Ε-ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΜΠΑΛΑΜΑΝΤ (Α)

visit counter

Επιμέλεια έρευνας: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

Τι είναι το κείμενο του Μπάλαμαντ

Το καλοκαίρι του 1993, στο μοναστήρι του Μπαλαμάντ στον Λίβανο, υπεγράφη από αντιπροσώπους εννέα Ορθοδόξων Εκκλησιών (μεταξύ των οποίων το Οικουμενικό Πατριαρχείο, το Πατριαρχείο Αντιοχείας, η Εκκλησία της Ρωσίας κ.ά.) ένα κείμενο με τίτλο «Ουνιτισμός, μέθοδος ένωσης στο παρελθόν και η παρούσα αναζήτηση πλήρους κοινωνίας». Αυτό το κείμενο, γνωστό ως «Συμφωνία του Μπαλαμάντ» ή «Κείμενο του Μπαλαμάντ», αποτελεί ένα από τα πιο επικίνδυνα και προβληματικά κείμενα της σύγχρονης εκκλησιαστικής ιστορίας.

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία και τα πρακτικά της Μικτής Διεθνούς Επιτροπής Θεολογικού Διαλόγου μεταξύ της Ορθόδοξης και της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας (η οποία συνήλθε στην Ιερά Μονή Θεοτόκου Μπαλαμαντ στον Λίβανο, από 17 έως 24 Ιουνίου 1993) στον θεολογικό διάλογο συμμετείχαν:

1. Η Εκκλησία της Ελλάδος

ΔΕΝ συμμετείχε καθόλου στην εν λόγω συνάντηση. Η Εκκλησία της Ελλάδος (όπως και τα Πατριαρχεία Ιεροσολύμων, Σερβίας, Βουλγαρίας, Γεωργίας κ.ά.) απείχε από την Ολομέλεια του Μπάλαμαντ.

2. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο

Το Οικουμενικό Πατριαρχείο συμμετείχε ενεργά και μάλιστα η ορθόδοξη ηγεσία της αντιπροσωπείας προερχόταν από αυτό:

• Αρχιεπίσκοπος Αυστραλίας Στυλιανός (ως Ορθόδοξος Συμπρόεδρος της Μικτής Επιτροπής).
• Μητροπολίτης Ιταλίας Σπυρίδων (ως Ορθόδοξος Γραμματέας της Επιτροπής).

Πηγές - Βιβλιογραφία Επίσημα Ανακοινωθέντα & Κείμενα Διαλόγου: Joint International Commission for the Theological Dialogue between the Roman Catholic Church and the Orthodox Church, Πρακτικά Ζ´ Ολομέλειας (Μπάλαμαντ Λιβάνου, Ιούνιος 1993) – The Balamand Document: Uniatism, Method of Union of the Past, and the Present Search for Full Communion. Ιστορικές και Κανονικές Μελέτες: Καθηγητής Π. Χρήστου / Θεολογικά περιοδικά και αρχεία Οικουμενικού Πατριαρχείου σχετικά με τις αντιπροσωπείες των Ορθοδόξων Εκκλησιών στις Ολομέλειες της Μικτής Επιτροπής. The Balamand Union: A Victory of Vatican Diplomacy (Αρχεία τεκμηρίωσης, καταγραφή παρόντων/απόντων αυτοκεφάλων εκκλησιών, όπου αναφέρεται ρητά η απουσία της Εκκλησίας της Ελλάδος και η συμμετοχή του Οικ. Πατριαρχείου διά των Στυλιανού Αυστραλίας και Σπυρίδωνος Ιταλίας).

 

Τα προβληματικά άρθρα του κειμένου του Μπάλαμαντ

ΑΡΘΡΟ 1: Οι «Αδελφές Εκκλησίες»

Τι λέει το κείμενο (παρ. 13):

«Εκατέρωθεν αναγνωρίζεται, ότι όσα ενεπιστεύθη ο Χριστός εις την Εκκλησίαν Του — ομολογία της αποστολικής πίστεως, μετοχή εις τα αυτά μυστήρια, προ παντός εις την μίαν ιερωσύνην την τελούσαν την μίαν θυσίαν του Χριστού, αποστολική διαδοχή των επισκόπων — δεν δύνανται να θεωρηθούν ως αποκλειστική ιδιοκτησία μιας των ημετέρων Εκκλησιών... Αυτός είναι ο λόγος, δια τον οποίον η Καθολική Εκκλησία και η Ορθόδοξος Εκκλησία αναγνωρίζουν εαυτάς αμοιβαίως ως αδελφάς Εκκλησίας».

Σχόλια: Αυτό είναι το πιο επικίνδυνο σημείο ολόκληρου του κειμένου. Η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι η Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία. Δεν υπάρχουν «δύο αδελφές Εκκλησίες» — η μία Ορθόδοξη και η άλλη παπική. Ο Παπισμός είναι σχίσμα και αίρεση. Όταν το κείμενο του Μπαλαμάντ μιλά για «αμοιβαία αναγνώριση ως αδελφές Εκκλησίες», στην ουσία λέει ότι και οι δύο είναι εξίσου Εκκλησίες του Χριστού. Αυτό είναι άρνηση της ορθόδοξης εκκλησιολογίας. Η Εκκλησία του Χριστού είναι ΜΙΑ. Όποιος είναι έξω από αυτήν, δεν είναι «αδελφή Εκκλησία», αλλά σχίσμα.

 

ΑΡΘΡΟ 2: Έγκυρα μυστήρια και ιερωσύνη στους Παπικούς

Τι λέει το κείμενο (παρ. 13, όπως παραπάνω): Αναγνωρίζει στους Παπικούς «την μίαν ιερωσύνην», «τα αυτά μυστήρια» και «αποστολική διαδοχή».

Σχόλια: Η Ορθόδοξη Εκκλησία, από αιώνες, διδάσκει ότι έξω από αυτήν δεν υπάρχει μυστήριο, δεν υπάρχει ιερωσύνη, δεν υπάρχει σωτηρία. Οι Άγιοι Πατέρες (όπως ο Άγιος Κυπριανός, ο Άγιος Φώτιος, ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς) ήταν σαφείς: έξω από την Εκκλησία δεν υπάρχει ούτε βάπτισμα, ούτε θυσία, ούτε ιερωσύνη. Το Μπαλαμάντ, όμως, λέει το αντίθετο: ότι οι Παπικοί έχουν «τα ίδια μυστήρια» και «την ίδια ιερωσύνη». Αυτό σημαίνει ότι αποδεχόμαστε ότι ο Παπισμός είναι Εκκλησία με όλα τα μέσα σωτηρίας — κάτι που αντίκειται στην ορθόδοξη πίστη.

 

ΑΡΘΡΟ 3: Απόρριψη του αναβαπτισμού

Τι λέει το κείμενο (παρ. 13):

«Είναι σαφές, ότι εντός του πλαισίου τούτου αποκλείεται πας αναβαπτισμός».

Σχόλια: Αυτό σημαίνει ότι όποιος Παπικός θέλει να γίνει Ορθόδοξος, δεν χρειάζεται να βαπτιστεί. Αρκεί μια απλή «χρίση» ή «προσχώρηση». Αλλά η Ορθόδοξη Εκκλησία, με βάση τους ιερούς Κανόνες, αναβαπτίζει τους αιρετικούς και σχισματικούς. Οι Παπικοί είναι αιρετικοί (λόγω του filioque, της παπικής εξουσίας, του πurgatorio κ.λπ.). Το Μπαλαμάντ λέει: «Μην τους ξαναβαπτίζετε». Αυτό είναι προδοσία της παραδόσεώς μας. Ο Άγιος Μάρκος ο Εφέσου, ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς και τόσοι άλλοι Πατέρες θα στρέφονταν στον τάφο τους αν άκουγαν τέτοια πράγματα.

---

ΑΡΘΡΟ 4: Η «εκκλησιολογία της επιστροφής» είναι «παρωχημένη»

Τι λέει το κείμενο (παρ. 5 και 12): Απορρίπτει την «παρωχημένη εκκλησιολογία της επιστροφής» , δηλαδή την ιδέα ότι οι Παπικοί πρέπει να επιστρέψουν στην Ορθόδοξη Εκκλησία για να σωθούν.

Σχόλια: Αυτό είναι το πιο προκλητικό σημείο. Η Ορθόδοξη Εκκλησία, από την ίδρυσή της, πιστεύει ότι η σωτηρία βρίσκεται μόνο μέσα στην Εκκλησία. Όποιος είναι έξω από αυτήν, πρέπει να επιστρέψει. Το Μπαλαμάντ, όμως, λέει ότι αυτή η σκέψη είναι «παρωχημένη». Δηλαδή, δεν χρειάζεται κανείς να «επιστρέψει» στην Ορθοδοξία. Μπορεί να μείνει Παπικός και να θεωρείται εξίσου σωσμένος! Αυτό δεν είναι απλώς οικουμενισμός — είναι συγκρητισμός. Αρνείται την αποκλειστικότητα της Ορθοδόξου Εκκλησίας ως αρτού σωτηρίας.

 

ΑΡΘΡΟ 5: Το «δικαίωμα ύπαρξης» των Ουνιτών

Τι λέει το κείμενο (παρ. 14, 15):

«Οι Ανατολικές Καθολικές Εκκλησίες, ως μέρος της Καθολικής Κοινωνίας, έχουν το δικαίωμα να υπάρχουν και να δρουν ανταποκρινόμενες στις πνευματικές ανάγκες των πιστών τους».

