα, καθώς η ανάλυσή τους γίνεται σε ξεχωριστό άρθρο του Gianluca Masi στον ίδιο τόμο.

Συγκριτική Ανάλυση της Εικόνας του Προφήτη Ηλία στη Χρυσοστομική και Ψευδο-Χρυσοστομική Γραμματεία

1. Εισαγωγή: Το Πρόσωπο του Ηλία ως Πεδίο Ρητορικής Διαπάλης

Τα κείμενα αυτά, ενταγμένα στα βυζαντινά εορτολόγια για την πανήγυρη της 29ης Ιουλίου, υπερβαίνουν την απλή ηθική διδασκαλία· λειτουργούν ως μέσα διόρθωσης του ακροατηρίου μέσω της δραματικής αναπαράστασης του προφητικού βίου. Κεντρικός άξονας της ανάλυσης είναι η «παιδαγωγική της φιλανθρωπίας»: η μετάβαση από τον άκαμπτο ζήλο και τη «σκληροκαρδία» (sklerokardia) στη θεία ευσπλαχνία. Τα βιβλικά επεισόδια μετατρέπονται σε «παιδευτικούς μηχανισμούς» που επιστρατεύει ο Δεσπότης για να μεταμορφώσει έναν αυστηρό τιμωρό σε μαθητή του ελέους, αναδεικνύοντας διαφορετικές ερμηνευτικές αποχρώσεις που κυμαίνονται από τον απόλυτο εγκωμιασμό έως την ηθική αποδοκιμασία.

Η ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΣΤΟΝ 21ο ΑΙΩΝΑ (ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΚΑΝΑΔΑ ΜΗΤΡΟΦΑΝΟΥΣ )

visit counter

Σημείωση: Ο Μητροπολίτης Καναδά (πρώην Επίσκοπος Ανατολικής Αμερικής) Δρ. Μητροφάνης (Kodić) είναι εξέχων ιεράρχης και θεολόγος της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.

 

 

Η Σχέση της Ορθόδοξης Θεολογίας με τη Θεία Αλήθεια ως Μυστήριο

Η ορθόδοξη θεολογία πρέπει να προσεγγίζει τη θεία αλήθεια ως ένα αποκαλυπτόμενο μυστήριο. Και αυτή την αλήθεια κατέχει η Ορθοδοξία, η οποία, σύμφωνα με τα λόγια ενός Ορθόδοξου Ρώσου θεολόγου, είναι «η πιο αγνή μορφή Χριστιανισμού». Πράγματι, δεν μπορεί κανείς να λάβει μια αληθινή και αληθινή απάντηση σχετικά με τον Θεό, τον Κύριο Ιησού Χριστό, το λυτρωτικό Του έργο και την Εκκλησία Του εκτός της Ορθοδοξίας. Πρέπει να ξεκινήσουμε από αυτό το αξίωμα αν θέλουμε να διατηρήσουμε την αληθινή Ορθοδοξία.

Το κέντρο της πίστης μας είναι ο Ιησούς Χριστός, ο οποίος, σύμφωνα με τα λόγια του Αγίου Αποστόλου Παύλου, είναι «ο ίδιος χθες και σήμερα και στους αιώνες» (Εβρ. 13:8). Και η ορθόδοξη θεολογία προσέγγιζε πάντα αυτή την εικόνα ως μυστήριο (Κολ. 4:3· πρβλ. Εφεσ. 3:3-4). Και η Ορθοδοξία έλαβε αυτήν την αμετάβλητη εικόνα από τους Αγίους Αποστόλους και τους διαδόχους τους, τους Αγίους Πατέρες, μέσω του κηρύγματος του Αγίου Ευαγγελίου με λόγο και έργο. Γι' αυτό οι Άγιοι Απόστολοι εργάστηκαν τόσο σκληρά για να διατηρήσουν και να μας μεταδώσουν αυτή την αληθινή ή πρωτότυπη εικόνα του Χριστού (Γαλ. 1:8-9). Και τι άλλο είναι το Άγιο Ευαγγέλιο παρά το γυμνό μυστήριο του Χριστού, ντυμένο με τον λόγο, που βρίσκεται και φυλάσσεται στην Εκκλησία Του; (Εφεσ. 3:32· πρβλ. 3:10-11· 4:18-19· Κολ. 1:24-26). Οι Άγιοι Πατέρες αντιμετώπιζαν πάντα αυτό το μυστήριο του Χριστού Θεού και της Εκκλησίας με δέος. Διότι η πίστη του Χριστού είναι μια μυστικιστική, μυστηριώδης πίστη.

