Η πνευματική προσωπογραφία του Οσίου Μάρκου του Ευγενικού στην ακολουθία Καλλίστου Ζωγραφίτη (Α)

visit counter

ΜΕΡΟΣ -Α –

Η πνευματική προσωπογραφία του Οσίου Μάρκου του Ευγενικού στον Μικρό Εσπερινό της εορτής του (19 Ιανουαρίου) .

Στιχηρά προσόμοια

Κείμενο)	Μετάφραση (Νεοελληνικά)

 

Ὅτε, πρὸς ἀγῶνας ἀνδρικῶς, τοὺς ἀσκητικοὺς μάκαρ χαίρων ἐχώρησας, καὶ σαρκὸς καὶ αἵματος ὤφθης ἀνώτερος, καὶ Θεῷ μόνῳ ἥνωσας, σαὐτὸν θεῖε Πάτερ, διὰ καθαρότητος, καὶ ἐκτενοῦς προσευχῆς· τότε, θεοφόρος ἐγένου, καὶ προεχαλκεύθης ὡς ξίφος, ἵνα δυτικῶν συγκόψῃς φάλαγγας.

Όταν, με ανδρεία, προχώρησες στους ασκητικούς αγώνες με χαρά, και φάνηκες ανώτερος από σάρκα και αίμα, και ενώθηκες μόνο με τον Θεό, εσύ, θεϊκέ Πατέρα, μέσω καθαρότητας και έντονης προσευχής· τότε, έγινε θεοφόρος, και εξαγνίστηκες όπως το σπαθί, για να διασπάσεις τις φάλαγγες των Δυτικών.

 

Ὅτε, ἐπινεύσει θεϊκῇ, εἰς τὸν τῆς Ἐφέσου προέβης θρόνον ᾀοίδιμε, καὶ Δύσιν κατέλαβες ὑπὲρ ἑνώσεως, καὶ προσθήκην διήλεγχες, τὴν ἐν τῷ Συμβόλῳ· τότε, οἱ ἀκούοντες σοφίαν λόγων σου, ταῦτα πρὸς ἀλλήλους ἐβόων ὄντως, διὰ στόματος τούτου, φθέγγεται τὸ Πνεῦμα τὸ πανάγιον.

Όταν, με θεϊκό νεύμα, προχώρησες στον θρόνο της Εφέσου, και κυριάρχησες στους Δυτικούς για χάρη της ένωσης, και έλεγες την προσθήκη που υπήρχε στο Σύμβολο· τότε, όσοι άκουγαν τη σοφία των λόγων σου, πραγματικά φώναζαν ο ένας στον άλλον αυτά, δι’ αυτού του στόματος, εκφράζεται το πανάγιο Πνεύμα.

 

Ὅτε, ἐπειθάρχησαν κακῶς, καὶ ψευδοῦς ἑνώσεως ὅρον πάντες ὑπέγραψαν, σὺ δὲ οὐκ ἐνέδωκας, Μάρκε θεόσοφε, ἀλλ’ ἀντέσχες στεῤῥότατα, ὁ μόνος πρὸς πάντας· τότε ὁ μεγάλαυχος Πάπας Εὐγένιος, λύπῃ, ἐν μεγίστῃ καὶ στένων, καὶ ἐν ἀπογνώσει τελείᾳ, οὐδὲν ἐποιήσαμεν ἐβόησεν.

Όταν, υπάκουσαν κακώς, και όλοι υπέγραψαν τον ψευδή όρο της ένωσης, εσύ όμως δεν υπέκυψες, σοφέ Μάρκε, αλλά αντιστάθηκες με σταθερότητα, ο μόνος απέναντι σε όλους· τότε, ο μεγάλος Πάπας Ευγένιος, γεμάτος λύπη, σε μέγιστο βαθμό στενάζοντας και σε πλήρη απελπισία, φώναξε: «Δεν κάναμε τίποτα».

 

Σχόλια.

Ο Άγιος Μάρκος εμφανίζεται ως αληθινός Θεοφόρος και ασκητής, ο οποίος, καθοδηγούμενος από το Άγιο Πνεύμα, υπερβαίνει τη σαρκική φύση και ζει ως ζωντανό όργανο της θείας σοφίας. Η ζωή και οι πράξεις του αναδεικνύουν την πνευματική υπερβατικότητα του ανθρώπου που ενώνεται με τον Θεό, παραμένοντας ακλόνητος στην αλήθεια και στην ορθόδοξη πίστη, παρά τις ψευδείς ενώσεις και τις εξωτερικές πιέσεις. Με σπαθί πνευματικό και δύναμη θεία, αντιμετωπίζει τις φάλαγγες των Δυτικών, δηλαδή τις αιρέσεις και την κακοδοξία, ως πνευματικό αγώνα υπέρ της Εκκλησίας. Οι λόγοι του είναι φωτισμένοι, κατανοητοί και καρποφόροι, οδηγώντας στην πνευματική ωρίμανση, στην ενότητα της Εκκλησίας και στην υπεράσπιση της αληθινής πίστης. Μέσα από τη ζωή και τον αγώνα του, ο Άγιος Μάρκος αναδεικνύεται ως ζωντανό παράδειγμα της χάρης του Θεού, αθάνατος φρουρός της Ορθοδοξίας και μοναδικός υπερασπιστής της αλήθειας απέναντι στις δυνάμεις του σκότους.