 

Σχόλια: Οι Ουνίτες (Ανατολικοί Καθολικοί) είναι το πιο επικίνδυνο όπλο του Παπισμού εναντίον της Ορθοδοξίας. Προσποιούνται ότι είναι «Ορθόδοξοι» αλλά υπακούουν στον Πάπα. Το Μπαλαμάντ όχι μόνο δεν τους καταδικάζει, αλλά τους αναγνωρίζει δικαίωμα να υπάρχουν! Αυτό σημαίνει ότι αποδεχόμαστε την Ουνία ως νόμιμο φαινόμενο. Η Ορθόδοξη Εκκλησία, όμως, πάντα θεωρούσε την Ουνία ως απάτη και προδοσία. Το Μπαλαμάντ την νομιμοποιεί.

---

ΑΡΘΡΟ 6: Απαγόρευση προσηλυτισμού

Τι λέει το κείμενο (παρ. 10, 12): Καταδικάζει κάθε μορφή «προσηλυτισμού» μεταξύ Ορθοδόξων και Παπικών. Λέει ότι η ιεραποστολική δραστηριότητα για «επιστροφή» των άλλων στην δική σου Εκκλησία είναι «προσηλυτισμός» και πρέπει να σταματήσει.

Σχόλια: Ο Χριστός είπε: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη» (Ματθ. 28,19). Η Ορθόδοξη Εκκλησία έχει χρέος να κηρύττει την αλήθεια σε όλους, συμπεριλαμβανομένων των Παπικών. Το Μπαλαμάντ λέει: «Μην κηρύττετε στους Παπικούς, μην προσπαθείτε να τους φέρετε στην Ορθοδοξία». Αυτό είναι άρνηση της ιεραποστολής. Αν δεν κηρύξουμε στους αιρετικούς, τότε ποιους θα κηρύξουμε; Στους ειδωλολάτρες; Και αυτοί, με την λογική του Μπαλαμάντ, θα μπορούσαν να είναι «αδελφές Εκκλησίες»!

 

ΑΡΘΡΟ 7: Οι δύο Εκκλησίες ως «δύο πνεύμονες»

Τι λέει (έμμεσα, μέσω της εκκλησιολογίας του): Η όλη φιλοσοφία του Μπαλαμάντ βασίζεται στην ιδέα ότι Ορθοδοξία και Παπισμός είναι «δύο πνεύμονες» του ίδιου Σώματος του Χριστού — ιδέα που είχε προωθήσει ο Πάπας Ιωάννης Παύλος Β΄ και υιοθέτησε ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος.

Σχόλια: Το Σώμα του Χριστού δεν έχει δύο πνεύμονες που αναπνέουν διαφορετικές αιρέσεις. Το Σώμα του Χριστού είναι ΕΝ. Ο Παπισμός αρνείται την αλήθεια (π.χ. filioque, αλάθητο του Πάπα, πurgatorio, κ.λπ.). Δεν μπορεί να είναι «πνεύμονας» του Χριστού. Αυτή η θεωρία είναι η γνωστή «θεωρία των κλάδων» (Branch Theory), που λέει ότι οι διαφορετικές «Εκκλησίες» είναι κλάδοι του ίδιου δέντρου. Αυτή η θεωρία είναι αίρεση και έχει καταδικαστεί από την Ορθόδοξη Εκκλησία.

 

Η αποκήρυξη της Ουνίας μόνο ως «μεθόδου» και όχι ως «εκκλησιολογικής αίρεσης» (Παράγραφοι 1 & 2).

«Η Ουνία ως μέθοδος, όπου εφηρμόσθη... απερρίφθη ως μέθοδος αναζήτησης της ενότητας...»

ΣΧΟΛΙΟ. Το κείμενο καταδικάζει την Ουνία μόνο τεχνικά (ως μέθοδο του παρελθόντος), αφήνοντας στο απυρόβλητο την ουσία της. Δεν χαρακτηρίζεται ως αίρεση ή πλάνη η ίδια η δομή της Ουνίας, ενώ η ύπαρξη των Ουνιτών γίνεται αποδεκτή στο παρόν.

  Ο περιορισμός του «προσηλυτισμού» και η αμοιβαία αποδοχή (Παράγραφοι 12 & 15):

«...στην αναζήτηση της επανασύστασης της ενότητας δεν τίθεται θέμα μεταστροφής (conversion) προσώπων από τη μία Εκκλησία στην άλλη προκειμένου να εξασφαλίσουν τη σωτηρία τους».

 

Δ-ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΟΥΝΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΔΙΑΛΟΓΟΥΣ

visit counter

Έρευνα: πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου

Εισαγωγικά

Πριν προχωρήσουμε στη  παρουσίαση του κειμένου του Μπαλαμάντ δημοσιεύουμε το παρακάτω σημείωμα για την Ουνία, επειδή το θέμα έχει σχέση με το κείμενο του Μπαλαμάντ.

--------------------------------------------------------------------

Στη Βιέννη και στο Freising του Μονάχου (1990) αποφασίστηκε η καταδίκη της Ουνίας. Οι αποφάσεις αυτές εξέφραζαν τις πανορθόδοξες διαπιστώσεις ότι η Ουνία και ο θεολογικός διάλογος είναι έννοιες ασυμβίβαστες.

Συγκεκριμένα:

1. Και οι δύο πλευρές (Ορθόδοξοι και Καθολικοί) συμφώνησαν στο Freising να απορρίψουν την Ουνία ως μέθοδο για την επίτευξη της ενότητας, κρίνοντάς την αντίθετη με την κοινή εκκλησιαστική παράδοση.
2. Η δήλωση του Freising όρισε την Ορθόδοξη Εκκλησία ως αδελφή εκκλησία που παρέχει η ίδια τα μέσα σωτηρίας, καθιστώντας την προσπάθεια απόσπασης πιστών από αυτήν θεολογικά απαράδεκτη.
3. Η υποεπιτροπή στη Βιέννη (Ιανουάριος 1990) και η ολομέλεια στο Freising (Ιούνιος 1990) συγκλήθηκαν εσπευσμένα για να αντιμετωπίσουν τις εκρηκτικές εντάσεις που δημιουργήθηκαν στην Ουκρανία και τη Ρουμανία με την επαναλειτουργία των Ελληνοκαθολικών (Ουνιτικών) κοινοτήτων.

4.      Παρά την καταδίκη της μεθόδου, η δήλωση υπογράμμισε ότι η θρησκευτική ελευθερία των πιστών πρέπει να γίνει απόλυτα σεβαστή, πράγμα που σήμαινε ότι οι υπάρχουσες Ουνιτικές Εκκλησίες θα συνέχιζαν να υφίστανται.

 

Οι συμμετέχοντες

Οικουμενικό Πατριαρχείο & Ορθόδοξη Ηγεσία Επιτροπής

• Μητροπολίτης / Αρχιεπίσκοπος Στυλιανός (Χαρκιανάκης): Αρχιεπίσκοπος Αυστραλίας, ο οποίος υπήρξε ο επίσημος Ορθόδοξος Συμπρόεδρος ολόκληρης της Διεθνούς Επιτροπής Θεολογικού Διαλόγου και διηύθυνε τις εργασίες σε Βιέννη και Freising.
• Μητροπολίτης Σπυρίδων (Παπαγεωργίου): (τότε Μητροπολίτης Ιταλίας, αργότερα Αμερικής), ο οποίος διετέλεσε Συν-γραμματέας της Ορθόδοξης αντιπροσωπείας. Εκπρόσωποι & Σύμβουλοι από την Εκκλησία της Ελλάδος / Ελλαδικό Χώρο

Στις συζητήσεις αυτές, η Εκκλησία της Ελλάδος και τα ελληνικά πανεπιστήμια συμμετείχαν ενεργά μέσω επισήμων συνοδικών μελών και ειδικών θεολόγων-συμβούλων:

• Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης (Ζηζιούλας): Κορυφαίος ορθόδοξος θεολόγος και ιεράρχης του Οικουμενικού Πατριαρχείου, με καταλυτική συμβολή και παρουσία στα κείμενα και τις διαπραγματεύσεις της περιόδου.
• Καθηγητής π. Θεόδωρος Ζήσης: Διακεκριμένος καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ο οποίος συμμετείχε ενεργά ως ειδικός σύμβουλος και εισηγητής, ασκώντας μάλιστα έντονη κριτική και παρεμβάσεις κατά τη διάρκεια της συνόδου στο Freising σχετικά με τους κινδύνους του ουνιτισμού.

Η αντίδραση της Ρώμης στην απόφαση του Freising

Η καταδίκη της Ουνίας στο Freising προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στο Βατικανό και στις τοπικές Ουνιτικές εκκλησίες, οι οποίες θεώρησαν ότι απειλείται η ιστορική τους νομιμότητα:

• Άρνηση αποδοχής της καταδίκης: Ο Πάπας Ιωάννης Παύλος Β' και το Βατικανό αρνήθηκαν να αποδεχθούν την απόφαση του Freising ως πράξη κατάργησης ή περιθωριοποίησης των Ανατολικών Καθολικών Εκκλησιών, συνεχίζοντας να παρέχουν αμέριστη και ανυποχώρητη στήριξη σε αυτές.
• Έκδοση Παπικών Εγγράφων: Η Ρωμαϊκή Έδρα προχώρησε στην έκδοση επίσημων κειμένων για να εξισορροπήσει τις αποφάσεις του Freising:
1. Η Επιστολή του Πάπα προς τους Επισκόπους της Ευρώπης (31 Μαΐου 1991): Ο Πάπας υπερασπίστηκε σθεναρά τη νομιμότητα και το δικαίωμα ύπαρξης των Ελληνοκαθολικών με βάση τη θρησκευτική ελευθερία, τονίζοντας ότι πρέπει να συμμετέχουν ισότιμα στον οικουμενικό διάλογο και δεν μπορούν να θυσιαστούν.
2. Οι κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής "Pro Russia" (1 Ιουνίου 1992): Ένα κείμενο που αποσκοπούσε στην προστασία και τον συντονισμό της καθολικής ποιμαντικής και ιεραποστολικής δραστηριότητας στις πρώην σοβιετικές χώρες, αποκρούοντας τις ορθόδοξες κατηγορίες περί επιθετικού προσηλυτισμού.