Αλλά από αυτό δεν πρέπει να συμπεράνουμε ότι ο Χριστός, η Εκκλησία ή η Ορθοδοξία στο σύνολό της, είναι κάτι που είναι κλεισμένο στον εαυτό του, όπως τα ειδωλολατρικά μυστήρια. Μας επιτρέπεται να σκεφτόμαστε, να συλλογιζόμαστε ή να συλλογιζόμαστε για αυτό το μυστήριο. Πώς γίνεται αυτό, οι Άγιοι Πατέρες είναι τα πρότυπά μας. Διότι, όπως είπε ένας σύγχρονος Ορθόδοξος θεολόγος: «Το μυστήριο υπονοεί έναν άπειρο πλούτο νοήματος που δεν μπορεί ποτέ να αναχθεί σε μια μονόπλευρη εξήγηση». Η ορθόδοξη σκέψη έχει εμβαθύνει όλο και περισσότερο αυτό το μυστήριο. Αυτό μας δείχνει ότι κινείται προς έναν ανεξιχνίαστο ωκεανό μυστηρίων (Κολ. 2:2). Και σύμφωνα με τα λόγια του Ορθόδοξου Ρουμάνου θεολόγου Πατέρα Δημήτρη Στανίλοϊ, «ο τύπος με τον οποίο εκφράζεται η θεανθρώπινη πραγματικότητα είναι η πόρτα μέσω της οποίας το φως του άφατου άπειρου μυστηρίου μπορεί να γίνει αντιληπτό ή να διαισθανθεί».

Γιατί η Ορθοδοξία αποφεύγει να διατυπώσει το μυστήριο του Θεού με όρους; Φοβούμενη τον σχολαστικισμό. Οι άκαμπτοι και συνοπτικοί τύποι ή ορισμοί της για τον Θεό δεν παρέχουν καμία πρόοδο στη θεολογική σκέψη. Αυτό, σύμφωνα με τα λόγια του Επισκόπου Νικολάου, είναι «γραφή με πύρινα γράμματα σε καπνό».

Αν και η δυτική θεολογία της εποχής μας έχει σε μεγάλο βαθμό εγκαταλείψει τις ορθολογικές σχολαστικές ιδέες, όπως υπαγορεύει η τρέχουσα πνευματική επανάσταση, εξακολουθεί να επιδιώκει να εξηγήσει τα μυστήρια του Θεού με νέους ορθολογικούς όρους. Ποιοι είναι αυτοί; Αυτοί είναι όροι που βασίζονται στα επιστημονικά επιτεύγματα της σύγχρονης επιστήμης. Είναι αλήθεια ότι η επιστήμη μπορεί να ρίξει νέο φως στη γνώση του Θεού, αλλά δεν μπορεί ποτέ να εξαντλήσει ή να εξηγήσει το πλήρες βάθος του μυστηρίου, είτε του Θεού είτε του ανθρώπου ως προσώπου. Διότι αυτά τα μυστήρια μπορούν να γίνουν πλήρως γνωστά μόνο μέσω του Θεού Αγίου Πνεύματος: «Αλλά ο Θεός τα απεκάλυψε σε εμάς εν τω Πνεύματι αυτού…» (Α΄ Κορινθίους 2:10-11). Με την κατανόησή της ότι η θεία πραγματικότητα και η σωτηριώδης σχέση της με τον άνθρωπο μπορούν να συλληφθούν πλήρως από τη λογική, η δυτική θεολογική σκέψη διατρέχει τον κίνδυνο να αντικαταστήσει τις σημερινές εξηγήσεις με άλλες εξηγήσεις αύριο. Η προτεσταντική θεολογία βρίσκεται ιδιαίτερα στην πρώτη γραμμή αυτού.

Από την άλλη πλευρά, η ορθόδοξη θεολογία, παραμένοντας πιστή στην παραδοσιακή της ερμηνεία, ρίχνει νέο φως στις αιώνιες αλήθειες και προχωρά ένα βήμα παραπέρα στην αντίληψή της, η οποία είχε ήδη διατυπωθεί πολύ νωρίτερα από τους Αγίους Πατέρες και τις Οικουμενικές Συνόδους. Και για εμάς τους Ορθόδοξους, κάθε νέα σκέψη ή ιδέα δεν σημαίνει ότι εξαντλούμε τη θεία αλήθεια, αλλά αντίθετα, ότι συνεχίζει να παραμένει άφατη και πλούσια στο περιεχόμενό της. Μπορούμε να πούμε ότι η καθεμία έχει τους δικούς της λόγους, σύμφωνα με τα λόγια του Αγίου Μαξίμου του Ομολογητή.