Δοξαστικό

Κειμενο	Μετάφραση (Νέα Ελληνικά)
Δόξα. Ἦχος α΄.	Δόξα. Ήχος α΄.
Χρεωστικῶς ἐκτελοῦμεν τὴν μνήμην σου, Μάρκε παναοίδιμε,	Οφείλουμε να τελέσουμε με ευλάβεια τη μνήμη σου, Μάρκε, υπερλαμπρέ.
τῆς ἀκραιφνοῦς τῶν πατέρων δόξης ὑπέρμαχε ἀπροσμάχητε,	Ασύγκριτε υπερασπιστή της αμόλυντης δόξας των Πατέρων.
καὶ πάντων Ὀρθοδόξων τερπνὸν ἀγαλλίαμα·	Και αγαλλίαση και χαρά όλων των Ορθοδόξων.
τῆς γὰρ θείας πίστεως, τοῖς παραχαράκταις Λατίνοις λυμαινομένης,	Διότι η θεία πίστη λεηλατείται από τους Λατίνους παραχαράκτες,
τῇ κιβδηλεύσει τοῦ θειοτάτου Συμβόλου καὶ πάντων ἁπλῶς τῶν ἡμετέρων,	με την πλαστογράφηση του ιερότατου Συμβόλου και όλων γενικά των δικών μας (πιστών),
τὴν κακοδοξίαν τῆς Δύσεως παραδεξαμένων,	και αποδεχόμενων την πλάνη της Δύσης,
σὺ μόνος ὤφθης ἀνένδοτος, ὦ πρᾶγμα ξενήκουστον, ταῖς παρὰ τῶν ἐναντίων ἐπιφοραῖς·	μόνος εσύ εμφανίστηκες αλύγιστος, ω ασυνήθιστο φαινόμενο, στις επιθέσεις των αντιπάλων.
καὶ μόνος τὴν Παπικὴν τιάραν κατεπάτησας·	Και μόνος πάτησες την Παπική τιάρα.
διὸ σὲ προστάτην ἄμαχον τῆς Ὀρθοδοξίας μονώτατον γινώσκοντες,	Γι’ αυτό σε αναγνωρίζουμε ως τον μοναδικό αήττητο προστάτη της Ορθοδοξίας,
εὐεργέτην ἐπιγραφόμενοι, εἰς τοὺς αἰῶνας μελῳδικῶς σε γεραίρομεν.	και σε τιμούμε με ευλάβεια και υμνούμε με μελωδία στους αιώνες ως ευεργέτη.

 

Σχόλια

Ο ύμνος προς τον Άγιο Μάρκο τον παρουσιάζει ως υπέρμαχο της Ορθοδοξίας, θεοφόρο ασκητή και πνευματικό ήρωα. Από την πρώτη φράση αναδεικνύεται η σημασία της μνήμης του για την Εκκλησία, η οποία τελείται «χρεωστικῶς», δηλαδή ως χρέος και υποχρέωση προς τον άγιο και το έργο του. Ο Μάρκος χαρακτηρίζεται «παναοίδιμος» και «ἀπροσμάχητος», υπογραμμίζοντας την υπεροχή του όχι μόνο ως ανθρώπου, αλλά ως αγίου φωτιζόμενου από το Άγιο Πνεύμα.

Η αναφορά στην «ἀκραιφνοῦ δόξα των Πατέρων» και στη «τερπνὴ ἀγαλλίαση των Ορθοδόξων» τονίζει ότι ο Άγιος είναι συνέχεια της Πατερικής παράδοσης και φως για την Εκκλησία. Ο ύμνος δεν περιορίζεται στο προσωπικό του μεγαλείο· αναδεικνύει και το ιστορικό πλαίσιο, καθώς η θεία πίστη λεηλατείται από τους Λατίνους που παραχαράσσουν το Σύμβολο της Πίστεως και προβάλλουν την κακοδοξία της Δύσης. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Άγιος εμφανίζεται μοναδικός στην αντίσταση, «ἀνένδοτος» απέναντι στις επιθέσεις των εχθρών, και μόνος «κατεπάτησε την Παπική τιάρα», δηλαδή υπερνίκησε συμβολικά και πνευματικά την παπική αυθεντία.

Η θεολογική διάσταση είναι προφανής: η αντίσταση του Μάρκου δεν είναι απλά ανθρώπινη πράξη θάρρους αλλά εμπνεόμενη από το Άγιο Πνεύμα. Ο ύμνος τονίζει ότι οι λόγοι και οι πράξεις του αναδεικνύουν τη θεία σοφία και την καθοδήγηση της χάρης του Θεού. Η Εκκλησία τον αναγνωρίζει ως «μοναδικό προστάτη της Ορθοδοξίας», «ευεργέτη» και αγωνιστή που υμνείται αιώνια, «μελωδικά», δηλαδή όχι μόνο δια της μνήμης αλλά και μέσω της λατρευτικής παράδοσης.

Συμβολικά, ο ύμνος χρησιμοποιεί εικόνες με πολλαπλό νόημα: η «Παπική τιάρα» αντιπροσωπεύει την παπική εξουσία και τις αιρέσεις, ενώ η ανυποχώρητη στάση του Μάρκου υποδηλώνει την πνευματική δύναμη και την υπεράσπιση της αλήθειας, αντίστοιχη με πνευματικό «σπαθί». Ολόκληρος ο ύμνος συνδέει τη ζωή του Μάρκου με τον αγώνα της Εκκλησίας για την καθαρότητα της πίστης, καθιστώντας τον πρότυπο πίστης, θάρρους και υπερβατικότητας.

Συμπερασματικά, το κείμενο τονίζει ότι η αγιότητα δεν περιορίζεται στην ατομική αρετή, αλλά εκδηλώνεται στον αγώνα για τη διαφύλαξη της πίστης και στην αντοχή στις πνευματικές και ιστορικές προκλήσεις. Ο Άγιος Μάρκος εμφανίζεται ως μοναδικός φρουρός της Ορθοδοξίας, του οποίου οι πράξεις και η μνήμη γίνονται «αἰώνιο μελωδικό μνημόσυνο», παράδειγμα προς μίμηση και πηγή έμπνευσης για τους πιστούς.