Οι ενέργειες της Ρώμης οδήγησαν σε αυτό που η ορθόδοξη πλευρά χαρακτήρισε ως διπλωματική ανατροπή στη Συνέλευση του Balamand (1993).

(περισσότερα στο κείμενο του Mπαλαμάντ)

 

Η στάση των Ορθοδόξων και της Εκκλησίας της Ελλάδος μετά το Freising

 Η αναβίωση και η δράση της Ουνίας κρίθηκε από τις Ορθόδοξες Εκκλησίες ότι υπονομεύει τον διάλογο με τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία. Παρά την καταδίκη της Ουνίας στη συνάντηση του Freising (1990) και τις διαπιστώσεις των Προκαθημένων στο Φανάρι (1992) περί αδιεξόδου, το Βατικανό συνέχισε να την υποστηρίζει, με αποκορύφωμα τη Σύνοδο του Balamand (1993), όπου τα πορίσματα του Freising αγνοήθηκαν.

• Η στάση της Εκκλησίας της Ελλάδος:
• Αντέδρασε έντονα από το 1989 (διαμαρτυρία Αρχιεπισκόπου Σεραφείμ για βιαιοπραγίες Ουνιτών στην Ουκρανία).
• Ζήτησε αρχικά την προσωρινή και εν συνεχεία την οριστική διακοπή/αναστολή του διαλόγου λόγω της συνεχιζόμενης δράσης των Ουνιτών και της αγνόησης των αποφάσεων του Freising.
• Αρνήθηκε να συμμετάσχει στη Σύνοδο του Balamand, αποστέλλοντας σχετικό Συνοδικό Γράμμα στον Οικουμενικό Πατριάρχη και εκπρόσωπο (Μητροπολίτη Περιστερίου Χρυσόστομο) στη Ρόδο, προκειμένου να ενημερώσει τις υπόλοιπες ορθόδοξες αντιπροσωπείες για την απόφασή της να απέχει.

(Περισσότερα στο link https://www.oodegr.com/oode/oikoymen/ounia_newt_exel_1.htm)

Γ-ΘΕΟΛΟΓΙΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ ΚΑΙ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ.ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΒΑΛΑΑΜ (1988)

visit counter

Γ-ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΒΑΛΑΑΜ (1988)

Το έγγραφο της Μικτής Διεθνούς Επιτροπής Θεολογικού Διαλόγου μεταξύ Ρωμαιοκαθολικής και Ορθόδοξης Εκκλησίας, που εγκρίθηκε στη μονή Uusi Valamo της Φινλανδίας στις 26 Ιουνίου 1988, με τίτλο «Το Μυστήριο της Ιερωσύνης στη Μυστηριακή Δομή της Εκκλησίας», αποτελεί ένα από τα πλέον επικίνδυνα κείμενα του σύγχρονου οικουμενισμού. Παρουσιάζεται ως «θεολογικός διάλογος», ενώ στην πραγματικότητα συνιστά μια συστηματική υπονόμευση της ορθοδόξου εκκλησιολογίας και μια προσπάθεια ισοπέδωσης της αιρετικής παπικής «Εκκλησίας» με την Αγία Ορθόδοξη Εκκλησία.

 

Ολόκληρο το κείμενο στο link: https://www.christianunity.va/content/unitacristiani/it/dialoghi/sezione-orientale/chiese-ortodosse-di-tradizione-bizantina/commissione-mista-internazionale-per-il-dialogo-teologico-tra-la/documenti-di-dialogo/1988-documento-di-valamo---il-sacramento-dellordine-nella-strutt/testo-in-inglese.html

 

ΚΡΙΤΙΚΟΣ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ

Παρακάτω εντοπίζουμε και σχολιάζουμε τα πλέον προβληματικά σημεία του εγγράφου, από αυστηρά ορθόδοξη σκοπιά.

 

1. Η ΑΡΝΗΣΗ ΤΗΣ ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΑΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ

Προβληματικό άρθρο: §1, §5, καθ' όλο το κείμενο

ΑΡΘΡΟ 2- Οι Εκκλησίες μας επιβεβαιώνουν ότι η διακονία επικαιροποιεί εντός της Εκκλησίας την ίδια τη διακονία του Χριστού. Στα κείμενα της Καινής Διαθήκης, ο Χριστός είναι Απόστολος, Προφήτης, Ποιμένας, Δούλος, Διάκονος, Διδάσκαλος, Ιερέας, Επίσκοπος. Η κοινή μας παράδοση αναγνωρίζει τον στενό σύνδεσμο που υπάρχει μεταξύ του έργου του Χριστού και εκείνου του Αγίου Πνεύματος.

 

Το έγγραφο ξεκινά με την αναφορά σε «τις Εκκλησίες μας» (§1: «in our Churches»), θεμελιώνοντας εξαρχής μια ψευδή ισοδυναμία μεταξύ της Ορθόδοξης Εκκλησίας και της παπικής κοινότητας. Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν είναι μία εκ των πολλών «Εκκλησιών» — είναι η Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία, όπως ομολογούμε στο Σύμβολο της Πίστεως. Η παπική κοινότητα, μετά το Σχίσμα του 1054 και την εισαγωγή αιρετικών δογμάτων (Filioque, παπικό αλάθητο, ασυγχώρητος πυρός καθαρτήριος, κλπ.), βρίσκεται εκτός της Εκκλησίας.

Το έγγραφο αποσιωπά πλήρως αυτή την πραγματικότητα. Δεν υπάρχει πουθενά η ομολογία ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι η μόνη αληθής Εκκλησία του Χριστού. Αντίθετα, η ορολογία «οι Εκκλησίες μας» (§1, §5, §24, κλπ.) νομιμοποιεί την παπική αίρεση ως «Εκκλησία», συγχέοντας την αλήθεια με το ψεύδος.

Κριτική: Αυτή η γλώσσα δεν είναι απλώς διπλωματική ευγένεια — είναι θεολογική προδοσία. Ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός, στο Συνέδριο της Φλωρεντίας, αρνήθηκε να υπογράψει οποιοδήποτε κείμενο που θα ισοπέδωνε την Ορθοδοξία με τον παπισμό. Το έγγραφο Valamo κάνει ακριβώς αυτό που ο Άγιος Μάρκος απέρριψε.

 

2. Η ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΠΙΚΩΝ «ΜΥΣΤΗΡΙΩΝ» ΩΣ ΕΓΚΥΡΩΝ

Προβληματικό άρθρο: §1, §5, §17-18, §27-30, §44-50

Το έγγραφο αναφέρεται σε «κοινή παράδοση» (§2, §6), σε «κοινή διδασκαλία» (§30) και σε «αποστολική διαδοχή» που υποτίθεται ότι υπάρχει και στις δύο κοινότητες. Στο §27 αναφέρεται ότι «η επισκοπική χειροτονία εκφράζει την κοινωνία των Εκκλησιών», ενώ στο §30 ομιλεί για «κοινή διδασκαλία και πρακτική» σχετικά με τη χειροτονία.

Αυτό συνιστά έμμεση αναγνώριση των παπικών χειροτονιών και μυστηρίων ως έγκυρων. Ωστόσο, σύμφωνα με τους Αγίους Πατέρες και την αδιαίρετη παράδοση της Εκκλησίας, εκτός της Εκκλησίας δεν υπάρχει μυστήριο. Ο Άγιος Κυπριανός Καρχηδόνος διδάσκει σαφώς: «Δεν μπορεί να υπάρξει θυσία έξω από την Εκκλησία» (Epistula 63). Ο Άγιος Αυγουστίνος ομολογεί ότι οι αιρετικοί δεν έχουν έγκυρα μυστήρια (Contra Cresconium, II, 7). Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος τονίζει ότι η χάρις των μυστηρίων ρέει μόνο εντός της αληθούς Εκκλησίας.

Η αναγνώριση της «αποστολικής διαδοχής» στους παπικούς επισκόπους (§44-50) είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη. Η αποστολική διαδοχή δεν είναι μηχανιστική μεταβίβαση εξουσιών — είναι διαδοχή στην ορθή πίστη, στην κοινωνία με τους Αγίους Αποστόλους. Όποιος κηρύττει αίρεση, όπως το Filioque ή το παπικό αλάθητο, έχει αποκοπεί από την αποστολική διαδοχή, ανεξαρτήτως της μηχανιστικής «αδιακοπής» των χειροτονιών.

Κριτική: Το έγγραφο Valamo υιοθετεί μια «μηχανιστική» αντίληψη της αποστολικής διαδοχής, αγνοώντας ότι η διαδοχή είναι πρωτίστως διαδοχή στην ορθή πίστη. Ένας επίσκοπος που κηρύττει αίρεση δεν είναι διάδοχος των Αποστόλων — είναι ψευδεπίσκοπος.

 

3. Η ΑΠΟΣΙΩΠΗΣΗ ΤΩΝ ΔΟΓΜΑΤΙΚΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ

Προβληματικό άρθρο: Καθ' όλο το κείμενο, ιδίως §6-7, §55

Το έγγραφο αναφέρεται στο Άγιο Πνεύμα (§6-7) χωρίς να αναφέρει το Filioque, τη μεγαλύτερη δογματική διαφορά μεταξύ Ορθοδοξίας και παπισμού. Ομιλεί για «κοινή παράδοση» (§2) χωρίς να αναφέρει τις αιρετικές καινοτομίες του παπισμού. Στο §55 αναφέρεται ότι «το ζήτημα της πρωτοκαθεδρίας του επισκόπου Ρώμης αποτελεί σοβαρή απόκλιση μεταξύ μας και θα συζητηθεί στο μέλλον» — σαν να πρόκειται για ένα δευτερεύον ζήτημα που μπορεί να αναβληθεί!