Πολύ συχνά ακούγεται από τους Δυτικούς Προτεστάντες θεολόγους ότι η Ορθόδοξη θεολογία είναι στερεοτυπική και άκαμπτη, δηλαδή, κλεισμένη στον εαυτό της σαν σε κάποιο αδιαπέραστο κέλυφος. Ότι αυτό δεν ισχύει αποδεικνύεται από πολλούς θεολογικούς στοχασμούς των Αγίων Πατέρων της δεύτερης χιλιετίας που συνέβαλαν σε μια νέα κατανόηση των θείων αληθειών (για παράδειγμα, ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, ο Άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος). Οι θεολόγοι του εικοστού αιώνα (π. Ιουστίνος Πόποβιτς, π. Γεώργιος Φλωρόφσκι, π. Δημήτριος Στανιλόγε, κ.λπ.) ακολούθησαν τα βήματά τους, και όλοι τους γνωρίζουν ότι οι ατομικές έννοιες της προσωπικότητας, η ένωση του θείου και του ανθρώπινου σε μία υπόσταση, η ενσάρκωση του Θεού Λόγου και η θυσιαστική Του προσφορά «υπέρ ημών των ανθρώπων και υπέρ ημών σωτηρίας», και στη συνέχεια η θέωση του ανθρώπου, μας αποκαλύπτουν νέες ιδέες, πηγές και προοπτικές στη γνώση του αιώνιου θείου μυστηρίου. Και δεν υπάρχει τέλος σε αυτή την πρόοδο στη γνώση του Θεού. Διότι ενώπιόν μας βρίσκεται ο αιώνιος στόχος: «Να είστε λοιπόν τέλειοι, όπως ο ουράνιος Πατήρ σας είναι τέλειος» (Ματθ. 5:48). Η ανάπτυξη στη γνώση του Θεού είναι αδιανόητη χωρίς πνευματικότητα.

Έχουμε πει ότι αυτό το μυστήριο είναι γνωστό μόνο στην Εκκλησία και μέσω της Εκκλησίας (Εφεσ. 3:10). Γι' αυτό, με τα λόγια του Πατέρα Γεωργίου Φλωρόφσκι, «Η Εκκλησία είναι πραγματικά αποστολική, αλλά είναι και πατερική». Γιατί κανείς δεν μπορεί να πει ότι παραμένει πιστός στους Αποστόλους χωρίς να γνωρίζει πώς το έκαναν οι Πατέρες. Είναι «Πατέρες» επειδή η Εκκλησία αναγνώρισε τη θεολογία τους ως τη σωστή θέση όσον αφορά τις αλήθειες της πίστης.

Ένας άλλος Ορθόδοξος θεολόγος της εποχής μας, ο πατέρας Ιωάννης Μάγιεντορφ, θέτει το ερώτημα: Με ποια έννοια είναι η Εκκλησία «πατριαρχική», και απαντά: «Από τη μία πλευρά, έχει παραδοθεί στην αλήθεια που οι Πατέρες διατήρησαν στον αγώνα τους, και δεν υπάρχει τρόπος αυτή η αλήθεια να γίνει γνωστή και κατανοητή χωρίς να εισέλθει στο «νου» των Πατέρων, να γίνει σύγχρονοί τους στο πνεύμα... Η σημερινή μας θεολογία (και μπορούμε να πούμε το ίδιο και για τη θεολογία του 21ου αιώνα) πρέπει να παραμείνει συνεπής με τη θέση της: όλοι οι Ορθόδοξοι θεολόγοι πρέπει να γίνουν «Έλληνες». «Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι οι Ορθόδοξοι θεολόγοι πρέπει να επαναλαμβάνουν τους τύπους, τις αποφάσεις ή τις απόψεις τους. Αντίθετα, σημαίνει να παραμένουν στο αληθινό περιεχόμενο της Ιεράς Παράδοσης, και αυτό δεν είναι επανάληψη». Και μπορούμε να προσθέσουμε ότι αυτή είναι η ζωντανή παράδοση της Εκκλησίας ή η μετάδοση από γενιά σε γενιά του μυστηρίου του Χριστού και του Αγίου Πνεύματος.

Η αληθινή πίστη είναι η θεία Αποκάλυψη που αποκαλύπτεται στον άνθρωπο. Και πράγματι, ο Θεός αποκάλυψε την πλήρη αλήθεια για τον Εαυτό Του και τη σωτηρία του κόσμου, όχι στον απλό άνθρωπο, αλλά στους αγίους. Και αυτοί ήταν οι μαθητές του Χριστού (Εφεσ. 3:5), οι οποίοι μας παρέδωσαν τα «άρρητα λόγια» (Β΄ Κορ. 12:4· Α΄ Κορ. 15:3), αλλά ακόμα σε ανθρώπινη μορφή. Επομένως, είναι το ίδιο πράγμα όταν λέμε «Ορθόδοξη πίστη» ή «Ορθόδοξη Παράδοση», δηλαδή Πεντηκοστή. Για αυτόν τον λόγο, «η Πεντηκοστή είναι το υψηλότερο σημείο της Αποκάλυψης», αλλά και της ζωής μας εν Χριστώ.