 

 

Στιχηρά

Κειμενο	Μετάφραση (Νέα Ελληνικά)
Ἅρμα τῆς παντουργοῦ, χάριτος ἀνεδείχθης,	Αναδείχθηκες άρμα της παντοδύναμης χάρης,
καὶ οἶκος τῆς Τριάδος, τερπνός τε καὶ ὡραῖος, Πατρὸς Υἱοῦ καὶ Πνεύματος.	και οίκος της Αγίας Τριάδας, ευχάριστος και ωραίος, Πατρός, Υιού και Αγίου Πνεύματος.
Στ.: Τὸ στόμα μου λαλήσει σοφίαν, καὶ ἡ μελέτη τῆς καρδίας μου σύνεσιν.	Στίχος: Το στόμα μου θα μιλήσει σοφία, και η στοχαστική μελέτη της καρδιάς μου θα φανερώσει σύνεση.
Χάριτας προσφωνεῖ σοι, Μάρκε Ὀρθοδόξων, ἅπασα Ἐκκλησία,	Όλη η Εκκλησία των Ορθοδόξων σε υμνεί, Μάρκε, για τη χάρη σου,
ὀρθοδοξεῖν πεισθεῖσα, ἐκ σοῦ ὀρθοδοξότατε.	πεισμένη να ζει ορθόδοξα χάρη σε σένα, ο πλέον ορθόδοξος.
Στ.: Στόμα δικαίου μελετήσει σοφίαν...	Στίχος: Το στόμα του δίκαιου θα εκφράσει σοφία…
Μάχαιρα τμητική, καὶ πέλεκυς ἀμφήκης, ἐγένου θεῖε Μάρκε,	Γίνε, θεϊέ Μάρκε, σπαθί που τεμαχίζει και διπλό τσεκούρι,
φυτὰ Λατίνων πλάνης, ἐκτέμνων θείᾳ χάριτι.	για να τεμαχίζεις, με θεία χάρη, τα δέντρα της πλάνης των Λατίνων.

 

Σχόλια

Ο ύμνος προς τον Άγιο Μάρκο τον παρουσιάζει ως ζωντανό φορέα της θείας χάρης και ως πνευματικό άρμα που μεταφέρει την δύναμη του Θεού στον κόσμο. Η έκφραση «Ἅρμα τῆς παντουργοῦ χάριτος» τονίζει ότι η δύναμή του δεν είναι ανθρώπινη αλλά θεία, ενώ η αναφορά στον «οἶκο τῆς Τριάδος» τον συνδέει άμεσα με την Πατρική, Υιική και Πνευματική παρουσία, καθιστώντας τον ζωντανό χώρο της θείας παρουσίας στη γη. Η θεϊκή καθοδήγηση φαίνεται και στην προσωπική σοφία του, αφού οι στίχοι επισημαίνουν ότι το στόμα του εκφέρει σοφία και η καρδιά του μελετά με σύνεση, δηλώνοντας ότι ο λόγος του πηγάζει από εσωτερική πνευματική κατανόηση και θεία φώτιση.

Ο Άγιος Μάρκος θεωρείται πρότυπο Ορθοδοξίας, καθώς όλη η Εκκλησία των Ορθοδόξων τον υμνεί ως πηγή ορθόδοξης πίστης, που πείθει και οδηγεί τους πιστούς στη σωστή πίστη. Η εικόνα της μάχαιρας και του διπλού πέλεκυ συνδέεται με τον αγώνα του κατά των πλανών των Λατίνων· δεν πρόκειται για φυσικά όπλα αλλά για σύμβολα πνευματικής δύναμης και ακρίβειας στη διακρίβωση της αλήθειας. Ο Μάρκος παρουσιάζεται ως ο μόνος ικανός να «τεμαχίζει» τα δέντρα της πλάνης, δηλαδή να καταπολεμά τις κακοδοξίες και τις αιρέσεις με τη θεία χάρη.

Συνολικά, ο ύμνος αναδεικνύει τον Άγιο Μάρκο ως πνευματικό ήρωα, θεοφόρο και υπερβατικό πρότυπο, που με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος υπερασπίζεται την Ορθοδοξία και καθοδηγεί τους πιστούς με σοφία και θάρρος. Τα σύμβολα και οι εικόνες του κειμένου – άρμα, οίκος Τριάδος, σπαθί και πέλεκυς – ενισχύουν την αντίληψη ότι ο αγώνας του είναι καθαρά πνευματικός και υπερφυσικός, ενώ η μνήμη του υμνείται αιώνια ως παράδειγμα πίστης, αρετής και θείας καθοδήγησης.

 Η πνευματική προσωπογραφία του Οσίου Μάρκου του Ευγενικού στον Μεγάλο Εσπερινό της εορτής.

Πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

Στιχηρά

Αρχικό Κείμενο	Μετάφραση
Τὸν πυρίπνοον ῥήτορα, θεολόγον τὸν ἄριστον, στύλον τὸν ἀκράδαντον θείας πίστεως, Ὀρθοδοξίας μονώτατον, πρόμαχον καὶ φύλακα, ὁπλοθήκην τὴν καινήν, τῶν δογμάτων τοῦ Πνεύματος, δεῦτε σήμερον, τὸν ἀοίδιμον Μάρκον ἡ καθόλου, Ὀρθοδόξων Ἐκκλησία, μελῳδικῶς εὐφημήσωμεν.	Τον πυρίπνοο  ρήτορα, τον άριστο θεολόγο, τον ακλόνητο στύλο της θείας πίστης, μοναδικό υπερασπιστή της Ορθοδοξίας, φύλακα και προστάτη, την καινή οπλοθήκη  των δογμάτων του Αγίου Πνεύματος, ελάτε σήμερα, όλοι οι Ορθόδοξοι, να υμνήσουμε με μελωδικά άσματα τον αοίδιμο Μάρκο.
Ἀστραπὴ ἡ τοῦ Πνεύματος, ἡ βροντὴ ἡ τῆς χάριτος, οὐρανὸς ὁ πάγχρυσος ἐξηγούμενος, Ὀρθοδοξίας τὰ δόγματα, φωστὴρ ὁ λαμπρότατος, Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ, Ἰωάννης ὁ δεύτερος, ἐπιστήθιος· οὗ καὶ θρόνον ἐκόσμει τῆς Ἐφέσου, παρὰ πάντων εὐφημείσθω, Μάρκος ὁ θεῖος ἐν ᾄσμασιν.	Αστραπή του Πνεύματος, βροντή της χάριτος, ουρανός που φωτίζει με χρυσό φως τα δόγματα της Ορθοδοξίας, λαμπρό αστέρι της Εκκλησίας του Χριστού, ο Ιωάννης ο δεύτερος, στενός συνεργάτης· και ο θρόνος της Εφέσου κοσμήθηκε από αυτόν· ας υμνήσουμε λοιπόν όλοι με άσματα τον θεϊκό Μάρκο.
Δανιὴλ μὲν τὸ πρότερον, θεοσόφῳ τεχνάσματι, δράκοντα διέῤῥηξε Βαβυλώνιον· σὺ δὲ ὦ Μάρκε τοῖς λόγοις σου, τὸν Ῥώμης Εὐγένιον, Ἰταλίας τὸν δεινόν, καταβέβληκας δράκοντα, λυμαινόμενον, τῇ προσθήκῃ τὴν πίστιν τῶν Πατέρων, καὶ Χριστοῦ τὴν Ἐκκλησίαν, τῆς αὐτοῦ λύμης διέσωσας.	Όπως ο Δανιήλ άλλοτε με θεόσοφο σχέδιο διέλυσε τον δράκοντα της Βαβυλώνας, έτσι κι εσύ, Μάρκε, με τα λόγια σου κατέβαλες τον Ευγένιο της Ρώμης, τον φοβερό της Ιταλίας, που λεηλατούσε την πίστη των Πατέρων και την Εκκλησία του Χριστού, διασώζοντας την από τη φθορά του.
Ποίοις εὐφημιῶν στέμμασιν, Ποίοις, μελῳδικοῖς ᾄσμασιν, ἐπαινέσωμεν τὸν θεῖον Μάρκον, ῥήτορα ῥητόρων τὸν ἔνθεον, καὶ τὸν δημηγόρον τῆς χάριτος; Λιγυρὰν φωνὴν τῆς Ἐκκλησίας; Τὸ στόμα, τῆς εὐσεβείας τὸ θεσπέσιον; Τὰ χείλη, τὰ οὐρανόβροντα τῆς πίστεως; Γλῶσσαν τὴν ἔνδικον δόξης, ὀρθῆς τῶν Πατέρων; ὑφ’ ἧς ἄφωνοι καὶ πρηνεῖς, εἰς γῆν καταβλήθησαν, οἱ τῆς Δύσεως ὡς ἐμβρόντητοι.	Με ποια στεφάνια ύμνου, με ποια μελωδικά άσματα, θα επαινέσουμε τον θεϊκό Μάρκο, τον ρήτορα των ρητόρων, τον εμπνευσμένο δημηγόρο της χάριτος; Τη μελωδική φωνή της Εκκλησίας; Το στόμα που φέρει θεϊκή ευσέβεια; Τα χείλη που καταβρέχουν ουράνια την πίστη; Τη γλώσσα που ομιλεί τη δόξα των Πατέρων; Αυτήν, που καθιστά άφωνους και ταπεινούς τους Δυτικούς, κατατροπώνοντάς τους.
Ποίοις, νικητικοῖς ἄνθεσι, στεφανώσωμεν τὸν θεῖον Μάρκον; Τῆς Ὀρθοδοξίας τὸν πρόμαχον; Καὶ κακοδοξίας ἀντίμαχον; Τὸν λαμπρὸν Χριστοῦ τρισαριστέα; Τὸν πύργον, ὀρθῶν δογμάτων τὸν ἀκλόνητον; Τὸν μέγαν, παγκρατιάρχην τὸν ἀήττητον; Τὸν ἀληθῆ μονομάχον, Ὀρθοδόξων πάντων; Τὸν δι’ οὗ ὀφρὺν δυτικῶν, Χριστὸς καταβέβληκεν, ὁ ἔχων τὸ μέγα ἔλεος.	Με ποια νικηφόρα άνθη θα στεφανώσουμε τον θεϊκό Μάρκο; Τον υπερασπιστή της Ορθοδοξίας; Τον αντίπαλο της κακοδοξίας; Τον λαμπρό τρισαριστερό του Χριστού; Τον πύργο των ορθών δογμάτων, ακλόνητο; Τον μεγάλο, αήττητο πανάρχοντα; Τον αληθινό μονομάχο όλων των Ορθοδόξων; Μέσω του οποίου ο Χριστός κατέβαλε τους Δυτικούς, έχοντας μέγα έλεος.
Ποίοις, ἱεραρχῶν στέμμασιν, ἀναδήσωμεν τὸν θεῖον Μάρκον, τῆς Ἐφέσου πρώην τὸν πρόεδρον; Νῦν δὲ οἰκουμένης διδάσκαλον, τοποτηρητὴν ἑώας θρόνων; Τὸν μέγαν, ἀρχιερέα τε καὶ ὅσιον; Προβάτων, τῶν λογικὸν ποιμένα ἄριστον; Τὸν μιμητὴν τοῦ Δεσπότου; Τὴν ψυχὴν ἰδίαν ἐκτιθέντα ὑπὲρ αὐτῶν; καὶ πᾶσιν αἰτούμενον, ἱλασμὸν καὶ μέγα ἔλεος.	Με ποια ιεραρχικά στέμματα θα δεσμεύσουμε τον θεϊκό Μάρκο, πρώην πρόεδρο της Εφέσου; Τώρα διδάσκαλο της οικουμένης, τοποτηρητή των θρόνων της Εκκλησίας; Τον μεγάλο, αρχιερέα και όσιο; Τον καλύτερο ποιμένα των λογικών προβάτων; Τον μιμητή του Δεσπότη; Τη ψυχή που θυσίασε για χάρη τους; Και για όλους αιτούμενον, χάρη και μέγα έλεος.