Αυτή η τακτική της «αποσιώπησης των δογματικών διαφορών» είναι το κλασικό μέσο του οικουμενισμού. Αντί να αντιμετωπίσει τις αιρέσεις του παπισμού, το έγγραφο τις αποκρύπτει κάτω από ένα πέπλο «κοινών στοιχείων». Ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, στον διάλογό του με τους Λατίνους, δεν απέφυγε ποτέ να ονομάσει το Filioque αίρεση. Ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός στο Συνέδριο της Φλωρεντίας αρνήθηκε να υπογράψει οποιοδήποτε κείμενο που δεν θα καταδίκαζε ρητά το Filioque.

Κριτική: Η αποσιώπηση των αιρέσεων δεν είναι ειρήνη — είναι συνενοχή. Ένας Ορθόδοξος θεολόγος που υπογράφει κείμενο που αποκρύπτει το Filioque ή το παπικό αλάθητο δεν διαφυλάσσει την ενότητα της Εκκλησίας — την προδίδει.

 

4. Η «ΣΥΜΒΟΛΙΚΗ» ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ

Προβληματικό άρθρο: §22, §24-26, §36

Το έγγραφο ορίζει την Εκκλησία ως «συμβολή πίστεως και μυστηρίων» (§1), ως «κοινότητα της Νέας Διαθήκης» (§4), ως «σώμα του Χριστού» (§5). Αυτές οι περιγραφές, αν και ορθές καθ' εαυτές, χρησιμοποιούνται για να υποστηρίξουν μια «συμβολική» αντίληψη της Εκκλησίας: η Εκκλησία δεν είναι πλέον η συγκεκριμένη, ιστορική, γεωγραφικά προσδιορισμένη Ορθόδοξη Εκκλησία, αλλά ένα αφηρημένο «μυστήριο» που υποτίθεται ότι εκτείνεται και πέρα από τα όρια της Ορθοδοξίας.

Στο §36, η Θεία Ευχαριστία παρουσιάζεται ως «πραγματοποίηση της ενότητας της χριστιανικής κοινότητας» που «εκφράζει επίσης την ενότητα όλων των Εκκλησιών που την τελούν αληθώς». Αυτή η διατύπωση αφήνει να εννοηθεί ότι και οι παπικοί «εορτάζουν αληθώς» την Ευχαριστία — κάτι που αρνείται η Ορθόδοξη παράδοση.

Κριτική: Η Εκκλησία δεν είναι ένα αφηρημένο «μυστήριο» — είναι η συγκεκριμένη κοινωνία των Ορθοδόξων, που συγκεντρώνεται γύρω από τον Ορθόδοξο επίσκοπο και τελεί τα Ορθόδοξα μυστήρια. Η «συμβολική» εκκλησιολογία του Valamo ανοίγει την πόρτα στην αναγνώριση κάθε αιρετικής ομάδας ως «Εκκλησίας».

 

5. Η ΠΡΩΤΟΚΑΘΕΔΡΙΑ ΤΗΣ ΡΩΜΗΣ ΩΣ «ΖΗΤΗΜΑ ΠΡΟΣ ΣΥΖΗΤΗΣΗ»

Προβληματικό άρθρο: §55

Το τελευταίο άρθρο του εγγράφου αναφέρεται στο ζήτημα της πρωτοκαθεδρίας του επισκόπου Ρώμης ως «σοβαρή απόκλιση μεταξύ μας, η οποία θα συζητηθεί στο μέλλον». Αυτή η διατύπωση είναι εξωφρενική από ορθόδοξη σκοπιά. Η πρωτοκαθεδρία του Πάπα δεν είναι ένα «ζήτημα προς συζήτηση» — είναι η ρίζα του Σχίσματος και η πηγή αμέτρητων αιρέσεων.

Ο Άγιος Φώτιος ο Μέγας, ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός, ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, οι Αγιορείτες Πατέρες του 19ου αιώνα — όλοι καταδίκασαν την παπική πρωτοκαθεδρία ως αίρεση και ως υπεροψία. Το να παρουσιάζεται αυτό ως «ζήτημα προς διερεύνηση» σημαίνει ότι η Ορθόδοξη πλευρά έχει ήδη αποδεχθεί ότι υπάρχει πεδίο διαλόγου επ' αυτού — δηλαδή ότι η Ορθοδοξία μπορεί να συμβιβαστεί με την παπική υπεροχή.

Κριτική: Η πρωτοκαθεδρία του Πάπα δεν είναι διαπραγματεύσιμη. Είναι αίρεση, και ως τέτοια πρέπει να απορριφθεί. Το έγγραφο Valamo, με τη διατύπωση αυτή, προετοιμάζει το έδαφος για μελλοντική αποδοχή της παπικής πρωτοκαθεδρίας από την Ορθόδοξη πλευρά — κάτι που θα συνιστούσε ολοκληρωτική προδοσία της πίστεως.

 

6. Η ΕΛΛΕΙΨΗ ΚΑΤΑΔΙΚΗΣ ΤΩΝ ΑΙΡΕΣΕΩΝ

Προβληματικό άρθρο: Καθ' όλο το κείμενο

Το πλέον ανησυχητικό χαρακτηριστικό του εγγράφου είναι η πλήρης απουσία οποιασδήποτε καταδίκης των παπικών αιρέσεων. Δεν υπάρχει αναφορά στο Filioque, στο παπικό αλάθητο, στον πυρ καθαρτήριο, στην ασυλία του Πάπα, στην υπεροχή του επί των Οικουμενικών Συνόδων. Δεν υπάρχει καμία αναφορά στο Σχίσμα του 1054, στις σφαγές των Ορθοδόξων από τους Σταυροφόρους, στις αναγκαστικές ενώσεις της Φλωρεντίας και του Λυόν.

Αυτή η «επιλεκτική αμνησία» δεν είναι τυχαία. Είναι η στρατηγική του οικουμενισμού: αντί να αντιμετωπίσει τις αιρέσεις, τις αποσιωπά. Αντί να καλέσει τους αιρετικούς σε μετάνοια, τους αναγνωρίζει ως «αδελφούς». Αντί να υπερασπιστεί την αλήθεια, την θυσιάζει στο βωμό της «ενότητας».

Κριτική: Η αληθινή ενότητα της Εκκλησίας δεν επιτυγχάνεται με την αποσιώπηση της αλήθειας, αλλά με την ομολογία της. Ο Κύριος είπε: «Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς καὶ ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ ζωή» (Ιωάν. 14:6). Χωρίς την αλήθεια δεν υπάρχει ενότητα — υπάρχει μόνο συγχώνευση στο ψεύδος.

 

7. Η «ΣΥΜΒΙΒΑΣΤΙΚΗ» ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ Η ΥΠΟΝΟΜΕΥΣΗ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ

Προβληματικό άρθρο: §2, §5, §13-14, §46-48

Το έγγραφο χρησιμοποιεί μια γλώσσα που φαινομενικά είναι ορθόδοξη, αλλά στην ουσία υπονομεύει την ορθόδοξη ταυτότητα. Ομιλεί για «κοινή παράδοση» (§2), για «Εκκλησίες» που μοιράζονται την ίδια πίστη (§46), για «αποστολική διαδοχή» που υποτίθεται ότι ενώνει Ορθοδόξους και παπικούς (§48).

Αυτή η γλώσσα είναι παραπλανητική. Η Ορθόδοξη Εκκλησία και η παπική κοινότητα δεν μοιράζονται την ίδια παράδοση — η μία διαφυλάσσει την αποστολική παράδοση, η άλλη την έχει διαστρεβλώσει με αιρέσεις. Η «αποστολική διαδοχή» δεν είναι μια γραμμή που συνδέει δύο διαφορετικούς κλάδους — είναι η ζωντανή κοινωνία με τους Αποστόλους μέσω της ορθής πίστεως, που υπάρχει μόνο στην Ορθόδοξη Εκκλησία.

Κριτική: Η γλώσσα του Valamo είναι η γλώσσα της «θεολογίας των δύο πνευμόνων» — μιας θεολογίας που επιχειρεί να παρουσιάσει τον παπισμό και την Ορθοδοξία ως δύο εκφράσεις της ίδιας Εκκλησίας. Αυτό είναι αίρεση. Η Εκκλησία είναι Μία, και αυτή η Μία Εκκλησία είναι η Ορθόδοξη.

 

8. Η ΥΠΟΘΕΣΗ ΤΗΣ «ΚΟΙΝΗΣ ΘΕΙΑΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ»

Προβληματικό άρθρο: §34-36

Τα άρθρα 34-36 παρουσιάζουν τη Θεία Ευχαριστία ως «πραγματοποίηση της ενότητας της χριστιανικής κοινότητας» και υπονοούν ότι και οι δύο «Εκκλησίες» τελούν έγκυρα το μυστήριο. Αυτό είναι απαράδεκτο. Η Θεία Ευχαριστία τελείται μόνο εντός της Ορθόδοξης Εκκλησίας, υπό Ορθόδοξο επίσκοπο, με Ορθόδοξη πίστη.

Ο Άγιος Ιγνάτιος ο Θεοφόρος διδάσκει: «Όπου ο επίσκοπος φαίνεται, εκεί και το πλήθος έστω, καθώς όπου Χριστός Ιησούς, εκεί και η καθολική Εκκλησία» (Προς Σμυρναίους, 8). Ο επίσκοπος που δεν είναι εν κοινωνία με την Ορθόδοξη Εκκλησία δεν είναι επίσκοπος του Χριστού — είναι ψευδεπίσκοπος. Η Ευχαριστία που τελείται υπό τέτοιον επίσκοπο δεν είναι «Θεία Ευχαριστία» — είναι συνάθροιση αιρετικών.