Η σχέση της Ορθόδοξης θεολογίας με άλλες χριστιανικές ομολογίες

Στην προηγούμενη ενότητα, μιλήσαμε για την Ορθοδοξία ως την πιο αγνή μορφή του Χριστιανισμού. Βλέπουμε επίσης αυτή την πρόθεση διατήρησης του αληθινού δόγματος στον Ρωμαιοκαθολικισμό, ο οποίος θεωρεί τον εαυτό του ως τη «μία Εκκλησία του Χριστού», επειδή φέρει το χαρακτηριστικό της «καθολικότητας ή παγκοσμιότητας». Αυτό είναι ταυτίστηκε όχι μόνο με τη διδασκαλία, αλλά και με τον ίδιο τον Χριστιανισμό, ειδικά κατά την εποχή της επισημοποίησης του δόγματος «urbi et orbi» ex cathedra. Αντιμέτωπη με τις προκλήσεις των σύγχρονων προβλημάτων, η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία αναγκάστηκε να εκδώσει το aggiornamento της, ή αλλιώς την ενημέρωση της διδασκαλίας του Χριστού στην εποχή μας. Αυτό δημιούργησε εσωτερικές σύγχυσεις που εμφανίστηκαν επιφανειακά, αν και δευτερεύουσας φύσης, όπως: μικτοί γάμοι, αγαμία κ.λπ. Δεν πρέπει όμως να παραλείψουμε τις πιο σημαντικές, όπως: το αλάθητο του Πάπα, την καθολικότητα, την αξιολόγηση των τοπικών Εκκλησιών, το ζήτημα της χειροτονίας των γυναικών ως ιερέων κ.λπ. Αρκεί να παραθέσουμε τα λόγια του Καρδινάλιου Svenens: «Η Εκκλησία θα χρειαστεί να ανανεώσει τον τρόπο ζωής της προκειμένου να μεταφέρει καλύτερα τα λόγια της ζωής που της έχουν εμπιστευτεί».

Δεν μπορούσε να παραμείνει άτρωτη σε αυτά, επομένως σύγχρονα, ερωτήματα. Τέθηκαν και παλαιότερα. Ένα από αυτά ήταν το ζήτημα του παπικού πρωτείου και του παπικού αλάθητου, το οποίο συζητήθηκε από διάσημους θεολόγους όπως: Hans Kung (με το έργο του, Περί του Αλάθητου του Πάπα, Schillebeck, - Ολλανδικός Κατηχισμός), Hans Urs von Balthasar, Karl Rahner και άλλοι. Πάνω από 100 Ρωμαιοκαθολικοί θεολόγοι έστειλαν αίτηση στον Πάπα ζητώντας να τους επιτραπεί να εκφράζονται ελεύθερα σε θέματα πίστης, χωρίς να ελέγχονται από την παπική λογοκρισία. Οι Ρωμαιοκαθολικοί θεολόγοι γνωρίζουν ότι η μεταρρύθμιση του δόγματος του Πάπα θα οδηγούσε σε νέα προβλήματα, όπως γράφει ο Αρχιεπίσκοπος John Quinn στο έργο του: «Η Μεταρρύθμιση του Παπισμού: Το Δαπανηρό Κάλεσμα για Χριστιανική Ενότητα» (δημοσιεύτηκε το 1999).

Όταν αρχίζουν να γίνονται καινοτομίες, βελτιώσεις (ρετους), διορθώσεις και διατυπώσεις σχετικά με το έργο του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, είναι αναμενόμενο ότι και άλλοι θα ακολουθήσουν αυτή την πορεία προσαρμογής. Πρόκειται για προσπάθειες κατηχητικής προσαρμογής του δόγματος για ενήλικες ή φτωχούς (Κατήχηση Ενηλίκων – Ολλανδία, Κατήχηση Φτωχών – Ιταλία), και στη συνέχεια για «βιολογική» έρευνα σε ορισμένα δόγματα. Αυτές είναι μόνο συνέπειες των προηγούμενων «δογμάτων» των Ρωμαιοκαθολικών.

Αυτή η τάση προς την καινοτομία είναι ακόμη πιο αισθητή στον Προτεσταντισμό, ο οποίος προσπαθεί να αναδείξει το «άτομο» και το «άτομο» σε άλλα επίπεδα. Μάλιστα, όπως λέει ένας Ορθόδοξος Ρουμάνος θεολόγος, ο Προτεσταντισμός είναι ουσιαστικά ένα δόγμα ενοποίησης των επιθέτων «solus, sola, solum». Σε σχέση με άλλες χριστιανικές ομολογίες, ο Προτεσταντισμός αυτοπροσδιορίζεται ως η μόνη χριστιανική ομολογία του είδους του (sola fide, sola scriptura, sola gratia και solum tempus apostolicum).