 

Σχόλια

Ο Όσιος Μάρκος Ευγενικός εμφανίζεται ως ζωντανό όργανο του Αγίου Πνεύματος, μέσω του οποίου η θεία σοφία και η χάρη εκδηλώνονται στον κόσμο. Η πνευματική του παρουσία υπερβαίνει την ανθρώπινη φύση, καθώς οι πράξεις και οι λόγοι του δεν είναι προϊόν μόνον ανθρωπίνης γνώσης, αλλά ενεργούν υπό την καθοδήγηση της θειας Χάριτος. Η αναφορά στον πυρίπνοο ρήτορα και στον ακλόνητο στύλο της Ορθοδοξίας δεν είναι απλώς υμνολογική υπερβολή· φανερώνει ότι ο Μάρκος λειτουργεί ως μέσο μεταβίβασης της θείας αλήθειας, στέλνοντας μήνυμα σταθερότητας, γνώσης και πνευματικής δύναμης.

Ο Μάρκος υπήρξε μονομάχος της πίστεως, αντιπαρατασσόμενος όχι μόνο σε ανθρώπινη αντίσταση αλλά και σε δογματικές παραχαράξεις και πνευματικές πλάνες, ιδιαίτερα στη σύνοδο της Φερράρας-Φλωρεντίας. Η αντίστασή του δεν ήταν πολιτική ούτε αμιγώς κοινωνική· ήταν πνευματική και θεολογική. Στον θεολογικό χώρο, ο αγώνας του δεν περιορίζεται στην υπεράσπιση της αλήθειας ως έννοιας· αντιπροσωπεύει την αντίσταση στη διαστροφή του θείου Λόγου, στον κίνδυνο της αίρεσης και στην παραχάραξη των Πατερικών διδασκαλιών. Η μονομέρεια του αγώνα του, όταν όλοι οι υπόλοιποι υποχώρησαν, φανερώνει ότι η πραγματική πνευματική αντοχή δεν εξαρτάται από την αριθμητική δύναμη, αλλά από την ενότητα με τον Θεό και την ενεργό παρουσία της Χάριτος.

Η σύγκριση με τον Δανιήλ είναι θεολογικά σημαντική: όπως ο προφήτης νίκησε τον δράκοντα της Βαβυλώνας μέσω της θείας σοφίας και όχι της σωματικής δύναμης, έτσι και ο Μάρκος εξουδετέρωσε τον πνευματικό δράκοντα της Δύσης και τις ψευδοδιδασκαλίες μέσω του λόγου και της πίστης του. Το γεγονός αυτό υπογραμμίζει ότι η θεία μάχη κατά της πλάνης διεξάγεται κυρίως στο επίπεδο της γνώσης, της διδασκαλίας και της πνευματικής αλήθειας, και ότι οι άγιοι είναι όργανα αυτής της νίκης.

Η θεολογική διάσταση της διδασκαλίας του Μάρκου συνδέεται στενά με τη λειτουργική ζωή της Εκκλησίας. Ως τοποτηρητής θρόνων και ποιμένας των λογικών προβάτων, δεν περιορίζεται σε προσωπικό ηρωισμό· αντιπροσωπεύει τον Χριστό και τη συνέχεια της Εκκλησίας στο χώρο και στον χρόνο. Ο ύμνος τονίζει τη στοργή του για τα πρόβατα, τη θυσία της ψυχής του και την πνευματική του καθοδήγηση. Η δράση του Μάρκου είναι, με άλλα λόγια, εκκλησιολογική και σωτηριολογική: η πίστη, η διδασκαλία και η αγωνιστικότητα του Μάρκου υπηρετούν τη σωτηρία των πιστών και τη διατήρηση της Εκκλησίας ως Σώματος Χριστού.

Η πνευματική του νίκη απέναντι στη Δύση και στους αιρετικούς δεν είναι απλώς ιστορική ή ηθική, αλλά θεολογική και δογματική: διασώζει την αλήθεια των Πατέρων, την κανονική πίστη και τη διδασκαλία της Εκκλησίας. Κάθε λέξη και κάθε δράση του Μάρκου αντανακλά την ενεργητική παρουσία της θείας χάριτος, και η νίκη του αποτελεί απόδειξη ότι η Εκκλησία διατηρείται και προοδεύει όχι μέσω της ανθρώπινης δύναμης, αλλά μέσω της ενεργείας του Θεού δια των αγίων Του.

Τέλος, ο Μάρκος είναι πρότυπο μίμησης για τους πιστούς: η ακεραιότητα, η ανδρεία, η αφοσίωση και η πνευματική του σοφία δεν είναι μόνο ιστορικά γεγονότα αλλά παραδείγματα αγιασμένης ζωής. Ο λόγος και οι πράξεις του ενσαρκώνουν την ιδέα ότι η αληθινή Ορθοδοξία δεν υπερασπίζεται με λόγια μόνον, αλλά με ζωντανή πνευματική παρουσία, αδιάκοπη προσευχή και υπακοή στη θεία βούληση.

Συμπέρασμα:
Ο Όσιος Μάρκος Ευγενικός είναι πρότυπο θεοφόρου αγωνιστή, ασκητή, διδάσκαλου και ποιμένα. Ο πνευματικός του αγώνας, η θεολογική του σοφία και η πνευματική του καθοδήγηση αποτελούν παραδείγματα διαχρονικής πίστης, αδιάλειπτης υπεράσπισης της Ορθοδοξίας και ενεργούς συμμετοχής στη σωτηρία των ανθρώπων. Η προσωπικότητά του ενσαρκώνει την ουσία της Ορθόδοξης θεολογίας: τη συνύπαρξη γνώσης, πίστης, Χάριτος και λειτουργικής ζωής της Εκκλησίας.