Κριτική: Η αναγνώριση των παπικών «μυστηρίων» ως έγκυρων οδηγεί αναπόφευκτα στην κοινωνία με αιρετικούς — κάτι που καταδικάζεται από τους Αγίους Αποστόλους, τους Οικουμενικούς Συνόδους και την αδιαίρετη παράδοση της Εκκλησίας.

 

Επίλογος

Το έγγραφο του Valamo (1988) δεν είναι ένα αθώο θεολογικό κείμενο — είναι ένα εργαλείο του οικουμενισμού για την υπονόμευση της Ορθόδοξης Εκκλησιολογίας. Με την ισοπέδωση της Ορθοδοξίας με τον παπισμό, με την αναγνώριση παπικών μυστηρίων, με την αποσιώπηση των αιρέσεων και με την παρουσίαση της παπικής πρωτοκαθεδρίας ως «ζητήματος προς συζήτηση», το έγγραφο προετοιμάζει το έδαφος για μια μελλοντική «ένωση» που δεν θα είναι ένωση στην αλήθεια, αλλά συγχώνευση στο ψεύδος.

Οι Ορθόδοξοι πιστοί οφείλουν να απορρίψουν τέτοια κείμενα και να παραμείνουν πιστοί στην αδιαίρετη παράδοση της Εκκλησίας. Η ενότητα της Εκκλησίας δεν επιτυγχάνεται με διαλόγους που αποσιωπούν την αλήθεια, αλλά με την ομολογία της Ορθόδοξης πίστεως «εις τον αιώνα του αιώνος».

Οι συμμετέχοντες.

Η πλήρης λίστα των συμμετεχόντων (και των δύο πλευρών) δημοσιεύεται στην ιταλική έκδοση του εγγράφου του Valamo στον επίσημο ιστότοπο του Pontificio Consiglio per l'Unità dei Cristiani:
1988 Documento di Valamo — Partecipanti

Επιπλέον, το ανακοινωθέν της 5ης συνόδου (αγγλική έκδοση) επιβεβαιώνει ότι παρευρέθησαν 22 ορθόδοξα μέλη από 14 ορθόδοξες Εκκλησίες, υπό τη συμπροεδρία του Αρχιεπισκόπου Στυλιανού και του Καρδιναλίου Johannes Willebrands

Οικουμενικό Πατριαρχείο :
Αρχιεπίσκοπος Αυστραλίας Στυλιανός (συμπρόεδρος της επιτροπής)
Ι. Ζηζιούλας, Μητροπολίτης Περγάμου/

Εκκλησία της Ελλάδος :
Μητροπολίτης Περιστερίου Χρυσόστομος,

Θ. Ζήσης, Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Η ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΒΑΛΑΑΜ

Από τη στιγμή που η Σύνοδος της Κρήτης δεν αποκήρυξε ή δεν ακύρωσε επίσημα τα κείμενα των διμερών θεολογικών διαλόγων, όπως το Νέο Βαλαάμ, αλλά αντίθετα επικύρωσε θεσμικά τη συνέχισή τους, άφησε ανοιχτή την κερκόπορτα της έμμεσης αποδοχής τους. Στη θεολογική και κανονική παράδοση της Εκκλησίας, η απουσία μιας ρητής συνοδικής καταδίκης αποκλινουσών διατυπώσεων, συνδυασμένα με την επιβράβευση του φορέα που τις παρήγαγε, δεν συνιστά απλή παράλειψη, αλλά εγείρει σοβαρά εκκλησιολογικά ζητήματα. Η θεσμική νομιμοποίηση της Μικτής Διεθνούς Επιτροπής Διαλόγου καθιστά αδύνατη την αποσύνδεση του φορέα από τα κείμενά του, ενώ η σιωπή απέναντι σε θεωρίες περί «κοινής ρίζας» και αποστολικής διαδοχής ετεροδόξων υπερβαίνει τα όρια της ποιμαντικής οικονομίας. Έτσι, το κενό της πατερικής ακρίβειας και η έλλειψη σαφών ορίων ερμηνεύονται από τους υποστηρικτές των διαλόγων ως σιωπηρή συγκατάθεση. Κατά συνέπεια, η σιωπή αυτή λειτουργεί ως δίαυλος μέσω του οποίου η θεολογική ασάφεια διεισδύει στο σώμα της Εκκλησίας, μετατρέποντας τη σταδιακή ανοχή σε de facto εκκλησιολογική αναγνώριση και διαβρώνοντας την παραδοσιακή ορθόδοξη αυτοσυνειδησία.

 

Β-ΘΕΟΛΟΓΙΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ ΚΑΙ ΣΥΝΟΔΟΣ ΚΡΗΤΗΣ-ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΜΠΑΡΙ (1987)

visit counter

β) Το Κείμενο του Μπάρι (1987)

Με τίτλο «Πίστις, μυστήρια και ενότης της Εκκλησίας», το κείμενο αυτό λειτούργησε ως άμεσος προπομπός του Μονάχου, ακολουθώντας την κοινή γραμμή της «Εκκλησιολογίας της Κοινωνίας» (Communion Ecclesiology). Ενώ το Μόναχο όριζε ότι η τοπική Εκκλησία φανερώνεται αυθεντικά όταν τελεί τη Θεία Ευχαριστία, το Μπάρι προχώρησε περαιτέρω, συνδέοντας τα μυστήρια με την ομολογία της πίστης. Διευκρίνισε ότι τα μυστήρια δεν είναι απλές τελετές, αλλά έκφραση της κοινής πίστης της Εκκλησίας, και ότι η μυστηριακή ενότητα (intercommunio) είναι αδύνατη αν δεν προηγηθεί πλήρης ταυτότητα στη δογματική πίστη. Παράλληλα, ανέπτυξε το κοινό υπόβαθρο του Μυστηρίου του Βαπτίσματος, υποστηρίζοντας ότι το κοινό βάπτισμα εισάγει τον πιστό στη μία Εκκλησία.

Η περίοδος 1982–1988 χαρακτηρίστηκε ιστορικά ως η περίοδος της «θεολογικής ευφορίας» στον διάλογο.

Οι Συμμετέχοντες

Ο ονομαστικός κατάλογος των εκπροσώπων του Οικουμενικού Πατριαρχείου και της Εκκλησίας της Ελλάδος στη IV Συνέλευση της Ολομέλειας της Διεθνούς Μικτής Επιτροπής στο Μπάρι (9–16 Ιουνίου 1987), όπως αποτυπώνεται στο επίσημο τεύχος Service d'Information (No. 64, 1987/II, σσ. 82-83), έχει ως εξής:

Οικουμενικό Πατριαρχείο

1. Αρχιεπίσκοπος Αυστραλίας Στυλιανός (Χαρκιανάκης)
• Ιδιότητα: Ορθόδοξος Συμπρόεδρος της Διεθνούς Μικτής Επιτροπής Θεολογικού Διαλόγου.
2. Μητροπολίτης Ελβετίας Δαμασκηνός (Παπανδρέου)
• Ιδιότητα: Διευθυντής του Ορθοδόξου Κέντρου του Οικουμενικού Πατριαρχείου στο Σαμπεζύ (Γενεύη).
3. Γεώργιος Δράγας (Πρωτοπρεσβύτερος)
• Ιδιότητα: Καθηγητής Πατε Started/Πατρολογίας (Θεολογική Σχολή Τιμίου Σταυρού Βοστώνης) — Σύμβουλος/Εμπειρογνώμονας.

Εκκλησία της Ελλάδος

1. Μητροπολίτης Περιστερίου Χρυσόστομος (Ζαφείρης)
• Ιδιότητα: Αρχιερατικός Εκπρόσωπος και επικεφαλής της αντιπροσωπείας της Εκκλησίας της Ελλάδος.
2. Βλάσιος Φειδάς
• Ιδιότητα: Καθηγητής Εκκλησιαστικής Ιστορίας της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών — Τακτικό ακαδημαϊκό μέλος.

Σημείωση: Στη συνεδρίαση αυτή η γραμματεία της ορθόδοξης πλευράς καλυπτόταν από τον τότε Πρωτοπρεσβύτερο Εμμανουήλ Αδαμάκη (νυν Μητροπολίτη Γέροντα Χαλκηδόνος) ως Γραμματέα της Ορθόδοξης Αντιπροσωπείας.

 

Οι πρωτογενείς πηγές και η εξειδικευμένη βιβλιογραφία που καταγράφουν ονομαστικά τους συμμετέχοντες στη Συνέλευση του Μπάρι (1987) είναι οι εξής: «Service d'Information» (Vatican): Το επίσημο δελτίο της Γραμματείας για την Προώθηση της Χριστιανικής Ενότητας (Secretariatus ad Christianorum Unitatem Fovendam), Τεύχος No. 64 (1987/II), το οποίο περιέχει τον πλήρη ονομαστικό κατάλογο (List of Participants) όλων των μελών της Μικτής Επιτροπής στο Μπάρι. «Εκκλησία» (Επίσημον Δελτίον της Εκκλησίας της Ελλάδος): Τεύχος 15-16, Οκτώβριος 1987. Περιλαμβάνει την επίσημη απόφαση της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου για τον ορισμό των εκπροσώπων, καθώς και την Έκθεση Πεπραγμένων που υπέβαλε ο Μητροπολίτης Περιστερίου Χρυσόστομος. «Episkepsis» (Επίσκεψις): Δεκαπενθήμερο Ενημερωτικό Δελτίο του Ορθοδόξου Κέντρου του Οικουμενικού Πατριαρχείου (Σαμπεζύ Γενεύης), Τεύχος No. 382 (1987), με αναλυτικά ρεπορτάζ για τη σύνθεση των ορθόδοξων αντιπροσωπειών. Στυλιανός Χαρκιανάκης (Αρχιεπίσκοπος Αυστραλίας): «Ο Θεολογικός Διάλογος Ορθοδόξων και Ρωμαιοκαθολικών: 1980-2000 (Προσωπικές αναμνήσεις και αξιολογήσεις)», Εκδόσεις Δόμος. Ο συμπρόεδρος της Επιτροπής παραθέτει τα μέλη και το παρασκήνιο των συνεδριάσεων του Μπάρι. Βλάσιος Φειδάς: «Ο Θεολογικός Διάλογος Ορθοδόξων και Ρωμαιοκαθολικών (Ιστορική και θεολογική θεώρησις)», Αθήνα. Περιέχει τους καταλόγους των αντιπροσωπειών ανά φάση των διαλόγων.