Στην τρέχουσα φάση της πολλαπλής ομολογιοποίησης του Χριστιανισμού (σήμερα υπάρχουν αμέτρητες προτεσταντικές αιρέσεις στον κόσμο, και αυξάνονται καθημερινά), δεν μπορεί κανείς να μιλήσει για δογματική ενότητα με τις διδασκαλίες του Σωτήρα. Και όταν χρησιμοποιείται ο γενικός όρος «Χριστιανισμός», εννοείται ο αριθμός των πιστών αυτής της πίστης, αλλά σε καμία περίπτωση δεν εννοείται η δογματική ταυτότητα των ενωμένων εκκλησιών. Μια τέτοια κατάσταση πραγμάτων και σύγχυση θα πρέπει να εξαλειφθεί από το δογματικό λεξιλόγιο.

Η ορθόδοξη θεολογία δεν μπορεί να δεχτεί την αρνητική πτυχή της υλοποίησης της διδασκαλίας του Χριστού, δηλαδή την αλλαγή της βάσης της, ώστε ο σύγχρονος άνθρωπος να την κατανοήσει καλύτερα, όπως διαδίδεται από τους Προτεστάντες θεολόγους της φιλελεύθερης σχολής: Rudolf Bultmann, και στη συνέχεια από τους νεο-Bultmannians: H. Konzelmann, G. Ebeling, E. Grasser, E. Kassemann, G. Klein, E. Fuchs, P. Filhauer, Oskar Kuhlmann. Λένε ότι η αρχαία νοοτροπία των ιερών συγγραφέων πρέπει να αντικατασταθεί από μια σύγχρονη νοοτροπία. Απαντώντας σε αυτή την πρόκληση, η ορθόδοξη θεολογία θέτει το ερώτημα: Τι είναι αιώνιο στο Ευαγγέλιο και τι όχι; Τι είναι απαραίτητο για εμάς για τη σωτηρία και τι όχι; Μπορούμε εύκολα να αλλάξουμε το Άγιο Ευαγγέλιο; Είναι οι Άγιες Γραφές θεοαποκαλυπτόμενες αλήθειες ή μήπως είναι απλώς ιστορικά συγγράμματα, όπως και άλλα έργα της αρχαίας λογοτεχνίας;

Τέλος, ας προσθέσουμε το εξής: Η διδασκαλία του Κυρίου Ιησού Χριστού ήταν επίκαιρη τόσο στην εποχή Του (Ιωάννης 6:60-69), όσο και στην εποχή των πρώτων Χριστιανών (Α΄ Κορινθίους 3:1-3· Εβραίους 5:12-14), των Αγίων Πατέρων και διδασκάλων της Εκκλησίας. Δεν ανήκει σε καμία αρχαία, μεσαιωνική ή σύγχρονη εποχή. Το πώς θα εφαρμόσουμε τα δόγματα της Εκκλησίας στην προσωπική μας ζωή εξαρτάται από εμάς και από τη χάρη του Θεού (Α΄ Κορινθίους 15:10· Β΄ Κορινθίους 12:9). Και για να επιτευχθεί αυτό, το παράδειγμά μας είναι ο Άγιος Απόστολος Παύλος, ο οποίος λέει: «Μιμηθείτε με, καθώς και εγώ μιμούμαι τον Χριστό» (Α΄ Κορινθίους 11:1· 4:16· Β΄ Θεσ. 1:6), όπως έχουν κάνει πολλοί άγιοι μέχρι τις μέρες μας.

Η Σχέση της Ορθόδοξης Θεολογίας με τον Οικουμενισμό

Η Εκκλησία πάντα προσευχόταν για την «ενότητα όλων» των Χριστιανών (Ιωάννης 14:21). Όταν όμως πρόκειται για ενότητα εν Χριστώ, αυτή αντιμετωπίζεται διαφορετικά από την Ορθόδοξη, Ρωμαιοκαθολική ή Προτεσταντική σκοπιά. Δεν αρνούμαστε ότι οι Χριστιανοί μπορούν να συνεργαστούν εποικοδομητικά στον πρακτικό τομέα για την επίλυση σημαντικών προβλημάτων παγκόσμιας ανθρώπινης σημασίας. Αλλά αυτή η πρακτική πλευρά δεν σημαίνει ότι αγνοούνται οι δογματικές διαφορές. Δεν μπορούμε να συνεργαστούμε όπου οι θείες αλήθειες παραμελούνται ή υποτιμώνται. Όσοι πιστεύουν ότι οι δογματικές καινοτομίες ή οι εσφαλμένες ερμηνείες που εισάγονται στη διδασκαλία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού είναι δευτερεύοντα ή αδιαφορικά ζητήματα, τα οποία μπορούν εύκολα να αγνοηθούν, δεν βρίσκονται στο δρόμο της Ορθόδοξης θεολογίας. Αντίθετα, την βλάπτουν στον πυρήνα της, κάτι που δεν ωφελεί κανέναν.