ΔΟΞΑΣΤΙΚΟ ΤΟΥ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ

Πρωτότυπο Κείμενο (Ελληνικά – Κείμενο Υμνικού Τύπου)	Μετάφραση στα Νέα Ελληνικά
Δόξα. Ἦχος πλ. β΄.	Δόξα. Ήχος πλ. β΄.
Σήμερον, ἀνέτειλεν ἐν τῷ στερεώματι τῆς Ἐκκλησίας, ἡ σεβάσμιος πανήγυρις τοῦ Ἱεράρχου, καὶ τῆς Ὀρθοδοξίας ἡμῶν προμάχου καὶ φύλακος.	Σήμερα ανατέλλει μέσα στο στερέωμα της Εκκλησίας η σεβάσμια πανήγυρις του Ιεράρχου, του υπερασπιστή και φύλακα της Ορθοδοξίας μας.
Δότε οὖν φιλέορτοι πάντες, τὰ χαριστήρια τούτῳ προσάγοντες, ἐν φωναῖς ἀλαλαγμοῦ, τὴν μνήμην αὐτοῦ ἑορτάσωμεν λέγοντες·	Δώστε, λοιπόν, όλοι εσείς που αγαπάτε τα Άγια, φέρνοντας τα ευχαριστήρια δώρα σας σε αυτόν, και με φωνές χαράς ας εορτάσουμε τη μνήμη του λέγοντας:
χαίροις, Μάρκε ἀοίδιμε, τῆς ἑώας φωστὴρ ὁ λαμπρότατος, καὶ τῆς δύσεως πρηστὴρ φλογερώτατος·	Χαίρε, Μάρκε αοίδιμε, λαμπρότατο φως της Ανατολής και φλογερό προβολέα της Δύσης.
χαίροις, τῶν Ὀρθοδόξων ἡμῶν το μέγα ἐκνίκημα, καὶ τῶν κακοδόξων Λατίνων τὸ παντέλειον ἥττημα·	Χαίρε, το μεγάλο κέρδος για εμάς τους Ορθοδόξους και η πλήρης ήττα για τους κακοδόξους Λατίνους.
χαίροις, ὁ ὑπὲρ τῆς δόξης τῶν Πατέρων, μυρίους πόνους καταβαλόμενος, καὶ πρὸς τὴν αἵρεσιν μέχρις αἵματος ἀνταγωνισάμενος·	Χαίρε, εσύ που υπέμεινες αναρίθμητους κόπους για τη δόξα των Πατέρων και αντιστάθηκες στην αίρεση μέχρι αίματος.
αἴτησαι πρεσβείαις σου ἀσαλεύτους ἡμᾶς ἐν τῇ πίστει τηρηθῆναι, καὶ σωθῆναι τὰς ψυχὰς ἡμῶν.	Ζήτησε με τις πρεσβείες σου να παραμείνουμε ακλόνητοι στην πίστη και να σωθούν οι ψυχές μας.

 

 Σχολιασμός

Ο ύμνος προς τον Όσιο Μάρκο Ευγενικό αναδεικνύει την πνευματική του υπεροχή ως στύλου της Ορθοδοξίας και αγωνιστή της αλήθειας. Η φράση «Σήμερον, ανέτειλεν εν τῷ στερεώματι τῆς Ἐκκλησίας» δεν περιορίζεται σε χρονικό γεγονός· σηματοδοτεί τη θεία παρουσία του στην Εκκλησία, ως φωτεινό σημείο αναφοράς και καθοδηγητική δύναμη που ανακαινίζει και διατηρεί την πίστη των πιστών. Ο Μάρκος δεν είναι απλώς ιστορικός ή ηθικός ήρωας· η δράση του ενεργεί θεολογικά και σωτηριολογικά, καθώς η αντίστασή του στη Δύση και στους Λατίνους διασώζει την Εκκλησία από πνευματική παραχάραξη και θεολογική στροφή, εξασφαλίζοντας τη διαχρονική ακεραιότητα της διδασκαλίας των Πατέρων.

Η χαρακτηριστική αναφορά «φωστήρ της Ανατολής και προβολέας της Δύσης» υπογραμμίζει ότι η προσωπικότητά του λειτουργεί ως μέσο αποκάλυψης της θείας σοφίας και ως ορατή έκφραση της χάρης του Αγίου Πνεύματος. Η αναφορά στο «μεγάλο εκνίκημα των Ορθοδόξων και την πλήρη ήττα των κακοδόξων Λατίνων» αναδεικνύει ότι η νίκη του Μάρκου δεν είναι ανθρώπινη, αλλά πνευματική και δογματική, αποτέλεσμα της ενεργητικής συνεργασίας του με τον Θεό και της ακλόνητης υπακοής του στην αλήθεια.

Η φράση «μυρίους πόνους καταβαλόμενος, και προς την αίρεσιν μέχρι αίματος ανταγωνισάμενος» φανερώνει ότι ο αγώνας του Μάρκου είναι πνευματικό μαρτύριο. Η υπέρβαση της σωματικής και φυσικής φύσης δια του αγώνα για την πίστη καθιστά τον Μάρκο ενσάρκωση της χάρης και ζωντανό μάρτυρα του Θεού, όπως οι Άγιοι και οι Προφήτες. Ο ίδιος ο ύμνος τονίζει ότι η δράση του δεν περιορίζεται σε προσωπικό ηρωισμό, αλλά έχει εκκλησιολογική διάσταση: είναι η διασφάλιση της σωτηρίας των πιστών και η προστασία της Εκκλησίας ως Σώματος Χριστού.

Η έκκληση «αἴτησαι πρεσβείαις σου ἀσαλεύτους ἡμᾶς ἐν τῇ πίστει τηρηθῆναι, καὶ σωθῆναι τὰς ψυχὰς ἡμῶν» υπογραμμίζει τον ρόλο του Μάρκου ως ενδιάμεσου μεταξύ Θεού και ανθρώπων, ως πρεσβευτή και πνευματικού οδηγού. Η αγιότητά του δεν περιορίζεται στη διδασκαλία· εκφράζεται δια της πνευματικής του παρουσίας, της υπακοής και της θυσίας του, και γίνεται παράδειγμα σωτηριολογικής καθοδήγησης για όλους τους πιστούς.