Προβληματικά άρθρα του κειμένου του Μπάρι

 

Πηγη. https://www.christianunity.va/content/unitacristiani/en/dialoghi/sezione-orientale/chiese-ortodosse-di-tradizione-bizantina/commissione-mista-internazionale-per-il-dialogo-teologico-tra-la/documenti-di-dialogo/testo-in-inglese3.html

 

1.      Η «Διαφορά στις Διατυπώσεις» της Πίστεως (Άρθρα 4-10)Τι αναφέρει το κείμενο: Υποστηρίζει ότι η διαφορά στον τρόπο διατύπωσης της πίστεως δεν διασπά απαραίτητα την εκκλησιαστική κοινωνία, εφόσον αναγνωρίζεται η ίδια αποστολική πίστη πίσω από τις διαφορετικές γλωσσικές ή πολιτισμικές εκφράσεις.

• Η Ένσταση: Θεωρήθηκε ότι αυτό εισάγει μια μορφή δογματικού μινιμαλισμού (μείωση των δογματικών απαιτήσεων). Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι τα δόγματα δεν είναι απλές «διατυπώσεις», αλλά η ακριβής αποτύπωση της αποκαλυφθείσης αλήθειας.

2. Σχετικοποίηση της Πληρότητας της Πίστης και των Μυστηρίων (Άρθρα 26-33)

• Τι αναφέρει το κείμενο: Συνδέει την τέλεση των μυστηρίων με την αποστολική πίστη, αφήνοντας όμως περιθώρια αναγνώρισης «μυστηριακής εγκυρότητας» ή «αποστολικής διαδοχής» και εκτός των ορίων της Ορθόδοξου Εκκλησίας.
• Η Ένσταση: Δημιουργεί την εντύπωση ότι η Χάρις των Μυστηρίων μπορεί να υφίσταται αυτόνομα και εκτός της Μίας, Αγίας, Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας, παραβιάζοντας την ορθόδοξη εκκλησιολογική αρχή.

3. Ευχαριστιακή Εκκλησιολογία και Εκκλησιαστική Ταυτότητα (Άρθρα 19-25)

• Τι αναφέρει το κείμενο: Η τοπική Εκκλησία που τελεί τη Θεία Ευχαριστία αποτελεί φανέρωση της καθολικής Εκκλησίας.
• Η Ένσταση: Η ευχαριστιακή εκκλησιολογία χρησιμοποιήθηκε καταχρηστικά, ώστε να θεωρηθούν οι ετερόδοξες κοινότητες (π.χ. η Ρωμαιοκαθολική) ως «ελλειμματικές» μεν, αλλά πάντως υπαρκτές «Εκκλησίες», λόγω της διατήρησης της Θείας Ευχαριστίας και των Μυστηρίων.

Βασικοί Άξονες του θεολογικού σχολιασμού

1. Η Κατηγορία της «Θεωρίας των Κλάδων» (Branch Theory)

Το κείμενο προωθεί έμμεσα τη θεωρία ότι η μία αληθινή Εκκλησία έχει διασπαστεί σε «κλάδους» (Ορθόδοξους, Ρωμαιοκαθολικούς) και ότι καμία Εκκλησία δεν κατέχει ολόκληρη την αλήθεια, αλλά μόνο τμήματά της.

2. Η  αποδοχή της θέσης ότι οι αιρετικές αποκλίσεις της Ρώμης (όπως το Filioque, το Πρωτείο, το Αλάθητο, η Άσπιλος Σύλληψη) αποτελούν απλώς «διαφορετικές διατυπώσεις» ή «θεολογούμενα» (θεολογικές γνώμες) συνιστά αλλοίωση της Ορθόδοξης Πίστης.

 

Σχέση Συνόδου της Κρήτης με το κείμενο του Μπάρι

Η Σύνοδος της Κρήτης (2016) και το Κείμενο του Μπάρι (1987) συνδέονται άμεσα ως δύο κομβικά στάδια στον Θεολογικό Διάλογο Ορθοδόξων και Ρωμαιοκαθολικών, μοιράζονται την ίδια Ευχαριστιακή Εκκλησιολογία και υπηρετούν τη δέσμευση για την αποκατάσταση της χριστιανικής ενότητας. Το Κείμενο του Μπάρι θεμελίωσε την αρχή ότι η Εκκλησία υφίσταται ως Τοπική Ευχαριστιακή Κοινότητα υπό τον Επίσκοπο, όπου η Ευχαριστία φανερώνει την πληρότητα της Εκκλησίας του Χριστού, ενώ η Σύνοδος της Κρήτης στο κείμενό της «Σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας προς τον λοιπόν Χριστιανικόν Κόσμον» υιοθετεί την ίδια προσέγγιση, ορίζοντας την ενότητα ως μυστηριακή, ευχαριστιακή και τριαδολογική.

Παράλληλα, ενώ το Κείμενο του Μπάρι παρήχθη από τη Διεθνή Μικτή Επιτροπή Θεολογικού Διαλόγου, η Σύνοδος της Κρήτης προσέφερε την απαραίτητη συνοδική έγκριση και νομιμοποίηση (άρθρα 5, 6, 11-13), επιβεβαιώνοντας ότι η συμμετοχή στους διμερείς διαλόγους αποτελεί επίσημη στάση και καθήκον της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Τέλος, στο πεδίο της Συνοδικότητας και του Πρωτείου, το Μπάρι έθεσε τις βάσεις για τη σύνδεση της συνοδικότητας των επισκόπων με την αυθεντία σε τοπικό, περιφερειακό και οικουμενικό επίπεδο, ενώ η Κρήτη πρόβαλε τη Συνοδικότητα ως το κατεξοχήν ορθόδοξο κριτήριο και μοντέλο για την αποκατάσταση της χριστιανικής ενότητας.

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ.

Α- Οι Θεολογικοί Διάλογοι ως Προϋπόθεση και Πλαίσιο της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Κρήτης (2016)

visit counter

Έρευνα: πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου

ΜΕΡΟΣ -Α

Συνεχίζουμε  να δημοσιεύουμε το δεύτερο μέρος της εργασίας μας  με τους βασικούς σταθμούς των θεολογικών διαλόγων και πως αυτοί επηρέασαν την Σύνοδο της Κρήτης.

Οι σημαντικότεροι από αυτούς τους διαλόγους ήταν τρεις διμερείς και ένας πολυμερής: ο διάλογος με τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, με τις Αρχαίες Ανατολικές Εκκλησίες (Προχαλκηδόνιους), με την Αγγλικανική Κοινωνία και η συμμετοχή στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών (ΠΣΕ). Ο τρόπος με τον οποίο οι διάλογοι αυτοί επέδρασαν καθόρισε, σε απόλυτο βαθμό, τη σύνταξη του πλέον πολυσυζητημένου συνοδικού κειμένου: «Σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας προς τον λοιπόν Χριστιανικόν κόσμον».

Ιδιαίτερη αναφορά θα γίνεται στα άρθρα στα κείμενα-σταθμούς  μέσω της Διεθνούς Μικτής Επιτροπής από το 1980  Μόναχο 1982, Μπάρι 1987, Μπαλαμάντ 1993, Ραβέννα 2007), καθώς και από τη σφοδρή αντι-οικουμενιστική κριτική που αυτά προκάλεσαν.

2. Ο Διάλογος με τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία

Ο επίσημος θεολογικός διάλογος μεταξύ της Ορθόδοξης και της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας ξεκίνησε το 1980 και αποτελεί τον πλέον πολυσυζητημένο, αλλά και τον πλέον αμφιλεγόμενο διάλογο στην ιστορία της σύγχρονης Οικουμενικής Κίνησης.

2.1. Α' Φάση (1980–1990): Μυστηριολογική και Εκκλησιολογική Σύγκλιση

Στην πρώτη φάση, η Διεθνής Μικτή Επιτροπή επέλεξε να ξεκινήσει από τα θέματα που ενώνουν τις δύο Εκκλησίες και όχι από εκείνα που τις χωρίζουν. Παρήχθησαν τρία κείμενα ιδιαίτερης σημασίας:

α) Το Κείμενο του Μονάχου (1982)
Με τίτλο «Το μυστήριο της Εκκλησίας και της Ευχαριστίας υπό το φως του μυστηρίου της Αγίας Τριάδος», το κείμενο αυτό αποτέλεσε το πρώτο κοινό κείμενο του επίσημου θεολογικού διαλόγου. Η στρατηγική επιλογή ήταν να ξεκινήσει ο διάλογος από τη Μυστηριολογία και την Τριαδολογία, αφήνοντας για αργότερα τα «διαιρούντα» ζητήματα (Πρωτείο, Filioque). Το κείμενο διαρθρώνεται σε τρία βασικά κεφάλαια:

• Κεφάλαιο Ι: Η Τοπική Εκκλησία και η Θεία Ευχαριστία. Αναλύεται ότι η Εκκλησία δεν είναι ένας αφηρημένος οργανισμός, αλλά υφίσταται ιστορικά ως τοπική Εκκλησία. Κάθε τοπική Εκκλησία που τελεί τη Θεία Ευχαριστία υπό τον επίσκοπο φανερώνει ολόκληρο το Μυστήριο της Εκκλησίας του Χριστού.
• Κεφάλαιο ΙΙ: Η Ευχαριστιακή Κοινωνία και η Αγία Τριάδα. Η κοινωνία των πιστών μέσω του Σώματος και του Αίματος του Χριστού καθρεφτίζει την κοινωνία των προσώπων της Αγίας Τριάδος. Η Εκκλησία ορίζεται ως εικόνα της Τριαδικής Θεότητας.
• Κεφάλαιο ΙΙΙ: Η Επίκληση και η Μεταβολή. Εξετάζεται ο ρόλος του Αγίου Πνεύματος (Επίκληση) στη μεταβολή των Τιμίων Δώρων, επισημαίνοντας ότι ολόκληρη η ζωή της Εκκλησίας βρίσκεται σε κατάσταση διαρκούς επίκλησης.