Γι' αυτό η Ορθόδοξη θεολογία είναι αντίθετη στη δημιουργία μιας «υπερομολογιακής χριστιανικής» ή «οικουμενικής θεολογίας». Στην ουσία, είναι τεχνητή ή υβριδική. Ένας Ορθόδοξος θεολόγος δεν πρέπει να παίρνει το μέρος του δογματικού συμβιβασμού. Επειδή πρέπει να παραμείνει πιστός στις αρχαίες διδασκαλίες της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Υπό αυτή την έννοια, ο Ορθόδοξος θεολόγος π. Ο Πέταρ Ρέζους λέει: «Ο Οικουμενισμός δεν σημαίνει υπέρβαση των δογματικών διαφορών, εξάλειψή τους ή ελαχιστοποίησή τους, διότι κατ' αρχήν, ο ζωντανός νόμος του Χριστιανισμού είναι η διατήρηση της ενότητας και της δογματικής του ολότητας. Αν αυτές οι δογματικές πραγματικότητες είναι ασήμαντες ή δευτερεύουσες για ορισμένους χριστιανούς θεολόγους και εκκλησίες, αυτό δεν ισχύει για την Ορθόδοξη Εκκλησία. Θέτει τα θεμέλια για τον αληθινό οικουμενισμό στο δόγμα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, το οποίο θα πρέπει να είναι το ίδιο για τον οικουμενισμό όπως ήταν όταν το κήρυξε ο Σωτήρας. Οι προϋποθέσεις του διαλόγου μεταξύ των χριστιανικών εκκλησιών θα είναι πάντα δογματικές προϋποθέσεις… Αυτές οι δογματικές προϋποθέσεις «Υποθέτουν αδελφικές συζητήσεις, σε ισότιμη βάση, χωρίς αυθαίρετες εκ των προτέρων επιβολές των απόψεών τους».

Η Ορθόδοξη θεολογία θα πρέπει να είναι πολύ προσεκτική σχετικά με τη «νέα οικουμενική ορολογία». Μεταξύ άλλων, σε οικουμενικό επίπεδο, αυτό που προτείνεται δεν είναι απλώς μια «οικουμενική Βίβλος», ένα «οικουμενικό λεξικό», αλλά, το πιο σημαντικό, μια «ανοιχτή Χριστιανική Δογματική». Όπως είναι αμέσως προφανές, η νέα δημιουργία ακολουθεί τη γραμμή της «ανοιχτής αποκάλυψης». Διότι ορισμένες χριστιανικές εκκλησίες υποστηρίζουν ότι η θεία Αποκάλυψη δεν ολοκληρώθηκε με τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, αλλά παρέμεινε «ανοιχτή» σε νέες, μερικές αποκαλύψεις. Στην Ορθόδοξη θεολογία, δεν πρέπει να προσθέτουμε «νέες» αποκαλυφθείσες αλήθειες. Υπάρχουν μόνο αυτές που ο Κύριος Χριστός αποκάλυψε στους Αποστόλους και μας τις παρέδωσαν. Η Ορθόδοξη κατανόηση του οικουμενισμού ορίζεται πολύ σαφώς από τον π. Γεώργιο Φλωρόφσκι, λέγοντας: «Ως ιερέας της Ορθόδοξης Εκκλησίας, πιστεύω ότι η Εκκλησία στην οποία βαπτίστηκα και ανατράφηκα είναι η αληθινή Εκκλησία, δηλαδή η αληθινή Εκκλησία και η μόνη Εκκλησία. Το πιστεύω αυτό για πολλούς λόγους: με προσωπική πεποίθηση και με την εσωτερική μαρτυρία του Πνεύματος (Αγίου) που πνέει στα μυστήρια της Εκκλησίας, και με όλα όσα μπορώ να μάθω από την Αγία Γραφή και από την συνοδική παράδοση της Εκκλησίας. Είμαι αναγκασμένος, επομένως, να θεωρώ άλλες εκκλησίες ως ελλιπείς, και σε πολλές περιπτώσεις μπορώ να εντοπίσω με μεγάλη ακρίβεια πολλές ελλείψεις. Επομένως, για μένα, η χριστιανική ενότητα είναι απλώς μια καθολική μεταστροφή στην Ορθοδοξία. Δεν έχω ομολογιακή πίστη. Η πίστη μου ανήκει αποκλειστικά στον Ένα Άγιο (Una Sancta)».