Συνολικά, ο Όσιος Μάρκος Ευγενικός εμφανίζεται ως θεοφόρος ασκητής, διδάσκαλος και μάρτυρας της αλήθειας, του οποίου η ζωή και οι πράξεις είναι μέσο ενεργής παρουσίας της χάρης στη ζωή της Εκκλησίας. Η υπεράσπιση της Ορθοδοξίας, η πίστη μέχρι θανάτου και η θεολογική σοφία του αποτελούν πρότυπα πνευματικής ακεραιότητας, λειτουργικής ζωής και μόνιμης υπακοής στη θεία βούληση, ενσαρκώνοντας το ιδανικό του Ορθοδόξου αγωνιστή.

 

ΣΤΙΧΗΡΑ ΜΕΓΑΛΟΥ  ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΚΑΙ ΔΟΞΑΣΤΙΚΟ

Πρωτότυπο Κείμενο (Ελληνικά)	Μετάφραση (Νεοελληνικά)
Εἰς τὸν Στίχον. Ἦχος πλ. α΄. Χαίροις ἀσκητικῶν.	Στίχος. Ήχος πλ. α΄. Χαίρετε, όσοι ασκούνται στην αρετή.
Χαίροις, ὁ ἱερώτατος νοῦς, θεολογίας ὁ κανὼν ὁ εὐθύτατος, Τριάδος τῆς ὑπερθέου, ὁ συντηρήσας καλῶς, ἀσυγχύτου θεῖας ἰδιότητας· Πατρὸς μὲν τὸν αἴτιον, μόνον εἶναι θεότητος· αἰτία τὸν δέ, τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Πνεύματος, θείοις δόγμασιν, θεολόγων ἑπόμενος, τὸ αἴτιον ὁ πόῤῥω βαλλόμενος, ὡς σύγχυσον ἐπεισάγων, καὶ σμῆνος ἄλλων αἱρέσεων, Χριστὸν ἐκδυσώπει, ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν δοθῆναι τὸ μέγα ἔλεος.	Χαίρε, υπερτάτη διάνοια, κανόνα και θεμέλιο της θεολογίας, που διατήρησες σωστά την υπέρτατη ιδιότητα της Τριάδας, χωρίς σύγχυση· τον Πατέρα αναγνωρίζεις ως την αιτία της θεότητας, τον Υιό και το Πνεύμα ακολουθείς σύμφωνα με τα θεϊκά δόγματα, υπερασπιζόμενος τη σωστή πίστη των θεολόγων και καταπολεμώντας τις άλλες αιρέσεις, προβάλλοντας τον Χριστό, για να δοθεί στις ψυχές μας το μέγα έλεος.
Στ.: Τὸ στόμα μου λαλήσει σοφίαν, καὶ ἡ μελέτη τῆς καρδίας μου σύνεσιν.	Στίχος: «Το στόμα μου θα εκφράσει σοφία, και η σκέψη της καρδιάς μου θα φανερώσει σύνεση».
Χαίροις, ὁ ἱερὸς γραμματεύς, τῆς ὑψηλῆς θεοσοφίας τῆς χάριτος· τὸ στόμα τῶν θεολόγων, τῆς Ἐκκλησίας Χριστοῦ, ὁ μέγιστος γίγας καὶ ἀήττητος· Ἐφέσου τὸ καύχημα, Ζωροβάβελ ὁ δεύτερος, ὁ ἀναστήσας, τὸ ὀρθόδοξον φρόνημα, ὃ κατέπεσεν, ἐν τῇ Δύσει τὸ πρότερον· ἄνθρωπε έπουράνιε, ἐπίγειε ἄγγελε, τῶν Ὀρθοδόξων ἡ δόξα, σκεῦος χαρίτων τοῦ Πνεύματος, Χριστὸν μὴ ἐλλίπῃς, ἱκετεύων ὑπὲρ πάντων, τῶν εὐφημούντων σε.	Χαίρε, ιερέα και γραμματεύ της υψηλής θεοσοφίας της χάριτος· στόμα των θεολόγων και μέγας γίγας της Εκκλησίας του Χριστού, αήττητος· καύχημα της Εφέσου, δεύτερος Ζωροβάβελ, που ανύψωσες ξανά το ορθόδοξο φρόνημα που είχε πέσει στη Δύση· ουράνιε άνθρωπε, επίγειε άγγελε, δόξα των Ορθοδόξων, σκεύος των χαρισμάτων του Πνεύματος, μην παραλείπεις τον Χριστό, ικετεύοντας για όλους όσοι σε υμνούν.
Στ.: Στόμα δικαίου μελετήσει σοφίαν…	Στίχος: «Το στόμα του δικαίου θα μελετήσει σοφία…»
Χαίροις, Ἱεραρχῶν καλλονή, τῶν ἀσκητῶν περιφανὲς σεμνολόγημα, ὁ πράξει καὶ θεωρίᾳ, κεκοσμημένος λαμπρῶς, ἀρετῶν τὸ θεῖον τὸ θησαύρισμα, πρᾳότητος σκήνωμα, προσευχῆς ἐργαστήριον, τῆς ἀεννάου, τῆς σοφίας κειμήλιον, ταπεινώσεως, τὸ τερπνὸν ἐνδιαίτημα· ἥλιε διακρίσεως, εἰρήνης τὸ τέμενος, διπλῆς ἀγάπης ὁ οἶκος, τῆς πρὸς Θεὸν καὶ τὸν ἔγγιστα, Χριστὸν ἐκδυσώπει, ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν δοθῆναι τὸ μέγα ἔλεος.	Χαίρε, κάλλος των Ιεραρχών, περίλαμπρο παράδειγμα των ασκητών, διακοσμημένος με έργα και θεωρία, θησαύρισμα των αρετών, σκηνή πραότητος, εργαστήρι προσευχής, κειμήλιο αιώνιας σοφίας, κατοικία ταπεινώσεως, ήλιος διάκρισης, ιερό της ειρήνης, οίκος διπλής αγάπης προς Θεό και πλησίον, που προβάλλει τον Χριστό και χαρίζει στις ψυχές μας το μέγα έλεος.
Δόξα. Ἦχος δ΄.	Δόξα. Ήχος δ΄.
Δεῦτε, οἱ Ὀρθόδοξοι πάντες καὶ εὐσεβείας ζηλωταί, δεῦτε καὶ θεάσασθε τοῦ θείου Μάρκου, πάλην καὶ νίκην ξενήκουστον, τοὺς ὅρους ὑπερβαίνουσαν τῆς ἀνθρωπίνης δυνάμεως. Ὦ τοῦ θαύματος, εἷς ἀνὴρ μονώτατος, τὴν πανοπλίαν ἐνδεδυμένος τοῦ ὀρθοδόξου φρονήματος, ἐν τῇ καρδίᾳ ἵσταται τῆς Ἰταλίας, Ἰουλιανὸν καὶ Ἰωάννην, καὶ πάντας τοὺς ἐναντίους, ἀλλοτρίους τε καὶ τοὺς ἡμετέρους, γενναίως ἐλέγχων καὶ κατὰ κράτος νικῶν· ὄντως αὕτη ἐστὶν ἡ νίκη, ἡ τον κόσμον νικήσασα, ἡ ὀρθόδοξος πίστις ἡμῶν, καὶ ὁ ἐν αὐτῇ καὶ κατ’ αὐτὴν πιστευόμενος, Χριστὸς ὁ Θεός, καὶ Σωτὴρ τῶν ψυχῶν ἡμῶν.	Ελάτε, όλοι οι Ορθόδοξοι και οι ζηλωτές ευσέβειας, να θαυμάσουμε τον θείο Μάρκο, στη μοναδική πάλη και νίκη του, υπερβαίνοντας τις ανθρώπινες δυνάμεις. Ω θαύμα, ένας μόνος άνθρωπος, ντυμένος με την πανοπλία του ορθοδόξου φρονήματος, στέκεται στην καρδιά της Ιταλίας, απέναντι στον Ιουλιανό και τον Ιωάννη και όλους τους εχθρούς, ελέγχοντας γενναία και νικώντας με δύναμη· αυτή είναι η αληθινή νίκη, που υπερνικά τον κόσμο: η ορθόδοξη πίστη μας, και όποιος πιστεύει σε αυτήν και κατά αυτήν, στον Χριστό τον Θεό και Σωτήρα των ψυχών μας.

 

Ο Όσιος Μάρκος Ευγενικός παρουσιάζεται στους ύμνους ως υπέρμαχος της Ορθοδοξίας, θεολογικός γίγας και αήττητος προστάτης της πίστης. Η θεολογική διάσταση της προσφοράς του δεν περιορίζεται σε ανθρωπίνες αρετές· αναδεικνύεται ως ζωντανό όργανο του Θεού, μέσω του οποίου η Χάρη του Αγίου Πνεύματος ενεργεί στον κόσμο. Η αναφορά στη σωστή διατήρηση των δόγματων της Τριάδος υπογραμμίζει τη βαθιά θεολογική του σοφία: κατανοεί τον Πατέρα ως αιτία της θεότητας, και τον Υιό και το Πνεύμα σε σχέση με τον Πατέρα, ακολουθώντας τα δόγματα των Πατέρων και καταπολεμώντας τις αιρέσεις.

Η ασκητική ζωή του Μάρκου δεν εκλαμβάνεται μόνο ως ηθική τελειότητα, αλλά ως θεολογικό εργαλείο: η ταπείνωση, η προσευχή και η πραότητα γίνονται μέσα ώστε η θεία χάρη να ρέει στους πιστούς. Ο ύμνος τονίζει ότι το έργο του Μάρκου είναι διπλής κατεύθυνσης: προάγει τη θεία γνώση και προστατεύει τις ψυχές από την πλάνη, καθιστώντας τον μέγα μεσίτη και υπερασπιστή του λαού του Θεού.

Η παρουσία του Μάρκου στην ιστορική και πνευματική «καρδιά» της Ιταλίας απέναντι στους Δυτικούς και στους αιρετικούς τον αναδεικνύει ως πνευματικό στρατηγό, ο οποίος με τη δύναμη του Πνεύματος καταλύει την πλάνη και επιβεβαιώνει την Ορθόδοξη πίστη. Η «πανοπλία του ορθοδόξου φρονήματος» δεν είναι υλική, αλλά πνευματική και θεολογική: αποτελεί την εκδήλωση της θείας δύναμης στη διακονία της Εκκλησίας.

Συνολικά, οι ύμνοι αναδεικνύουν τον Όσιο Μάρκο ως:

1.      Θεολόγο και διδάσκαλο των Πατέρων: προστάτης των δόγματων της Τριάδος και του ορθόδοξου φρονήματος.

2.      Ασκητή και μέγα πρεσβευτή: μέσω της ταπεινώσεως και προσευχής, διαχέει την χάρη στους πιστούς.

3.      Πνευματικό στρατηγό: νικά την πλάνη και τις αιρέσεις με δύναμη Πνεύματος, όχι ανθρώπινη.

4.      Μεσίτη και υπερασπιστή: μεσιτεύει για τις ψυχές των πιστών και για την Ορθοδοξία.

Η θεολογική θεώρηση είναι συνεπώς διττή: από τη μία ο Μάρκος ενεργεί ως ιστορικός και πνευματικός αγωνιστής, και από την άλλη αποτελεί ζωντανό κανάλι της θείας Χάρης και σοφίας, με ρόλο κομβικό στη διατήρηση της πίστης και της σωτηρίας των ανθρώπων. Οι ύμνοι συνδέουν την ανθρώπινη αρετή με την θεία ενέργεια, δείχνοντας ότι οι Άγιοι λειτουργούν ως ενδιάμεσοι μεταξύ Θεού και κόσμου.