Ηγετική μορφή στην εκπόνηση του κειμένου υπήρξε ο Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης (Ζηζιούλας), ο κορυφαίος Ορθόδοξος θεολόγος του 20ού αιώνα, του οποίου η «Ευχαριστιακή Εκκλησιολογία» σφράγισε το κείμενο. Ορθόδοξος Συμπρόεδρος της Επιτροπής ήταν ο Αρχιεπίσκοπος Αυστραλίας Στυλιανός (Χαρκιανάκης), ενώ από τη ρωμαιοκαθολική πλευρά ο Καρδινάλιος Johannes Willebrands. Συμμετείχαν, επίσης, εκπρόσωποι από όλα τα πρεσβυγενή και νεότερα Πατριαρχεία, καθώς και από τις Αυτοκέφαλες Εκκλησίες.

Την Εκκλησία της Ελλάδος εκπροσώπησαν και υπέγραψαν οι:

• Ο Μητροπολίτης Περιστερίου κ. Χρυσόστομος (Ζαφείρης): Επίσημος εκπρόσωπος και επικεφαλής της αντιπροσωπείας της Εκκλησίας της Ελλάδος στον διάλογο με τους Ρωμαιοκαθολικούς.
• Ο Καθηγητής Μέγας Φαράντος: Καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, θεολογικός σύμβουλος και εκπρόσωπος της Εκκλησίας της Ελλάδος.
• (πηγη: Η ΠΟΡΕΙΑ ΤΩΝ ΘΕΟΛΟΓΙΚΩΝ ΔΙΑΛΟΓΩΝ ΣΗΜΕΡΑ του Σεβ. Μητροπολίτου Αττικής κ. Παντελεήμονος)

Παρά τις μετέχουσες αντιρρήσεις μεμονωμένων θεολόγων και μοναστικών κύκλων, η Διαρκής Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος αποδέχθηκε τη συμμετοχή της αντιπροσωπείας της και το κείμενο εντάχθηκε στη θεολογική βάση των επόμενων φάσεων του διαλόγου.

Σε  δημοσίευση του καθηγητή Ν.Ματσούκα με τίτλο «Η ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΣΤΟ ΘΕΟΛΟΓΙΚΟ ΔΙΑΛΟΓΟ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΜΕ ΤΗ ΡΩΜΑΙΟΚΑΘΟΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ» γράφονται για το κείμενο του Μονάχου  τα παρακάτω:

«Το πρώτο θεολογικό κείμενο του Διαλόγου υπήρξε καρπός της Β΄ Γενικής Συνέλευσης της Μικτής Θεολογικής Επιτροπής που συνήλθε στο Μόναχο από 30 Ιουνίου έως 6 Ιουλίου 1982 και είχε ως θέμα «Το μυστήριο της Εκκλησίας και της Ευχαριστίας υπό το φώς του μυστηρίου της Αγίας Τριάδος»3 . Το κείμενο αυτό προβάλλοντας την ενότητα μεταξύ τοπικής και καθολικής Εκκλησίας με βάση την ευχαριστιακή Εκκλησιολογία της αρχαίας και αδιαίρετης Εκκλησίας που άρχισε, ως γνωστόν, να βρίσκει πρόσφορο έδαφος και στη ρωμαιοκαθολική θεολογία ιδιαίτερα μετά τη Β΄ Σύνοδο του Βατικανού4 , αναφέρεται μεταξύ των άλλων και στην αποστολικότητα της Εκκλησίας που αποτελεί ουσιώδες συστατικό γνώρισμα της φύσεώς της.

Η Εκκλησία, όπως τονίζεται, είναι αποστολική, γιατί το μυστήριο της σωτηρίας, που αποκαλύφθηκε εν Ιησού Χριστώ και διενεργείται αδιάκοπα, παραδόθηκε σ’ αυτήν εν αγ. Πνεύματι από τους αποστόλους που αποτελούν τους αδιάψευστους μάρτυρες αυτού του μυστηρίου. Γι’ αυτό άλλωστε και τα μέλη της θα κριθούν κατά την έσχατη ημέρα από το Χριστό και τους αποστόλους . Επειδή δε βασικό στοιχείο της αποστολικής παραδόσεως, με το οποίο διενεργείται μέσα στην Εκκλησία το μυστήριο της σωτηρίας, αποτελεί η τέλεση της θείας Ευχαριστίας, η αποστολικότητα της Εκκλησίας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη θεία Ευχαριστία. Όπως οι απόστολοι ήταν συνηγμένοι περί τον Χριστό και συνιστούσαν την Εκκλησία, έτσι και κάθε ευχαριστιακή σύναξη περί τον επίσκοπο συνιστά πραγματικά την Εκκλησία του Θεού, το Σώμα του Χριστού, που βρίσκεται σε κοινωνία με την πρώτη κοινότητα των μαθητών, καθώς και με όλες τις κοινότητες που τελούν ή έχουν τελέσει το μυστήριο της θείας Ευχαριστίας6 . Έτσι η κοινωνία που υπάρχει μεταξύ του επισκόπου και της τοπικής εκκλησιαστικής κοινότητος έχει τη θέση της μέσα στην κοινωνία που υπήρχε στην αποστολική κοινότητα7 . Γι’ αυτό ακριβώς στην αρχαία εκκλησιαστική παράδοση, που μαρτυρείται ήδη στην «Αποστολική παράδοση» του Ιππολύτου, ο λαός που εκλέγει τον επίσκοπο μιας τοπικής Εκκλησίας είναι ο εγγυητής της αποστολικής πίστεως του επισκόπου του, όπως αυτή αποτυπώνεται στην ομολογία της τοπικής Εκκλησίας. ταυτόχρονα όμως και ο επίσκοπος δια της χειροτονίας του γίνεται εγγυητής και μάρτυρας της αποστολικότητας της τοπικής Εκκλησίας του8 και ως εκ τούτου είναι υπεύθυνος για τη διατήρηση της πιστότητας της Εκκλησίας του στην αποστολική παράδοση Μέσα στα πλαίσια αυτά κατανοείται και η σημασία της αποστολικής διαδοχής που η σπουδαιότητα και οι εκκλησιολογικές συνέπειές της εξαίρονται ιδιαζόντως στο κείμενο του Μονάχου. Η έννοια της αποστολικής διαδοχής συνίσταται σύμφωνα με το κείμενο στο γεγονός ότι ο επίσκοπος λαμβάνει τη δωρεά της επισκοπικής χάριτος κατά το μυστήριο της χειροτονίας του που τελείται από επισκόπους που έλαβαν και οι ίδιοι τη δωρεά αυτή, χάρις στην ύπαρξη μιας αδιάκοπης διαδοχής των επισκοπικών χειροτονιών, αρχής γενομένης από τους αποστόλους. Με το μυστήριο της χειροτονίας το Άγ. Πνεύμα παρέχει στον επίσκοπο όχι νομικά, σαν να πρόκειται για απλή μεταβίβαση εξουσίας, αλλά μυστηριακά, την εξουσία του λειτουργού που ο ίδιος ο Υιός έλαβε εκ του Πατρός και την οποία δέχθηκε ως άνθρωπος . Με άλλα λόγια το λειτούργημα του επισκόπου ως χάρισμα απορρέει αμέσως εκ του Αγ. Πνεύματος και παρέχεται στον εκλεγέντα δια της επιθέσεως των χειρών των ομόρων επισκόπων επί τη βάσει της αποστολικότητας της Εκκλησίας του, καθώς και της αποστολικότητας των άλλων τοπικών Εκκλησιών δια μέσου των επισκόπων τους, που είναι κι’ αυτοί μάρτυρες της αποστολικής πίστης της Εκκλησίας τους . Με την έννοια αυτή η αποστολική διαδοχή είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια απλή μεταβίβαση εξουσιών. Αποτελεί διαδοχή μάρτυρος της αποστολικής πίστεως εντός του πλαισίου της τοπικής Εκκλησίας που βρίσκεται σε κοινωνία με τις άλλες Εκκλησίες που μαρτυρούν κι’ αυτές την ίδια αποστολική πίστη. Για το λόγο αυτό, όπως τονίζεται στο κείμενο, η επισκοπική «καθέδρα» έχει κεφαλαιώδη σημασία για την εισδοχή του επισκόπου στο κέντρο της αποστολικής κοινωνίας . Αυτή δε η αναγωγή του κάθε επισκόπου στην αποστολική κοινωνία συνδέει το σύνολο των επισκόπων που διακονούν τις τοπικές Εκκλησίες με το σύνολο των αποστόλων. Όπως οι απόστολοι, έτσι και οι επίσκοποι συγκροτούν σύλλογο που έχει τις ρίζες του δια του Αγ. Πνεύματος στο «εφάπαξ» της αποστολικής ομάδος που αποτελεί το μοναδικό μάρτυρα της πίστεως. Αυτό σημαίνει ότι, όπως οι απόστολοι, έτσι και οι επίσκοποι οφείλουν να είναι ενωμένοι μεταξύ τους δια της πίστεως, της αγάπης, της αποστολής, της καταλλαγής και να συμμετέχουν στην αυτή ευθύνη και την αυτή διακονία της Εκκλησίας. Οι βασικές αρχές και προϋποθέσεις της αποστολικότητας της Εκκλησίας, όπως διατυπώνονται ήδη στο κείμενο του Μονάχου, αποτελούν τη βάση για την περαιτέρω ανάπτυξη και επεξεργασία τους στα επόμενα κείμενα του Θεολογικού Διαλόγου.