Κατευθυντήριες γραμμές για την Ορθόδοξη Θεολογία του 21ου αιώνα

Ο ίδιος ο όρος «Ορθόδοξη», Ορθόδοξη, αποτελείται από δύο λέξεις: «ορθόδοξη» και «δόξα», που κυριολεκτικά σημαίνουν αληθινή δοξολογία ή αληθινή διδασκαλία, δηλαδή αληθινή πίστη. Αυτές, επομένως, οι έννοιες μας υποδηλώνουν ότι η αληθινή πίστη οδηγεί στην αληθινή δοξολογία του Τριαδικού Θεού. Διότι αν η πίστη στον Θεό είναι λάθος, τότε και η δοξολογία είναι λάθος. Και ο στόχος της αληθινής πίστης είναι να βοηθήσει και να ανυψώσει πνευματικά τον άνθρωπο. Η πίστη μας επιβεβαιώνεται από μια αγία ζωή στην Εκκλησία. Είναι περισσότερο πράξη παρά απλή θεωρία.

Η ορθόδοξη θεολογία πρέπει πάντα να έχει μπροστά της αυτά τα τρία βασικά συστατικά: την Εκκλησία, την Ορθοδοξία και τη Θεία Ευχαριστία, όπως έλεγε ο Άγιος Ειρηναίος Λυώνος στην αρχαιότητα. Και είναι τόσο εγγενώς συνδεδεμένα που αν προσπαθούσαμε να διαχωρίσουμε το ένα, θα καταστρέφαμε την αποστολική παράδοση. Αυτός είναι ο «αμετάβλητος κανόνας» της αλήθειας της σωτηρίας, ή η ζωντανή ολοκληρωμένη οικονομία του Χριστού στις σφαίρες της Εκκλησίας, σύμφωνα με τα λόγια του Μητροπολίτη Ναυπάκτου Ιεροθέου.

Γιατί το λέμε αυτό; Για να τονίσουμε στους διαλόγους μας με άλλες χριστιανικές ομολογίες τη σημασία όλων των ουσιωδών συστατικών της Ορθόδοξης κατανόησης της αλήθειας της Καινής Διαθήκης. Αυτό ακολουθεί τους Αγίους Πατέρες, όπως λέει ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς: «Αυτή, λοιπόν, είναι η αληθινή ευσέβεια: να μην αμφισβητούμε τους θεοφόρους Πατέρες, γιατί η θεολογία των αγίων είναι ο «ορισμός και η σφραγίδα της αληθινής ευσέβειας». Επομένως, οι σύγχρονοι Ορθόδοξοι θεολόγοι θα πρέπει πάντα να εναρμονίζουν τη θεολογία τους με «τη θεολογία των αγίων θεοφόρων και θεόπνευστων Πατέρων της Εκκλησίας». Πρέπει να γίνονται πιστευτοί επειδή έζησαν την αλήθεια του Ευαγγελίου. Και όλοι γνωρίζουν ποια είναι αυτή η αλήθεια, η οδός και η ζωή (Ιωάννης 14:6). Η ορθόδοξη θεολογία είναι ξένη προς το πνεύμα της καινοτομίας, το οποίο είναι ιδιαίτερα αισθητό στις «Εκκλησίες του Πνεύματος ή της Ελευθερίας».

Όταν συζητώνται μεμονωμένα δογματικά ή δογματικά προβλήματα, η Ορθόδοξη θεολογία πρέπει να λαμβάνει υπόψη ολόκληρη τη διδασκαλία της Ορθοδοξίας. Επειδή κάθε ασάφεια, σύγχυση, αμφισημία ή κενό συνεπάγεται μια αλυσιδωτή δογματική αντίδραση σε όλα τα άλλα θεολογικά ζητήματα. Οι συντεταγμένες της Ορθόδοξης θεολογίας είναι σαφώς καθορισμένες. Η Ορθοδοξία δεν έχει παρεκκλίνει από αυτές και έχει παραμείνει πιστή στο Άγιο Πνεύμα, το οποίο είναι το Πνεύμα της Αλήθειας (Ιωάννης 14:17). Οι δογματικές αλήθειες είναι οι αλήθειες της πίστης. Η διδασκαλία του Χριστιανισμού πρέπει να είναι μία, επειδή το Ευαγγέλιο του Κυρίου μας Ιησού Χριστού είναι μία. Η αλήθεια που Εκείνος διακήρυξε είναι μία και μοναδική.

Ο στόχος της Εκκλησίας του Χριστού είναι να βοηθήσει και να θεραπεύσει τον άνθρωπο και να τον ανυψώσει στη θέωση. Σε αυτό, διακρίνεται μια σαφής διαφορά μεταξύ της Ορθόδοξης Εκκλησίας και των «Εκκλησιών». Διότι καθορίζει με ακρίβεια τι είναι άρρωστο και τι υγιές, δίνοντας σε κάθε μία το κατάλληλο φάρμακο. Θα πρέπει να επισημάνουμε αυτό το φάρμακο στα μέλη άλλων χριστιανικών δογμάτων. Πράγματι, αν εξετάσουμε όλες τις δογματικές διαφορές που υπάρχουν μεταξύ της Ορθοδοξίας και άλλων «Εκκλησιών», θα δούμε ότι, με τα λόγια ενός σύγχρονου Έλληνα θεολόγου, καταλήγουν στο ζήτημα του ασθένεια (πνευματική) και πώς θεραπεύεται.

Από την άλλη πλευρά, η εμφάνιση νέας ορολογίας στη δυτική θεολογία, ακόμη και μεταξύ των Ρωμαιοκαθολικών στην Αμερική, όπως: Εις το όνομα του Δημιουργού, του Λυτρωτή και του Αγιαστή (αντί: του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος), είναι εντελώς απαράδεκτη για την Ορθόδοξη θεολογία. Το ίδιο μπορεί να ειπωθεί και για το κίνημα για τη χειροτονία των γυναικών. Ή το κίνημα μεταξύ ορισμένων Ρωμαιοκαθολικών να ανακηρύξουν την Παναγία ως Συν-Λυτρώτρια του κόσμου, παράλληλα με τον Ιησού Χριστό.

Τα ονόματα και οι κάθε είδους θεολογίες που κυκλοφορούν στον χριστιανικό κόσμο, όπως: «θεολογία απελευθέρωσης», «θεολογία απομυθοποίησης», «οικουμενική θεολογία», «ριζοσπαστική θεολογία» ή «θεολογία του θανάτου του Θεού» - Ο Θάνατος του Θεού, Το Πέθανε Όλο, Ο Θάνατος του Θεού - κ.λπ., δεν είναι αποδεκτά από ορθόδοξη άποψη.

Δεδομένου ότι πρόκειται για μια εποχή μεγάλων επιστημονικών επιτευγμάτων, τίθεται το ερώτημα: Πώς πρέπει να σχετίζεται η Ορθόδοξη θεολογική σκέψη με αυτά; Υποστηρίζουμε ότι μόνο το επιστημονικό επίτευγμα είναι θετικό, το οποίο συμβάλλει στην πρόοδο του ανθρώπινου πνεύματος, δηλαδή, που εμβαθύνει στον άνθρωπο την προσωπική του πνευματική εμπειρία, ουσιαστικά συνδεδεμένη με τις υψηλότερες πνευματικές αξίες (Γαλ. 2:20). Αυτή η προσωπική σχέση μεταξύ του υψηλότερου Πνεύματος και του πνεύματός μας δεν πρέπει να υποβιβάζεται στο επίπεδο της φυσικής ή χημικής φύσης. Είναι μια άμεση σχέση μεταξύ Θεού και ανθρώπου όπου η ελευθερία, απαραίτητη βάση για την πραγματοποίησή της, δεν παραβιάζεται.

Ζούμε σε πολύ δύσκολες εποχές και σε έναν κόσμο αντιχριστιανικό, και ιδιαίτερα αντιορθόδοξο σε διάθεση. Αυτή είναι μια εποχή που υπάρχει η επιθυμία να δημιουργηθεί μια παγκόσμια θρησκεία, τα κύρια συστατικά της οποίας θα περιλαμβάνουν μερικές από όλες τις μεγάλες παγκόσμιες θρησκείες. Η ορθόδοξη θεολογία δεν πρέπει να σιωπά. Το ίδιο ισχύει και για τα σύγχρονα ηθικά προβλήματα. Ο λόγος της πρέπει να ακουστεί. Πώς θα τα λύσουν, ένα παράδειγμα είναι οι Άγιοι Πατέρες. Γιατί δεν αφαίρεσαν την εποχή και τα προβλήματα στα οποία έζησαν, αλλά τα έλυσαν με θεϊκή σοφία. Και πιστεύουμε ότι δεν θα αφαιρούσαμε την εποχή μας αν ζούσαμε σε αυτήν. Έτσι, δεν πρέπει να αφαιρούμε την εποχή μας, τον 21ο αιώνα.

(Με την ευλογία του Επισκόπου Μητροφάν. Απόσπασμα από διάλεξη στη Θεολογική Σχολή της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, Σεπτέμβριος 2000)

ΠΗΓΗ. https://svetosavlje.org