Θεολογικός σχολιασμός

1. Αποσύνδεση Αποστολικής Διαδοχής από την Ορθότητα της Πίστεως (Δόγμα)

Το κείμενο  παρουσιάζει την Αποστολική Διαδοχή ως μια μυστηριακή/λειτουργική συνέχεια («αδιάκοπη διαδοχή των επισκοπικών χειροτονιών») και μια αόριστη «μαρτυρία πίστεως». Για την Πατερική Ορθοδοξία, η Αποστολική Διαδοχή δεν είναι μηχανική ή τελετουργική, αλλά υπαρκτική και δογματική. Όταν ένας επίσκοπος ή μια τοπική κοινότητα εκπέσει στην αίρεση (π.χ. Filioque, παπικό πρωτείο/αλάθητο, κτιστή Χάρη), χάνει αυτόματα την Αποστολική Διαδοχή, διότι η διαδοχή είναι πρώτιστα «διαδοχή διδασκαλίας και φρονήματος» (Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος).

Το κείμενο ότι αναγνωρίζει «αποστολικότητα» και «χάρη» σε επισκόπους που δεν ομολογούν την Αποστολική Πίστη στην πληρότητά της.

2.  Στο κείμενο γράφονται: «Όπως οι απόστολοι... έτσι και κάθε ευχαριστιακή σύναξη περί τον επίσκοπο συνιστά πραγματικά την Εκκλησία του Θεού». Εδώ επιχειρείται η λεγόμενη «Θεωρία των Ατελών Εκκλησιών» ή «Βαπτισματική/Ευχαριστιακή Θεολογία».

Δεν υπάρχει έγκυρη Ευχαριστία εκτός της Μίας, Αγίας, Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας. Η τέλεση ενός μυστηρίου από αιρετικούς ή σχισματικούς δεν συνιστά «Εκκλησία του Θεού». Το κείμενο τεχνηέντως απομονώνει το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας από το συνολικό Πατερικό Ήθος και τη Δογματική Ακρίβεια. Το να αποδέχεσαι ότι η ευχαριστιακή σύναξη των Λατίνων συνιστά «πραγματικά το Σώμα του Χριστού» σημαίνει ότι αποδέχεσαι εκ των προτέρων τη μυστηριακή τους εγκυρότητα, καταργώντας την ανάγκη επιστροφής τους στην Ορθοδοξία.

3.  Αναφέρει ότι οι επίσκοποι συγκροτούν «σύλλογο» συνδεδεμένο με το «εφάπαξ» των Αποστόλων και ότι βρίσκονται σε κοινωνία με άλλες τοπικές Εκκλησίες. Όμως  ο «Σύλλογος των Επισκόπων» της Ρωμαϊκής Εκκλησίας δεν συμμετέχει στην ίδια αποστολική διακονία, διότι υποτάσσεται στο Παπικό Πρωτείο δικαιοδοσίας (το οποίο το κείμενο του Μονάχου προσπερνά τεχνηέντως για να το διαπραγματευτεί αργότερα).

 Ο διάλογος ξεκινά από τα «κοινά» σημεία (Ευχαριστία, Επίσκοπος) για να επιβληθεί η ιδέα ότι είμαστε ήδη «αδελφές Εκκλησίες» με ελλείψεις, παρά το ότι υπάρχει αγέφυρο δογματικό χάσμα.

4.         Σύμφωνα με το κείμενο ο λαός «εκλέγει τον επίσκοπο» και είναι «εγγυητής της αποστολικής πίστεως του επισκόπου του». Στη δυτική/ρωμαιοκαθολική πρακτική, ο λαός ουδέποτε εκλέγει τον επίσκοπο (διορίζεται απευθείας από το Βατικανό/Πάπα). Η αναφορά αυτή είναι θεωρητικό πυροτέχνημα για να φανεί ορθοδόξως αρεστό το κείμενο. Στην Ορθοδοξία (Εγκύκλιος Πατριαρχών Ανατολής 1848), ο λαός είναι πράγματι ο φύλακας της Πίστεως. Όμως, αν ένας επίσκοπος συμπράττει ή κοινωνεί με αιρετικούς επισκόπους (μέσω της αποδοχής του κειμένου του Μονάχου), ο λαός οφείλει να διακόψει την κοινωνία μαζί του (Αποτειχισμός / Κανόνας 15ης Πρωτοδευτέρας Συνόδου) και όχι να «εγγυάται» τυφλά μια νόθα αποστολικότητα.

 

Το κείμενο του Μονάχου και η Σύνοδος της Κρήτης.

Το Κείμενο του Μονάχου (1982) επηρέασε καταλυτικά, δομικά και ιδεολογικά την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο της Ορθοδόξου Εκκλησίας στην Κρήτη (Κολυμπάρι, 2016). Αποτέλεσε το «θεολογικό υπόβαθρο» πάνω στο οποίο στηρίχθηκε η διαμόρφωση των συνοδικών αποφάσεων για τις σχέσεις της Ορθοδοξίας με τον υπόλοιπο χριστιανικό κόσμο.

Το Κείμενο του Μονάχου (1982) λειτούργησε ως το εργαστήριο όπου δοκιμάστηκε η νέα ορθόδοξη-οικουμενική γλώσσα. Η Σύνοδος της Κρήτης (2016) ήταν το τελικό βήμα, όπου αυτή η γλώσσα επιχειρήθηκε να περάσει από το επίπεδο των «θεολογικών επιτροπών» στο επίπεδο της συνοδικής αυθεντίας της Εκκλησίας, προκαλώντας τη μεγαλύτερη εκκλησιολογική κρίση στον Ορθόδοξο κόσμο τα τελευταία χρόνια.

Η επίδραση αυτή διακρίνεται σε δύο επίπεδα: στο περιεχόμενο των αποφάσεων της Συνόδου και στις αντιδράσεις/σχίσματα που προκλήθηκαν εξαιτίας του.

1. Το κείμενο του Μονάχου εισήγαγε στον διορθόδοξο θεολογικό διάλογο την έννοια της «Ευχαριστιακής/Βαπτισματικής Εκκλησιολογίας».

Στην Κρήτη, το προσυνοδικό κείμενο που ψηφίστηκε με τίτλο «Σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας προς τον λοιπόν χριστιανικόν κόσμον» υιοθέτησε αυτή ακριβώς τη γραμμή:

Αναγνώριση της ιστορικής ονομασίας «Εκκλησία» στους Ετεροδόξους: Στην παράγραφο 6 του κειμένου της Κρήτης αναφέρεται ότι «η Ορθόδοξος Εκκλησία αποδέχεται την ιστορικήν ονομασίαν των μη ευρισκομένων εν κοινωνία μετ' αυτής άλλων ετεροδόξων χριστιανικών Εκκλησιών και Ομολογιών». Η θεμελίωση αυτής της παραδοχής στηρίχθηκε απευθείας στη λογική του Μονάχου (1982), ότι δηλαδή όπου υπάρχει Βάπτισμα ή Ευχαριστιακή κατασκευή, υφίσταται κάποιου βαθμού «εκκλησιαστικότητα».

Νομιμοποίηση των Θεολογικών Διαλόγων: Η Σύνοδος της Κρήτης επικύρωσε και σφράγισε θεσμικά όλους τους Θεολογικούς Διαλόγους των τελευταίων δεκαετιών (παράγραφος 11), θέτοντας το Κείμενο του Μονάχου (καθώς και τα μεταγενέστερα του Μπάρι, του Μπαλαμάντ και της Ραβέννας) ως επίσημη παρακαταθήκη και βάση της Ορθόδοξης Εκκλησιολογίας έναντι των Ρωμαιοκαθολικών.

2. Οι Θεολογικές Συνέπειες στην Κρήτη

Για την παραδοσιακή/αυστηρή ορθόδοξη θεολογία, η επίδραση του Μονάχου στην Κρήτη ήταν μια «δογματική διολίσθηση». Η Πατερική θεώρηση ορίζει ότι η Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία ταυτίζεται απόλυτα και αποκλειστικά μόνο με την Ορθόδοξη Εκκλησία. Η επιρροή του Μονάχου επέτρεψε στη Σύνοδο της Κρήτης να χρησιμοποιήσει μια αμφίσημη γλωσσική διατύπωση, αφήνοντας περιθώρια να θεωρηθεί ότι εκτός της Ορθοδοξίας υπάρχουν «άλλες Εκκλησίες» με έγκυρα μυστήρια.

 Το Μόναχο είχε θέσει τις βάσεις ότι το Βάπτισμα δημιουργεί μια αόρατη ενότητα μεταξύ των χριστιανών. Η Σύνοδος της Κρήτης, επικυρώνοντας τις αποφάσεις των Διαλόγων, αποδέχθηκε έμμεσα ότι το κοινό Βάπτισμα αποτελεί τη βάση για την αναζήτηση της ενότητας, παρακάμπτοντας την ανάγκη πλήρους δογματικής ταύτισης (Filioque, Πρωτείο κ.λπ.) πριν την εκκλησιολογική αναγνώριση.

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ….